Kurak mevsim için daha fazla fırtına, daha az su
Su Kaynakları ve Meteoroloji Bakanı Thor Chetha'ya göre Kamboçya'da 11 Kasım 2026'ya kadar 32 fırtına kaydedildi. Bu sayı 2025'teki 27'yi ve 2024'teki 25'i aşarken yağışlar ortalamanın altında kaldı. Bakanın uyarısı, Şubat 2027'ye kadar ülkeyi etkilemesi beklenen El Niño koşullarına yönelik hazırlıklarda hanelerin su ihtiyacını, pirinç üretimini ve balıkçılıkla geçinen toplulukları ön plana çıkarıyor.
İçindekiler
- Kurak mevsim için daha fazla fırtına, daha az su
- 32 fırtına kuraklık riskini neden ortadan kaldırmadı?
- Uyarı takvimi 2027'ye uzanıyor
- Pirinç üreticileri iki uç koşulun da zarar riskiyle karşı karşıya
- Öncelik, ek pirinç ekiminden önce hanelerin su ihtiyacı
- Uydu verilerine dayalı uyarılar çiftçilere harekete geçme zamanı tanıyor
- On gün önceden gelen uyarı tarlayı koruyabilir
- Tonle Sap'ta geçim kaynakları çifte tehditle karşı karşıya
- Kuruyan ormanlar ve çocukların beslenmesi baskıyı artırıyor
- Hazırlıkların odağında artık kullanılabilir su var
- Öne Çıkanlar
Thor Chetha, hazırlık ve müdahale önlemlerinin ele alındığı 11 Kasım tarihli toplantıya başkanlık etti. Yetkililere, yüksek sıcaklıklar, uzun süren kurak koşullar ve azalan yağışların kuraklık ve orman yangını riskini artırdığını söyledi. Su yönetiminden sorumlu kurumların karşı karşıya olduğu sıra dışı tabloyu şöyle anlattı:
2026'da karşılaştığımız durum şu: Daha fazla fırtına oldu ama yağış azaldı. Şimdiye kadar 2025'teki 27 ve 2024'teki 25 fırtınaya karşılık 32 fırtına yaşadık.
Bakan, şubat ile nisan ayları arasında sıcaklıkların normalin 1,5 ila 3 derece üzerine çıkmasının beklendiğini söyledi. Yetkililere su kaynaklarını korumaları ve mevcut suyu tasarruflu kullanmaları talimatını verdi; kurak mevsimde evsel tüketimin pirinç üretimine ve diğer tarımsal faaliyetlere öncelik taşıdığını belirtti.
Kamboçya aynı üretim yılında hem kuraklık hem de sel yaşadı. Pirinç tarlaları temmuzda kurudu, eylül ve ekimde sel suları ekinlere zarar verdi. Tonle Sap çevresindeki topluluklar ise yağışlı mevsimin son haftalarına olağan dışı ölçüde düşük su seviyeleriyle girdi. Aileler için temel mesele, yağışlar sona erdikten sonra yaşadıkları ve tarım yaptıkları bölgelerde kullanılabilir yeterli su kalıp kalmayacağı.
32 fırtına kuraklık riskini neden ortadan kaldırmadı?
Fırtına sayısı, kaç hava sisteminin oluştuğunu gösterir. Su güvenliği ise belirli bir yere ne kadar yağmur düştüğüne, bunun ne zaman gerçekleştiğine ve toprağın, barajların ve sulama sistemlerinin ne kadar su tutabildiğine bağlıdır. Kısa sürede yoğunlaşan yağışlar sele yol açarken tarlaları uzun kurak dönemlere karşı savunmasız bırakabilir.
Ekvatoral Pasifik Okyanusu'nun dönemsel olarak ısınması El Niño olarak adlandırılır; bu olay geniş bölgelerde hava akımlarını ve yağış düzenini değiştirir. Kamboçya'da genellikle daha sıcak koşullara ve yağışların daha düzensiz olmasına neden olur. Yüksek sıcaklıklar buharlaşmayı da artırarak tarlalardan ve su depolama alanlarından suyun daha hızlı kaybolmasına yol açar.
Afet yönetiminden sorumlu ASEAN İnsani Yardım Koordinasyon Merkezi, haftalık afet bilgilendirmesinde 2-8 Kasım döneminde Kamboçya genelinde ortalama yağışların orta ile yüksek seviyelerde olduğunu kaydetti. Aynı belgede El Niño'nun en az 2027'nin başlarına kadar güçlü seyretmesinin beklendiği ve doğu Kamboçya'nın bazı bölgelerinde aşırı sıcak ihtimalinin bir miktar arttığı belirtildi. Dolayısıyla yağışlı bir hafta, çok daha uzun süren su sıkıntısının içinde yaşanabilir.
Uyarı takvimi 2027'ye uzanıyor
Su Kaynakları Bakanlığı daha önce El Niño'nun yüzde 100 olasılıkla Şubat 2027'ye kadar süreceğini öngörmüştü. Bakanlık ayrıca yağışlı mevsimin ekimin üçüncü haftasında sona ermesini bekliyordu. Bu tahminler, kurak mevsim başlamadan önce su depolamayı daha da acil hale getirdi.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Dünya Meteoroloji Örgütü'nün El Niño'nun 2026'nın sonları ile 2027'nin başlarında zirveye ulaşmasını, yağış, gıda üretimi ve sıcaklıklar üzerindeki etkilerinin ise zirvenin ardından da sürmesini beklediğini belirtiyor. Bu nedenle Kamboçya'nın şubat ayına ilişkin tahmini, bölgedeki iklim koşullarının daha geniş çaplı bozulduğu bir dönemin parçası.
Başlıca gelişmeler, müdahalenin nasıl ilerlediğini ortaya koyuyor:
- Haziran 2026: FAO, El Niño döngüsü sırasında Kamboçya'nın şiddetli kuraklık riskiyle karşı karşıya olduğunu belirledi.
- 23 Temmuz: Thor Chetha yetkililere acil müdahale ekipleri, seyyar pompalar ve kurak mevsimde ekim planları için hazırlık talimatı verdi.
- 30 Temmuz: Ulusal Afet Yönetimi Komitesi, sekiz eyalette kuraklıktan etkilenen pirinç tarlalarının 289.855 hektara ulaştığını kaydetti.
- Eylül ve ekim: Yetkililer daha sonraki su kıtlıklarına karşı hazırlıklarını sürdürürken sel ekinlere zarar verdi.
- 11 Kasım: Bakan, su tasarrufu talimatlarını yineledi ve El Niño etkilerinin Şubat 2027'ye kadar süreceği uyarısında bulundu.
- Şubat-nisan 2027: Sıcaklıkların normalin 1,5 ila 3 derece üzerinde olması bekleniyor.
Pirinç üreticileri iki uç koşulun da zarar riskiyle karşı karşıya
Ulusal Afet Yönetimi Komitesi, kuraklıktan etkilenen pirinç tarlalarının 6 Temmuz'da 44.453 hektar, 30 Temmuz'da ise 289.855 hektar olduğunu kaydetti. Etkilenen alan bir aydan kısa sürede yaklaşık 6,5 kat büyüdü. En büyük zararı Battambang gördü.
23 Temmuz'daki müdahale toplantısı sırasında yapılan bakanlık değerlendirmesine göre yağışlı mevsim pirincinde etkilenen alan 180.000 hektarı aşmış, bunun 100.000 hektardan fazlası Battambang'da kaydedilmişti. 30 Temmuz'da açıklanan sonraki toplam, acil durumun sekiz eyalette ne kadar hızlı büyüdüğünü gösteriyor.
Eylül ayında yeni bir tehdit ortaya çıktı. Kamboçya'nın yağışlı mevsimde pirinç ekilen 3 milyon hektarlık alanının yaklaşık yüzde 5'ine denk gelen, 10 eyaletteki yaklaşık 156.125 hektar pirinç tarlasının selden zarar gördüğü kaydedildi. Tarım Bakanlığının 16 Ekim tarihli değerlendirmesinde, 98.662 hektarı pirinç olmak üzere toplam 240.583 hektar ekinin etkilendiği, 107.353 hektarın ise zarar gördüğü belirtildi. Eylül ayında açıklanan pirinç zararı toplamıyla ekim ayındaki değerlendirme arasındaki fark için herhangi bir açıklama yapılmadı.
Oddar Meanchey eyaletinde üç çocuk annesi çiftçi Kong Chantha, temmuzdaki kuraklıkta bir hektarlık pirinç tarlasını kaybetti ve ailesinin normalde kendi yetiştirdiği gıdayı satın almak zorunda kalmasından endişe etti. Birçok haneyi savunmasız bırakan bağımlılığı şöyle anlattı:
Pirinç yetiştirmek için tamamen yağmur suyuna bağlıyız ama bu yıl felaket.
Öncelik, ek pirinç ekiminden önce hanelerin su ihtiyacı
Thor Chetha'nın talimatları, kıt suyun nasıl paylaştırılacağı konusunda açık bir sıra belirliyor: Önce evsel tüketim, ardından pirinç üretimi ve diğer tarımsal faaliyetler. Yetkililer, özellikle güvenilir su kaynaklarından uzaktaki çiftçileri kurak mevsimde ikinci ya da üçüncü kez pirinç ekmemeleri yönünde uyardı.
Her ekim yeni bir üretim döngüsü boyunca su gerektirir. Barajlardaki ve kanallardaki su azaldığında bu ihtiyaç, yakındaki evlerin su ihtiyacıyla rekabet eder. Bu nedenle yeniden ekim yapıp yapmamaya karar veren çiftçilerin, yalnızca ekim günündeki su miktarını değil, mevsim boyunca kullanılabilecek suyu göz önünde bulundurması gerekir.
Bakanlık, su kıtlığı riskiyle karşı karşıya olan su tedarik işletmecilerinin belirlenmesini ve kıtlığa açık bölgelerin haritalandırılmasını istedi. Acil müdahale ekipleri ve seyyar pompalar, hâlihazırda su sıkıntısı çeken tarlalara yardım etmeyi amaçlıyor. Onarım ve bakım çalışmaları ise kanalları, barajları ve diğer sulama altyapısını kapsıyor.
Koşullar bölgeden bölgeye değişiyor. Preah Vihear eyaleti Tarım Dairesi Müdürü Peng Trida, yağışlı mevsimde eyalette yağışların ve ürün veriminin yeterli olduğunu söyledi. Sulama altyapısının yetersizliği nedeniyle çiftçilerin kurak mevsimde pirinç ekmediğini de belirtti. Yağışlı mevsimde başarılı bir hasat yapılması, yağışlar kesildiğinde ikinci ürün yetiştirme kapasitesinin çok sınırlı olmasıyla bir arada görülebilir.
Uydu verilerine dayalı uyarılar çiftçilere harekete geçme zamanı tanıyor
FAO'nun kuraklık izleme değerlendirmesinde şiddetli kuraklık riski taşıyan bölgeleri belirlemek için 41 yıllık uydu gözlemlerinden yararlanıldı. Haziran 2026 tahminine göre El Niño döngüsü sırasında Kamboçya'da tarım ve mera arazilerinin 127.300 hektarı risk altındaydı.
ASIS olarak bilinen Tarımsal Stres Endeksi Sistemi, tarım arazilerindeki su stresi belirtilerini izliyor. Tahminler, yetkililerin nerelerde daha yakından izleme, çiftçilere danışmanlık ve erken destek gerektiğine karar vermesine yardımcı oluyor. On ülkeden fazlası, ürünlerine ve ekim takvimlerine göre uyarlanmış ulusal sistem sürümlerini kullanıyor.
FAO Doğal Kaynaklar Görevlisi Jorge Alvar-Beltrán, ürün kayıpları ağırlaşmadan harekete geçmenin amacını şöyle açıkladı:
ASIS, ekili alanlardaki kuraklık stresini izleyerek hükümetlere ve çiftçilere geçim kaynaklarını korumaları, gıda arzını güvenceye almaları ve kayıplar telafi edilemez hale gelmeden harekete geçmeleri için zaman tanıyor.
FAO ile Kamboçya hükümeti, Yeşil İklim Fonu finansmanıyla PEARL projesini de yürütüyor. Sosyal medya ve Chamka mobil uygulaması üzerinden iletilen uyarılardan 4.000'den fazla çiftçi yararlanıyor. Bu uyarılar, Kamboçya Tarımsal Meteoroloji Servisi'nin tahminlerini sulama, ekim ve hasada ilişkin pratik kararlarla birleştiriyor.
On gün önceden gelen uyarı tarlayı koruyabilir
Preah Vihear'da eşiyle organik pirinç, manyok ve kaju yetiştiren çiftçi Sokhom Kha, yağışsız geçmesi beklenen dönemden on gün önce uyarı aldı. Bu süreyi, suyu tarlada tutmaya yardımcı olan yükseltilmiş toprak setleri hazırlamak için kullandı.
PEARL eğitiminde nemi korumak için örtü bitkileri ekmek ve kuraklığa maruz kalma riskini azaltmak üzere ekim takvimlerini değiştirmek de ele alınıyor. Uyarı, tahmini çiftçinin su hâlâ mevcutken yapabileceği bir işe bağladığında değer kazanıyor.
Sokhom, yağış bilgilerini takip etmenin hasat kararlarını da değiştirdiğini söyledi. Önceleri yağmur, yeni hasat edilmiş çeltikleri ıslatarak kurutmayı zorlaştırabiliyordu. Yağmurun ne zaman beklendiğini artık bilmesi, hasattan önce beklemesine olanak tanıyor.
Diğer çiftçiler ise şimdiden ağır kayıplar yaşadı. Siem Reap eyaletinde yaşayan 45 yaşındaki çiftçi Sokhoeun Chhut, pirincini kavuran uzun süreli kuraklığı anlattı. Bu deneyimler arasındaki fark, bakanlığın neden daha iyi tahminler, daha güçlü bir Erken Uyarı Sistemi ve Dünya Meteoroloji Örgütü ile düzenli iş birliği aradığını gösteriyor.
Tonle Sap'ta geçim kaynakları çifte tehditle karşı karşıya
Evleri, balıkçılık alanları ve işletmeleri gölün mevsimsel yükselip alçalmasına bağlı olan yaklaşık 1,5 milyon kişi Tonle Sap çevresinde yaşıyor. Ekim ayının başında Prek Kdam'daki su seviyesi yaklaşık 7 metreydi; bu, ortalamanın 1 metreden fazla ve bir önceki yılın 1,5 metre altındaydı.
Muson yağmurları normalde Mekong Nehri'ni kabartarak akışın Tonle Sap'a doğru tersine dönmesini sağlar ve gölün büyüklüğünü yaklaşık beş katına çıkarır. Taşkın darbesi adı verilen bu mevsimsel hareket, göle besin taşır ve balıkların beslendiği, büyüdüğü su basmış alanları genişletir.
Debinin azalması ya da değişkenlik göstermesi balıkçılıktan elde edilen geliri baskılıyor. Stimson Center Güneydoğu Asya Programı Direktörü Brian Eyler, göl çevresindeki balıkçı hanelerinin çoğunun gelirlerini desteklemek için tarım da yaptığını söyledi. Bu nedenle kuraklık iki gelir kaynağına birden zarar verebilir. Yukarı havzadaki barajlar, kum madenciliği ve düzensiz yağışlar da bu hanelerin bağlı olduğu su sistemini değiştiriyor.
Ailelerin yüzen evlerini su üstünde tutmak için kullandığı metal varilleri satan Meas Chou'nun işi, müşterilerinin balıkçılıktan yeterli gelir elde etmesine bağlı. Av miktarındaki düşüşün yerel ekonomiye nasıl yayıldığını şöyle anlattı:
Balıkçılar çok kazanırsa ben de çok ürün satarım. Daha az kazanırlarsa ben de daha az satarım.
Kuruyan ormanlar ve çocukların beslenmesi baskıyı artırıyor
Su ulaşmadığında Tonle Sap'ın su basan ormanları yangınlara daha açık hale geliyor. 2020'de yayımlanan bir araştırma, bu ormanların yaklaşık üçte birinin 1993-2017 yılları arasında kuru kaldığını ve yangınlar ile tarım alanı açma faaliyetleri nedeniyle yok olduğunu ortaya koydu.
Nevada Üniversitesi, Reno'da görev yapan ve Mekong Harikaları araştırma ve koruma projesini yürüten Zeb Hogan, göl çevresindeki topluluklar açısından birbirine bağlı sonuçları şöyle anlattı:
Çok kurak bir yıl yaşandığında daha az balık, daha az gıda ve daha fazla yangın oluyor. Bunların tümü göl çevresinde yaşayanlar için kötü bir tablo oluşturuyor.
UNICEF, El Niño'nun 1,3 milyondan fazla Kamboçyalı çocuğu iklim kaynaklı etkilere maruz bırakabileceğini tahmin ediyor. UNICEF'in Kamboçya temsilcisi Maha Damaj, beslenme çeşitliliğinin azalmasının yetersiz beslenmeye, okula devam oranlarının düşmesine ve hastalıklara karşı daha yüksek savunmasızlığa katkıda bulunabileceğini söyledi. Ürünlerini ya da balıkçılık gelirlerini kaybeden ailelerin, suya ulaşmanın zorlaştığı bir dönemde besleyici gıdalar için harcayabilecekleri para da azalabilir.
Kamboçya'nın önceki El Niño acil durumları, ihtiyaçların ne ölçekte olabileceğini gösteriyor. Hükümet 1997-98 döneminde yaklaşık 250.000 ton pirinç için yardım çağrısında bulundu. 2015-16'daki olay 18 eyalette yaklaşık 2,5 milyon kişiyi etkiledi; pirinç üretimine ve balıkçılığa zarar verdi.
Hazırlıkların odağında artık kullanılabilir su var
Kasım ayındaki müdahale planında sulama sistemleri ve barajların onarımı, su kaynaklarının korunması, meteoroloji ve nehir izleme istasyonlarının bakımı, acil durum hazırlıkları ve kamuoyunu bilinçlendirme kampanyaları yer alıyor. Kampong Thom ve Siem Reap'te sulama altyapısının bakımı da denetlendi.
Siem Reap Vali Yardımcısı Sok Thol, yerel yönetimlerin kuraklığa hazırlanmaları ve su kaynaklarını izlemeleri için uyarıldığını söyledi. World Vision, acil durum kaynakları, müdahale ekipleri ve hane ihtiyaçlarının değerlendirilmesinin yanı sıra 2025-2030 Kuraklık Yönetimi ve Uyum Ulusal Eylem Planı üzerinde hükümetle birlikte çalıştığını belirtiyor.
Kamboçya'nın hazırlıkları, Güneydoğu Asya'nın başka bölgelerindeki uyarılarla aynı döneme denk geliyor. Filipinler'de yetkililer, Cebu'da Aralık 2026'dan Nisan 2027'ye kadar beş ay sürecek kuraklık öngörüyor. Bölgesel tahminler, hükümetlerin neden bu yılki yağışların sona ermesinden sonrasını da kapsayacak biçimde hazırlık yaptığını açıklamaya yardımcı oluyor.
Kamboçyalı haneler için en acil ihtiyaçlar, güvenilir içme suyu ve yeterli gıda. Çiftçiler için zamanında gelen tahminler ve ürünleri kurak dönemlerden geçirebilecek sulama öne çıkıyor. Tonle Sap çevresindeki topluluklarda ise aynı su kıtlığı balık avını, tarımdan elde edilen ek geliri ve her ikisine bağlı işletmeleri etkileyebilir.
Öne Çıkanlar
- Kamboçya'da 11 Kasım 2026'ya kadar 32 fırtına kaydedildi ancak yağışlar ortalamanın altında kaldı.
- Su Kaynakları Bakanlığı El Niño etkilerinin Şubat 2027'ye kadar süreceğini, şubat-nisan döneminde ise sıcaklıkların artacağını öngörüyor.
- Evsel su tüketimine tarımdan önce öncelik veriliyor; yetkililer kurak mevsimde ikinci ya da üçüncü pirinç ekimine karşı uyarıyor.
- Temmuzda sekiz eyalette 289.855 hektar pirinç tarlası kuraklıktan etkilendi; yılın ilerleyen dönemlerinde zarara yol açan seller yaşandı.
- FAO, tarım ve mera arazilerinin 127.300 hektarının şiddetli kuraklık riski altında olduğunu tahmin ediyor ve 4.000'den fazla çiftçiye ulaşan bilgilendirmelere destek veriyor.
- Tonle Sap'taki düşük su seviyeleri balıkçılığı, tarımı ve yerel işletmeleri tehdit ediyor. UNICEF ise 1,3 milyondan fazla çocuğun risk altında olduğu uyarısında bulunuyor.






