ABD ve Çin, Shenzhen'deki Trump-Şi Görüşmesi İçin Yapay Zekâ Güvenliği Görüşmelerine Hazırlanıyor

9 dakikalık okuma
US and China Prepare AI Safety Talks for Trump-Xi Meeting in Shenzhen

Shenzhen görüşmeleri, yapay zekâ taahhütlerini pratik güvenlik önlemlerine dönüştürmeyi hedefliyor

ABD ve Çin, Başkan Donald Trump ile Devlet Başkanı Şi Cinping'in 18–19 Kasım 2026'da Shenzhen'de düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği zirvesi kapsamında görüşme planları yaparken, gelişmiş yapay zekâ modellerinin test edilmesi ve yapay zekâ kaynaklı olaylara müdahale konularında yeni görüşmelere hazırlanıyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, görüşmelerin, insan denetimini korurken rekabet hâlindeki iki teknoloji gücü arasında yanlış anlamaların önlenmesine yardımcı olması gerektiğini söylüyor.

İçindekiler
  1. Shenzhen görüşmeleri, yapay zekâ taahhütlerini pratik güvenlik önlemlerine dönüştürmeyi hedefliyor
  2. Washington model testlerinden ne bekliyor?
  3. Olaylar için iletişim kanalının çalışma kuralları hâlâ belirlenmeli
  4. Müzakereler bu noktaya nasıl geldi?
  5. İşbirliği, rekabetle birlikte ilerliyor
  6. Çin'in önerdiği kontroller yeni bir son tarih getiriyor
  7. Ticaret görüşmeleri yapay zekâ gündemi açısından neden önemli?
  8. Shenzhen'de varılacak bir anlaşma ne sağlayabilir?
  9. Öne Çıkanlar

Öncelikli görev, eylül ayında varılan siyasi mutabakatı işleyen bir düzenlemeye dönüştürmek. Çin Dışişleri Bakanlığı, 26 Eylül'de yayımladığı sekiz maddelik uzlaşı metninde, ülkelerin teknolojinin risklerini ve faydalarını ele alacak bir yapay zekâ diyaloğu başlatma, bir sonraki diyaloğu kasım ayında düzenleme ve yapay zekâ kaynaklı olaylar için bir iletişim kanalı oluşturma konusunda anlaştığını bildirdi.

Bessent, 10 Kasım'da New York'ta ABD-Çin İlişkileri Ulusal Komitesi'ne hitaben yaptığı konuşmada daha somut bir hedef ortaya koydu: gelişmiş modeller piyasaya sürülmeden önce bunları değerlendirme yaklaşımlarını paylaşmak. Model, soru yanıtlama, yazılım yazma veya bilgileri analiz etme gibi görevleri yerine getirmek üzere eğitilmiş temel bilgisayar sistemidir. Piyasaya sürülmeden önce test etmek, daha geniş kullanıma açılmadan önce modelin yeteneklerini ve risklerini incelemek anlamına geliyor.

Shenzhen'deki toplantının, liderlerin bu yılki üçüncü buluşması olması bekleniyor. Bessent, Trump'a eşlik etmeyi planlıyor. Aralık ayında Miami'de düzenlenecek G20 zirvesinde de dördüncü bir görüşme bekleniyor. Bu takvim, müzakerecilere zorlu ticaret ve yatırım görüşmeleriyle birlikte yapay zekâ tartışmalarını ilerletmek için birkaç fırsat sunuyor.

Washington model testlerinden ne bekliyor?

Bessent, önerilen diyaloğu, Washington ile Pekin'in yapay zekânın nasıl geliştirilmesi gerektiği konusunda uzlaştığını varsaymadan ortak tehlikeleri yönetmenin bir yolu olarak tanımladı. İki tarafın, sistemleri arasındaki yanlış anlamaları önlemek istediğini söyledi.

Reklam

Hazine Bakanı, 10 Kasım'daki konuşmasında test hedefini şöyle açıkladı:

Gelişmiş yapay zekâ modelleri piyasaya sürülmeden önce bunları değerlendirme ve test etme konusundaki en iyi uygulamalara ilişkin görüş alışverişinde bulunmayı ve bu teknoloji üzerinde insan denetiminin güçlü biçimde sürmesini sağlamayı bekliyoruz.

Gelişmiş modeller üreten şirketler açısından bu tür görüşmeler, hükümetlerin bir sistem kullanıcılara sunulmadan önce nasıl değerlendirme yaptığını ele alabilir. Test uygulamalarının paylaşılması, tarafların birbirlerinin hangi denetimleri yararlı gördüğünü daha iyi anlamasını sağlar. Öneri, teknolojinin nasıl değerlendirileceğiyle ilgili; siyasi hedef ise beklenmedik bir gelişmenin şüpheye veya krize yol açma ihtimalini azaltmak.

Washington görüşmeleri, varsayımsal olarak insanın bilişsel yeteneklerini büyük ölçüde aşan yapay zekâ anlamındaki "süperzekâ" terimiyle tanımladı. Pekin'in eylül ayındaki belgesinde ise bunun yerine "yapay zekâ" ifadesi kullanılıyor. Çin Dışişleri Bakanlığı, ABD'nin kullandığı terminolojiye saygı duyduğunu bildirdi.

Farklı ifadeler kullanılması önemli; çünkü müzakerelerin acil gündemi pratik konulardan oluşuyor: modelleri test etmek, insan denetimini korumak ve olaylar hakkında iletişim kurmak. İki hükümet teknolojinin uzun vadeli gelişimini farklı ifadelerle tanımlasa da bu konuları görüşmek mümkün.

Olaylar için iletişim kanalının çalışma kuralları hâlâ belirlenmeli

ABD ve Çin'in teknik ekipleri, yapay zekâ kaynaklı olaylarla nasıl ilgilenileceği ve ikili diyaloğun sürekliliğinin nasıl sağlanacağı konusunda düzenli görüşmeler yapıyor. Müzakereler hakkında bilgi sahibi kişiler, ekiplerin Shenzhen toplantısına kadar temel bir kriz çerçevesi hazırlamayı, işleyişe ilişkin ayrıntıları ise sonrasında geliştirmeyi umduğunu söylüyor.

Bessent, ülkelerin büyük bir kazadan birbirlerini hızla haberdar etmek için doğrudan bir kanal üzerinde anlaştığını söyledi. Çin Dışişleri Bakanlığı'nın eylül ayındaki açıklamasında, yapay zekâ kaynaklı olaylar için bir iletişim kanalı taahhüt ediliyor. Hangi olayların kapsama gireceği, bildirim süreleri, sorumlu kurumlar ve kanalın kullanımına ilişkin prosedürler kamuoyuna açıklanmadı.

Düzenlemenin ne kadar yararlı olacağını bu ayrıntılar belirleyecek. Bir kanalda mesajı alacak, aciliyetini anlayacak ve yanıt verebilecek kişilere iletecek yetkililerin bulunması gerekir. İletişim kurma konusunda anlaşmak başlangıç noktasıdır; işleyen bir süreç için iki hükümetin bu iletişimin nasıl yürütüleceğine karar vermesi gerekir.

Shenzhen'de alınabilecek bir başka olası sonuç da hükümet yetkilileri, araştırma kurumları ve sektör temsilcilerinin katılacağı sürekli bir işbirliği mekanizması. Böyle bir katılım, diplomatik görüşmeleri yapay zekâ sistemleri geliştiren, inceleyen ve kullanan kuruluşlarla buluşturabilir. Şimdilik bu daha kapsamlı yapı, müzakerelerde gündeme gelebilecek bir seçenek olmayı sürdürüyor.

Reklam

Müzakereler bu noktaya nasıl geldi?

Yapay zekâ girişimi, tek bir zirve duyurusuyla değil, birkaç toplantı sonucunda gelişti. Liderlerin mayısta yapay zekâ yönetişimi konusunda görüşmelere başlama kararının ardından, görüşmelerin kapsamına ilişkin farklılıklar ve takvim sorunları ilk resmî diyaloğu geciktirdi.

İlk diyalog, Şi'nin eylülde Washington'a yapacağı ziyaretten kısa süre önce, Bessent ile Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng'in New York'ta yürüttüğü daha geniş kapsamlı ekonomi ve ticaret müzakerelerine dâhil edildi. Bu geçmiş, teknoloji şirketleri, araştırmacılar ve güvenlik yetkililerini de ilgilendiren bir konuda Hazine Bakanı'nın neden öne çıkan isimlerden biri olduğunu açıklamaya yardımcı oluyor.

  • Mayıs 2026: Trump ve Şi, Pekin'deki zirvede yapay zekâ yönetişimi konusunda resmî görüşmelere başlama kararı aldı.
  • 23–25 Eylül: Şi ABD'yi ziyaret etti. Ziyaretin ardından yayımlanan Çin hükümeti açıklamasında iki ülke, yapay zekâ diyaloğu ve olaylar için bir iletişim kanalı taahhüdünde bulundu.
  • 16 Ekim: Çin Ticaret Bakanlığı, modeller, yapay zekâ ajanları ve bilgi işlem kümeleri dâhil 23 yapay zekâ teknolojisini kapsayan ihracat kontrolleri önerdi ve 15 Kasım'a kadar sürecek bir istişare süreci başlattı.
  • 10 Kasım: Bessent, New York'ta yapılacak yeni yapay zekâ görüşmelerine ilişkin ABD'nin önceliklerini açıkladı.
  • 18–19 Kasım: APEC liderler toplantısının Shenzhen'de Trump ile Şi'nin bir sonraki görüşmesine zemin hazırlaması bekleniyor.
  • Aralık: Miami'deki G20 zirvesinde liderlerin bir kez daha görüşmesi bekleniyor.

Pekin'in eylül ayındaki resmî açıklamasında, bir sonraki yapay zekâ diyaloğu kasım ayı için planlanıyor. Daha sonraki haberlerde görüşmenin aynı ayın sonundan önce yapılmasının hedeflendiği belirtiliyor. Böylece teknik görüşmeler sürerken Shenzhen toplantısı siyasi yön belirlemek için olası bir fırsat hâline geliyor.

İşbirliği, rekabetle birlikte ilerliyor

Bessent, yapay zekâ alanındaki işbirliğinin teknoloji liderliği için verilen yoğun mücadeleyle bağdaşabileceğini savundu. Kasım ayındaki konuşmasında iki ülkenin teknolojiye farklı yaklaştığını kabul etti.

Hazine Bakanı bu sınırları doğrudan şöyle ifade etti:

İki ülkenin çıkarları her zaman örtüşmüyor; her zorluğa yaklaşımımız da her zaman aynı olamaz.

Trump yönetimi, Çin'le rekabeti gerekçe göstererek en gelişmiş yapay zekâ sistemlerinin geliştirilmesini yavaşlatma çağrılarına karşı çıktı. Trump bunun yerine şirketlerin kendi sistemlerini izleyip denetlediği gönüllü bir anlaşmayı destekledi. Çinli şirketler de daha yetenekli modeller geliştirmenin peşinde; ticari ve stratejik rekabet müzakerelerin merkezinde yer almayı sürdürüyor.

Model damıtma konusundaki anlaşmazlık bu gerilimi gözler önüne seriyor. Damıtma, bir modelin başka bir modelin çıktılarından öğrendiği bir eğitim tekniği. Genellikle yetenekleri daha az bilgi işlem kaynağı gerektiren daha küçük bir sisteme aktarmak için kullanılıyor.

Bessent, Çinli geliştiricileri ABD modellerini kopyalamak için damıtma kullanmakla suçladı. Çin bu suçlamayı reddederek damıtmanın sektörde yaygın bir uygulama olduğunu savundu. Anlaşmazlık, yeteneklerin nasıl edinildiği ve kullanıldığıyla ilgili; ortak güvenlik riskleri tartışmasının yanı sıra ticari rekabeti de doğrudan gündeme getiriyor.

Reklam

Çin'in önerdiği kontroller yeni bir son tarih getiriyor

Çin Ticaret Bakanlığı, 16 Ekim'de modeller, yapay zekâ ajanları ve bilgi işlem kümeleri dâhil 23 yapay zekâ teknolojisini kapsayan ihracat kısıtlamaları önerdi. İstişare sürecinin, APEC liderler toplantısının başlamasından üç gün önce, 15 Kasım'da sona ermesi planlanıyor.

Yapay zekâ ajanı, tek bir yanıt vermek yerine bir dizi eylemle görevleri yerine getirmek üzere tasarlanmış bir sistemdir. Bilgi işlem kümesi ise büyük bir modeli eğitmek gibi zorlu görevlerde birlikte çalışabilmeleri için çok sayıda makineyi birbirine bağlar. Bu alanlardaki kısıtlamalar, belirli teknolojilerin yurt dışına aktarılmasını etkileyebilir.

Öneri, uygulama programlama arayüzleri, internet siteleri ve uygulamalar üzerinden sunulan hizmetleri bu kısıtlamaların dışında bırakacak. Uygulama programlama arayüzü veya API, bir yazılım hizmetinin başka bir hizmeti kullanmasını sağlar. Bu istisna, DeepSeek ve Alibaba gibi Çinli şirketlerin bu kanallar üzerinden yurt dışındaki müşterilerine yapay zekâ hizmetleri sunmayı sürdürmesine imkân tanıyacak.

Dolayısıyla öneri, belirli teknolojilerin ihracatı ile yabancı müşterilerin Çinli bir sağlayıcının sunduğu hizmeti kullanabilmesi arasında bir ayrım yapıyor. Kurallar son hâlini aldığında işletmeler açısından pratik soru, hangi faaliyetlerin bu ayrımın hangi tarafında kalacağı olacak.

Washington ve Pekin farklı uluslararası girişimler de yürütüyor. ABD, güvenilir ortaklardan oluşan Pax Silica ağını ilerletirken Çin, Dünya Yapay Zekâ İşbirliği Örgütü'nü teşvik ediyor. İkili güvenlik görüşmeleri, iki ülkenin sınırları ötesinde yapay zekâ kurallarını kimin belirleyeceğine ilişkin daha geniş rekabetin bir parçası.

Ticaret görüşmeleri yapay zekâ gündemi açısından neden önemli?

Bessent, diplomatik temaslardaki iyileşmeyi, Çin'le ilişkileri sürdürürken ekonomik riskleri azaltmaya yönelik daha geniş bir ABD hedefiyle ilişkilendirdi. ABD'nin tükettiğinin daha fazlasını üretmesi, Çin'in de ürettiğinin daha fazlasını tüketmesi gerektiğini savunuyor.

Eylül ayında yayımlanan Çin hükümeti açıklamasında, ülkelerin ekonomi istişare mekanizması, bir ticaret konseyi üzerinde çalışma ve 30 milyar doları kapsayan karşılıklı gümrük vergisi indirimleri desteklendi. Müzakerelere ilişkin daha ayrıntılı açıklamalarda, önerilen ürün listelerinin her iki taraf için yaklaşık 30'ar milyar dolar, toplamda ise yaklaşık 60 milyar dolar değerinde olduğu belirtiliyor. Listelerde ABD tarım ürünleri ve Çin tüketim ürünleri dâhil, daha az hassas kabul edilen seçili ürünler yer alıyor.

Eylülde uzatılan ticaret ateşkesi 10 Ocak 2027'ye kadar sürüyor. Bu tarih, hem Shenzhen'deki APEC toplantısının hem de planlanan aralık ayındaki G20 görüşmesinin sonrasına denk geliyor. Böylece liderlere ateşkes sona ermeden önce ilişkileri ele almak için iki fırsat sunuluyor.

Yatırım görüşmeleri daha yavaş ilerledi. Müzakereciler, Çin'in elektrikli araçlar, batarya depolama ve enerji ekipmanları dâhil Amerikan sektörlerine olası yatırımlarını değerlendiriyor; ancak ABD'deki siyasi direnç ilerlemeyi zorlaştırdı.

Reklam

Bu karşıtlık, daha dar kapsamlı bir yapay zekâ güvenliği anlaşmasının neden cazip olduğunu açıklamaya yardımcı oluyor. Olayları görüşmek için bir yol oluşturmak ortak bir riski ele alırken yatırım, ihracat ve pazara erişim müzakereleri, değerli teknolojileri kimin satabileceği, satın alabileceği veya geliştirebileceği konusunda kararlar gerektiriyor. Her iki başlık da yapay zekâyı ilgilendiriyor, ancak hükümetlerden farklı türde taahhütler istiyor.

Shenzhen'de varılacak bir anlaşma ne sağlayabilir?

Müzakereciler, yapay zekâ güvenliği ve olay yönetimine ilişkin bir düzenleme üzerinde çalışıyor. Yapay zekâ alanında ekonomik işbirliğine yönelik daha geniş bir çerçeve ise iki ülkenin önemli görüş ayrılıkları yaşadığı yatırım ve pazara erişim gibi konuları da kapsayacak.

Hükümetler arasındaki müzakerelerin dışında yer alan önerilerden biri, düşünce kuruluşları ve sektör derneklerinin öncülüğünde gayriresmî bir ekonomi diyaloğu başlatmak. Genellikle İkinci Hat diyaloğu olarak adlandırılan bu format, katılımcıların ihracat kısıtlamalarını ve pazara erişimle ilgili kaygıları resmî hükümet müzakerelerinin dışında ele almasına olanak tanıyacak. Bu, duyurulmuş bir ikili taahhüt değil, görüşmeler için önerilen bir yol.

Shenzhen toplantısı için en somut olası kazanımlar; temel bir olay çerçevesi oluşturulması, görüşmelerin sürdürülmesi için daha net bir yapı kurulması ve gelişmiş modellerin test edilmesine ilişkin uygulamaların paylaşılması konusunda uzlaşma sağlanması. Bu konulardaki ilerleme, yetkililere ve teknik uzmanlara birlikte çalışmak için daha düzenli bir yol sunacak.

Bessent'in insan denetimine yaptığı vurgu da görüşmelere pratik bir odak kazandırıyor. Modellerin yetenekleri arttıkça ve daha fazla görevde kullanıldıkça hükümetler, önemli kararlar üzerindeki yetkinin insanlarda kalmasını istiyor. Müzakereler, rekabet hâlindeki iki gücün farklı politikalar ve ticari çıkarlar izlemeyi sürdürürken bu hedefi nasıl görüşebileceğiyle ilgili.

Bir sonraki dönüm noktaları, Çin'in 15 Kasım'daki istişare sürecinin son tarihi, 18–19 Kasım'daki APEC toplantısı ve eylülde taahhüt edilen kasım ayı yapay zekâ diyaloğu. Bu gelişmeler, liderlerin siyasi mutabakatının ne kadarının yetkililerin, araştırmacıların ve şirketlerin gerçekten kullanabileceği prosedürlere dönüştürülebileceğini gösterecek.

Öne Çıkanlar

  • Trump ile Şi'nin 18–19 Kasım'da Shenzhen'de yapacakları görüşmede yapay zekâyı ele almaları bekleniyor.
  • Çin'in eylül ayındaki açıklamasında iki ülke, yapay zekâ diyaloğu ve olaylar için bir iletişim kanalı taahhüdünde bulunuyor.
  • Bessent, gelişmiş modeller piyasaya sürülmeden önce test edilmeleri ve insan denetiminin korunması konusunda görüş alışverişi istiyor.
  • Teknik ekipler temel bir kriz çerçevesini görüşüyor; işleyişe ilişkin ayrıntılar hâlâ müzakere ediliyor.
  • Çin'in 23 yapay zekâ teknolojisine yönelik önerdiği kontroller için istişare sürecinin son tarihi 15 Kasım.
  • Yapay zekâ güvenliği alanındaki işbirliği, model geliştirme, ihracat, ticaret ve yatırım konularındaki anlaşmazlıklarla birlikte ilerliyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir