Faizlere ara, önceliklerde değişim
Japonya Merkez Bankası (BOJ), 30 Ekim 2026’da politika faizini yaklaşık yüzde 1,25’te tutmak için 8’e karşı 1 oy kullandı. Banka, temel enflasyonun yüzde 2’lik hedefiyle genel olarak uyumlu bir düzeye ulaştığını değerlendirdi. Ayrıca borsada işlem gören yatırım fonlarının (ETF) satışlarını hızlandırmayı oy birliğiyle onaylayarak yıllık satış tutarını Ocak 2027’den itibaren 330 milyar yenden 860 milyar yene çıkardı.
İçindekiler
- Faizlere ara, önceliklerde değişim
- Yüzde 2’ye ulaşmak ne anlama geliyor?
- Takata neden daha hızlı faiz artışı istedi?
- Enflasyon tahminleri yükseldi, büyüme sınırlı
- Petrol, yen ve yapay zekâ fiyatları etkiliyor
- ETF satışları önceki hızının 2,6 katına çıkıyor
- Satışlar Hazine’ye aktarılan tutarı da artırabilir
- Yapay zekâ kaygıları borsadaki düşüşü tetikledi
- Gözler aralıkta, ancak taahhüt yok
- Öne Çıkanlar
Başkan Kazuo Ueda, merkez bankasının görevinde bir değişime işaret etti: Enflasyonu yükseltmeye çalışılan yılların ardından politika yapıcıların artık fiyatların ve gelecekteki fiyat artışı beklentilerinin aşırı yükselmesine karşı önlem alması gerekiyor. Ancak Ueda, Japonya’nın kalıcı ve istikrarlı biçimde yüzde 2 enflasyona ulaştığını ilan etmekten kaçındı.
Yönetim kurulu üyesi Hajime Takata, faizin hemen yüzde 1,5’e çıkarılmasını istedi. Diğer sekiz üye ise 18 Eylül’deki yüzde 1’den yüzde 1,25’e artışın ardından beklemeyi ve yüksek borçlanma maliyetlerinin haneleri, şirketleri ve finansal koşulları nasıl etkilediğini değerlendirmeyi tercih etti.
Karar, Japonya’nın olağanüstü para politikası desteğinden çıkışının iki unsurunu bir araya getirdi. Faizler şimdilik değişmezken banka enflasyon değerlendirmesini güçlendirdi ve ETF varlıklarını satmak için öngörülen süreyi yaklaşık 112 yıldan 43 yıla indirdi.
Finans piyasaları o gün başka bir kaygıya daha fazla odaklandı: Yapay zekâya yapılan devasa harcamaların yeterli kâr getirip getirmeyeceği. Nikkei hisse senedi ortalaması yüzde 2,1 düşüşle 63.290,11 puandan kapanırken yen güçlendi ve bir ara dolar karşısında 157,06 seviyesinden işlem görerek yaklaşık yüzde 0,4 değer kazandı.
Yüzde 2’ye ulaşmak ne anlama geliyor?
BOJ’un Ekim ayı Ekonomik Faaliyet ve Fiyatlar Görünümü raporunda temel enflasyon tanımı, hedefe yaklaşma ifadesinden hedefle genel olarak uyumlu olma yönünde değişti. Bu değişiklik, banka ile dönemin Başbakanı Shinzo Abe hükümetinin Ocak 2013’te yüzde 2 hedefini benimsemesinden 13 yılı aşkın süre sonra geldi.
Temel enflasyon, petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar veya devlet sübvansiyonları gibi geçici etkiler ayıklandıktan sonra fiyatlardaki daha kalıcı hareketleri ifade eder. BOJ, tek bir aylık veriye dayanmak yerine ücretler, şirketlerin fiyatlandırma davranışları ve gelecekteki enflasyon beklentileri dahil çeşitli göstergeler üzerinden değerlendirme yapıyor.
Ekonomiye yayılan ücret artışları ve şirketlerin yükselen maliyetleri hizmet fiyatlarına yansıtması, yeni değerlendirmeyi destekledi. Banka, orta ve uzun vadeli enflasyon beklentilerinin de yüzde 2 civarında olduğunu değerlendirdi.
Ueda, yönetim kurulu üyelerinin tümünün temel enflasyonun hedef düzeyde olduğu konusunda hemfikir olduğunu söyledi. Görüş ayrılığı, politikanın ne hızla ayarlanacağıyla ilgiliydi. Ueda, yıllık ücret görüşmelerinde yüzde 2 enflasyon varsayımının düzenli biçimde yer alıp almadığı da dahil, ücret artışlarının ve fiyat belirleme davranışlarının bu düzeyi sürdüreceğini teyit etmek istedi.
Uygulamadaki hedef, ücretlerle fiyatlar arasında istikrarlı bir ilişki kurmak: Çalışanların ücretleri yükselirken işletmeler artan maliyetleri karşılayabilmeli ve hanelerin satın alma gücü bu artışa ayak uydurabilmeli. Ueda, kalıcı başarının resmen ilan edilmesinden önce bu tablonun sağlam biçimde süreceğine dair daha fazla kanıta ihtiyaç olduğunu söyledi.
Takata neden daha hızlı faiz artışı istedi?
Takata, enflasyon hedefine ulaşılmasının para politikasını yeni bir aşamaya taşıdığını savundu. Politika yapıcılara ilerideki değişikliklere yanıt vermek için daha fazla esneklik sağlayacak, ekonomik faaliyeti ne teşvik eden ne de yavaşlatan düzey olan nötr faize daha hızlı ilerlenmesini istedi.
Ueda da faizlerin kademeli olarak nötr düzeye doğru ilerlemesi gerektiğini söyledi, ancak bu düzeyin tam olarak nerede olduğunun belirsiz olduğunu vurguladı. BOJ, borçlanma maliyetleri yükselirken ekonominin nasıl tepki verdiğini izlemek zorunda kalacak. Buna küçük şirketlerin krediye erişiminin zorlaşıp zorlaşmadığı veya nakit yönetiminde güçlük çekip çekmediği de dahil.
Önceki faiz artışlarının şirketlerin finansmanı, yatırımlar ve hanehalkı harcamaları üzerindeki etkisinin görülmesi zaman alabilir. Bu nedenle Ueda, sonraki adımlar için sabit bir takvim belirlemeyi reddetti. Faiz artışlarının temposuna ilişkin soruya BOJ Başkanı şöyle yanıt verdi:
Bunun birkaç ayda bir yapılacağını önceden söyleyemem.
BOJ, finansal koşulları destekleyici olarak nitelemeyi sürdürdü; yani koşullar harcamaları ve borçlanmayı hâlâ destekliyordu. Ekonomik faaliyet ve fiyatlar beklendiği gibi gelişirse banka faizleri artırmaya ve bu desteği azaltmaya devam etmeyi planlıyor.
Enflasyon tahminleri yükseldi, büyüme sınırlı
BOJ, 2027 mali yılı için taze gıda hariç tüketici enflasyonu medyan tahminini temmuzdaki yüzde 2,4’ten yüzde 2,6’ya yükseltti. Tahminler 2026 mali yılı için yüzde 2,5, 2028 mali yılı için yüzde 2 olarak kaldı. Japonya’da mali yıl nisanda başlar ve martta sona erer.
Taze gıda ve enerji hariç ölçütün 2026 mali yılında yüzde 2,4, 2027 mali yılında yüzde 2,7 ve 2028 mali yılında yüzde 2,3 olması öngörüldü. Temmuz tahminlerine kıyasla ilk tahmin 0,1 puan düşerken sonraki iki tahminin her biri 0,1 puan yükseldi.
Büyüme tahminleri yalnızca küçük değişiklikler gösterdi. Fiyat etkileri ayıklandıktan sonra ekonomik üretimi ölçen reel gayrisafi yurt içi hasıla için medyan tahmin, 2026 mali yılında yüzde 0,6’dan yüzde 0,7’ye yükseldi. 2027 mali yılı tahmini yüzde 0,8’den yüzde 0,7’ye inerken 2028 mali yılı tahmini yüzde 0,8’de kaldı.
Banka, kısmen Orta Doğu’daki gelişmelerle bağlantılı olarak bazı alanlarda zayıflıkların görüldüğü ılımlı bir toparlanma tarif etti. Ücret artışları ve yapay zekâyla bağlantılı talep ekonomik faaliyeti desteklerken yükselen yaşam maliyetleri haneleri zorladı. Özel tüketim kademeli biçimde toparlanıyor, şirket yatırımları ise yakın zamanda zayıflamış bulunuyordu.
Taze gıda hariç tüketici enflasyonu eylülde bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 2,1 oldu. Enflasyondan arındırılmış ücretler ağustosta yıllık bazda yüzde 1,5 artarak üst üste sekizinci ay yükseldi. Bu veriler, hane bütçeleri üzerindeki baskı sürerken ücretlerde iyileşme yaşandığını gösterdi.
Petrol, yen ve yapay zekâ fiyatları etkiliyor
Petrol fiyatları, döviz kurları ve küresel yapay zekâ yatırımları, BOJ’un enflasyon risklerinin yukarı yönlü olduğu değerlendirmesinde önemli yer tuttu. Japonya, özellikle Orta Doğu’dan yaptığı enerji ithalatına büyük ölçüde bağımlı. Bu nedenle yakıt maliyetleri hem şirket giderlerini hem de ailelerin harcamalarını etkiliyor.
Yenin zayıflaması, yabancı para birimleri üzerinden fiyatlanan ürünleri Japonya’da daha pahalı hale getiriyor. Ueda, şirketlerin yüksek maliyetleri satış fiyatlarına yansıtmaya geçmişe göre daha istekli olduğunu ve bunun kurdaki değer kaybının tüketici enflasyonu üzerindeki etkisini güçlendirebileceğini söyledi.
Yapay zekâ yatırımları aynı anda birkaç kanaldan etkili oluyor. Japon makine ve yarı iletken ekipmanlarına yönelik siparişler ihracatı, şirket kârlarını ve yatırımları destekliyor. Güçlü talep, yarı iletkenlerin, ekipmanların ve ham maddelerin fiyatlarını da yükselterek ekonominin diğer alanlarındaki maliyetleri artırabiliyor.
BOJ, taze gıda hariç tüketici enflasyonunun yüzde 2’nin belirgin biçimde üzerine çıkmasını, tahmin döneminin ilerleyen kısmında ise hedefe doğru gerilemesini bekledi. Ueda ayrıca yaşam maliyetlerini azaltmaya yönelik hükümet önlemlerinin takvim yılı enflasyonunu yüzde 2’nin biraz altına çekebileceğini belirtti. Bu gelişmenin bir sonraki ücret görüşmelerine etkisini izleyeceğini söyledi.
Bu farklı ölçümler çalışanlar ve şirketler açısından önem taşıyor. Sübvansiyonlar, şirketler ve haneler kalıcı maliyet baskılarıyla karşı karşıya kalmayı sürdürürken ücret görüşmelerinde referans alınan enflasyon oranını düşürebilir.
ETF satışları önceki hızının 2,6 katına çıkıyor
BOJ, yıllık ETF satışlarını defter değeri üzerinden 530 milyar yen artırarak 330 milyar yenden 860 milyar yene çıkaracak. Yeni tempo, eskisinin yaklaşık 2,6 katı ve yüzde 161 civarında artış anlamına geliyor.
ETF’ler, genellikle hisse sepetlerini bünyesinde bulunduran ve borsada işlem gören yatırım fonlarıdır. Defter değeri, varlıkların bankanın hesaplarında kayıtlı değerini ifade eder. Piyasa değeri ise bu varlıkların güncel fiyatlar üzerinden ne kadar ettiğini gösterir. Yakın tarihli değerlemelere göre yeni yıllık satış temposu, piyasa değeri üzerinden yaklaşık 2,46 trilyon yene karşılık geliyor.
Banka ETF satışlarına Ocak 2026’da başladı. Bu işlemlerin önemli bir piyasa dalgalanmasına yol açmadan sorunsuz ilerlediğini, hisse piyasasındaki işlem hacminin de arttığını belirtti. Gözden geçirilmiş düzenlemeye göre satışlar, piyasa işlem değerinin yaklaşık yüzde 0,1’ini oluşturacak. Önceki çerçevede bu oran yaklaşık yüzde 0,05’ti.
Ueda, satışların zamana yayılarak yapılacağını söyledi. BOJ, piyasa koşullarına bağlı olarak satışları ayarlama veya geçici olarak durdurma imkânını korudu. J-REIT olarak bilinen Japon gayrimenkul yatırım ortaklıklarının yıllık satış tutarı yaklaşık 5 milyar yende kalacak.
BOJ’un elindeki ETF’lerin defter değeri, Eylül 2026 sonunda 36,9557 trilyon yen düzeyindeydi. Bu tutarın yıllık 860 milyar yenlik satışa bölünmesiyle yaklaşık 43 yıllık bir süre ortaya çıkıyor. Önceki tempoda bu süre 112 yıldı. Dolayısıyla hızlanmaya rağmen satışların tamamlanması için hâlâ onlarca yıl gerekiyor.
Satışlar Hazine’ye aktarılan tutarı da artırabilir
ETF satışlarının tahmini 2,46 trilyon yenlik piyasa değeri ile 860 milyar yenlik defter değeri arasındaki fark yaklaşık 1,6 trilyon yen. Bu değerlemeler üzerinden satışların bu büyüklükte kazanç sağlaması bekleniyor.
Politika faizlerinin yükselmesi, finans kuruluşlarının merkez bankasında tuttuğu ve faiz ödenen uygun bakiyeler için BOJ’un ödediği faizi de artırıyor. ETF kazançları bu giderin bir kısmını karşılamaya ve bankanın ulusal Hazine’ye aktardığı fazlayı desteklemeye yardımcı olabilir.
Maliye Bakanı Satsuki Katayama, ek fazlanın ve bunun nasıl değerlendirileceğinin bütçe hazırlıkları sırasında ele alınacağını söyledi. Hükümetin eline geçecek nihai tutar, BOJ’un gelir ve giderlerinin yanı sıra varlık satışlarından elde edilecek fiyatlara bağlı olacak.
BOJ’un satışları hızlandırmak için açıkladığı gerekçeler, mevcut programın sorunsuz işlemesi ve piyasanın daha fazla işlem kaldırabilmesiydi. Japonya düşük enflasyonla mücadelede kullanılan politikalardan uzaklaşırken, olası mali fayda da kararın başka bir sonucu olarak öne çıkıyor.
Yapay zekâ kaygıları borsadaki düşüşü tetikledi
Tokyo hisseleri ne faizlerin sabit tutulması ne de ETF satış planının hızlandırılması kararına hemen belirgin bir tepki verdi. Bunun yerine teknoloji hisseleri, yatırımcıların büyük yapay zekâ harcama programlarının kârlılığını sorgulamasıyla Wall Street’teki kayıpları izledi.
Nomura Securities hisse senedi stratejisti Maki Sawada, satış baskısını yapay zekâ yatırımlarının getirisini çevreleyen kuşkularla ilişkilendirdi:
Bu durum, yapay zekâ yatırımlarının kârlılığına ilişkin artan kaygıların bir işareti olarak görülebilir ve hisse fiyatları üzerinde baskı yaratıyor,
Advantest yüzde 5,9, Tokyo Electron yüzde 5,2 değer kaybetti. Ibiden yüzde 15,2, Lasertec yüzde 8,8 ve SoftBank Group yüzde 6 geriledi. Nikkei seans içinde yüzde 3’e kadar düştükten sonra günü yüzde 2,1 kayıpla kapattı.
Daha geniş kapsamlı Topix endeksi yüzde 1 geriledi. Cuma günkü kayıplara rağmen Nikkei haftayı yüzde 1 kazançla tamamladı, Topix ise haftayı yatay kapattı. Şirket bilançoları başka hisselerde yükseliş sağladı: Konami yüzde 15, Tokyo Disney Resort’un işletmecisi Oriental Land ise yüzde 8,5 yükseldi.
Yapay zekâ, böylece BOJ’un hem tahminlerinde hem de piyasa fiyatlarında görülen bir sınamaydı. Güçlü harcamalar Japonya’nın ihracatını destekleyip bazı girdi maliyetlerini artırırken gelecekteki kârlara ilişkin kuşkular hisseler üzerinde baskı oluşturdu. Ueda, zamanlamayı esnek tutarken faizleri yükseltme yönündeki yaklaşımı korudu.
Gözler aralıkta, ancak taahhüt yok
BOJ’un bir sonraki politika toplantısının 17 ve 18 Aralık’ta yapılması planlanıyor. Ueda faiz artışı olasılığını açık tuttu ancak herhangi bir taahhütte bulunmadı. Kararların her toplantıda ekonomik görünüm, ücretler, fiyatlandırma davranışları, finansal koşullar ve risklere bağlı olacağını söyledi.
Yatırım şirketleri farklı takvimler öngördü. BlackRock Investment Institute, 2026 sonundan önce bir faiz artışı daha bekledi. J.P. Morgan Asset Management’ın Asya Pasifik baş piyasa stratejisti Tai Hui, Aralık 2026 ve Mart 2027’de 25’er baz puanlık artış öngörerek faizin yüzde 1,75’e çıkacağını tahmin etti. Bir baz puan, yüzde puanın yüzde biridir.
Mizuho Araştırma Enstitüsü’nde yönetici ekonomist ve BOJ’un eski üst düzey yetkililerinden Kazuo Momma da aralık ve mart aylarında artış bekledi. Sumitomo Mitsui Banking Corporation baş döviz stratejisti Hirofumi Suzuki ise bankanın daha açık bir bekleme tutumu benimsemesi halinde ocak ayını olası gördü.
Tai Hui, önceki artışların ekonomiye yansıması ve enerji fiyatlarının katkısının zayıflamasıyla mart sonrasında daha az öngörülebilir bir tempo bekledi. Tahminine göre faiz daha sonra yüzde 1,75 civarında olacak; Orta Doğu’daki gerilim tırmanır veya yen zayıf kalırsa daha fazla artış mümkün.
Bir sonraki değerlendirme sürecinde öne çıkan politika ve yayın tarihleri şöyle:
- 18 Eylül 2026: BOJ politika faizini yaklaşık yüzde 1’den yüzde 1,25’e yükseltti.
- 29 ve 30 Ekim: Politika yapıcılar toplandı, faizleri sabit tuttu ve ETF satışlarının hızlandırılmasını onayladı.
- 2 Kasım: Ekim ayı Görünüm Raporu’nun tamamının yayımlanması planlandı.
- 10 Kasım: Toplantının Görüş Özeti’nin yayımlanması planlandı.
- 17 ve 18 Aralık: Bir sonraki para politikası toplantısı yapılacak.
- 23 Aralık: Ekim toplantısının tutanaklarının yayımlanması planlandı.
- Ocak 2027: Hızlandırılmış ETF satışları başlayacak.
Haneler ve küçük şirketler açısından acil sonuç, eylül ayındaki artışa uyum sağlamak için zaman kazanılması. Bir sonraki karar, ücret artışlarının enflasyon yüzde 2 civarında kalırken harcamaları destekleyip destekleyemeyeceğine ve bu dengeyi korumak için borçlanma maliyetlerinin daha ne kadar yükselmesi gerektiğine bağlı olacak.
Öne Çıkanlar
- BOJ, 8’e karşı 1 oyla politika faizini yaklaşık yüzde 1,25’te tuttu; Hajime Takata yüzde 1,5’i tercih etti.
- Temel enflasyonun yüzde 2 hedefiyle genel olarak uyumlu olduğu değerlendirildi; Ueda istikrarın süreceğine dair daha fazla kanıt görmek istedi.
- 2027 mali yılı için taze gıda hariç enflasyon tahmini yüzde 2,4’ten yüzde 2,6’ya yükseldi.
- Yıllık ETF satışları Ocak 2027’den itibaren defter değeri üzerinden 330 milyar yenden 860 milyar yene çıkacak.
- Yeni satış temposuyla eylül sonundaki ETF varlıklarının elden çıkarılması yaklaşık 43 yıl sürecek.
- Bir sonraki politika toplantısı 17 ve 18 Aralık’ta yapılacak; faiz artışı için herhangi bir taahhüt verilmedi.






