Küçük çocuklar dumanın ağır yükünü taşıyor
Endonezya Sağlık Bakanlığı, 5 Kasım 2026 saat 17.00 itibarıyla orman ve arazi yangınlarından etkilenen yedi eyalette 425.167 akut solunum yolu enfeksiyonu vakası kaydetti. Yetkililer günlük vaka sayısının genel olarak düştüğünü belirtirken, beş yaş ve altındaki çocuklarda 95.627 vaka görüldü. Bu, listelenen yaş grupları arasındaki en yüksek sayıydı.
İçindekiler
- Küçük çocuklar dumanın ağır yükünü taşıyor
- Enfeksiyonların kaydedildiği yerler
- Toplam vaka sayısı ekim ve kasım boyunca nasıl arttı?
- Günlük vaka sayısı düşerken toplam sayı neden artabilir?
- İnce partikül kirliliği tehlikeli seviyelere ulaştı
- Bir ailenin tek yatak odasında geçen yaşamı
- Toplum sığınakları temiz hava ve acil sevk imkânı sunuyor
- Araştırmacılar dumana bağlı binlerce ölüm olduğunu tahmin ediyor
- Azalan afet bütçesine rağmen geniş çaplı müdahale
- Dumanın etkisi yangın bölgelerinin ötesine uzanıyor
- Öne Çıkanlar
En küçük çocuklar, kümülatif toplamın yaklaşık yüzde 22,5'ini oluşturdu. Altı ile dokuz yaş arasındaki çocuklarda ise 88.391 vaka kaydedildi. Bu iki yaş grubu birlikte 184.018 vakayla kaydedilen tüm enfeksiyonların yaklaşık yüzde 43,3'ünü oluşturdu.
Sağlık Bakanlığı İletişim Başkanı Aji Muhawarman, 8 Kasım'da önceki iki ayda görülen düşüş eğilimine, etkilenen bazı kentlerde hava kalitesindeki iyileşmenin eşlik ettiğini söyledi. Aji, ailelerin gereksiz açık hava etkinliklerini de sınırladığını, maske kullandığını ve sağlık hizmetlerine daha kolay eriştiğini belirtti.
Rakamlar aynı krizin iki yönünü ortaya koyuyor: Son günlerin çoğunda yeni hastalık vakaları azalırken, aylar süren duman maruziyeti boyunca biriken enfeksiyonların toplamı artıyor. Çocukları hastalanan aileler için temiz havaya, tıbbi bakıma ve gerektiğinde oksijene erişim önemini koruyor.
Enfeksiyonların kaydedildiği yerler
Bakanlığın izleme çalışması Borneo'daki Orta Kalimantan, Batı Kalimantan, Güney Kalimantan ve Doğu Kalimantan'ın yanı sıra Sumatra'daki Güney Sumatra, Riau ve Jambi eyaletlerini kapsadı. 2 Kasım'a kadarki güncellemede bu yedi eyaletteki 63 ilçe ve kent yer aldı.
Yaşlılarda da kayda değer sayıda hastalık görüldü. Bakanlık, 5 Kasım itibarıyla 60 yaş üstü kişilerde 56.462, açık havada çalışanlarda 9.332, astım veya kronik obstrüktif akciğer hastalığı bulunanlarda 1.747 ve hamile kadınlarda 682 vaka kaydetti. Kronik obstrüktif akciğer hastalığı, nefes almayı güçleştiren, uzun süreli bir akciğer rahatsızlığıdır.
Sağlık Bakanlığı Sözcüsü Widyawati, Banjarbaru, Pekanbaru ve Pontianak'ı etkilenen nüfusun özellikle yoğun olduğu yerler olarak gösterdi. Bu kentlerin her biri, işi, konutu veya mevcut sağlık sorunları nedeniyle dumandan kaçınması güç olabilen sakinleri koruma sorunuyla karşı karşıya.
Toplam vaka sayısı ekim ve kasım boyunca nasıl arttı?
Beş yaş ve altındaki çocuklarda vaka sayısı eylül sonunda yaklaşık 40.000'den ekim ortasında 62.000'e, 18 Ekim'de ise 69.000'e yükseldi. 5 Kasım'da bu sayı 95.627'ye ulaşarak eylül sonundan bu yana yaklaşık 55.627 arttı.
Daha geniş kapsamlı izleme verileri, kaydedilen vaka yükünün nasıl büyüdüğünü gösteriyor:
- 13 Ekim: Sağlık Bakanlığı, etkilenen eyaletlerde 283.270 solunum yolu enfeksiyonu vakası kaydetmişti.
- 21 Ekim: Toplam vaka sayısı, küçük çocuklardaki 75.172 vaka dahil 333.470'e ulaştı.
- 2 Kasım: Saat 16.00'ya kadar yapılan izlemelerde yedi eyaletteki 63 ilçe ve kentte 401.586 vaka kaydedildi.
- 5 Kasım: Toplam sayı, beş yaş ve altındaki çocuklarda görülen 95.627 vaka dahil 425.167'ye ulaştı.
- 8 Kasım: Aji, yeni vaka eğiliminin önceki iki ayda gerilediğini söyledi.
Kümülatif toplam, 2 ve 5 Kasım güncellemeleri arasında 23.581 arttı. Bakanlık 5 Kasım'da tek başına 3.518 yeni vaka kaydetti; bu, bir önceki gün eklenen vaka sayısından 82 fazlaydı.
Günlük vaka sayısı düşerken toplam sayı neden artabilir?
Aji, kümülatif sayının artmasının enfeksiyonların aniden hızlandığı anlamına gelmeyebileceğini söyledi. Bir eyalete ait haftalık veriler, üç ila dört ay boyunca ılımlı artışlar gösterirken kötü hava kalitesi risk unsuru olmayı sürdürdü.
Kümülatif sayı, işleyen bir toplam gibidir: Yeni kaydedilen her vaka, daha önce sayılan vakalara eklenir. Günlük sayı ise yalnızca o gün eklenen vakaları gösterir. Günlük eklenen vaka sayısı 10.000'den 3.500'e düşse bile kümülatif toplam artmaya devam eder, yalnızca daha yavaş artar.
Bakanlığın 6 Eylül-5 Kasım dönemini kapsayan grafiğinde Orta Kalimantan, Güney Kalimantan, Güney Sumatra, Jambi, Doğu Kalimantan ve Batı Kalimantan'da günlük vaka sayıları genel olarak düşerken bazı yerlerde dalgalanmalar görüldü. Aji, son dönemdeki iyileşmeyi Endonezya'nın Hava Kirletici Standart Endeksi (ISPU) ölçümlerindeki düşüşün yanı sıra halkın davranışlarındaki ve sağlık hizmetlerindeki değişimlere bağladı.
Solunum yolu enfeksiyonları hava yollarını etkiler ve görece hafif hastalıklardan hastanede tedavi gerektiren ciddi durumlara kadar değişebilir. Duman, hâlihazırda nefes almakta zorlanan kişiler için zararlı bir maruziyet oluştururken, aylarca süren kötü hava kalitesi sağlık kuruluşlarının birikmiş önemli bir hastalık yüküyle ilgilenmesine yol açıyor.
İnce partikül kirliliği tehlikeli seviyelere ulaştı
Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi (CREA), maruziyetin boyutunu 5 Kasım tarihli değerlendirmesinde belgeledi. Değerlendirmede, Kalimantan'da eylül ayındaki ortalama PM2.5 yoğunluğu metreküp başına 120 mikrogram olarak verildi; bu değer ağustosta 57 mikrogramdı. Sumatra'daki ortalama yoğunluk da aynı dönemde 37'den 51'e yükseldi.
PM2.5, çapı 2,5 mikrometreyi aşmayan ve akciğerlerin derinlerine kadar ulaşabilen partiküllerden oluşur. Bunların bazıları kan dolaşımına karışabilir. Bu ölçüm, belirli bir hava hacminde ne kadar bu madde bulunduğunu gösterir.
CREA, eylül ayında günlük ortalama yoğunluğun Palangkaraya'da metreküp başına 372, Pontianak'ta ise 327 mikrogram olduğunu bildirdi. Bu seviyeler, Dünya Sağlık Örgütünün 24 saatlik ortalama için belirlediği metreküp başına 15 mikrogramlık kılavuz değerin sırasıyla yaklaşık 25 ve 22 katıydı.
Palangkaraya'da kirliliği ölçüp sonuçları kamuoyuyla paylaşan gönüllü Melodyna Adhesiva, yoğunluğun düzenli olarak 300'e ulaştığını ve bir ölçümde 3.000'i aştığını söyledi. Ekibinin bazı cihazları 999'daki ölçüm sınırına ulaştığından, şiddetli duman sırasında açık havada kullanımları kısıtlandı.
CREA, ülke genelinde sağlıksız ile tehlikeli olarak sınıflandırılan havayı soluyan kişi sayısının eylülde 57,8 milyona ulaştığını tahmin etti. Bu sayı ağustosta 41,3 milyondu. Kalimantan'da tehlikeli havaya maruz kalanların en yüksek sayısı 2,8 milyondan 6,4 milyona çıktı.
Bir ailenin tek yatak odasında geçen yaşamı
Yaklaşık 300.000 kişinin yaşadığı Palangkaraya, çevresindeki yangınlardan kaynaklanan dumana aylardır maruz kalıyor. İki çocuk annesi 27 yaşındaki Apri Dona Yusmelita, çocuklarını korumak için aile yaşamının büyük bölümünü hava temizleme cihazının bulunduğu yatak odasına taşımak zorunda kaldı.
Beş aylık oğlu, sıvı ilacı solunabilir bir sise dönüştüren nebülizatör cihazıyla ilaç aldı. Yusmelita, tekrarlayan öksürük ve kusmanın bebeğin beslenmesini ve kilo almasını zorlaştırdığını anlattı.
Öksürüğü balgamlı, bu yüzden sürekli kusuyor," diyen, dört yaşında bir çocuğu daha olan Yusmelita şöyle devam etti: "Hedeflediği kiloya yetişmekte zorlanıyor. Çünkü sürekli hasta. Ne içerse içsin hepsini kusuyor; çok sık öksürüyor.
Yusmelita, çocukların oyalanması için televizyonu yatak odasına taşıdı. Yaklaşık dört ay boyunca aile zamanının yarısını bu odada geçirdi; elektrik kesintileri günlük yaşamı aksatırken duman evin diğer bölümlerine de sızdı.
Palangkaraya'da yaşayan bir başka anne Sabrina Alfiana, dört yaşındaki oğlu Fahreza Alfarizqia'yı nebülizatör tedavisi aldığı bir sığınağa götürdü. Ailesi içeride kaldığında bile dumanın aralıklardan ve pencerelerden içeri girdiğini anlattı.
Toplum sığınakları temiz hava ve acil sevk imkânı sunuyor
Yerel bir yerli halk örgütü olan Ranu Welum Vakfı, toplumun kullanımına açık 14 duman sığınağına destek veriyor. Kiliseler ve kamu binaları oda tahsis etti; hava temizleme cihazları, oksijen tüpleri ve nebülizatörler insanların dumandan uzaklaşmasına yardımcı oluyor.
Vakfın kurucu ortağı Roro Ardya Garini, sığınaklardan başta çocukların ve yaşlıların yararlandığını, koşulların özellikle ağırlaştığı dönemlerde başkalarının da kabul edildiğini söyledi. Sakinleri kapılarından içeri getiren temel ihtiyacı şöyle anlattı:
"Nefes almak için geliyorlar," dedi.
Gönüllülerin, sığınaklara gelenlerin acil tıbbi bakıma ihtiyaç duyup duymadığını da anlaması gerekiyor. Garini, oksijen yetersizliği nedeniyle teni maviye dönmüş bir bebeğin sığınağa getirildiğini ve hemen acil servise sevk edildiğini anlattı.
Sağlık Bakanlığı, küçük çocukların tedavisinin durumlarına bağlı olduğunu belirtiyor. Hafif seyreden hastalıklar evde yönetilebilirken durumu kötüleşen bir çocuğun sağlık kuruluşunda doktor tarafından değerlendirilmesi gerekiyor. Bakanlık, sağlık kuruluşlarında oksijen desteği sağlandığını belirtti; Widyawati de Riau'da 10 oksijen evi hazırlandığını bildirdi.
Widyawati ayrıca sakinlere dumana maruz kalmaktan kaçınmalarını, duman veya toz nedeniyle tahriş olan gözlerini ovuşturmamalarını tavsiye etti. Özellikle nefes almakta zaten güçlük çeken hastalar için sağlık kuruluşlarının sayısı kadar bu hizmetlere erişimin de önemli olduğunu söyledi.
Araştırmacılar dumana bağlı binlerce ölüm olduğunu tahmin ediyor
CREA, yangın dumanına maruz kalmanın Endonezya'da eylül ayında 3.560 ölüme katkıda bulunduğunu tahmin etti; bu sayı ağustosta 1.700'dü. Tüm hava kirliliğine bağlı ölümler için tahmini sayı 3.740'tan 5.310'a çıkarak yüzde 42 arttı. Eylül ayındaki toplamın yaklaşık üçte ikisi yangın dumanından kaynaklanırken diğer kirlilik kaynakları 1.750 ölüme yol açtı.
Kuruluş, bu rakamları kirlilik modellerini, 118 kentteki 186 izleme istasyonundan alınan ölçümleri, nüfus verilerini ve partikül maruziyetini ölüm oranlarıyla ilişkilendiren araştırmaları kullanarak hesapladı. Tahminler, maruziyetten sonraki birkaç gün içinde meydana gelen ölümleri kapsıyor. Hükümet, dumana atfedilen ölüm sayısını açıklamamıştı.
CREA, Kalimantan'daki dört eyalette hava kirliliğine bağlı ölümlerin yüzde 94 ila 99'unun yangın dumanından kaynaklandığını tahmin etti. Eylül ayında 100.000 kişi başına 14,1 ölümle en yüksek tahmini oran Orta Kalimantan'daydı.
Aileler ve itfaiyeciler de ölümle sonuçlanan acil durumlar bildirdi. Samarinda'da 14 aylık Yazlyn Syanindita'nın ailesi, ani solunum güçlüğünün ardından hayatını kaybeden çocuğun ölümünde yoğun pusun rol oynamış olabileceğinden şüphelendi. Güney Kalimantan'da gönüllü itfaiyeci 51 yaşındaki Nurdin, yangınla mücadele ederken göğüs ağrısı ve nefes darlığı yaşamasının ardından 21 Ekim'de hayatını kaybetti. Kliniğin başındaki Dr. Amalia Dewi, meslektaşlarının anlattığı koşullara dayanarak ölümün duman zehirlenmesinden kaynaklanmış olabileceğini düşündüğünü söyledi.
Azalan afet bütçesine rağmen geniş çaplı müdahale
Endonezya hükümeti; yangınla mücadele, yağmur yağdırma girişimleri, sağlık ekiplerinin görevlendirilmesi ve maske dağıtımını içeren kapsamlı bir müdahale yürütüldüğünü bildirdi. Genel müdahale kapsamında 72.000'den fazla personel, 2.100'ün üzerinde sağlık çalışanı ve 5,3 milyon maske yer aldı.
CREA'nın değerlendirmesinde, Ulusal Afet Yönetim Ajansının bütçesinin 2025'teki 2 trilyon rupiden 2026'da 491 milyar rupiye düşürüldüğü ve yaklaşık yüzde 75 kesinti yapıldığı belirtildi. Kuruluş, eyaletler uzun süreli duman maruziyetiyle karşı karşıyayken bu kesintinin acil müdahale çalışmalarını kısıtladığını savundu.
Söndürme çalışmalarına rağmen yangınlar sürdü. Ajansın gösterge paneli, 19 Ekim'de önceki 24 saat içinde 1.024 hektar arazinin yandığını kaydetti. TheTreeMap'in uydu değerlendirmesine göre, ocak-eylül döneminde yangınlar yaklaşık 1,9 milyon hektarlık alanı etkiledi; bu, 2019'un aynı dönemine kıyasla yüzde 38 daha fazlaydı.
CREA'nın 5 Kasım tarihli yayınında, parlamenterler, çevre grupları ve protestocuların çağrılarına rağmen Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto'nun ulusal afet ilanında bulunmadığı belirtildi. Yetkililer, bölgesel kapasitenin çalışmayı sürdürdüğünü ve görev güçlerinin faal olduğunu söyledi.
Dumanın etkisi yangın bölgelerinin ötesine uzanıyor
Pus sırasında Malezya'da solunum yolu enfeksiyonları, astım ve konjonktivit vakalarında artış görüldü. Singapur'da 18 Ekim itibarıyla hava 14 gündür aralıksız sağlıksız düzeydeydi. Duman Brunei, Timor-Leste, Filipinler ve Vietnam'a da ulaştı.
CREA; turbalıkların iyileştirilmesi, yasa dışı yakmaya daha ağır cezalar getirilmesi ve izleme, kamuya açık veriler ile uygulanabilir kirlilik standartlarını kapsayan ulusal bir temiz hava çerçevesi oluşturulması çağrısında bulundu. Turbalıkların kurutulması, karbon bakımından zengin toprağını kuru ve yangına daha açık hâle getiriyor; bu nedenle arazi yönetimi de sağlık müdahalesinin bir parçası.
Endonezya'da günlük enfeksiyon sayısının son dönemde düşmesi bir miktar rahatlama sağlasa da aileler aylarca süren maruziyet sırasında biriken hastalıklarla ilgilenmeye devam ediyor. Bu yükün ne kadar hızlı hafifleyeceğini temiz hava, erişilebilir tıbbi bakım ve açık havada çalışanların daha iyi korunması belirleyecek.
Öne Çıkanlar
- Endonezya'da 5 Kasım 2026'ya kadar yedi eyalette 425.167 solunum yolu enfeksiyonu vakası kaydedildi.
- Beş yaş ve altındaki çocuklarda 95.627 vaka görüldü; bu, toplamın yaklaşık yüzde 22,5'ine karşılık geliyor.
- Sağlık Bakanlığı, günlük vaka sayısının önceki iki ayda genel olarak düştüğünü bildirdi.
- CREA, kirlilik ve sağlık modellemelerini kullanarak eylül ayında yangın dumanına bağlı 3.560 ölüm olduğunu tahmin etti.
- Palangkaraya ve Pontianak'ta eylül ayındaki partikül yoğunlukları, DSÖ'nün günlük kılavuz değerinin sırasıyla yaklaşık 25 ve 22 katına ulaştı.
- Toplum sığınakları ve sağlık kuruluşları temiz hava, tedavi ve oksijen desteği sağlıyor.






