Bölgesel üç varyant, tüberküloz araştırmalarına odaklanıyor
Endonezya Sağlık Bakanı Budi Gunadi Sadikin, 5 Kasım 2026'da yaptığı açıklamada, bakanlığın 7 bin hastanın katıldığı araştırmada coğrafi olarak birbirinden farklı üç tüberküloz genomik varyantı tespit ettiğini söyledi. Bulgular, ülkenin batı, orta ve doğu bölgelerinde bulunan bakteriler arasındaki farklılıkların yeni aşı ve ilaçların etkinliğini etkileyip etkilemediğinin araştırılması için hükümeti harekete geçiriyor.
İçindekiler
- Bölgesel üç varyant, tüberküloz araştırmalarına odaklanıyor
- Genom araştırmasında ne bulundu?
- Bölgesel farklılıklar hastalar için neden önemli?
- M72 aşı denemesi hangi aşamada?
- BPOM daha hızlı bir inceleme yolu hazırlıyor
- İlk etkinlik rakamları nasıl yorumlanmalı?
- Daha kısa tedavi süresi de öncelikler arasında
- Denemelere katılımdan 2028 olasılığına
- Budi, toplantıların ötesinde harekete geçilmesini istiyor
- Öne Çıkanlar
Budi, bulguları Bali'nin Badung kentinde düzenlenen Stop TB Ortaklığı Yönetim Kurulu'nun 40. Toplantısı'nda açıkladı. Küresel Fon'un finanse ettiği araştırmada, tüberküloza yol açan bakterilerin genetik yapısını incelemek için Illumina ve Oxford Nanopore'un genom dizileme teknolojilerinden yararlanıldı.
Açıklama, Endonezya'nın M72 aşı adayının faz 3 denemesine katıldığı ve tedavi süresini kısaltması amaçlanan yeni bir tüberküloz ilacının klinik denemesine hazırlandığı bir dönemde geldi. Bu projeler, hükümetin bakterilerin ülke genelinde nasıl farklılık gösterdiğini anlaması için somut bir gerekçe oluşturuyor.
Budi, bundan sonraki araştırma aşamasında bölgesel genetik farklılıkların tedaviye duyarlılığı veya aşıların etkinliğini etkileyip etkilemediğinin inceleneceğini söyledi. Bakanlık, bu soruyu yanıtlayan sonuçları henüz açıklamadı.
Konunun önemi büyük. Budi, yılda 136 bin kişinin tüberküloz nedeniyle hayatını kaybettiğini belirterek Endonezya'nın Hindistan'ın ardından dünyada yeni tüberküloz vakalarının en fazla görüldüğü ikinci ülke olduğunu söyledi. Bu sıralama yeni vakaları, yani hastalık görülme sıklığını ifade ediyor; ölüm sayısı ise hastalığın insanlara yüklediği bedeli gösteriyor.
Genom araştırmasında ne bulundu?
Araştırmada bulgular, Endonezya'nın batı, orta ve doğu bölgeleriyle ilişkilendirilen üç varyant altında gruplandırıldı. Budi, bu bölgesel gruplar arasında belirgin genetik farklılıklar bulunduğunu söyledi ve 7 bin hastadan alınan örneklerin incelenmesine verdiği destek için Küresel Fon'a teşekkür etti.
Genom dizileme, bir organizmanın genetik talimatlarını okur. Tüberküloz araştırmalarında bilim insanları, hastalığa yol açan bakterilerin DNA'sını inceler. Bu talimatların karşılaştırılması, farklı hasta ve yerlerden alınan bakteriler arasındaki benzerlik ve farklılıkların belirlenmesine yardımcı olur.
Araştırmada kullanılan dizileme teknolojilerini Illumina ve Oxford Nanopore sağladı. Her iki teknoloji de bilim insanlarının DNA'yı okumasına olanak tanıyor. Böylece bakanlık, yalnızca hastaların nerede yaşadığına veya hastalığın nasıl seyrettiğine bakmak yerine Endonezya genelindeki bakteri farklılıklarının haritasını çıkarabiliyor.
Coğrafi dağılım, araştırmacılara daha ileri incelemeler için bir başlangıç noktası sunuyor. Genetik grupların ilaçlara farklı yanıt verip vermediğini ve aşı korumasının bu bakterilere maruz kalan kişiler arasında değişip değişmediğini araştırabilirler. Budi'nin, tamamlanan dizileme çalışmalarının yanıtlamaya yardımcı olmasını istediği sorular bunlar.
Bölgesel farklılıklar hastalar için neden önemli?
Budi, yeni aşı ve tedavilerin geliştirilmesinde Endonezya'da dolaşımda olan bakterilerin dikkate alınmasını istiyor. İlaçlar, bakterinin belirli özelliklerine etki ederek çalışırken aşılar, bağışıklık sistemini bir tehdidi tanıyacak şekilde eğitir. Bu nedenle genetik farklılıklar, araştırmacıların incelediği sorular açısından önem taşıyabilir.
Hasta açısından temel soru açık: reçete edilen tedavinin işe yarayıp yaramayacağı ve gelecekte geliştirilecek bir aşının koruma sağlayıp sağlamayacağı. Genetik bulguların klinik araştırmalarla ilişkilendirilmesi, bilim insanlarının bu sonuçları çalışmada belirlenen bölgeler genelinde incelemesine yardımcı olur.
İlaç duyarlılığı, bakterilerin bir ilaca ne ölçüde hassas olduğunu ifade eder. Bakteriler ilaca rağmen yaşamını sürdürebiliyorsa tedavi zorlaşır. Belirli bir bakteri varyantının ilaca nasıl yanıt verdiğini anlamak için araştırmacıların genetik bilgileri laboratuvar ve hasta sonuçlarıyla ilişkilendirmesi gerekir.
Endonezya'nın aşı ve ilaç geliştirme çalışmalarına katılması, bu bağlantının kurulması için bir fırsat sunuyor. Dizileme projesi ülkede bulunan bakterileri tanımlarken klinik denemeler, aday ürünlerin insanlardaki performansını inceliyor. Budi'nin önerisi, gelecekteki kararların Endonezya'daki hastalık örüntülerini yansıtması için bu araştırma alanlarını bir araya getirmek.
M72 aşı denemesi hangi aşamada?
Endonezya, Güney Afrika, Kenya, Zambiya ve Malavi'nin yanı sıra M72'nin uluslararası faz 3 denemesine katılıyor. Endonezya'daki araştırma ortakları arasında Endonezya Üniversitesi ve Padjadjaran Üniversitesi bulunuyor.
Budi, 9 Mayıs 2025'te Endonezya'nın ergen ve yetişkinlerden oluşan 2 bin 95 katılımcıyı çalışmaya dahil ettiğini, 2 binden fazlasına da enjeksiyon yapıldığını söyledi. Bu rakamlar, araştırmanın o önceki aşamasındaki katılımı gösteriyor.
Klinik denemeler; güvenliği, bağışıklık yanıtlarını ve etkinliği inceleyen aşamalardan oluşur. Faz 3 denemelerinde genellikle daha büyük gruplar yer alır ve aday ürünün amaçlanan korumayı sağlayıp sağlamadığını belirlemek için sonuçlar karşılaştırılır; bu sırada güvenlik takibi de sürer. Koruyucu bir tüberküloz aşısında temel soru, aşının hastalığa yakalanma riskini azaltıp azaltmadığıdır.
Budi, Mayıs 2025'te aşının 2028'e kadar başarıyla geliştirilmesinin M72'nin Endonezya ulusal bağışıklama programına dahil edilmesinin önünü açabileceğini söyledi. Bu olasılık, deneme sonuçlarına ve ardından alınacak kararlara bağlı. Çalışmaya katılım, Endonezya'daki kurumlara aşı adayı konusunda deneyim kazandırıyor ve tüberküloz yükünün yüksek olduğu bir ülkede yaşayan kişilerden kanıt sağlıyor.
BPOM daha hızlı bir inceleme yolu hazırlıyor
Endonezya Gıda ve İlaç Kurumu BPOM, M72 değerlendirmesini nasıl hızlandırabileceğini ele alıyor. Kurumun ilaç ruhsatlandırma direktörü Tri Asti Isnariani, Avrupa İlaç Ajansı ile ortak bir değerlendirme konusunda koordinasyon sağlandığını söyledi.
Tri Asti, Bali'deki toplantıda planlanan iş birliğini şöyle anlattı:
M72 aşısı için Avrupa İlaç Ajansı ile koordinasyon sağladık. Süreci hızlandırmak amacıyla ortak bir değerlendirme yapacağız.
Ortak değerlendirme, tıbbi bir ürüne ilişkin kanıtları incelerken düzenleyici kurumların birlikte çalışmasına olanak tanır. Amaç, yinelenen çalışmaları azaltmak ve değerlendirme sürecini daha verimli hâle getirmektir. BPOM ayrıca, ek kanıtlar toplanırken belirli koşullar altında ürüne daha erken erişim sağlayabilecek koşullu onaya ilişkin kurum içi düzenlemeleri hazırlıyor.
Tri Asti, M72'de bu yolun kullanılıp kullanılamayacağı konusunda toplantı sonrasında BPOM yönetimine bilgi vereceğini söyledi. Henüz karar veya onay tarihi açıklanmadı. BPOM, daha hızlı bir inceleme yürütürken güvenlik ve ürün kalitesini değerlendirmeyi sürdüreceğini belirtti.
Kurumun uluslararası çalışmaları arasında Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından Listelenen Otorite statüsü ve ilaç ruhsatlandırma ile laboratuvar alanlarında DSÖ'de görev yapan iki uzman da bulunuyor. Bu düzenlemeler, kurumun diğer sağlık otoriteleriyle iletişimini ve teknik iş birliğini destekliyor.
İlk etkinlik rakamları nasıl yorumlanmalı?
Tri Asti'nin M72 hakkındaki değerlendirmesinde, faz 2 araştırmasının ardından yaklaşık yüzde 54 ila 57 arasında ilk etkinlik rakamları da yer aldı. Etkinlik, deneme koşullarında aşılanan katılımcılardaki hastalık riskinin karşılaştırma grubuna kıyasla ne ölçüde azaldığını gösterir.
Yaklaşık yüzde 55 etkinliğe sahip bir aşı, çalışma süresince aşılanan grupta ölçülen hastalık sonucunun görülme riskinin karşılaştırma grubuna kıyasla kabaca yüzde 55 daha düşük olduğu anlamına gelir. Bu oran, gruplar arasındaki risk farkını ifade eder; kişisel koruma düzeyi değişebilir.
Düzenleyici kurumların değerlendirmesinde DSÖ'nün yüzde 55'lik etkinlik ölçütüne de atıfta bulunuldu. Açıklanan yüzde 54 ila 57 aralığı bu değeri kapsıyor. Bu nedenle denemede elde edilen kesin tahmin, belirsizlik düzeyi ve ölçülen sonucun ne olduğu değerlendirmenin önemli unsurları.
Faz 3 çalışmasının, etkinliğe ilişkin daha kapsamlı bir tablo sunması amaçlanıyor. Endonezya açısından Budi'nin genom bulguları bir araştırma sorusu daha ortaya çıkarıyor: Aday aşının etkinliği, farklı bölgelerde belirlenen bakteri gruplarında tutarlı mı? Bu soruyu yanıtlamak için genetik bulgularla ilişkilendirilmiş klinik kanıtlar gerekiyor.
Daha kısa tedavi süresi de öncelikler arasında
Endonezya ayrıca yetkililerin tedavi süresini kısaltmasını umduğu yeni bir tüberküloz ilacının klinik denemesine hazırlanıyor. Budi, bu çalışmayı ülkenin hastalıkla mücadelesinde aşı geliştirme çalışmalarının yanında konumlandırdı.
Tüberküloz tedavisi, hastaların uzun süre ilaç kullanmasını gerektirebilir. Etkili ve daha kısa bir tedavi kürü; dozları takip etmek, randevulara gitmek ve tedaviyi iş ya da okul yaşamına uydurmak için harcanan zamanı azaltabilir. Önerilen denemede yeni ilacın nasıl sonuç verdiğinin ortaya konması gerekecek.
Dizileme araştırması, ilacın Endonezya'nın farklı bölgelerindeki bakterilere karşı etkisine ilişkin soruların çerçevesini oluşturmaya yardımcı olabilir. Budi, ülkenin tedavileri geliştirirken bu farklılıkları dikkate almasını, genetik ve klinik performansı birbiriyle ilgisiz konularmış gibi ele almamasını istiyor.
Aşı ve ilaç projeleri farklı ihtiyaçlara yanıt veriyor. Aşı hastalığı önlemeyi, ilaç tedavisi ise hâlihazırda hasta olan kişilere yardımcı olmayı amaçlıyor. Tarama, ileri tetkik ve tedaviye ihtiyaç duyan kişileri belirleyerek onları sağlık hizmetlerine yönlendiriyor.
Denemelere katılımdan 2028 olasılığına
Endonezya'nın aşı çalışmaları ve yeni genom açıklaması birkaç aşamayı kapsıyor. Tarihler, araştırmalara katılımın, düzenleyici hazırlıkların ve ürünün olası kullanımının nasıl bir araya geldiğini gösteriyor:
- 9 Mayıs 2025: Budi, Endonezya'nın uluslararası M72 denemesine 2 bin 95 katılımcıyı dahil ettiğini, 2 binden fazlasına enjeksiyon yapıldığını söyledi.
- 5 Kasım 2026: Budi, Bali'deki toplantıda 7 bin tüberküloz hastasının katıldığı araştırmada belirlenen üç bölgesel genomik varyantı açıkladı.
- 5 Kasım 2026: Tri Asti, Avrupa İlaç Ajansı ile ortak M72 değerlendirme planını ve koşullu onay seçeneğinin ele alındığını anlattı.
- 2028: Budi'nin önceki açıklamalarında bu tarih, aşının başarıyla geliştirilmesi ve ulusal bağışıklama programına dahil edilmesinin gündeme gelebileceği bir dönem olarak belirtilmişti.
Yakın dönemdeki çalışmalar; aşının değerlendirilmesini, ilaç denemesine hazırlık yapılmasını ve bölgesel bakteri farklılıklarının tıbbi sonuçlarla ilişkisini araştırmayı kapsıyor. Halkı kapsayan bir aşılama programı için ayrıca dozların temin edilmesi ve uygun kişilere ulaştırılmasına yönelik düzenlemeler gerekecek.
Budi, toplantıların ötesinde harekete geçilmesini istiyor
Budi, her yıl 136 bin kişinin hayatını kaybetmesini, Endonezya'nın daha hızlı hareket etmesi gerektiğini vurgulamak için kullandı. Forumda konuşulan her beş dakika boyunca yaklaşık iki Endonezyalının tüberkülozdan öldüğünü söyleyerek aciliyetin altını çizdi.
Bakan, düzenleyici süreçte bir yıl yaşanacak gecikmenin kamu sağlığı açısından ağır sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulundu. Ekibinden görüşmelere ve idari süreçlere daha az, umut vadeden ürünleri hastalara ulaştırmaya yönelik onayları almak da dahil programları hayata geçirmeye daha fazla zaman ayırmasını istedi.
Budi, tıbbi geliştirme çalışmalarının sağlık hizmetlerine dönüşmesi için gerekenlerden söz ederken şöyle dedi:
Hiçbir ürün hastalara kendiliğinden ulaşmaz. Hastaları taramamız, tedavi sağlamamız ve aşıları onlara ulaştırmamız gerekiyor.
Budi'nin mesajı, genom projesini tüberkülozla mücadelenin pratik gereklilikleriyle ilişkilendiriyor. Araştırmacıların bakterileri anlaması, düzenleyici kurumların ürünleri değerlendirmesi, sağlık hizmetlerinin ise hastaları bulup tedavi etmesi gerekiyor. Endonezya'nın önündeki görev, aşı ve ilaç çalışmaları kararlara temel oluşturacak kanıtları üretirken bu faaliyetleri birlikte ilerletmek.
Öne Çıkanlar
- 7 bin tüberküloz hastasının katıldığı araştırmada, Endonezya'nın batı, orta ve doğu bölgeleriyle ilişkili üç genomik varyant belirlendi.
- Küresel Fon'un finanse ettiği çalışmada Illumina ve Oxford Nanopore dizileme teknolojileri kullanıldı.
- Araştırmacılar, bölgesel farklılıkların aşı performansını veya tedaviye yanıtı etkileyip etkilemediğini inceleyecek.
- Endonezya, M72 aşısının uluslararası faz 3 denemesine katılıyor ve yeni bir tüberküloz ilacının denemesine hazırlanıyor.
- BPOM, Avrupa İlaç Ajansı ile ortak M72 değerlendirmesi planlıyor ve koşullu onay seçeneğini değerlendiriyor.
- Budi, yılda 136 bin tüberküloz kaynaklı ölüme dikkat çekerek düzenleyici kararların ve programların daha hızlı uygulanmasını istedi.






