2032 hedefi güvenlik ve finansman sınavından geçerken Endonezya, Doğu Kalimantan’daki nükleer santral sahası çalışmalarını hızlandırıyor

10 dakikalık okuma
Indonesia Steps Up East Kalimantan Nuclear Site Studies as 2032 Target Faces Safety and Funding Tests

Üç kıyı bölgesi öne çıkıyor

Endonezya, gelecekte kurulması planlanan bir nükleer santral için Doğu Kalimantan’daki üç kıyı bölgesinde yürütülen çalışmaları hızlandırıyor: Doğu Kutai’de Sangatta, Kutai Kartanegara’da Samboja ve Kuzey Penajam Paser’de Babulu. Ulusal Enerji Konseyi, üçüncü bölgeyi daha özel olarak Babulu Laut adıyla anıyor.

İçindekiler
  1. Üç kıyı bölgesi öne çıkıyor
  2. Kıyı bölgeleri neden yakından incelenmeli?
  3. Güvenlik araştırmaları depremlerin ötesine uzanıyor
  4. Üç bölge, ulusal saha arayışında nasıl bir yere sahip?
  5. Hazırlıklar üzerinde baskı oluşturan tarihler
  6. Reaktör seçimi ve şebekenin hazırlanması
  7. Ödemeyi kim yapacak, riski kim üstlenecek?
  8. Lisanslama ve yerel katılım önemini koruyor
  9. İş gücü ve yakıt için ayrı planlar gerekiyor
  10. Öne çıkanlar

Sanayi sektörünün artan elektrik talebi Endonezya’nın enerji planlarını acil hâle getirirken, Ulusal Araştırma ve Yenilik Ajansı (BRIN) hem bölgeleri hem de reaktör teknolojisini inceliyor. Öncelikli güçlük, gelecek vadeden kıyı bölgelerini güvenlik, çevre ve elektrik sistemi gerekliliklerini karşılayan sahalara dönüştürmek.

BRIN Başkanı Arif Satria, nükleer enerjinin ülkenin sanayi gelişimi ve daha düşük karbon salımına sahip bir ekonomiye geçişi için giderek daha gerekli hâle geldiğini söyledi.

"Nükleer santral artık kaçınılmaz hâle geldi. BRIN, geliştirme için en uygun teknoloji türünü ve en elverişli yeri belirlemek üzere araştırmalarını sürdürüyor," dedi Arif.

Planlama rakamları büyüdü. Hükümetin daha önceki bir önerisi, 2032’de şebekeye 250 megavat sağlayacak bir santral öngörüyordu. PLN’nin 2025–2034 Elektrik Tedarik İş Planı’nda ise 2032–2034 döneminde bağlantı hedefiyle başlangıçta 500 megavatlık kapasite yer alıyor. Bu, önceki önerinin iki katı.

Doğu Kalimantan’da kesinleşmiş bir saha, reaktör tedarikçisi ya da finansman modeli henüz açıklanmadı. Önümüzdeki kararlar yalnızca arazi seçimiyle sınırlı değil: yetkililerin reaktörü bölgesel taleple eşleştirmesi, işletmeciyi belirlemesi, finansman sağlaması ve gerekli güvenlik değerlendirmelerini tamamlaması gerekiyor.

PLN, 2027’de ihaleye çıkmayı ya da bir geliştirme ortağı seçmeyi hedefliyor. Hazırlıklar, Doğu Kalimantan’daki çalışmaları daha geniş kapsamlı bir ulusal girişimin parçası hâline getiriyor; ilk projeler için Sumatra ve Kalimantan da değerlendiriliyor.

Reklam

Kıyı bölgeleri neden yakından incelenmeli?

Sangatta, Samboja ve Babulu; soğutma için deniz suyuna erişimleri ve büyük depremlerden görece korunaklı olduğu düşünülen jeolojik koşulları nedeniyle ilgi gördü. Nükleer santraller elektrik üretmek için ısı üretir ve soğutma sistemlerinin çalışma sırasında bu ısıyı güvenli biçimde uzaklaştırması gerekir.

Kıyı bölgelerinde ayrıca su baskını, tsunami ve kıyı şeridindeki değişimler de ayrıntılı biçimde incelenmeli. BRIN’in jeolojik çalışma açıklamasında toprak ve kaya yapısı, deprem olasılığı, volkanik faaliyet, sıvılaşma ve zemin hareketlerini kapsayan değerlendirmeler anlatılıyor. Sıvılaşma, sarsıntıların suya doymuş toprağın dayanımını yitirmesine yol açmasıdır.

Açıklamada, BRIN ile Enerji ve Maden Kaynakları Bakanlığı Jeoloji Ajansı arasında 4 Mayıs’ta Cakarta’daki bakanlığın Genel Sekreterlik binasında yapılan teknik görüşmeye yer veriliyor. Jeoloji Ajansı Başkanı Lana Saria, değerlendirmelerin dayanağını açıkladı.

"Yapılan analizler, sahaların jeolojik koşullarına ilişkin ilk değerlendirmelerin parçası olarak saha verilerine ve bilimsel yaklaşımlara dayanmalı," dedi.

Toplantıda iki aşamalı saha araştırmaları ele alındı. BRIN’in nükleer enerji araştırma kuruluşunun başkanı Syaiful Bakhri, bazı aday sahalarda ön değerlendirme veya masa başı incelemelerin sürdüğünü söyledi. Bu aşamada araştırmacılar, daha ayrıntılı incelemelere geçmeden önce mevcut bilgileri gözden geçiriyor.

BRIN’in incelemelerinde hava durumu, deniz koşulları, kıyı erozyonu ve tortu birikimi de yer alıyor. Bu süreçler, bir tesisin çevresindeki kara ve su koşullarını onlarca yıl içinde değiştirebilir. Kuruma göre nükleer santraller 80 yıla kadar çalışacak biçimde tasarlanabilir; bu nedenle bugünkü yer seçimi kararlarında gelecekteki koşullar da önem taşıyor.

Güvenlik araştırmaları depremlerin ötesine uzanıyor

BRIN araştırmacısı Khusnul Khotimah, 20–24 Ekim 2025’te Viyana’da düzenlenen Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın NIRC–2025 konferansında Endonezya’daki kıyı nükleer santral sahalarına ilişkin çalışmasını sundu. Araştırmada depremler, tsunamiler ve kıyı taşkınları incelendi.

BRIN’in konferans araştırma açıklamasına göre çalışmada, Tehlike Tanımlama, Risk Değerlendirmesi ve Kontrol Belirleme’nin kısaltması olan HIRADC yöntemi kullanıldı. Basitçe ifade etmek gerekirse bu yöntem, neyin ters gidebileceğini belirliyor, riski değerlendiriyor ve riski yönetmek için alınacak önlemleri saptıyor.

Konferans, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na üye 70 ülkeden ve dokuz uluslararası kuruluştan 374 katılımcıyı bir araya getirdi. Görüşmelerde, sahaların ve dış tehlikelerin değerlendirilmesine yönelik referanslar sunan IAEA güvenlik gereklilikleri ve kılavuzları SSR-1, SSG-9, SSG-18 ve SSG-68 de ele alındı.

BRIN; dış tehlikeler, tesislerin bu tehlikelere dayanma kapasitesi ve kıyı risklerinin yönetimine ilişkin araştırmalarda IAEA, Kore Atom Enerjisi Araştırma Enstitüsü ve Japonya Atom Enerjisi Ajansı’nı işbirliği yapılan kuruluşlar olarak sıraladı. Bu çalışmalar, Endonezya’nın kendi koşullarına uygun öneriler geliştirirken yöntemlerini uluslararası uygulamalarla karşılaştırmasına imkân veriyor.

Reklam

Üç bölge, ulusal saha arayışında nasıl bir yere sahip?

Enerji ve Maden Kaynakları Bakanlığı ile PLN, ülke genelinde 28 olası saha hazırlıyor. Görevleri artık BRIN bünyesinde yürütülen eski Ulusal Nükleer Enerji Ajansının önceki değerlendirmelerinde, toplam geliştirme kapasitesinin yaklaşık 70,5 gigavat olduğu tahmin edilen 28 saha belirlenmişti.

BRIN politika direktörü Ratih Damayanti, 27 olası sahayı gösteren bir haritadan söz ederken Ulusal Enerji Konseyi üyesi Agus Puji Prasetyono 29 saha açıkladı. Kurumlar, listelerinin birbiriyle nasıl örtüştüğünü açıklamadı.

Ulusal arayış Doğu Kalimantan’ın yanı sıra Riau Adaları, Bangka Belitung, Batı Kalimantan, Cava, Sulawesi ve Papua gibi bölgelere uzanıyor. Daha geniş kapsamlı hükümet görüşmelerinde Halmahera da yer alıyor. Geçmişteki 70,5 gigavat tahmini, aday sahaların toplam olası geliştirme kapasitesini ifade ediyor; her sahanın yine de kendi teknik değerlendirmesinden geçmesi gerekiyor.

Bakanlığın yeni ve yenilenebilir enerji ile enerji tasarrufundan sorumlu genel müdürü Eniya Listiani Dewi, önceki çalışmaların teknik koşullar, toplumun kabulü ve bölgesel elektrik talebi dikkate alınarak gözden geçirilmesi gerektiğini söyledi. Bazı sahaların değerlendirmeleri tamamlandı; bazılarıysa ön saha araştırması veya ön eleme aşamasında.

Agus, aday sahaların tsunami riski taşımaması ve volkanlar ile fay hatlarından en az beş kilometre uzakta olması gerektiğini söyledi. BRIN’in jeolojik çalışmaları, kıyı bölgeleri de dâhil olmak üzere yerel tehlikelerin incelenmesi için gereken ayrıntılı araştırmaları ortaya koyuyor.

Hazırlıklar üzerinde baskı oluşturan tarihler

Endonezya’nın planları, erken bir işletmeye alma hedefini hâlâ geliştirilmekte olan hazırlıklarla bir araya getiriyor. 2024 tarihli 59 sayılı Kanun’la yürürlüğe giren 2025–2045 Ulusal Uzun Vadeli Kalkınma Planı, nükleer santrallerin 2032’den itibaren işletmeye alınmasını hedefliyor.

Programın bugüne kadarki ilerleyişini ve yetkililerin bir sonraki adımda ne yapmayı umduğunu gösteren bazı tarihler şöyle:

  • 19 Aralık 2023: BRIN’deki bir görüşmede nükleer yakıt geliştirmeye yönelik maden kaynakları ele alındı. Enerji bakanlığından bir yetkili, 2025–2029 döneminde nükleer santral inşaatına başlanmasının planlandığını söyledi.
  • 20–24 Ekim 2025: BRIN, Viyana’daki IAEA konferansında kıyı sahalarının güvenliğine ilişkin araştırmasını sundu.
  • 22 Ekim 2026: Enerji ve Maden Kaynakları Bakan Yardımcısı Yuliot Tanjung, inşaatın yaklaşık yedi ila 10 yıl sürmesi nedeniyle saha hazırlıklarının başlaması gerektiğini söyledi.
  • Kasım 2026: PLN, ilk saha çalışmalarının ayın ikinci ya da üçüncü haftasında tamamlanmasını istedi.
  • 2027: PLN, ihaleye çıkmayı ya da bir geliştirme ortağı seçmeyi; IAEA’nın altyapı hazırlık değerlendirmesinin ise yılın ilk veya ikinci çeyreğinde yapılmasını hedefliyor.
  • 2032–2034: Elektrik tedarik planı, ilk 500 megavatın şebekeye bağlanmasını hedefliyor.

PLN Teknoloji, Mühendislik ve Sürdürülebilirlik Direktörü Edwin Nugraha Putra, geliştirme sürecinin yaklaşık 15 yıl süreceğini de belirterek büyük bir nükleer santralin 2037’de işletmeye alınmasını gündeme getirdi. Onun takvimi, ilk kapasite için belirlenen daha erken hedefin yanı sıra daha geniş hazırlık sürecini ve büyük ölçekli bir santrali kapsıyor.

CORE Indonesia ekonomisti Yusuf Rendy Manilet, ihalenin 2027’de başlamasının 2032’ye kadar lisanslama, mühendislik, finansman ve inşaat için yaklaşık beş yıl bırakacağına dikkat çekti. Endonezya Nükleer Topluluğu Başkanı Prof. Djarot Sulistio Wisnubroto ise aşamaların açık biçimde belirlenmesi, kurumların güçlendirilmesi ve gerçekçi bir takvim oluşturulması çağrısında bulundu.

Reklam

Reaktör seçimi ve şebekenin hazırlanması

PLN’nin başlangıçtaki 500 megavatlık programında küçük modüler reaktörlerin (SMR) kullanılması bekleniyor. Bunlar, her biri geleneksel büyük nükleer reaktörlere kıyasla daha az elektrik üreten ve daha standart bir inşa sürecine imkân vermesi amaçlanan tasarımlara sahip reaktörler. Endonezya daha büyük reaktörleri de değerlendiriyor.

Ulusal Enerji Konseyi’nin önceki görüşmelerinde, yüksek sıcaklıkta gazla soğutulan reaktörler ve toryum olası teknoloji seçenekleri arasında anılmıştı. Toryum, tamamlanmış bir reaktör tasarımı değil, potansiyel bir nükleer yakıt maddesidir. Enerji dönüşümünden sorumlu bakan Bahlil Lahadalia, Rusya, ABD, Güney Kore ve Japonya ile teknoloji ortaklıklarının araştırıldığını söyledi.

PLN, hem küçük hem de büyük santraller için ön fizibilite çalışmaları, geliştiricilerin yeterlilik koşulları, teklif çağrıları ve elektrik alım düzenlemeleri hazırlıyor. Bu belgeler, geliştiricilerin hangi yükümlülükleri üstleneceğini ve PLN’nin elektriği nasıl satın alacağını belirlemeye yardımcı olacak.

Ulusal elektrik planı, nükleer kapasitenin 2032’de 500 megavata, 2040’ta yedi gigavata, 2050’de 21 gigavata ve 2060’ta 35 gigavata ulaşmasını hedefliyor. Bir gigavat 1.000 megavata eşit olduğundan, yedi gigavata ulaşmak için ilk 500 megavatın üzerine 6.500 megavat daha eklemek gerekecek.

Daha geniş kapsamlı öngörüler, nükleer kapasitenin 2060’a kadar 35–42 gigavata çıkmasını ve birincil enerji karmasındaki payının yüzde 12,1’e ulaşmasını öngörüyor. Birincil enerji, elektriğe veya başka kullanılabilir biçimlere dönüştürülmeden önceki enerjiyi kapsıyor; dolayısıyla bu ölçüt, elektrik üretiminden daha geniş bir alanı içeriyor.

PLN, iletim altyapısının yaklaşık 434 trilyon rupiye, yani yaklaşık 24,7 milyar ABD dolarına mal olacağını tahmin ediyor. Şirket, tahmini yüzde sekizlik finansman maliyetine karşılık yüzde 2–4 getiri beklentisinden söz etti. Bu finansman açığı, reaktörlerin kendi maliyetlerini karşılamaktan ayrı bir sorun yaratıyor: elektriği kullanıcılara taşıyabilecek bir şebeke de gerekiyor.

Ödemeyi kim yapacak, riski kim üstlenecek?

Ulusal Enerji Konseyi üyesi Satya Widya Yudha, süreklilik taşıyan bir program kapsamında birden fazla reaktör ünitesinin planlanmasını destekliyor. İlk üniteden elde edilecek deneyimin sonraki ünitelerin maliyetini düşürmeye ve inşaat süresini kısaltmaya yardımcı olabileceğini savunuyor.

Yusuf, PLN ile Danantara’nın kontrolünde ve teknoloji tedarikçisinin stratejik ortak olduğu bir ortak girişim önerdi. Önerisine göre tedarikçi, inşaat deneyimi ve ülkelerindeki alımları finanse etmeye yardımcı olan ihracat kredi kuruluşlarının desteğini sağlayabilir.

Yusuf’un önerdiği sorumluluk paylaşımında politika riski, nükleer sorumluluk ve atıkların uzun vadeli yönetimi hükümete bırakılıyor. Teknoloji ve inşaat sorumluluğunu teknoloji tedarikçisi üstlenirken PLN, al ya da öde anlaşmasıyla elektrik satın almayı taahhüt edebilir. Bu tür bir anlaşma, alıcının daha azını teslim alması hâlinde bile üzerinde uzlaşılan miktarın ücretini ödemesini genellikle şart koşar.

Energy Shift Institute Genel Müdürü Putra Adhiguna, PLN’nin kesin bir satın alma taahhüdü vermesi, elektrik alım anlaşmalarının şeffaf olması, düzenlemelerin istikrarlı ve kurumların net olması gerektiğini vurguladı. Yatırımcılar açısından PLN’nin kabul edeceği fiyat ve ödemelerin güvenilirliği, projenin finansman çekip çekemeyeceğini belirlemeye yardımcı olacak.

Reklam

Lisanslama ve yerel katılım önemini koruyor

Endonezya’nın nükleer düzenleyici kurumu Bapeten’in saha değerlendirmesi, tasarım onayı, inşaat ve işletme aşamalarını kapsayan bir lisanslama sistemi bulunuyor. Kurum yetkilisi Nur Syamsi Syam, ulusal hazırlık sürecinin IAEA’nın üç aşamasını izlediğini söylüyor: değerlendirme, hazırlık ve uygulama.

Çerçeve; politika, kurumlar, sahalar, teknoloji, finansman, çalışanlar ve acil durum hazırlığı dâhil 19 altyapı alanını kapsıyor. Nur Syamsi, işletmeci atanması, finansman düzenlemeleri ve nükleer zararlara ilişkin sorumluluk kurallarının daha fazla çalışma gerektirdiğini belirtti.

Doğu Kalimantan’daki aday sahaların yakınındaki topluluklar için araştırmalar, çevre koşulları, nüfus merkezlerine uzaklık, acil durum hazırlıkları ve kalkınmanın etkileri gibi pratik konularla ilgili. Djarot, faydalar, riskler ve etkiler hakkında kamuoyunun bilgiye erişebilmesi çağrısında bulundu.

Arif, BRIN’in sahaların değerlendirilmesi ve program için gereken insan kaynağının yetiştirilmesi süreçlerine yerel üniversitelerin katılmasını istediğini söyledi.

"Teknoloji hazırlığının ve insan kaynağının birlikte ilerleyebilmesi için bu çalışmanın bütün aşamalarının şeffaf ve doğru biçimde yürütülmesini, yerel üniversitelerin de sürece katılmasını istiyoruz," dedi.

İş gücü ve yakıt için ayrı planlar gerekiyor

BRIN, 2032, 2040, 2050 ve 2060 hedefleriyle uyumlu, bütünleşik bir iş gücü yol haritası ve ana plan hazırlıyor. Syaiful Bakhri, personel ihtiyacının mevcut PLN çalışanlarına ek eğitim verilmesiyle yeni çalışanların eğitimini bir araya getirmesi gerektiğini söylüyor.

Plan; işletme, bakım, inşaat, yakıt yönetimi, radyoaktif atıklar ve destekleyici altyapıyı kapsıyor. Eğitim programlarının şekillendirilmesine hükümet kurumları, düzenleyiciler, üniversiteler, sanayi ve olası teknoloji tedarikçilerinin katkı vermesini; işletmedeki tesislerde eğitim alınmasını ve eğitmenlerin yetiştirilmesini öngörüyor.

Yakıt araştırmalarının geçmişi ayrı. BRIN, 19 Aralık 2023’te yapılan görüşmeye ilişkin uranyum araştırması açıklamasında, Syaiful’in Endonezya’daki uranyum kaynaklarının ayrıntılı biçimde incelenmesi çağrısını aktardı. Açıklamada, 2060’a kadar 36 megavat elektrik üreten bir reaktörden söz edilirken sonraki ulusal planlarda gigavatlarla ifade edilen çok daha büyük bir program ortaya kondu.

Enerji bakanlığı koordinatörü Moehamad Awaludin, maden ruhsat alanlarının hazırlanması ve kritik mineral kaynaklarının geliştirilmesi çağrısı yaptı. Gadjah Mada Üniversitesi araştırmacısı Himawan Tri Bayu Murti Petrus, minerallerin bölgeler arasında farklılık gösterdiğini, dolayısıyla işleme yöntemlerinin gerçek ham maddelere uygun olması gerektiğini açıkladı.

Bu nedenle Doğu Kalimantan’daki saha çalışmaları, birbiriyle bağlantılı çeşitli hazırlıkların parçası: sahanın uygunluğunu kanıtlamak, reaktör seçmek, iş gücünü eğitmek, yakıt ve atık yönetimini düzenlemek ve elektrik şebekesine ulaşmak için mali açıdan uygulanabilir bir yol oluşturmak.

Öne çıkanlar

  • BRIN, Doğu Kalimantan’da Sangatta, Samboja ve Babulu’yu olası nükleer santral sahaları olarak inceliyor.
  • Çalışmalar; depremleri, kıyı taşkınlarını, tsunamileri, zemin koşullarını, kıyı şeridindeki değişimleri ve çevresel uygunluğu kapsıyor.
  • Mevcut elektrik tedarik planında, 2032–2034 döneminde şebekeye bağlanması hedeflenen ilk 500 megavat yer alıyor.
  • PLN, 2027’de ihaleye çıkmayı ya da bir geliştirme ortağı seçmeyi ve aynı yılın ilk yarısında IAEA hazırlık değerlendirmesi yapılmasını hedefliyor.
  • Finansman, işletmeci seçimi, sorumluluk kuralları, iş gücünün hazırlanması ve şebeke yatırımları temel görevler olmayı sürdürüyor.
  • Ulusal elektrik planı, nükleer kapasitenin 2040’ta yedi gigavata, 2060’ta ise 35 gigavata ulaşmasını hedefliyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir