Haber içeriklerine ödeme ve yapay zekâ kuralları için son tarih aralık
Google, Meta ve TikTok, milletvekilleri yasal düzenlemeyi 12 Aralık'ta sona erecek parlamento dönemi kapanmadan önce genel kurula getirmek için çalışırken, 11 Kasım 2026'da Cakarta'da düzenlenen parlamento oturumunda Endonezya'nın önerdiği telif hakkı düzenlemesine itiraz etti. Anlaşmazlık; haber bağlantıları ve ön izlemeleri için ödeme yapılmasını, telifli materyallerin yapay zekâyı eğitmek amacıyla kullanılmasını ve kullanıcıların yüklediği içeriklerden kimin sorumlu olacağını kapsıyor.
İçindekiler
- Haber içeriklerine ödeme ve yapay zekâ kuralları için son tarih aralık
- Hükümetin parlamentoya sunduğu düzenlemeler
- Haberlerin hangi kullanımları için ödeme gerekecek?
- Google ve Meta, haber bağlantılarının azalabileceği uyarısında bulunuyor
- Yayıncılara göre trafik modeli şimdiden zayıflıyor
- Yapay zekâ kullanılarak üretilen eserlerin sahibi kim olacak?
- TikTok, destek ile üretim arasında ayrım yapılmasını istiyor
- Yapay zekâ eğitimi ve toplu lisanslama tarafları karşı karşıya getiriyor
- Platform sorumluluğu ve yaratıcı hakların kapsamı
- Öne Çıkanlar
2014 tarihli 28 sayılı Telif Hakkı Kanunu'nda yapılması planlanan değişikliklerin gündemi oldukça kapsamlı: Hükümetin resmi sorun envanterinde 1.117 madde bulunuyor. Haber içeriklerine ödeme yapılmasının yanı sıra hükümet yetkilileri ve milletvekilleri, tamamen yapay zekâ tarafından üretilen eserlere telif koruması tanınmaması, insan katkısıyla üretilen eserlerin ise koruma kapsamına alınmasının değerlendirilmesi konusunda ilke olarak uzlaştı.
Okurlar açısından acil mesele, Endonezya haberlerine arama motorları ve sosyal medya üzerinden ne kadar kolay ulaşılabileceği. Yayıncılar için tartışma, gazetecilik içeriklerini dağıtan ve kullanan şirketlerin bunun karşılığında ödeme yapıp yapmamasıyla ilgili. İçerik üreticileri ve yazılım geliştiricileri açısından ise tasarı, yapay zekâ kullanımının hangi durumlarda izin, açıklama veya tazminat gerektireceğinin belirlenmesine yardımcı olacak.
Şirketler, bazı hükümlerin platformları haber dağıtımını kısıtlamaya yöneltebileceğini ve yapay zekâ geliştirmeyi zorlaştırabileceğini söylüyor. Endonezya Basın Konseyi ise farklı bir kaygıya dikkat çekiyor: Platformlar reklamları kendilerine çekerken ve yapay zekâ hizmetleri insanları haber sitelerine yönlendirmeden yanıt sunarken yayıncılar ziyaretçi ve gelir kaybediyor.
Yasa tasarısı üzerindeki görüşmeler sürüyor. 12 Aralık, tasarının yasalaşması için kesinleşmiş bir tarih değil, genel kurula sunulmasının hedeflendiği tarih. Milletvekillerinin, yaratıcı eserler için daha güçlü koruma taleplerini önerilen yükümlülüklerin nasıl işleyeceğine ilişkin itirazlarla uzlaştırması gerekiyor.
Hükümetin parlamentoya sunduğu düzenlemeler
DJKI olarak bilinen Fikri Mülkiyet Genel Müdürlüğü, ortak müzakerelerin başladığını 6 Ekim tarihli duyurusunda belgeledi. Hükümet, envanterini Temsilciler Meclisi Yasama Organı'na sundu ve Martin Manurung başkanlığında bir çalışma komitesi kurulmasını kabul etti.
Endonezce kısaltması DIM olan envanter, milletvekillerinin ve hükümetin değerlendireceği maddeleri sıralıyor. Listede değişmeden kalan 558 madde, esaslı değişiklik önerilen 91 madde, çıkarılması önerilen 143 madde, yeni ve esaslı 181 madde ile 144 redaksiyon maddesi bulunuyor. Değişmeden kalan 558 madde toplamın neredeyse yarısını oluştururken yeni ve esaslı önerilerin sayısı, esaslı değişiklik önerilerinin sayısının yaklaşık iki katı.
Hukuk Bakan Yardımcısı Edward Omar Sharif Hiariej, değişikliklerin telif hakkı kurallarını hukuk, teknoloji ve kamusal ihtiyaçlardaki gelişmelere uyarlamayı amaçladığını söyledi. DJKI Genel Müdürü Hermansyah Siregar ise yaratıcı eserlerin dijital kullanımının içerik üreticileri, telif hakkı sahipleri ve bağlantılı hak sahipleri için yeterli koruma gerektirdiğini belirtti.
9 Kasım'daki görüşmede yetkililer, çalışmaları 736 açıklamayla desteklenen dört ana başlıkta topladı: teknoloji ve yapay zekâ, telif ücreti yönetimi, yaratıcı sektörlerde koruma ve dijital suçlara karşı yaptırımlar. Takvim birkaç aşamada şekillendi:
- Temmuz 2026: Yapay zekâya ilişkin belirli hükümler içeren bir taslağın ayrıntıları kamuoyuna açıklandı.
- 6 Ekim: Hükümet 1.117 envanter maddesini sundu ve parlamentoda bir çalışma komitesi kuruldu.
- 9 Kasım: Milletvekilleri ve fikri mülkiyet yetkilileri, değerlendirmeleri hızlandırma konusunda uzlaştı.
- 11 Kasım: Google, Meta, TikTok ve basın temsilcileri, parlamento oturumunda kaygılarını dile getirdi.
- 12 Aralık: Parlamento dönemi sona eriyor; milletvekilleri tasarıyı bu tarihten önce genel kurula getirmeyi hedefliyor.
Haberlerin hangi kullanımları için ödeme gerekecek?
Tasarı; haberleri derleme veya yeniden yayımlama, bağlantı ön izlemelerini gösterme ve gazetecilik içeriklerini yapay zekâ eğitimi için kullanma karşılığında ödeme yapılmasını zorunlu kılacak. Ödemeler, devlet denetimindeki meslek birlikleri aracılığıyla yayıncılara dağıtılacak.
Meslek birliği, her hak sahibinin ödemeleri tek tek müzakere edip tahsil etmesini gerektirmek yerine birçok hak sahibi adına para toplar. Öneri, gazetecilik içeriklerinin dijital kullanımını yayıncı gelirine dönüştürmede bu kuruluşlara merkezi bir rol verecek.
Meta'nın itirazları taslağın 29. ve 30. maddelerine odaklanıyor. Şirkete göre ödeme yükümlülükleri, platformun yalnızca bir bağlantı, kısa bir ön izleme veya öneri göstermesiyle, yayıncının bağlantıyı kendi isteğiyle paylaşması durumunda bile doğabilir. Meta, tam makalenin yerini almayan bağlantı ve ön izlemelerin bu yükümlülüklerin dışında kalmasını istiyor.
Pratikte fark açık. Bir bağlantı okuru yayıncının internet sitesine yönlendirebilir; yayıncı burada reklam veya abonelik geliri elde edebilir. Makalenin yeniden yayımlanması ya da yeterince ayrıntılı bir özet, okurun siteyi ziyaret etmesine gerek bırakmayabilir. Taslakla ilgili tartışma, bu farklı kullanım biçimlerinde ödeme yükümlülüğünün nerede başlayacağı üzerinde yoğunlaşıyor.
Endonezya, 2024'te platformlarla yayıncılar arasında anlaşmaları teşvik eden bir cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarmıştı. Önerilen değişiklik, haber dağıtımını içerik üzerindeki haklarla ilişkilendirerek telif hakkı kanunu kapsamındaki yükümlülükleri genişletecek.
Google ve Meta, haber bağlantılarının azalabileceği uyarısında bulunuyor
Google'ın Endonezya hükümet ilişkileri ve kamu politikası yöneticisi Agung Pamungkas, milletvekillerine haber bağlantıları için ücret alınmasının halkın bilgiye erişimini kısıtlayabileceğini söyledi. Bu yükümlülüklerin Google'ı Endonezya haberlerini yerel kullanıcılara dizinlemeyi, yeniden dizinlemeyi ve dağıtmayı durdurmaya zorlayabileceğini belirtti. Dizinleme, arama motorunun sayfaları kataloglayarak insanların onları bulmasını sağladığı süreçtir.
Meta'nın Endonezya kamu politikası başkanı Berni Moestafa, birini makaleye yönlendirmenin makaleyi yeniden üretmek veya yayımlamaktan farklı olduğunu savundu. Yayıncı gelirleri üzerindeki etkiye ilişkin milletvekillerini şöyle uyardı:
yayıncılar hem okur trafiğini hem de olası reklam ve abonelik gelirlerini kaybedebilir
Meta, yayıncıların bağlantılarını paylaşmak için şirkete ödeme yapmadan Facebook ve Instagram üzerinden kitlelere ulaştığını ve topluluklar oluşturduğunu söylüyor. Şirketin kaygısı, zorunlu ödemelerin platformları haber dağıtımını azaltmaya teşvik ederek yayıncılara daha az ziyaretçi bırakması.
Meta'ya göre küçük ve bölgesel yayın organları özellikle risk altında olabilir; çünkü ziyaretlerdeki azalma, reklam ve abonelik satma fırsatlarını ortadan kaldırır. Şirketin önerisi, makalelerin telif korumasını sürdürürken bağlantıların ve kısa ön izlemelerin ücretsiz dolaşımını korumak.
Yayıncılara göre trafik modeli şimdiden zayıflıyor
Basın Konseyi'nin dijital işler ve sürdürülebilirlik komisyonuna başkanlık eden Dahlan Dahi, 11 Kasım'daki oturumda dijital reklam gelirlerinin yaklaşık yüzde 80'ini platformların kontrol ettiğini söyledi. Geriye kalan yüzde 20 için 50 binden fazla medya şirketinin rekabet ettiğini belirtti. Bu rakamlara göre platformların aldığı pay, yayıncıların toplam payının dört katı.
Dahlan ayrıca dijital platformlardan Endonezya haber sitelerine yönlendirilen ziyaretlerin yüzde 70'e varan oranda düştüğünü, başka bir araştırmada ise yaklaşık yüzde 45'lik düşüş saptandığını söyledi. Oturumda açıklanan rakamlar ortak bir ölçüm dönemi veya ayrıntılı bir yöntem bilgisi içermediğinden düşüşün boyutunu kesin biçimde karşılaştırmak zor.
Dahlan'ın savı, insanların bilgiye ulaşma biçimindeki değişime dayanıyor. Arama ve sosyal medya hizmetleri geleneksel olarak okurların bir makaleyi keşfetmesine, ardından da yayıncının sitesini ziyaret etmesine yardımcı oluyordu. Metin veya başka içerikler üreten üretken yapay zekâ ise yanıtı doğrudan platform içinde sunabiliyor.
Bu nedenle yayıncılar birbiriyle bağlantılı iki riskle karşı karşıya: Bağlantılara getirilecek kısıtlamalar ziyaretleri daha da azaltabilir; gazetecilik içeriklerinden derlenen yanıtlar ise yayıncının çalışmasını kullanırken siteye ziyaret veya yeterli ödeme sağlamayabilir. Şirketler ve yayıncılar bu sonuçlara nasıl ulaşılacağı konusunda anlaşamasa da yönlendirmeleri korumak ve tazminat sağlamak tartışmanın temelinde yer alıyor.
Yapay zekâ kullanılarak üretilen eserlerin sahibi kim olacak?
Hükümet ve parlamento, yapay zekâ bir araç olarak değerlendirildiğinden, tamamen yapay zekâ tarafından üretilen eserlere telif koruması tanınmaması konusunda ilke olarak uzlaştı. Yapay zekâyı eser üretimine yardımcı olması için kullanan kişiler, insan katkısına ilişkin şartları karşılamaları durumunda korumadan yararlanabilecek.
Taslak, insan katkısının ne ölçüde olması gerektiğini belirtmiyor. Telif hakkı ortaya çıkan eserin kopyalanmasını ve ticari kullanımını kimin denetleyebileceğini belirlediğinden bu eşik; yazı, görsel üretimi, film yapımı veya yazılım geliştirme sürecinde yapay zekâ kullanan kişiler açısından önem taşıyor.
Öneri, yapay zekâ kullanımının açıklanmasını zorunlu kılıyor ve yapay zekânın bir içerik üreticisinin ayırt edici üslubunu taklit etmesini yasaklıyor. Kapsam; gazetecilik, fotoğrafçılık, filmler, video oyunları ve bilgisayar programlarına uzanıyor.
DJKI Genel Müdürü Hermansyah Siregar, hükümetin üretken yapay zekâ ve insan yaratıcılığına ilişkin kaygısını şöyle anlattı:
Üretken yapay zekânın gelişimi telif hakkı çerçevesini sarstı,
Düzenlenmediği takdirde insan yaratıcılığını yok edebilir.
TikTok, destek ile üretim arasında ayrım yapılmasını istiyor
TikTok'un Endonezya kamu politikası başkanı Noudhy Valdryno, yapay zekânın içeriği tamamen üretmek yerine kişiye yalnızca yardımcı olduğu durumların açıklama zorunluluğunun dışında tutulması gerektiğini milletvekillerine söyledi. İtirazı, insan yaratıcılığı ile otomatik üretim arasındaki sınırı uyum yükümlülüklerinin merkezine yerleştiriyor.
İçerik üreticileri, temel yaratıcı kararları kendileri almaya devam ederken çeviri, düzenleme veya bir görseli iyileştirme amacıyla yapay zekâdan yararlanabilir. TikTok, yasanın bu faaliyetlerle büyük ölçüde bir yapay zekâ sistemi tarafından üretilen içerikleri birbirinden ayırmasını istiyor.
Tasarı ayrıca kamuya mal olmuş kişiler ve dinî figürler de dâhil olmak üzere kişilerin ifadelerinin, seslerinin veya görüntülerinin itibar ya da onurlarına zarar verebilecek şekilde değiştirilmesini ele alıyor. Bu öneriler, yaratıcı mülkiyet tartışmasının yanı sıra zararlı taklitlere karşı korumayı da gündeme getiriyor.
Şeffaflık yükümlülükleri başka yerlerde de gelişiyor, ancak kapsamları farklılık gösteriyor. Avrupa Birliği Yapay Zekâ Yasası, derin sahte içerik oluşturacak biçimde üretilen veya değiştirilen belirli görsel, ses ve videolar için açıklama yapılmasını zorunlu kılıyor; bazı sanatsal veya hiciv amaçlı eserler ise bu yükümlülüğün dışında kalıyor. Endonezya'daki tartışma, ülkenin kendi açıklama zorunluluğunun ne kadar geniş kapsamlı olması gerektiğiyle ilgili.
Yapay zekâ eğitimi ve toplu lisanslama tarafları karşı karşıya getiriyor
Google, milyarlarca internet sayfası ve başka veri türleriyle eğitilen modellerin ölçeği düşünüldüğünde yapay zekâ eğitimi için zorunlu lisans alınmasının teknik açıdan uygulanabilir olmadığını savunuyor. Pamungkas ayrıca yerel materyallere erişimin kısıtlanmasının yapay zekâ sistemlerinin Endonezce yetkinliğini zayıflatabileceği ve yerli geliştiriciler için sorun yaratabileceği uyarısında bulundu.
Taslak, telifli materyallerin adil kullanım hükümleri veya lisans anlaşmaları kapsamında yapay zekâ eğitimi için kullanılmasına izin veriyor. Adil kullanım hükümleri belirli kullanımlara bireysel izin almadan olanak tanırken lisans, üzerinde uzlaşılan şartlar çerçevesinde kullanım izni veriyor. Bu yolların nasıl düzenleneceği, hangi eğitim faaliyetleri için ödeme gerekeceğini belirleyecek.
Google, metin ve veri madenciliği, yani büyük materyal koleksiyonlarının otomatik analizine yönelik açık bir istisna istiyor. Şirket ayrıca hak sahiplerinin, bir internet sitesinin robots.txt dosyasındaki talimatlar gibi standart bir yöntemle yapay zekâ eğitimini reddedebilmesini öneriyor.
Fikri mülkiyet ve eğlence sektöründe uzmanlaşmış avukat Ari Juliano Gema, taslağın ticari yapay zekâ kullanımıyla araştırmayı birbirine karıştırıyor gibi görünmesinden kaygı duyduğunu söyledi. Bu faaliyetlere farklı muamele edilmesi, hem ürün geliştiren şirketler hem de verileri inceleyen araştırmacılar açısından önem taşıyacak.
Google, müzik ve haber hak sahipleri için tek bir meslek birliği üzerinden merkezi ve kapsamlı bir lisans verilmesine de karşı çıkıyor. Şirket gönüllü anlaşmaları destekliyor; zorunlu bir düzenlemenin ticari tercihleri kısıtlayabileceğini, potansiyel kazançları azaltabileceğini ve yatırımları caydırabileceğini söylüyor. Hükümet ise telif ücreti tahsilatında şeffaflığı ve hesap verebilirliği artırmaya çalışıyor.
Platform sorumluluğu ve yaratıcı hakların kapsamı
Google ve TikTok, güvenli liman korumalarının sürmesini istiyor. Bu hükümler, belirli şartlar yerine getirildiğinde aracıların kullanıcılar tarafından yüklenen materyallerden doğan hukuki sorumluluğunu sınırlandırıyor. Google, hak sahibinin itirazda bulunduğu ve platformun yanıt verdiği bir bildirim ve işlem sürecini destekliyor.
Şirketlere göre platformlar her yüklemenin sahipliğini veya lisans durumunu güvenilir biçimde belirleyemez. Bu mesele yalnızca büyük teknoloji şirketlerini ilgilendirmiyor: İçerik üreticileri, müzik kullanıcıları ve yayıncılar da telif şikâyetlerinin ele alınmasında öngörülebilir süreçlere ihtiyaç duyuyor.
Daha kapsamlı yasa tasarısı, görsel sanatçılara yeniden satış hakkı ve kitap yazarlarına kamuya ödünç verme hakkı tanınmasına yönelik öneriler içeriyor. Yeniden satış hakkı, sanatçıların eserlerinin belirli koşulları karşılayan sonraki satışlarından pay almasını sağlayacak. Kamuya ödünç verme hakkı ise kitapların halk kütüphanelerinden ödünç alınmasına bağlı bir ücret ödenmesini kapsıyor.
Diğer öneriler arasında telif ücreti fonu, daha güçlü meslek birlikleri, telif ücreti verilerinin daha iyi eşgüdümü ve korsan internet sitelerinin daha hızlı engellenmesini desteklemek üzere dinamik enjeksiyon olarak tanımlanan bir mekanizma yer alıyor. Milletvekilleri ayrıca örgütlü korsanlığa yönelik yaptırım düzenlemelerini değerlendiriyor.
Endonezya'daki tartışma, Avustralya'nın haber pazarlığı düzenlemesi ve Kanada'nın Çevrimiçi Haber Yasası çevresindeki anlaşmazlıkları yansıtıyor. Meta, Kanada'da ödeme yükümlülüklerini kabul etmek yerine haberleri engellemişti. Cakarta'nın önerisi, yayıncılara ödeme tartışmasına yapay zekâ eğitimi, açıklama ve mülkiyet kurallarını ekleyerek dijital yaratıcılığa ilişkin birden fazla kararı tek bir yasama sürecinde bir araya getiriyor.
Öne Çıkanlar
- Google, Meta ve TikTok, 11 Kasım 2026'da Cakarta'daki oturumda önerilen telif hakkı değişikliklerine itiraz etti.
- Hükümet, 2014 tarihli 28 sayılı Telif Hakkı Kanunu'nda değişiklik yapılması için 1.117 envanter maddesi sundu.
- Tasarı, haber derleme, yeniden yayımlama, bağlantı ön izlemeleri ve yapay zekâ eğitimi karşılığında ödeme yapılmasını kapsıyor.
- Platformlar haber dağıtımının azalabileceği uyarısında bulunurken Basın Konseyi, yayıncıların zaten daha az yönlendirme aldığını ve dijital reklam gelirlerinden küçük bir pay elde ettiğini söylüyor.
- Hükümet yetkilileri ve milletvekilleri, tamamen yapay zekâ tarafından üretilen eserleri telif koruması dışında bırakma konusunda ilke olarak uzlaştı.
- TikTok daha dar kapsamlı yapay zekâ açıklama kuralları isterken Google ve TikTok aracı sorumluluğuna ilişkin korumaların sürmesini istiyor.
- Milletvekilleri, parlamento dönemi 12 Aralık'ta sona ermeden önce tasarıyı genel kurula getirmeyi hedefliyor.






