Son güneş paneliyle beş yıllık çalışma tamamlandı
NASA astronotu Anil Menon ve Kanada Uzay Ajansı astronotu Joshua Kutryk, 5 Kasım 2026’da Uluslararası Uzay İstasyonu’nun son yükseltilmiş güneş panelinin kurulumunu tamamladı. Altı saat 59 dakika süren uzay yürüyüşüyle, Haziran 2021’de başlayan kurulum kampanyası sona erdi. Çalışmaların, yörüngedeki laboratuvarda araştırmalar, ticari deneyler ve günlük faaliyetler için daha fazla elektrik sağlaması amaçlanıyor.
İçindekiler
- Son güneş paneliyle beş yıllık çalışma tamamlandı
- İstasyonda ne kadar daha fazla elektrik olacak?
- Büyük bir paneli elle ve robotik kolla taşımak
- Elektrik arızası açılmayı neden geciktirdi?
- Rulo halindeki bir örtü nasıl güneş paneline dönüşüyor?
- 2017’deki gösterimden sekizinci kuruluma
- Astronotlara destek veren ekipler
- Dikkatli hazırlıklarla elde edilen Kanada başarısı
- Güç yükseltmesinden sonra ne olacak?
- Öne Çıkanlar
IROSA olarak bilinen sekizinci ve son Uluslararası Uzay İstasyonu Açılır Güneş Paneli, istasyonun büyük yapısal omurgası olan kafes kirişin sancak tarafındaki 3B güç kanalına takıldı. Sancak, istasyonun belirlenmiş ileri yönüne bakıldığında sağ tarafı ifade ediyor.
Uzay yürüyüşü Doğu Standart Saati’yle (EST) sabah 08.36’da başladı ve 15.35’te sona erdi. Bu, Menon’un istasyon dışındaki beşinci, Kutryk’in ise ikinci göreviydi. İkili, bundan tam bir hafta önce, 29 Ekim’de yedinci paneli kurmuştu.
Geçici bir elektrik sorunu son kurulum çalışmalarını zorlaştırdı. Yer kontrolörleri ve astronotlar kablo kontrolleri yaptı; kurulumu tamamlamadan önce istasyonun Dünya’nın gölgesine girmesini bekledi. Mürettebat, uzay giysilerindeki malzemelerden artanlarla istasyonun içine döndü.
Menon, Dünya’dan operasyonu destekleyen ekiplere teşekkür etti. NASA astronotu, uzay yürüyüşü sırasında çalışmayı nasıl yeniden planladıklarını anlatırken şöyle dedi:
Bir planımız vardı. Planı değiştirdik; yerdeki ekipler de buna uyum sağlamakta harika bir iş çıkardı ve işi tamamladık.
İstasyonda ne kadar daha fazla elektrik olacak?
Kanada Uzay Ajansı, tamamlanan yükseltmenin istasyonun elektrik üretim kapasitesini yüzde 30’a kadar artırdığını belirtiyor. Yayımlanan kapasite verileri, yükseltme öncesinde yaklaşık 160 kilovat olan kapasitenin sonrasında yaklaşık 215 kilovata çıktığını gösteriyor.
Bu iki değer, yaklaşık 55 kilovatlık bir artışa karşılık geliyor. Yuvarlatılmış değerler üzerinden doğrudan hesaplama yapıldığında artış yaklaşık yüzde 34 çıkarken ajansın verdiği tahmin yüzde 30’a kadar. Her iki oran da istasyonun kullanabileceği elektrikte kayda değer bir artışa işaret ediyor.
Kilovat, elektriğin üretilme veya kullanılma hızını ifade eden bir güç ölçüsüdür. Yeni kurulan panel yaklaşık 20 kilovat üretebiliyor. Bu değer tek bir paneli tanımlarken, yaklaşık 160’tan 215 kilovata çıkan güç ise istasyonun toplam sistemini ifade ediyor.
Sekiz yeni panel, elektrik üretmeye devam eden özgün güneş panellerinin bazı bölümlerinin önüne yerleştirildi. Toplam etkileri, istasyonun önceki kapasitesine tek tek sekiz panelin değerini eklemekten ziyade yeni ve eski donanımın birlikte nasıl çalıştığına bağlı.
Daha fazla elektrik, ISS’nin istasyonu çalışır durumda tutmak için gereken donanımı işler halde tutarken bilimsel cihazları ve ticari yükleri çalıştırma kapasitesini de artırıyor. Yükseltme, istasyonun planlanan son faaliyet yıllarını ve yörüngeden kontrollü biçimde çıkarılmasına yönelik süreci de destekliyor.
Büyük bir paneli elle ve robotik kolla taşımak
Menon ve Kutryk’in önce katlanmış paneli geçici depolama ekipmanından çıkarması gerekti. Yörüngedeki nesneler havada süzülse de büyük bir donanım parçasının hareketini değiştirmek yine de güç gerektirir. Taşıma işlemi dikkatli kontrol, sağlam sabitleme ve astronotlarla robotik kol operatörleri arasında koordinasyon gerektirir.
Menon, istasyonun Kanada yapımı robotik kolu Canadarm2’ye bağlı ayarlanabilir bir ayak sabitleme düzeneğine tutundu. NASA astronotları Luke Delaney ve Jessica Watkins, ISS’nin içinden kolu kullanarak Menon’u ve paneli kurulum noktasına taşıdı.
Kutryk, el tutamakları ve emniyet halatları kullanarak istasyonun dış yüzeyinde ilerledi. Çalışma alanında, paneli iki eliyle alıp konumlandırabilmek için başka bir ayak sabitleme düzeneğine tutundu.
Son montaj noktası robotik kolun erişim alanının biraz ötesindeydi. Kutryk paneli devraldı, Menon ise Canadarm2’deki konumundan istasyon üzerindeki başka bir sabitlenme noktasına geçti. Ardından birlikte çalışarak 3B güç kanalındaki kurulumu tamamlayabildiler.
Kutryk, EV1 çağrı işaretini kullanarak uzay yürüyüşüne liderlik etti. Uzay giysisindeki kırmızı şeritler, onu EV2 çağrı işaretini kullanan Menon’dan ayırt etmeye yardımcı oldu. İkili, görevin başlarında planlanan takvimin yaklaşık 30 dakika önündeydi.
Elektrik arızası açılmayı neden geciktirdi?
Astronotlar elektrik bağlantılarını yaparken Görev Kontrol’de bir sorun tespit edildi. Kontrolörler, panelin açılmasına izin vermeden önce güç aktarımını denetlemek için kullanılan bir elektrik ölçümü olan şönt akımının beklenenin yalnızca yaklaşık yarısı kadar olduğunu gördü.
Güneş ışığı hücrelere çarptığında güneş hücreleri elektrik üretir. Şönt, elektrik sistemini kontrol etmenin bir parçası olarak akımın başka bir yola yönlendirilmesini sağlar. Beklenmedik ölçüm, panel açılmadan önce mürettebatın ve yer ekiplerinin bağlantıları kontrol etmesini gerektirdi.
Sorun giderme çalışması, P23-A olarak tanımlanan bir kabloya odaklandı. Mürettebat bağlantı noktalarını inceledi; güneş panellerinin artık doğrudan güneş ışığı almadığı, istasyonun Dünya’nın gölgesinden geçtiği sırada çalışmaya devam edildi.
Akım ölçümlerinin uygun olduğu görüldükten sonra astronotlar iki cıvatayı serbest bırakarak panelin açılmasını sağladı. Ardından Quest hava kilidine dönmeden önce kalan kablo işlerini ve toparlama çalışmalarını tamamladılar.
Görev sona ererken Kutryk, ekibin verdiği tepkiyi övdü. Kanadalı astronot şöyle dedi:
Karşılaştığımız zorluklara rağmen ekibin nasıl karşılık verdiğini ve bizi ulaşmamız gereken noktaya getirdiğini görmek gerçekten etkileyiciydi.
Rulo halindeki bir örtü nasıl güneş paneline dönüşüyor?
Paneller, istasyon operasyonları için NASA’nın ana yüklenicisi Boeing’in sözleşmesi kapsamında Redwire Space tarafından üretildi. Tasarımda, güneş ışığını elektriğe dönüştüren fotovoltaik hücrelerle kaplı esnek bir örtü kullanılıyor.
Her panel açıldığında yaklaşık 19,4 metre uzunluğa ulaşıyor. Taşıma sırasında katlanan donanım çok daha az yer kaplıyor ve SpaceX Cargo Dragon uzay aracının basınçlandırılmamış kargo bölümünde taşınabiliyor.
Açılma sistemi, sarılı haldeyken mekanik enerji depolayan kompozit bomlardan yararlanıyor. Serbest bırakıldıklarında bomlar düzleşerek güneş paneli örtüsünü dışarı çekiyor. Temel fikir, açılmış haline dönmek isteyen sıkıca sarılmış bir şeride benziyor; ancak uçuş donanımı bu hareketi hassas biçimde kontrol edecek şekilde tasarlanmış.
Bu yöntem, panelin motorlar veya karmaşık mekanik menteşeler olmadan açılmasını sağlıyor. Açılmış yapının ayrıca istasyon çalışırken biçimini koruyacak kadar sağlam olması gerekiyor.
Kompakt tasarımın depolanmış haldeki güç yoğunluğunun metreküp başına yaklaşık 40 kilovat olduğu bildiriliyor. Bu değer basitçe, fırlatma için belirli bir hacme ne kadar üretim kapasitesinin sığdırılabildiğini ölçüyor. Kargo araçlarında alan sınırlı olduğundan, sıkıca paketlenebilen donanımların taşınması daha kolay olabiliyor.
2017’deki gösterimden sekizinci kuruluma
Yeni panellerin arkasındaki teknoloji 2017’de ISS’nin dışında gösterildi. İstasyon, konsepti test etmekten elektrik tedarikinin bir parçası olarak kullanmaya geçerken operasyonel kurulumlar dört yıl sonra başladı.
Son panel, birkaç yıla yayılan teslimat ve uzay yürüyüşleri dizisini tamamladı. Önemli aşamalar şöyleydi:
- 2017: Açılır güneş paneli teknolojisi uzay istasyonunun dışında gösterildi.
- Haziran 2021: Astronotlar ilk operasyonel IROSA panelini kurdu.
- 2023: ISS’de altı yükseltilmiş panel kullanılıyordu.
- Ekim 2026: Son iki panel, SpaceX’in 35. ticari ikmal göreviyle istasyona ulaştı.
- 29 Ekim 2026: Menon ve Kutryk yedinci paneli kurdu.
- 5 Kasım 2026: İkili sekizinci ve son paneli kurup açtı.
5 Kasım’daki faaliyet, 101. ABD uzay yürüyüşü olarak kayda geçti. Aynı zamanda istasyonun montaj ve bakımı için gerçekleştirilen 286. uzay yürüyüşü ve 2021’den bu yana ISS’nin güç kaynağını artırmaya yönelik 18. uzay yürüyüşüydü. Bu sayılar farklı çalışma kategorilerini ifade ediyor.
Özgün güneş enerjisi donanımı onlarca yıldır çalışıyor; istasyonun ana panellerinden ilki Aralık 2000’de hizmete girmişti. Güneş hücrelerinin üretim kapasitesi, uzay ortamında geçen yıllar içinde kademeli olarak azalıyor. Yeni panellerin eklenmesi, eski donanım yaşlanırken istasyonun kullanışlı bir elektrik tedarikini sürdürmesine yardımcı oluyor.
Astronotlara destek veren ekipler
Delaney ve Watkins, robotik kolla taşıma işleminden fazlasını üstlendi. Uzay yürüyüşü öncesinde Menon’un acil kurtarma ünitesini takmak da dahil olmak üzere uzay giysilerinin ve hava kilidinin hazırlanmasına yardımcı oldular. Üniteyi sabitlemekte güçlük yaşayınca çıkarıp yeniden taktılar.
Simplified Aid For EVA Rescue (SAFER) adı verilen ünite, bir astronotun istasyondan ayrılması durumunda kullanılması amaçlanan küçük bir itki paketi. Uzay yürüyüşü boyunca astronotlar birbirlerinin ekipmanlarını da kontrol etti; bunlar arasında eldivenler ve kaskların içinde su birikip birikmediği de vardı.
Kanada Uzay Ajansı astronotu Jenni Gibbons, Houston’daki NASA Johnson Uzay Merkezi’nde kapsül iletişim sorumlusu (CAPCOM) olarak görev yaptı. Nichole Stilwell ise uzay yürüyüşü iletişim sorumlusu olarak istasyon dışındaki çalışmalar için talimatları iletti. Bu görevler, astronotlarla istasyon sistemleri ve yerdeki uzman ekipler arasında birkaç destek katmanı oluşturdu.
Houston’daki ve Quebec eyaletinin Longueuil kentindeki Kanada Uzay Ajansı merkezindeki robotik ekipler Canadarm2 operasyonlarını izledi. Çalışmaları arasında kolun durumunu, geometrisini, kamera görüntülerini ve hareketini planlanan prosedürlerle karşılaştırarak kontrol etmek de vardı.
Kanada Uzay Ajansı robotik kontrolörleri Roxanne Côté-Bigras ve Stephen Takacs, sorumlulukların Kanada ve ABD arasında nasıl koordine edildiğini anlattı. İkisi de bu güneş paneli uzay yürüyüşlerine doğrudan atanmış değildi; ancak anlattıkları daha geniş operasyonun işleyişini açıklıyor: Kontrolörlerin hem makineleri hem de astronotların izleyeceği hassas işlem sırasını anlaması gerekiyor.
Dikkatli hazırlıklarla elde edilen Kanada başarısı
Kutryk, altı ay sürmesi beklenen bir görev için 1 Ekim’de ISS’ye ulaştı. Bir aydan biraz uzun bir süre içinde toplam yaklaşık 14 saat süren iki uzay yürüyüşünü tamamladı.
29 Ekim’deki göreviyle uzay yürüyüşü yapan beşinci Kanadalı oldu. Daha önce bu görevi Chris Hadfield, Steven MacLean, Dave Williams ve David Saint-Jacques yapmıştı. İstasyondan dışarı çıkan son Kanadalı astronot, 2019’da görev yapan Saint-Jacques olmuştu.
Çalışmalar, dış kapak açılmadan çok önce başladı. Kutryk ve Menon, uzay giysilerinin daha düşük basınçlı ortamına geçmeden önce vücutlarındaki azotu azaltmak için hazırlık yaptı. Bu işlem, basınç düşerken kanda ve dokularda zararlı kabarcıkların oluşmasına yol açan vurgun hastalığı riskini azaltıyor.
Quest hava kilidindeki basınç, istasyonun normal atmosfer seviyesinden kademeli olarak vakuma düşürüldü. Mürettebat, giysilerdeki sızıntıları kontrol etmek için ara verdi; malzemeleri korumak amacıyla havanın büyük bölümü istasyona geri pompalandı.
Uzay yürüyüşü sırasında astronotlar, ISS güneş ışığı ile gölge arasında hareket ederken değişen sıcaklık koşullarına uyum sağlamak için giysilerini de ayarladı. Bu tekrar eden değişimler hem çalışma ortamlarını hem de elektrik sorununu giderme zamanlamasını etkiledi.
Güç yükseltmesinden sonra ne olacak?
NASA’nın sonraki planlı uzay yürüyüşü çalışması, Ocak 2027’de Alpha Manyetik Spektrometresi’ni yükseltmeye ve onarmaya odaklanıyordu. İstasyonun kafes kirişine monte edilen cihaz, uzaydan gelen yüksek enerjili parçacıklar olan kozmik ışınları tespit ediyor.
NASA’nın Alçak Dünya Yörüngesi Programı operasyon entegrasyon yöneticisi Gaurang Patel, 20 Ekim’deki bilgilendirme toplantısında Ocak ayındaki planlı çalışmaları anlattı. NASA, görevi gerçekleştirecek astronotların adını henüz açıklamamıştı. Kutryk’in bu dönemde ISS’de kalması bekleniyordu.
Robotik ekipler, NASA’nın Houston yakınlarındaki Nötr Yüzdürme Laboratuvarı’nda astronot eğitimine yönelik provalar da dahil olmak üzere spektrometre çalışmaları için hazırlıklara başlamıştı. Büyük havuz, astronotların uzay giysileriyle su altındaki istasyon yapılarının çevresinde hareket etme pratiği yapmasına olanak tanıyor.
Northrop Grumman’ın Cygnus kargo aracının fırlatılması da 29 Kasım’dan önce olmayacak şekilde planlanmıştı. Canadarm2 bu kez istasyon mürettebatının gelen bir ikmal uzay aracını yakalayıp kenetlemesine yardım ederek yine merkezi bir rol üstlenecekti.
Güneş paneli kampanyasının tamamlanmasıyla ISS, planlanan sekiz yükseltilmiş panelin tümüne kavuştu. Bunun kısa vadeli sonucu, laboratuvarın kalan faaliyetleri için daha yüksek elektrik üretim kapasitesi. Kurulum deneyimi de gelecekteki uzay araçlarında kullanılacak güneş enerjisi sistemleri için pratik bilgiler sunuyor.
Öne Çıkanlar
- Anil Menon ve Joshua Kutryk, 5 Kasım 2026’da ISS’nin sekizinci ve son yükseltilmiş güneş panelini kurdu.
- Uzay yürüyüşü EST ile 08.36’dan 15.35’e kadar altı saat 59 dakika sürdü.
- Panel, istasyonun sancak tarafındaki kafes kirişte bulunan 3B güç kanalına monte edildi.
- Mürettebat, paneli açmadan önce geçici bir elektrik sorununu giderdi.
- Haziran 2021’de başlayan yükseltme kampanyası, istasyonun belirtilen güç kapasitesini yaklaşık 160 kilovattan 215 kilovata çıkarıyor.
- Menon beşinci, Kutryk ikinci uzay yürüyüşünü tamamladı. İkiliye ISS’deki mürettebat ile Houston ve Longueuil’deki ekipler destek verdi.
- NASA, Alpha Manyetik Spektrometresi üzerinde çalışmak üzere Ocak 2027’de yeni uzay yürüyüşleri planladı.






