Indef Vergi ve Temel Giderlerde Rahatlama Çağrısı Yaparken Endonezya Orta Sınıfı 46,7 Milyona Geriledi

10 dakikalık okuma
Indonesia's Middle Class Falls to 46.7 Million as Indef Calls for Relief on Taxes and Essential Costs

Daralan bir kesim, artan hane giderleriyle karşı karşıya

Ekonomi ve Finans Araştırma Enstitüsü (Indef), vergiler, gıda fiyatları, eğitim ve sağlık giderleri nedeniyle bütçeleri zorlanan hanelere yönelik mali desteğin artırılması çağrısı yaparken, Endonezya'daki orta sınıfın nüfusu 2019'daki 57,33 milyondan 2025'te 46,7 milyona geriledi.

İçindekiler
  1. Daralan bir kesim, artan hane giderleriyle karşı karşıya
  2. Orta sınıf verileri neyi ölçüyor?
  3. Hane bütçeleri üzerindeki baskı büyüme açısından neden önemli?
  4. Vergiler, harcama gücünü birçok noktada azaltıyor
  5. 2016'dan bu yana değişmeyen vergi indirimi
  6. Eğitim ve temel ihtiyaçlar Indef'in önerilerinin odağında
  7. Mevcut yardımlar bazı çalışanlara ve ev alıcılarına ulaşıyor
  8. İş değişiklikleri alınacak önlemleri zorlaştırıyor
  9. Politika tartışmasının arka planındaki tarihler
  10. Öne Çıkanlar

Endonezya İstatistik Kurumu'na (BPS) atfedilen verilere göre, orta sınıf nüfusu 2019'da kaydedilen seviyeden 10,63 milyon kişi, başka bir deyişle yaklaşık yüzde 18,5 azaldı. Orta sınıfın nüfus içindeki payı yüzde 21,45'ten yüzde 16,6'ya düşerek 4,85 yüzde puan geriledi.

Indef Makroekonomi ve Finans Merkezi araştırmacısı Riza Annisa Pujarama, desteğin nakit ödemelerin ötesine geçmesi gerektiğini söyledi. Daha erişilebilir kamu eğitimi, temel ihtiyaç maddelerinde istikrarlı fiyatlar ve dikkatle belirlenmiş vergi indirimleri, ailelerin günlük ihtiyaçları için daha fazla paraya sahip olmasını sağlayabilir.

Riza, 5 Kasım 2026'da Endonezya ekonomisinin performansına ilişkin çevrim içi bir tartışmada yaptığı konuşmada, yardımlar ve sübvansiyonların yoksul haneleri desteklediğini, orta sınıfın ise benzer bir koruma olmadan giderek artan baskıyla karşı karşıya kaldığını savundu.

Endonezya ekonomisi 2026'nın üçüncü çeyreğinde yüzde 5,47 büyüdü. Riza'yı kaygılandıran konu, büyümeye daha iyi istihdam olanaklarının ve işçi gelirlerinde artışın eşlik etmemesi. Bu nedenle politika tartışması, ekonominin büyüyüp büyümediğinin ötesine geçiyor: büyümenin ne kadarının hane bütçelerine yansıdığı da önem taşıyor.

Orta sınıf verileri neyi ölçüyor?

BPS, orta sınıfı yalnızca maaşa göre değil, kişi başına yapılan harcamaya göre sınıflandırıyor. Aylık harcama aralığı genel olarak kişi başına yaklaşık 2 milyon ila 9,9 milyon rupiah (Rp) olarak belirtiliyor. 2024 için daha kesin aralık 2,04 milyon ila 9,91 milyon rupiahtı.

2024'teki sınırlar, kişi başına aylık 582.932 rupiah olan yoksulluk sınırının 3,5 ila 17 katına karşılık geliyordu. Bu sınırın 1,5 ila 3,5 katı arasında harcama yapanlar, orta sınıfa aday olarak sınıflandırıldı. Yoksulluk sınırı ile bunun 1,5 katı arasında harcama yapanlar ise yoksulluk riski altındaki grupta yer aldı.

Reklam

Bu nedenle aile bütçesi, geçindirdiği kişi sayısıyla birlikte değerlendirilmelidir. Bir hanenin toplam harcaması ve tek bir kişinin maaşı, bu sınıflandırmayı belirleyen hane üyesi başına harcamadan farklı ölçütlerdir.

Nüfus verileri, orta sınıfın ne ölçüde daraldığını gösteriyor:

  • 2019: Nüfusun yüzde 21,45'ini oluşturan 57,33 milyon kişi.
  • 2024: Nüfusun yüzde 17,13'ünü oluşturan 47,85 milyon kişi.
  • 2025: Nüfusun yüzde 16,6'sını oluşturan 46,7 milyon kişi.

2019 ile 2024 arasında orta sınıftaki nüfus 9,48 milyon kişi azaldı. 2024 ile 2025 arasında 1,15 milyon kişi daha bu kategoriden çıktı. Orta sınıfa adayların ve yoksulluk riski altındaki grubun büyümesi, hane harcamalarının güvence altında olmasını temel bir kaygı hâline getiriyor.

BPS'nin Mart 2025 tüketim raporu, Susenas olarak bilinen Ulusal Sosyoekonomik Araştırma'nın tüketim harcamaları modülünden yararlanıyor. 10 Ekim 2025'te yayımlanan ve 21 Ocak 2026'da revize edilen rapor, ülke genelindeki ve her ildeki harcama kalıplarını ortaya koyarak Endonezyalıların neler için harcama yaptığını incelemeye yönelik resmî bir temel sunuyor.

Hane bütçeleri üzerindeki baskı büyüme açısından neden önemli?

Hanehalkı tüketimi, ekonomide üretilen mal ve hizmetleri ölçen gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yarısından fazlasını oluşturuyor. Aileler alışverişlerini kısıtladığında bunun etkisi mağazalara, ulaşım hizmeti sağlayıcılarına, üreticilere ve diğer işverenlere de yansıyor.

Tartışmada aktarılan BPS verilerine göre orta sınıf ve orta sınıfa adaylar birlikte tüketimin yüzde 81'inden fazlasını gerçekleştiriyor. Ekonomik İşlerden Sorumlu Koordinatör Yardımcısı Dradjad H. Wibowo da bu iki grubun nüfusun yaklaşık üçte ikisini oluşturduğunu ve hanehalkı tüketiminin yüzde 80'inden fazlasını gerçekleştirdiğini belirtti.

Endonezya'nın son büyüme verileri, ekonominin büyümeyi sürdürdüğünü gösteriyor: 2026'nın ilk çeyreğinde yıllık büyüme yüzde 5,61, ikinci çeyreğinde yüzde 5,29, üçüncü çeyreğinde ise yüzde 5,47 oldu. 2024'ün üçüncü çeyreğinde büyüme yüzde 4,95 düzeyindeydi.

Riza, ekonomik büyümeyle birlikte işlerin niteliğinde ve çalışan gelirlerinde iyileşme olmadığını söyledi. Ekonomi ve Hukuk Araştırmaları Merkezi İcra Direktörü Bhima Yudhistira da 3 Kasım'da M Bloc Space'te benzer bir görüş dile getirerek orta sınıfın vergiler ödendikten sonra elinde kalan harcanabilir gelirinin azaldığını söyledi.

Ekim 2026'da enflasyon yüzde 3,26 ile eylül ayındaki yüzde 3,28'in biraz altında kaldı. Ancak fiyatlar bir yıl öncesine kıyasla yükselmeye devam etti. Gelirleri bu artışa yetişemeyen haneler için aynı alışveriş sepeti, gelirlerinin daha büyük bir bölümünü tüketmeyi sürdürdü.

Reklam

Vergiler, harcama gücünü birçok noktada azaltıyor

Riza, merkezî ve yerel düzeyde uygulanan ve birbiriyle örtüşen vergileri baskı kaynaklarından biri olarak gösterdi. Orta gelirli Endonezyalılar, işlerine, alışverişlerine ve mülklerine bağlı olarak gelir elde etme, harcama ve varlık sahibi olma aşamalarında 16'ya kadar farklı vergiyle karşılaşabiliyor.

İş gelirlerinden kesilen gelir vergisi olan PPh Madde 21; maaşları, ödenekleri, ikramiyeleri ve bayram ödemelerini kapsıyor. Endonezya'da PPN olarak bilinen katma değer vergisi ise vergilendirilen alışverişler üzerinden hanelere yansıyor.

Tartışmada değinilen diğer vergiler arasında lüks mal satış vergisi (PPnBM); restoran yemekleri, oteller, otopark ve eğlence gibi faaliyetleri kapsayan belirli mal ve hizmetler vergisi (PBJT); ve PBB-P2 olarak bilinen emlak vergisi bulunuyor. Araç vergileri, yakıt vergileri, BPHTB olarak bilinen arazi ve bina edinim vergisi ile damga vergisi de ek ödeme kalemleri oluşturuyor.

Ekonomi Reformu Merkezi Endonezya'da ekonomist olan Yusuf Rendy Manilet, istihdam gelir vergisi ve KDV'nin satın alma gücü açısından özellikle önemli olduğunu belirtti. Ücretlerden kesilen vergi, çalışanların eline geçen miktarı azaltırken KDV de sonradan harcadıkları paranın bir bölümünü alıyor.

Yusuf, gelirlerinin önemli bir bölümünü tüketen hanelerin çok sayıda alışverişte ödedikleri KDV'nin birikimli etkisini hissettiğini savundu. Daha varlıklı haneler gelirlerinin daha büyük bölümünü biriktirebilirken farklı vergi uygulamalarına tabi yatırımlardan ve varlıklardan da gelir elde edebiliyor.

2016'dan bu yana değişmeyen vergi indirimi

PTKP olarak bilinen Endonezya'daki vergiden muaf gelir tutarı, bakmakla yükümlü olduğu kişi bulunmayan bekâr bir mükellef için 2016 vergi yılından bu yana yıllık 54 milyon rupiah, aylık 4,5 milyon rupiah olarak kaldı.

Yusuf, bu tutarın ve gelir vergisi dilimlerinin enflasyona ve yaşam maliyetlerine göre düzenli aralıklarla güncellenmesi çağrısı yaptı. Tutar sabit kaldığında fiyatlar yükseldikçe korunan satın alma gücü azalıyor.

Hükümetin daha yüksek bir PTKP tutarını değerlendirdiği bildirildi. Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto'nun, 20 Ekim 2026 tarihli B-40/M/SDK/KI.00/10/2026 sayılı Devlet Sekreteri Bakanı mektubu aracılığıyla bu yöndeki incelemeye ilke olarak onay verdiği belirtildi. Önerilen yeni tutar ve uygulama tarihi açıklanmadı.

Universitas Brawijaya İdari Bilimler Fakültesi Lisans Vergilendirme Programı Başkanı Astri Warih Anjarwi de muafiyet tutarının artırılmasının değerlendirilmesini önerdi. Politika yapıcıları geçiş ücretleri, zorunlu katkı payları, yerel harçlar ve vergiler dâhil hane giderlerini bir bütün olarak incelemeye çağırdı.

Reklam

Yusuf, vergi yükünü daha adil dağıtmak için sermaye gelirleri ve varlık sahipliğinin vergilendirilmesinin güçlendirilmesini önerdi. Astri ise sınırlı imkânlara sahip kişileri korurken vergi tabanının, yani sistemde vergiye tabi faaliyetlerin genişletilmesini destekledi.

Astri ayrıca çevrim içi pazar yerleri üzerinden PPh Madde 22 tahsilatına ilişkin açık sınırlar belirlenmesi ve kamuoyuna yeterli açıklama yapılması çağrısında bulundu. İyi tasarlanmamış tahsilat düzenlemelerinin küçük esnafa yük getirebileceği ya da yüksek fiyatlarla alıcılara yansıtılabileceği uyarısında bulundu.

Eğitim ve temel ihtiyaçlar Indef'in önerilerinin odağında

Riza'nın önerileri, hanelerin kaçınma imkânının sınırlı olduğu giderlere odaklanıyor. Eğitim, temel ihtiyaçlar ve sağlık harcamaları aile bütçelerinde sürekli yer tuttuğu için bu maliyetlerin düşürülmesi, tek seferlik bir ödeme yerine devamlı destek sağlayabilir.

Önceliklerden biri okul öncesi kamu eğitiminin yaygınlaştırılmasıydı. Riza, kamuya ait kurumların özel kurumlara kıyasla çok daha az olduğunu belirterek kamu hizmetlerinin genişletilmesi çağrısı yaptı. Erken çocukluktan ilköğretim ve ortaokula kadar nitelikli eğitimi, insanların bilgi ve becerilerini geliştirmenin temeli olarak nitelendirdi.

Kamu hizmetlerinin daha erişilebilir olması, ailelere çocuklarının eğitimini düzenlerken başka bir seçenek sunabilir. Riza'nın görüşü, güncel hane giderleri ile çocukların uzun vadeli fırsatlarını bir araya getiriyor: erişilebilir eğitim, bugünkü faturaları hafifletirken gelecekteki öğrenme sürecini de destekleyebilir.

Gıdaya erişilebilir fiyatlardan ulaşılması da bir başka öncelikti. Riza, hükümeti temel ihtiyaç maddelerini uygun fiyatlı tutmaya ve seçili zorunlu ürünlerde KDV indirimi uygulamayı değerlendirmeye çağırdı.

Birkaç ülkede KDV açısından avantajlı muamele gören engelli ekipmanlarına örnek olarak işitme cihazları ve tekerlekli sandalyeleri gösterdi. Vergi politikasında dikkate alınması gereken temel ürünler arasında hijyenik pedleri de saydı. Önerileri, engellilik durumuyla bağlantılı giderler ve düzenli olarak karşılanan regl hijyeni masrafları dâhil belirli ihtiyaçları maliye politikası tartışmasına taşıyor.

Mevcut yardımlar bazı çalışanlara ve ev alıcılarına ulaşıyor

Mevcut hükümet desteği, uygun koşulları taşıyan çalışanlar için PPh Madde 21'in devlet tarafından ödendiği düzenlemeleri de kapsıyor. Dradjad, programdan aylık geliri 10 milyon rupiahın altında olan yaklaşık 7,5 milyon çalışanın yararlandığını ve 2027'de kapsamın farklı sektörlere genişletilmesinin planlandığını söyledi.

Yusuf, bu tür teşviklerin hane bütçelerine yardımcı olabileceğini kabul ederken kapsamlarının sektörlerle sınırlı ve geçici olduğuna dikkat çekti. Yararlanma koşullarını karşılayan sektörlerin dışında kalan kayıtlı çalışanlar düzenli vergi ve yaşam giderlerini karşılamaya devam ediyor.

Dradjad'ın aktardığı diğer önlemler arasında iş kazası sigortası (JKK) ve ölüm yardımı sigortası (JKM) primlerinde yüzde 50 indirim bulunuyor.

Konut desteği kapsamında, fiyatı 2 milyar rupiaha kadar olan evlerde KDV'nin devlet tarafından ödenmesi ve fiyatı 500 milyon rupiaha kadar olan ilk evler için yüzde 6 mortgage faizi sübvansiyonu yer alıyordu. Bu programlar belirli satın alımları ve uygunluk koşullarını karşılayan grupları hedeflerken Indef'in eğitim ve temel ihtiyaçlara ilişkin önerileri düzenli giderlere odaklanıyor.

Reklam

Riza, 2025 ve 2026'da satın alma gücünün giderek tekrarlanan mali teşviklere bağlı hâle geldiğini söyledi. Bu değerlendirmeyle birlikte ele alınan verilere göre sübvansiyon ve sosyal yardım harcamaları göstergesi 10,92'den 30,68'e yükseldi. Ölçü birimleri ve karşılaştırma dönemleri belirtilmediği için parasal ölçek netlik kazanmadı.

Dolayısıyla politika tercihi, desteğin büyüklüğünün yanı sıra kimlere ulaştığı ve ne kadar sürdüğüyle de ilgili. Geçici yardımlar, uygun koşulları sağlayan alıcıların belirli bir faturasını düşürebilir; kamu hizmetlerindeki veya vergi muafiyetlerindeki değişiklikler ise düzenli hane giderlerini etkileyebilir.

İş değişiklikleri alınacak önlemleri zorlaştırıyor

Dradjad, orta sınıftaki daralmanın bir bölümünü istihdamdaki ve ekonomik faaliyetlerdeki değişimlere bağladı. Teknoloji, yapay zekâ ve jeopolitik gelişmeleri iş yaşamını dönüştüren etkenler olarak sıraladı; tekstil ve ayakkabı sektörlerinin baskı altında olduğunu, bazı hizmet sektörlerinin ise büyüdüğünü söyledi.

Gıda ve içecek, ayakkabı ve tekstilde tüketim artışının yaklaşık yüzde 3 ila 4 olduğunu; telekomünikasyon, ulaşım, otel ve restoranlarda ise yaklaşık yüzde 6 ila 7'ye ulaştığını belirtti. Ayrıca alışveriş yapanların daha küçük miktarlarda ürün aldığını ve çevrim içi kanalları daha sık kullandığını söyledi.

Bu değişikliklere verilecek yanıtın, fiyatların yanı sıra gelirleri de hedeflemesi gerekiyor. Farklı bir iş koluna geçen bir hane yeni becerilere ihtiyaç duyabilir; geliri belirsizleşen bir çalışan ise düzenli eğitim, gıda ve sağlık giderlerini karşılamak zorunda kalır.

Hükümet 2027'de 150 bin kişiye staj, 300 bin kişiye mesleki eğitim vermeyi planlıyor. Dradjad, bu programları değişen iş gücü talebine çalışanların uyum sağlamasına yardımcı olacak önlemler arasında gösterdi. İstihdam gelir vergisinin devlet tarafından ödendiği programın kapsamının genişletilmesi de planlanıyor.

Bank BCA'nın başekonomisti David Sumual, daha önce orta sınıftaki gerilemenin bir bölümünü hükümetin ilgi ve harcamalarının siyasete yönelmesine bağlamıştı. Sosyal harcamalardaki gecikmelerin büyümeyi yavaşlatabileceği uyarısında da bulunmuştu. Bu değerlendirme pratik bir kaygıyı öne çıkarıyor: yardımların ne zaman ulaştığı, harcamaların ekonomide dolaşıma girmesini bekleyen haneler ve işletmeler için önem taşıyor.

Politika tartışmasının arka planındaki tarihler

Tartışmada, birkaç yıla yayılan bir düşüş ile 2026'nın sonlarında sunulan politika önerileri bir araya geliyor. Önemli tarihler şöyle:

  • 2016: Bakmakla yükümlü olduğu kişi bulunmayan bekâr bir mükellef için geçerli 54 milyon rupiah tutarındaki mevcut yıllık PTKP yürürlüğe girdi.
  • 2019-2025: Orta sınıf 57,33 milyon kişiden 46,7 milyon kişiye geriledi.
  • 20 Ekim 2026: Devlet Sekreteri Bakanı'nın mektubuyla, daha yüksek bir PTKP tutarının incelenmesine cumhurbaşkanının ilke olarak onay verdiği bildirildi.
  • 3 Kasım 2026: Bhima, M Bloc Space'te harcanabilir gelirin düşüşünü ve orta sınıfın hoşnutsuzluğunu ele aldı.
  • 4 ve 5 Kasım 2026: Üçüncü çeyrek büyümesi yüzde 5,47'ye ulaşırken ekonomistler vergi muafiyetlerinde ve hane desteğinde değişiklik çağrısı yaptı.
  • 2027: Daha geniş sektör kapsamıyla devletin ödediği PPh Madde 21 desteğinin yanı sıra staj ve mesleki eğitim programları planlanıyor.

Indef'in temel önerisi, mali desteğin aile bütçelerini tekrar tekrar zorlayan giderlere daha duyarlı hâle getirilmesi. Hükümetin istihdam ve eğitim planları ise aynı sorunun başka bir boyutunu ele alıyor: insanların harcamalarını sürdürebilecek kadar gelir elde etmesine yardımcı olmak.

Hanelerin takip etmesi gereken somut önlemler arasında vergi desteğinden kimlerin yararlanabileceği, gelir vergisi muafiyetinde değişiklik yapılıp yapılmayacağı, erişilebilir kamu eğitimine ulaşım ve temel ihtiyaçların maliyeti bulunuyor. Bu kararlar bir arada, kaçınılmaz faturalar ödendikten sonra ne kadar paranın kalacağını belirleyecek.

Öne Çıkanlar

  • Endonezya'da orta sınıfın nüfusu 2019-2025 arasında 10,63 milyon kişi azalarak 46,7 milyona geriledi.
  • Indef, mevcut yardımların yanı sıra erişilebilir eğitim, gıda ve sağlık hizmetleri ile seçili vergi önlemleri aracılığıyla rahatlama sağlanmasını öneriyor.
  • Bakmakla yükümlü olduğu kişi bulunmayan bekâr bireyler için vergiden muaf gelir tutarı, 2016'dan bu yana yıllık 54 milyon rupiah olarak kaldı.
  • Dradjad'a göre mevcut istihdam gelir vergisi desteği yaklaşık 7,5 milyon çalışana ulaşıyor.
  • Hükümetin 2027 planları arasında 150 bin kişiye staj, 300 bin kişiye mesleki eğitim ve istihdam vergisi desteğinin daha fazla sektöre yayılması yer alıyor.
  • Orta sınıf ve orta sınıfa aday haneler tüketimin yüzde 80'inden fazlasını gerçekleştiriyor; bu nedenle mali güvenlikleri yurt içi talep açısından temel önem taşıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir