12 milyon çalışan için önerilen güvence ağı
Hindistan, 12 milyondan fazla gig ve platform çalışanına sosyal güvence sağlamak amacıyla dijital platformlar üzerinden gerçekleştirilen işlemlerden yüzde 2 kesinti yapılmasını ve uygulamanın 2027’de başlatılmasını değerlendiriyor. İlk aşamada sunulması önerilen yardımlar arasında hayat ve maluliyet sigortası, kaza sigortası, sağlık güvencesi ve doğum yardımları bulunuyor.
İçindekiler
- 12 milyon çalışan için önerilen güvence ağı
- Hesaplama yöntemi neden oran kadar önemli?
- Öneri Sosyal Güvenlik Kanunu ile nasıl örtüşüyor?
- Çalışanlar ilk aşamada neler alabilir?
- Kimler yararlanabilecek ve yardımlar çalışanları nasıl takip edecek?
- Fonu kim denetleyecek?
- Çalışan temsilciliği eleştiriliyor
- İş gücü mevcut büyüklüğünün iki katına yaklaşıyor
- Sonraki kararları şekillendiren tarihler
- Öne Çıkanlar
Çalışma ve İstihdam Bakanlığının 30 Ekim 2026’da bildirdiği Gig ve Platform Çalışanları Ulusal Sosyal Güvenlik Kurulunun, programın çerçevesini belirlemesi bekleniyor. Kasım 2026’nın ikinci yarısında bir toplantı yapılması öngörülüyordu; ancak toplantı için kesin bir tarih veya doğrulanmış bir uygulama başlangıç tarihi açıklanmadı.
Öneri kapsamında tüm finansman, Sosyal Güvenlik Fonu aracılığıyla toplayıcılar tarafından sağlanacak. Çalışanlar ve merkezi hükümet katkıda bulunmayacak. Toplayıcılar, müşterileri hizmet sunan kişilerle buluşturan işletmelerdir. Örneğin bir sürücünün uygulama üzerinden yolculuk kabul etmesi veya bir kuryenin sipariş teslim etmesi bu kapsama girer.
Temel anlaşmazlık, yüzde 2’lik oranın hangi tutara uygulanacağı konusunda. Müşterinin yaptığı işlemin tamamı üzerinden kesinti yapılması, platformun elde tuttuğu gelir üzerinden aynı oranda kesinti yapılmasından çok farklı bir tutar ortaya çıkarabilir. Yemek teslimat şirketleri ile ulaşım platformları farklı yöntemleri savunuyor.
Öneri, kaza, hastalık veya hamilelik nedeniyle çalışıp gelir elde edemeyen çalışanlara maddi destek sağlayabilir. İlerleyen yaşlarda güvence sağlayan emeklilik ve ihtiyat fonu yardımları, programın başlangıcında değil, daha sonraki bir aşamada sunulabilir.
Hesaplama yöntemi neden oran kadar önemli?
Görüşmelere katılan yetkililer, katkıların şirketin toplam cirosu üzerinden ayrım gözetmeden hesaplanması yerine, münferit işlemlerle bağlantılı gig gelirine dayandırılmasını destekliyor. Belirtilen amaç, işletmelerinin gelirlerini farklı yöntemlerle kaydetmesi nedeniyle bir toplayıcı kategorisinin diğerini finanse etmesinin önüne geçmek.
Zomato ve Swiggy’nin de aralarında bulunduğu yemek teslimatı ve hızlı ticaret şirketleri, platformları üzerinden yapılan işlemlerin değerinin esas alınmasını destekliyor. Uber ve Rapido ise yolculukların toplam değeri yerine kendi cirolarının kullanılmasını savunuyor.
Ulaşım platformları, ücretin büyük bölümünün sürücüye gittiğini belirtiyor. Bu nedenle yolculuk ücretinin tamamına uygulanacak bir kesinti, platformun elinde tutmadığı parayı da kapsayacak. Teslimat şirketleri ise faaliyetlerinin gelir elde etme ve kaydetme biçimlerindeki farklılıklara işaret ederek daha geniş kapsamlı işlem değeri yaklaşımını destekliyor.
Dolayısıyla işlem üzerinden alınan kesinti ile gig geliri üzerinden alınan kesinti, kendiliğinden aynı hesaplama yöntemi anlamına gelmiyor. Nihai çerçevede ödemenin hangi bölümünün hesaba katılacağı belirtilmeli: müşterinin yaptığı ödemenin tamamı mı, platformun elinde tuttuğu gelir mi, yoksa hizmetle bağlantılı olarak tanımlanacak başka bir tutar mı?
Bu tanım, fonun ne kadar gelir elde edeceğini belirleyecek. Platformlar açısından ise katkıların teslimat, ulaşım ve diğer hizmetler arasında nasıl karşılaştırılacağını gösterecek. Aynı oran, farklı gelir tabanlarına uygulandığında eşit olmayan mali yükler yaratabilir.
Öneri Sosyal Güvenlik Kanunu ile nasıl örtüşüyor?
2020 Sosyal Güvenlik Kanunu, gig ve platform çalışanlarının tanınması ve bu çalışanlara yönelik sosyal yardım programlarının oluşturulması için yasal çerçeveyi sağlıyor. Kanunda toplayıcıların katkı formülü, yıllık cironun yüzde 1 ila 2’si olarak tanımlanıyor ve katkı, gig ve platform çalışanlarına ödenecek tutarın yüzde 5’iyle sınırlandırılıyor.
Bu üst sınır önem taşıyor; çünkü ciro hesabı daha yüksek bir tutar ortaya çıkarsa bile katkıyı çalışanlara yapılacak ödemeler üzerinden sınırlıyor. Önerilen yüzde 2’lik oran, belirtilen aralığın üst sınırında yer alırken, işlem hesaplamalarına ilişkin tartışmalar bu oranın hangi tutara uygulanacağıyla ilgili.
VIT Hukuk Fakültesinden Jasmine Jothi K, Indian Journal of Law and Legal Research’te yayımlanan katkılara ilişkin akademik incelemesinde bu konuları ele alıyor. Makale, kaleme alındığı sırada katkı oranının ve uygulamanın başlayacağı tarihin belirlenmediğini, 114. madde kapsamında henüz faal bir program bulunmadığını belirtiyor.
Makale ayrıca platformların kendilerinin sağladığı bilgilere aşırı ölçüde dayanılmasına dikkat çekiyor. Katkı tabanının açıkça tanımlanmasını, asgari ödeme şartı getirilmesini, fon kaynaklarının korunup kamu denetimine tabi tutulmasını ve eyalet vergilerinde tutarlılık sağlanmasını öneriyor. Bu öneriler iki pratik konuya odaklanıyor: doğru tutarı toplamak ve çalışanların işe yarar destek almasını sağlamak.
Çalışanlar ilk aşamada neler alabilir?
İlk aşama için önerilen paket; hayat ve maluliyet güvencesi, kaza sigortası, sağlık yardımları ve doğum desteğine odaklanıyor. Bu yardımlar, çalışanların tıbbi masraflarla, gelir kaybıyla veya ailenin başlıca gelir sağlayıcısını yitirmesiyle karşı karşıya kalabileceği durumları hedefliyor.
Görüşmelere katılan üst düzey bir hükümet yetkilisi, programın tamamlanmaya yakın olduğunu belirterek uygulamanın 2027’de başlayabileceğini söyledi. Emeklilik, ihtiyat fonu ve yaşlılıkta sağlanacak diğer güvenceler, hükümetin çalışanların gig işlerinde ne kadar süre kaldığına ilişkin daha fazla bilgi edinmesinin ardından sunulabilir.
Kanun daha geniş bir program yelpazesine olanak tanıyor; bunlar arasında yaşlılık güvencesi ve kreş hizmetleri de bulunuyor. Ayrıca merkezi ve eyalet yönetimlerinden, kurumsal sosyal sorumluluk katkılarından ve bazı para cezalarından finansman sağlanmasını öngörüyor. Şu anda değerlendirilen plan ise yalnızca toplayıcıların katkılarını kullanacak.
Yardım tutarları, ayrıntılı teminat koşulları ve başvuru süreci henüz belirlenmedi. Bir çalışanın veya ailesinin kaza, hastalık, maluliyet ya da ölüm sonrasında fiilen ne tür destek alabileceğini bu kararlar belirleyecek.
Kimler yararlanabilecek ve yardımlar çalışanları nasıl takip edecek?
Program için açıklanan uygunluk kuralları, bir mali yıl içinde tek bir toplayıcıyla en az 90 gün çalışmayı veya birden fazla platformda toplam 120 gün çalışmayı gerektiriyor. Bu nedenle birden fazla uygulama kullanan çalışanın, tek platform üzerinden çalışan birine kıyasla daha uzun bir uygunluk süresini tamamlaması gerekecek.
Hindistan’ın kayıt sistemi, Aadhaar ile bağlantılı Evrensel Hesap Numarası oluşturulmasını öngörüyor. Bu numara, eyaletler arasında yer değiştirenler de dahil olmak üzere çalışanların yardımlara erişmek için kullanabileceği kalıcı bir kimlik sağlayacak. Çalışanların kaydı için platformlar hükümetle birlikte çalışacak.
Kayıt ve çalışma kayıtlarının birlikte işlemesi gerekecek. Örneğin teslimat ve ulaşım uygulamaları arasında geçiş yapan bir kişinin, toplam süre eşiğine ulaşmak için farklı platformlardaki uygun çalışmalarının hesaba katılması gerekecek. Kurulların görevleri arasında eyalet düzeyinde tutulan kayıtları incelemek de bulunuyor.
Çalışanlara yönelik ihtiyat fonu kapsamı farklı bir yöntemle işliyor. Kanun, sektöre bakılmaksızın 20 veya daha fazla çalışanı olan işyerlerini Çalışanların İhtiyat Fonu Kurumu hükümlerine tabi kılıyor. Önerilen program kapsamındaki gig çalışanları için ihtiyat fonu desteği ise daha sonraki bir aşamada değerlendirilmesi beklenen yardımlar arasında.
Fonu kim denetleyecek?
Birlik Çalışma ve İstihdam Bakanı Mansukh Mandaviya, 22 üyeli Gig ve Platform Çalışanları Kuruluna başkanlık ediyor. Birlik Çalışma Bakanı ise başkan yardımcısı olarak görev yapıyor. Kurulda diğer üyelerin yanı sıra beş toplayıcı temsilcisi ve beş çalışan temsilcisi bulunuyor.
Temsil edilen şirketler arasında Zomato’nun ana şirketi Eternal, Swiggy, Zepto, Urban Company ve Rapido yer alıyor. Temsil edilen çalışan örgütleri arasında Bharatiya Mazdoor Sangh, Uygulama Tabanlı Ulaşım Çalışanları Hindistan Federasyonu ve Hindistan Sendikaları Ulusal Cephesi bulunuyor.
Hükümet, örgütlenmemiş çalışanlar için ayrıca 40 üyeli bir kurul oluşturdu. Bu kurulda yedi çalışan temsilcisi ve yedi işveren temsilcisi yer alıyor. Her iki kurulun görev süresi üç yıl ve kurulların yılda en az üç kez toplanması gerekiyor.
Kurullar, merkezi hükümete program önerilerinde bulunuyor, sosyal yardım programlarını izliyor, fon harcamalarını inceliyor ve Kanun’un uygulanması konusunda tavsiyelerde bulunuyor. Görevleri eyalet düzeyindeki kayıtların incelenmesini de kapsıyor. Bu sorumluluklar, hem finansmanı hem de yardımların ulaştırılmasını kurulların yetki alanına sokuyor.
Çalışan temsilciliği eleştiriliyor
Tüm Hindistan Sendikalar Kongresi Genel Sekreteri Amarjeet Kaur, kurulların yapısını Birlik hükümeti ve iktidar partisine yakın örgütler lehine dengesiz olmakla eleştirdi. Sendikasından aday göstermesinin istendiğini ancak temsil hakkı kazanamadığını söyledi.
Kaur ayrıca 2011’deki sendika üyeliklerine dayanan bir doğrulama çalışmasının, sonuçları yayımlanmadan durdurulduğunu belirtti. Hindistan Sendikalar Merkezi, tanınmış bazı sendikaların dışarıda bırakılmasına itiraz etti. Muhalefetin yönettiği eyaletlerin sınırlı temsili de eleştiri konusu oldu.
Hindistan Sendikalar Merkezi Ulusal Başkanı Sudip Dutta, kuruluşun kurulun yapısına hükümet nezdinde ve parlamentoda itiraz edeceğini söyledi:
Çalışma Bakanına yazacağız ve konuyu parlamentoda da gündeme getireceğiz,
Bharatiya Mazdoor Sangh Genel Başkan Yardımcısı Pawan Kumar, sendikasının sosyal yardım önerilerini sunabilmek için toplantının bir an önce yapılmasını istediğini belirtti. Uygulama Tabanlı Ulaşım Çalışanları Hindistan Federasyonunun kurucu ortağı Shaik Salauddin ise kurulun başarısının, yardımların çalışanlara ve ailelerine ulaşıp ulaşmadığıyla ölçüleceğini söyledi.
Anlaşmazlık, katkı kurallarının, uygunluk şartlarının ve harcama önceliklerinin belirlenmesine kimin katılacağıyla ilgili. Platformlar kendi ödemelerine ilişkin görüşmelere katılırken, çalışan temsilcilerinden kapsamın genişletilmesi ve yardımlara erişimin kolaylaştırılması için çaba göstermeleri beklenecek.
İş gücü mevcut büyüklüğünün iki katına yaklaşıyor
Hindistan’daki gig çalışanlarının sayısı 2020-21’deki 7,7 milyona kıyasla 2025-26’da yaklaşık 12 milyona ulaştı. Bu, yaklaşık 4,3 milyonluk ya da yüzde 55’lik bir artışa karşılık geliyor. Bu grup artık iş gücünün yüzde 2’sinden fazlasını oluşturuyor.
NITI Aayog, 2029-30’da gig çalışanı sayısının 23,5 milyona ulaşacağını ve iş gücünün yüzde 6,7’sini oluşturacağını öngörüyor. 2025-26 için tahmin edilen 12 milyonla karşılaştırıldığında bu, 11,5 milyonluk ek artışa, yani yaklaşık yüzde 96 büyümeye karşılık geliyor.
Öneriye eşlik eden ekonomik tahminlerde, sektörün 2029-30’a kadar gayrisafi yurt içi hasılaya katkısı 2,35 lakh crore rupi olarak hesaplanırken, atıfta bulunulan bir başka tahmin bu tutarı 2,25 lakh crore rupi olarak veriyor. Bu tutarlar sırasıyla 2,35 trilyon ve 2,25 trilyon rupiye denk geliyor. Gayrisafi yurt içi hasıla, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçüyor.
Hükümet ayrıca, nüfus genelinde sosyal güvence kapsamının 2015’te yüzde 19’dan 2025’te yüzde 64,3’e çıktığını ve yaklaşık 940 milyon kişiyi kapsadığını öne sürdü. Önerilen gig çalışanı programı daha özel bir ihtiyaca yanıt veriyor: platformlar aracılığıyla çalışanlar için tanımlanmış yardımlar, finansman ve kayıt düzenlemeleri oluşturmak.
Sonraki kararları şekillendiren tarihler
Program, yasal çerçevenin oluşturulması, yeni idari kurulların kurulması ve finansman görüşmeleriyle geliştirildi. Sıradaki kararlar katkı formülü ile yardım paketine, ardından bunları uygulamak için gereken kurallara ilişkin.
- 2020: Sosyal Güvenlik Kanunu, gig ve platform çalışanlarını tanıyan yasal çerçeveyi oluşturdu.
- 2025-26: Hindistan’daki gig çalışanı sayısı, 2020-21’deki 7,7 milyondan yaklaşık 12 milyona yükseldi.
- 30 Ekim 2026: Çalışma Bakanlığı iki Ulusal Sosyal Güvenlik Kurulunu bildirdi.
- Kasım 2026’nın ikinci yarısı: Gig çalışanları kurulunun, programın çerçevesini değerlendirmek üzere toplanması bekleniyordu.
- 2027: Görüşmelere katılan üst düzey bir hükümet yetkilisine göre önerilen program başlayabilir.
- 2029-30: NITI Aayog, gig çalışanı sayısının 23,5 milyona ulaşacağını öngörüyor.
Temel karar, platform faaliyetlerinin nasıl güvenilir bir sosyal yardım finansmanı kaynağına dönüştürüleceği. Açıkça tanımlanmış bir katkı tabanı, uygulamalar arasındaki çalışmayı hesaba katan kayıtlar ve işleyen bir başvuru süreci; şirketlerin ödediği kesintiyi çalışanların aldığı desteğe bağlayacak.
Öne Çıkanlar
- Hindistan, 12 milyondan fazla gig ve platform çalışanına yardım sağlamak için yüzde 2 kesinti yapılmasını değerlendiriyor.
- Önerilen programın tüm finansmanı toplayıcılardan sağlanacak ve uygulama 2027’de başlayabilecek.
- Teslimat ve ulaşım platformları katkıların hesaplanmasında farklı yöntemleri destekliyor.
- İlk aşamadaki yardımlar arasında hayat, maluliyet, kaza ve sağlık güvencesi ile doğum desteği bulunabilir.
- Uygunluk için bir mali yıl içinde tek bir toplayıcıyla 90 gün veya birden fazla platformda toplam 120 gün çalışmak gerekecek.
- Gig çalışanları kurulu 22 üyeden oluşuyor ve başkanlığını Çalışma Bakanı Mansukh Mandaviya yürütüyor.
- Emeklilik ve ihtiyat fonu desteği daha sonraki bir aşamada sunulabilir.






