Çin'deki bir fabrika, ABD'deki yatırımın kilit noktasında
ABD, SK Hynix'in Çin'in Dalian kentindeki fabrikasına gönderilecek çip üretim ekipmanlarına onay vermiyor. Bu durum, şirketin ABD'deki iştiraki Solidigm'in New York eyaletinde iki NAND bellek fabrikasına yaklaşık 45 milyar dolar yatırım yapma önerisini zorlaştırıyor. 3 Kasım'da aktarılan müzakereler, Washington'ın Çin'deki yarı iletken üretimine yönelik kısıtlamalarını ABD'de daha fazla çip üretimi çekme çabasıyla ilişkilendiriyor.
İçindekiler
- Çin'deki bir fabrika, ABD'deki yatırımın kilit noktasında
- Solidigm ne üretip satmak istiyor?
- Onaya ulaşmayan yaklaşık 10 görüşme
- Boş temiz oda neden anlaşmazlığın merkezinde?
- Rekabet, modernizasyon baskısını artırıyor
- ABD'nin kontrolleri Güney Koreli bir şirketi nasıl etkiliyor?
- Hazine Bakanlığı ve finansman başka bir karar noktası oluşturuyor
- Müzakerelerin ardındaki tarihler
- Öne Çıkanlar
Solidigm yöneticileri ağustos sonundan bu yana Ticaret Bakanlığı yetkilileriyle yaklaşık 10 görüşme yaptı. Şirket, Dalian'da daha fazla bellek üretmeye ve daha gelişmiş ürünler imal etmeye olanak sağlayacak ekipman istiyor. Bu üretimden elde edilecek gelir, ABD'deki inşaatın finansmanına yardımcı olacak. Bakanlık, başvuruları resmen reddetmemiş olsa da söz konusu sevkiyatlara henüz onay vermedi.
Önerilen ABD yatırımı zamanla yaklaşık 100 milyar dolara ulaşabilir. Bu, ilk 45 milyar dolarlık teklifin yaklaşık 2,2 katı ve projenin ilerleyen yıllarda ne ölçüde büyüyebileceğini gösteriyor. Her iki rakam da onaylanmış bir inşaat bütçesini değil, olası yatırımı ifade ediyor.
New York, kesinleşmiş bir yer değil, hâlâ değerlendirilen bir aday. Kamuoyuna yapılan açıklamalarda konum da netleşmiş değil: Öneriye ilişkin ana anlatımda Massena adı geçerken, başka bir açıklamada Marcy belirtiliyor. Solidigm, dünyanın çeşitli bölgelerindeki seçenekleri değerlendirdiğini ve henüz belirli bir karar almadığını söylüyor. İnşaat takvimi ya da lisans kararının tarihi açıklanmadı.
Trump yönetimi açısından acil karar, Çin'e girecek makinelerle ilgili. Solidigm açısından ise aynı karar, ABD'de fabrika kurmak için gereken parayı nasıl kazanabileceğini etkiliyor. Bu bağlantı, ekipman lisansı müzakeresini birbiriyle yarışan iki Amerikan sanayi önceliğinin sınandığı bir sürece dönüştürdü.
Solidigm ne üretip satmak istiyor?
Güney Koreli SK Hynix'in kontrolündeki Amerikan şirketi Solidigm, NAND flash bellek üretecek iki fabrika kurma seçeneğini değerlendiriyor. NAND, cihazların elektriği kesildiğinde de bilgileri saklar. Cihazlarda ve veri merkezlerinde büyük miktarda veriyi depolayan sürücülerde kullanılır.
Şirketin savı, Çin'deki mevcut faaliyetlerini ABD'de olası bir genişlemeyle ilişkilendiriyor. Dalian'daki tesislerin daha verimli çalışması ve daha rekabetçi bellek ürünleri üretmesi, New York yatırımını finanse etmek için gereken geliri sağlamaya yardımcı olacak. Bu nedenle Washington'ın ekipman onaylama konusundaki isteksizliği hem faaliyetteki bir fabrikayı hem de planlanan bir inşaat projesini etkiliyor.
Çip üretimi için bir binadan çok daha fazlası gerekir. Fabrikada, çiplerin üretildiği ince diskler olan yarı iletken plakalar üzerindeki son derece küçük yapıları oluşturan, işleyen ve denetleyen özel makineler bulunmalıdır. Fabrika alanı tamamlanmış olsa bile sahibi, amaçlanan ürünleri üretmek için gerekli araçları kuramazsa tesisin ticari kapasitesi sınırlı kalabilir.
Onaya ulaşmayan yaklaşık 10 görüşme
Solidigm'in eş CEO'larından Richard Chin, ağustos sonunda Ticaret Bakanı Howard Lutnick ve sanayi ve güvenlikten sorumlu müsteşar Jeffrey Kessler ile görüşen yöneticiler arasındaydı. Görüşmeler hakkında bilgi sahibi kişiler, Amerikalı yetkililerin ülke içindeki yatırım önerisine büyük ilgi gösterdiğini ve bir çözüm aramaya istekli olduklarını belirttiklerini söyledi.
Sonraki görüşmeler, talep edilen ekipman için izin alınmasını sağlamadı. 3 Kasım tarihli haberden önceki hafta yapılan bir toplantıda Kessler'in, görüşmelere aşina kişilere göre, teknolojiyi geliştirmek ya da üretim kapasitesini artırmak amacıyla ek Amerikan araçlarının Çin'e girmemesi gerektiği yönündeki tutumunu sürdürdüğü belirtildi.
Ticaret Bakanlığının tutumu, geçen yıl Çin'deki yarı iletken fabrikalarında teknoloji güncellemeleri veya kapasite artışı için ekipman ihracatına lisans vermeyi planlamadığını açıklamasını izliyor. Şirket, bu kısıtlayıcı politika çerçevesinde sevkiyatlara onay verilmesini istiyor.
İki ayrı müzakere süreci yürütülüyor. Biri Dalian'ın gelişimi için istenen araçlarla, diğeri mevcut fabrikanın 2027'deki faaliyetlerini sürdürmesi için gereken ekipmanla ilgili. Aynı tesis söz konusu olsa da bir fabrikayı çalışır durumda tutmak ile daha gelişmiş çipler üretecek biçimde donatmak, Amerikan lisans yetkilileri açısından ayrı konular.
Boş temiz oda neden anlaşmazlığın merkezinde?
SK Hynix, makinelerin yerleştirileceği Dalian temiz odasının 2023'te zaten tamamlandığını söylüyor. Şirket bu gerekçeyle, alanı ekipmanla doldurmanın üretim kapasitesini artırmak sayılmaması gerektiğini savunuyor.
Temiz oda, toz ve diğer kirleticilerin çok düşük düzeyde tutulduğu, sıkı biçimde denetlenen bir üretim alanıdır. Çok küçük parçacıklar, çiplerin üzerinde oluşturulan mikroskobik yapılara zarar verebilir. Bu alanın inşa edilmesi gerekli bir adımdır; ancak buranın yarı iletken üretebilmesini sağlayan şey makinelerin kurulmasıdır.
Ticaret Bakanlığının kaygısı, ek ekipmanların teknolojiyi geliştirip geliştirmeyeceği ya da Çin'deki fabrikanın üretim kapasitesini artırıp artırmayacağı. Dolayısıyla anlaşmazlık, pratik bir soruda düğümleniyor: Washington, zaten var olan bir binanın içine yerleştirilen yeni üretim makinelerini nasıl sınıflandırmalı?
Dalian'da planlanan teknoloji değişiklikleri bu soruyu daha da önemli hâle getiriyor. SK Hynix, 21 Ekim tarihli Çin'deki NAND yükseltme planları haberinde ayrıntıları aktarıldığı üzere, 192 katmanlı NAND'dan en az 240 katmanlı NAND'a geçiş için çalışmalarını zaten sürdürüyordu. Bu, katman sayısında en az yüzde 25'lik bir artış anlamına geliyor.
Üreticiler, her çipte daha fazla depolama alanı elde etmek için bellek hücrelerini dikey olarak üst üste dizer. Daha fazla katman, benzer miktarda plaka üretimiyle daha çok verinin depolanmasını sağlayabilir. SK Hynix için daha iyi ürünler, fabrikanın fiziksel alanı aynı kalsa bile rekabet gücünü destekliyor. Amerikalı yetkililer, bu iyileştirmeleri mümkün kılacak ekipmanları inceliyor.
Rekabet, modernizasyon baskısını artırıyor
SK Hynix'in lisans görüşmeleri, Çinli rakibi Yangtze Memory Technologies'in (YMTC) güç kazandığı bir dönemde sürüyor. Ekim ayında yayımlanan haberde aktarılan Omdia verilerine göre YMTC'nin Çin NAND pazarındaki payı 2026'nın ikinci çeyreğinde yüzde 38,5 oldu. Samsung'un payı yüzde 33,5, SK Hynix'inki ise yüzde 17 olarak kaydedildi.
Bu rakamlar, söz konusu pazarda YMTC'nin SK Hynix'in 21,5 yüzde puan önünde olduğunu gösteriyor. Rakipler ürünlerini geliştirmeye devam ederken Güney Koreli şirketin Dalian'daki üretimi neden iyileştirmek istediğini de açıklıyor.
Samsung da Çin'deki önemli bir üretim merkezini modernleştirmeye çalışıyor. Xi'an fabrikası, şirketin küresel NAND üretiminin yaklaşık yüzde 40'ını karşılıyor ve bildirilen dönüşüm planı 286 katmanlı belleği hedefliyor. Önceki haberde, yıllık ekipman lisanslarının muafiyet sisteminin yerini almasıyla iki Güney Koreli şirketin de Washington'la istişare içinde çalıştığı aktarılmıştı.
Ticari ve düzenleyici baskılar aynı noktada kesişiyor: makinelere erişim. SK Hynix, Dalian'ın işlerini destekleyecek ve gelecekteki yatırımlara katkı sağlayacak ölçüde rekabetçi kalmasını istiyor. Washington ise Çin'deki mevcut tesislerin, teknolojik ilerlemeyi ve genişlemeyi sınırlayan kurallar çerçevesinde çalışmasını hedefliyor.
ABD'nin kontrolleri Güney Koreli bir şirketi nasıl etkiliyor?
Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi, geniş politika çerçevesini ihracat kontrolleri analizinde ele alıyor. Araştırma kurumu, Ekim 2022'de yürürlüğe konan ve Ekim 2023'te güncellenen önlemlerin Çin'in gelişmiş bilgi işlem çiplerine ve bunların üretiminde kullanılan ekipmanlara erişimini kısıtlamayı amaçladığını belirtiyor.
2 Aralık 2024'te açıklanan yeni bir paket, yarı iletken üretim ekipmanlarına yönelik kısıtlamaları genişletti ve yüksek bant genişlikli gelişmiş belleğe (HBM) ilişkin daha kapsamlı kontroller getirdi. HBM, yapay zekâda kullanılan işlemcilere verileri hızla aktarır. NAND ise Dalian ve New York önerilerinin merkezindeki depolama işlevini üstlenir.
2024 paketi, yabancı doğrudan ürün kuralının kapsamını da genişletti. Bu kural, üretimi belirli Amerikan teknolojilerine veya ekipmanlarına dayanan ABD dışındaki bazı ürünlere de Amerikan ihracat kısıtlamalarının uygulanmasını sağlıyor. CSIS, SK Hynix ve Samsung'un HBM ihracatının bu çerçeveye girdiğini; çünkü bu çiplerin Amerikan yarı iletken ekipmanları kullanılarak üretildiğini açıklıyor.
Analizde ayrıca, eşdeğer Güney Kore kontrolleri bulunmadığından Güney Kore menşeli ekipmanların da genişletilen Amerikan kurallarına tabi kaldığı belirtiliyor. Aralık paketinde Çin, Japonya, Güney Kore ve Singapur'dan 140 kuruluş, listelenen kurumlara lisans kısıtlamaları getiren Sanayi ve Güvenlik Bürosu'nun Varlık Listesi'ne eklendi.
Dönemin ABD Ticaret Bakanı Gina Raimondo, alternatif tedarikçilere ilişkin kaygıları 7 Aralık 2024'te Reagan Ulusal Savunma Forumu'nda yaptığı konuşmada anlattı. CSIS analizinde aktarılan sözleri, Washington'ın ekipman üreten diğer ülkelerle neden işbirliği aradığını açıklıyordu:
Kuralları koyduğumda, Çin'in bu ürünleri Japonya'dan, Kore'den ya da Avrupalılardan kolayca satın alamayacağından kesinlikle emin olmalıyım. Bu yüzden onlarla çalışmamız gerekiyor.
Bu yaklaşım, ekipmanın sınır ötesinden tedarik edilmesinin neden yine de Amerikan izni gerektirebildiğini açıklamaya yardımcı oluyor. Politika, fabrikanın sahibinin uyruğuna göre değil, teknoloji ve üretim zincirine göre uygulanıyor.
Hazine Bakanlığı ve finansman başka bir karar noktası oluşturuyor
Solidigm yöneticileri, Çin fabrikasıyla bağlantılı ekipman alımlarına yönelik dış yatırım kısıtlamalarına istisna tanınması için Hazine Bakanlığına da başvurdu. Görüşmelerden haberdar kişiler, Hazine Bakanlığının önce Ticaret Bakanlığının kararını bekleyeceğini söylediğini aktardı.
İki bakanlık işlemin farklı bölümleriyle ilgileniyor. Ekipman ihracatı konusunu Ticaret Bakanlığı ele alıyor. Hazine Bakanlığından ise planlanan alımları etkileyen yatırım kısıtlamalarını değerlendirmesi isteniyor. Şirketin her iki kurumla da görüşmesi, ekipman temininin tek bir idari onaydan ibaret olmadığını gösteriyor.
Bu sırada SK Hynix, başka bir olası finansman seçeneğini de askıya aldı. Şirket 23 Ekim'de, son dönemdeki sermaye piyasası koşullarını ve hisse fiyatlarındaki hareketleri gerekçe göstererek, Solidigm'in borsaya kote edilmesi ve halka arzı öncesinde yatırım seçeneğini değerlendirmeyi durdurduğunu açıkladı.
Halka arz, bir şirketin hisselerini ilk kez halka açık yatırımcılara satmasıdır. Borsaya kote olmadan önce yapılan yatırım, daha erken finansman sağlayabilir. Bu seçeneklerin artık değerlendirilmemesiyle birlikte, şirketin açıklanan ABD fabrika planını finanse etme yaklaşımında mevcut faaliyetlerden elde edilecek gelir daha da önem kazanıyor.
Müzakerelerin ardındaki tarihler
Dalian anlaşmazlığı, birkaç yıl önce tamamlanan bir fabrika alanını, yakın zamanda yapılan yatırım görüşmelerini ve sonraki yıl için istenen ekipmanları bir araya getiriyor. Önemli gelişmeler şöyle:
- 2023: SK Hynix'e göre kapasite anlaşmazlığının merkezindeki Dalian temiz odası tamamlandı.
- 2 Aralık 2024: Washington, ek ekipmanları ve gelişmiş HBM'yi kapsayan daha geniş bir yarı iletken ihracat kontrol paketi açıkladı.
- Ağustos 2026 sonu: ABD'deki yatırım ve Çin'e yönelik ekipman talepleri hakkındaki görüşmeler sürerken Solidigm yöneticileri Lutnick ve Kessler ile bir araya geldi.
- 21 Ekim 2026: SK Hynix'in Dalian'daki planlı teknoloji yükseltmesine ve Samsung'un Xi'an'daki dönüşüm projesine ilişkin ayrıntılar ortaya çıktı.
- 23 Ekim 2026: SK Hynix, borsaya kote olma ve halka arz öncesinde Solidigm'e yatırım seçeneğini değerlendirmeyi durdurduğunu açıkladı.
- 3 Kasım 2026: Ekipman lisanslarına getirilen bekleme ve bunun New York'ta önerilen fabrikalarla bağlantısı kamuoyuna yansıdı.
- 2027: Dalian'daki mevcut faaliyetleri sürdürmek için gereken ekipman izinleri ayrı bir müzakere sürecinde ele alınıyor.
Washington, yeni fabrikalar çekmeyi de Çin'deki gelişmiş üretimi kısıtlamayı da hedefleri arasında sayıyor. Solidigm'in finansman önerisi bu hedefleri doğrudan birbirine bağlıyor: şirket, ABD'deki üretimi finanse etmeye yardımcı olması için Çin'deki faaliyetlerinin verimliliğini artırmak istiyor. Talebin sonuçlanması, Washington'ın Dalian'da ne ölçüde gelişmeye izin vermeye hazır olduğuna ilişkin bir karar gerektiriyor.
Öne Çıkanlar
- Ticaret Bakanlığı, SK Hynix'in Dalian fabrikasına yönelik ekipman başvurularını resmen reddetmeden onayı bekletti.
- Solidigm, yaklaşık 45 milyar dolara mal olması beklenen iki NAND fabrikası için New York'u değerlendiriyor; uzun vadeli olası yatırım 100 milyar dolara ulaşabilir.
- Şirket, ABD'deki inşaatı finanse edecek gelirleri elde etmek için Çin'deki üretimini iyileştirmek istiyor.
- Anlaşmazlık, 2023'te tamamlanan bir temiz odaya araç kurulmasının kapasite artışı sayılıp sayılmayacağı sorusunu da içeriyor.
- Dalian'daki faaliyetleri 2027'de sürdürmek için gereken ekipman lisansları ayrı bir müzakere sürecinde ele alınıyor.
- Solidigm henüz fabrikanın yerini veya inşaat planını kesinleştirmedi; SK Hynix de Solidigm'in halka arzını değerlendirmeyi durdurdu.






