Ramazan öncesi gıda üretimini hedefleyen özel muafiyet
Bangladeş Merkez Bankası, temerrüde düşen beş City Group şirketinin 30 milyar takaya kadar yeni işletme sermayesi almasının önünü açtı. İlk aşamada sekiz banka 17 milyar taka finansman taahhüdünde bulundu. 4 Kasım 2026'da çıkarılan ve 31 Aralık 2027'ye kadar geçerli olacak muafiyet, Ramazan öncesinde gıda üretimi için ham madde ithalatını finanse etmeyi amaçlıyor.
İçindekiler
- Ramazan öncesi gıda üretimini hedefleyen özel muafiyet
- Hangi şirketler kredi alabilecek?
- Bankalar finansmanı nasıl oluşturacak?
- Kreditörler neden Ramazan'a odaklanıyor?
- Yeni teminat ve mallar üzerinde denetim
- Satış gelirleri kreditörlere aktarılacak
- Kurtarma planının ardında büyük bir borç yükü var
- Muafiyet süreci nasıl gelişti?
- Kâr, atıl fabrikalar ve farklı açıklamalar
- Öne çıkan noktalar
Finansmana City Bank öncülük ediyor; Mutual Trust Bank ise eş düzenleyici olarak görev yapıyor. City Bank 3 milyar taka, diğer yedi banka ise 2'şer milyar taka taahhüt etti. Kalan 13 milyar takanın, konsorsiyuma katılacak ek kreditörlerden gelmesi bekleniyor.
Karar, şirketlerin temerrüt durumlarına rağmen yeni krediye erişmesini sağlıyor. Bangladeş Merkez Bankası, Banka Şirketleri Yasası'nın 1991 tarihli 121. maddesini kullanarak, temerrüde düşmüş olarak sınıflandırılan borçlulara bankaların ve finans kuruluşlarının yeni kredi vermesini genel olarak yasaklayan 27(KaKa)(3). maddeden söz konusu finansmanı muaf tuttu.
Teer markasıyla gıda ürünleri satan City Group'un geniş bir kreditör ağına toplamda yaklaşık 260 milyar taka borcu bulunuyor. Yeni kredi olanağı; ek teminat, ithal edilen malzemelerin bankalarca denetlenmesi ve satış gelirlerinin, katılımcı kreditörlere geri ödeme yapılmadan önce aktarılması gereken özel bir hesap koşullarına bağlı.
Bankacılar, ilk kredi anlaşmasının 5 Kasım'da imzalanmasını, kullandırımların ise şirketlerin ihtiyaçlarına göre 8 Kasım'da başlamasını bekliyordu. Bu tarihler planlanan takvimi gösteriyor; anlaşmanın imzalandığı veya paranın kullandırıldığı doğrulanmadı.
Haneler açısından acil mesele, finansmanın Ramazan öncesinde yemeklik yağ, şeker, mercimek ve unun fabrikalardan dükkânlara akışını sürdürüp sürdüremeyeceği. Bankalar açısından ise önemli miktarda borçla zaten mücadele eden bir gruptan alacaklarını tahsil ederken bu faaliyetleri finanse etmek gerekiyor.
Hangi şirketler kredi alabilecek?
Muafiyet, holding bünyesindeki tüm şirketleri değil, City Group'a bağlı adı belirtilen beş işletmeyi kapsıyor. Beş yararlanıcının tamamı temerrüde düşmüş olarak sınıflandırılıyor:
- City Seed Crushing Industries Ltd.
- City Sugar Industries Ltd.
- City Edible Oil Ltd.
- City Dal Mills Ltd.
- Shampa Flour Mills Ltd.
Bangladeş Merkez Bankası, özel düzenlemenin grup içindeki faaliyetlerini sürdürebilecek işletmeleri işler durumda tutmayı amaçladığını ve diğer borçlulara otomatik olarak uygulanmayacağını belirtti. Bankacılık Düzenleme ve Politika Dairesi-02 tarafından yayımlanan genelgenin kopyaları, mevduat kabul eden bankaların genel müdürlerine gönderildi.
İşletme sermayesi, müşteriler mamul ürünlerin ödemesini yapmadan önce ham madde alımı ve üretim giderlerinin karşılanması gibi günlük işletme ihtiyaçlarında kullanılan paradır. Bu durumda finansman, beş şirketin işleyip satabileceği ithal girdilere yönlendiriliyor.
Dolayısıyla kredi olanağı, faaliyet döngüsüne odaklanıyor: malzemeleri ithal etmek, gıda ürünleri üretmek, satmak ve gelirleri kreditörlere geri ödeme için kullanmak. City Group'un çok daha büyük mevcut borç stokunu nasıl ödeyeceği ise yeniden yapılandırma, vade uzatımı ve varlık satışı görüşmeleri kapsamında ele alınıyor.
Bankalar finansmanı nasıl oluşturacak?
City Bank'ın 3 milyar takalık taahhüdü ile diğer yedi bankanın 2'şer milyar takalık taahhüdü, ilk aşamadaki toplamı 17 milyar takaya çıkarıyor. Yedi banka Dutch-Bangla Bank, Mutual Trust Bank, NCC Bank, Prime Bank, Pubali Bank, Southeast Bank ve Trust Bank.
İlk taahhütler, 30 milyar takalık hedefin yaklaşık yüzde 57'sini karşılıyor; yaklaşık yüzde 43'lük kısmın hâlâ oluşturulması gerekiyor. Kredi olanağı, önceki 17 milyar takalık plana göre 13 milyar taka büyüdü; bu da yaklaşık yüzde 76'lık artış anlamına geliyor.
Konsorsiyum kredisi, birden fazla bankanın ortak bir düzenleme kapsamında aynı borçluya finansman sağlamasına imkân verir. Her banka üzerinde anlaşılan tutarda katkıda bulunur; böylece tüm tutarın tek bir kreditör tarafından sağlanması yerine finansman birden fazla bilançoya dağıtılır.
City Bank Genel Müdürü ve Üst Yöneticisi Mashrur Arefin, ilk katkıları doğruladı ve düzenleyicilerin daha fazla bankanın katılmasını beklediğini söyledi. 27 Ekim'de aktarılan önceki görüşmelerde, katılımcı bankalardan en az birinin yönetim kurulunun onayı henüz bekleniyordu. Kasım ayındaki taahhütler, sürecin daha sonraki bir aşamasına işaret ediyor.
Konsorsiyuma katılan bir bankanın yetkilisine göre Shamilito Islami Bank, City Group için ayrıca 16 milyar takalık bir finansman olanağını onayladı. Bu banka, sorunlu durumdaki beş İslami bankanın birleşmesiyle kuruldu. Söz konusu finansman, 30 milyar takalık konsorsiyum kredisinden ayrı olarak tanımlandı.
Kreditörler neden Ramazan'a odaklanıyor?
Mashrur Arefin, City Group'un yemeklik yağ, şeker, mercimek ve un gibi temel gıda ürünleri sağladığını belirterek finansmanın acil olduğunu söyledi. İthalatçıların, 2027 Ramazan'ı civarında talebin artması beklenmeden önce ham madde tedarik etmesi gerekiyor.
City Bank genel müdürü sıfatıyla konuşan Arefin, muafiyetin amacını şöyle açıkladı:
"Talebin 2027 Ramazan'ından önce ve Ramazan sırasında zirve yapması beklendiği için Bangladeş Merkez Bankası özel muafiyet tanıdı. Bu sayede finansman, ham madde ithalatında kullanılabilecek ve üretimin kesintisiz sürmesi sağlanacak," dedi.
Arefin, fabrikaların çalışmaya devam etmesinin gıda güvenliğinin korunmasına ve temel tüketim mallarının fiyatlarının istikrara kavuşmasına yardımcı olacağını söyledi. Amaç, büyük bir gıda tedarikçisinin ithalat ve üretiminin finansman yetersizliği nedeniyle kesintiye uğramasını önlemek.
Krediye erişim, City Group'un akreditif düzenleyebilmesini de etkiliyor. Akreditif, belirlenen ticari koşullar yerine getirildiğinde bankanın yurt dışındaki tedarikçiye ödeme yapma taahhüdüdür. Önceki görüşmelerde, ithalat düzenlemelerinin sürdürülebilmesi için düzenleyici kurumlardan destek talepleri de yer aldı.
Finansman, bankacılık sorununu tedarik sorunuyla bir araya getiriyor. Fabrikaların satış geliri elde edebilmesi için önce malzemeye ihtiyacı var; kreditörlerin ise geri ödeme alabilmesi için bu satışların gerçekleşmesi gerekiyor. Düzenleme, daha sıkı banka denetimi altında bu döngüyü sürdürmeyi hedefliyor.
Yeni teminat ve mallar üzerinde denetim
Bangladeş Merkez Bankası'nın koşulları, City Group'un başka kredilerden veya yükümlülüklerden kaynaklanan hak taleplerine konu olmayan mülkleri teminat göstermesini gerektiriyor. Mülkün, kreditörlere güvence sağlayacak resmi bir hak tanıyan tescilli ipoteklerle rehnedilmesi gerekiyor.
Üzerinde takyidat bulunmayan mülk, başka bir kreditöre daha önce teminat olarak gösterilmemiş varlıktır. Bu koşul önem taşıyor; çünkü yeni kreditörlerin, başka yerde taahhüt edilmiş varlıklara güvenmek yerine finansmanları için belirlenebilir bir teminata ihtiyacı var.
Düzenleme, ithal edilen malzemeleri ve bunlardan üretilen ürünleri de kreditörlerin denetimine tabi tutuyor. Borçlu şirketlerin, ithal ham maddeleri kreditörlerin teminat temsilcileri adına satın alması ve bunları saklayıcı sıfatıyla işlemesi gerekiyor.
Teminat temsilcisi, tüm katılımcı kreditörler adına teminatları yönetir. Saklayıcı sıfatıyla hareket etmek, şirketlerin malzemeleri üzerinde anlaşılmış finansman düzenlemesi kapsamında tutup işlemesi; bankaların ise malları ve bunlarla ilişkili parayı izlemesi anlamına geliyor.
Önceki planlamada City Group'un taşınır ve taşınmaz varlıklarının eksiksiz bir listesini sunması gerekiyordu. Dolayısıyla yeni finansman, hem uygun mülklerin bulunmasına hem de malzemelerin ithalattan işleme ve satış aşamasına kadar izlenebilmesine bağlı.
Satış gelirleri kreditörlere aktarılacak
Konsorsiyum finansmanıyla satın alınan malların satışından elde edilen gelir, belirlenmiş bir banka hesabına yatırılmalı. Katılımcı kreditörlere, finansmandaki payları oranında ve öncelikli olarak bu hesaptan düzenli geri ödeme yapılması gerekiyor.
Belirlenmiş hesap, bankalara finanse ettikleri ticari faaliyetten doğrudan tahsilat yapma imkânı veriyor. Düzenleme, bu gelirlerin grup genelinde serbestçe dolaşmasına izin vermek yerine yeni kredi olanağının geri ödemesine yönlendiriyor.
Önceki görüşmelerde, kullanım koşulları üzerinde anlaşmayla belirlenen bir emanet hesabı tarif edilmişti. Bu öneri kapsamında yeni finansmanı sağlayan bankalar, yeni iş döngüsünden elde edilen parayı alacak; diğer kreditörlerin ise bu gelirlere doğrudan erişimi olmayacaktı.
Bangladeş Merkez Bankası, kredilerin mali sorumluluğunu da katılımcı kreditörlere yükledi. Ne hükümet ne de merkez bankası mali yükümlülük üstlenecek ve bankalar bu kredi olanağı nedeniyle ikisinden de mali destek talep edemeyecek.
Merkez bankası kredi verme izni verirken teminatı değerlendirmek, finansmanı denetlemek ve geri ödemeleri tahsil etmek bankaların sorumluluğunda. Tahsilat, şirketlerin ithal malzemeleri satışa dönüştürmesine ve elde edilen nakdi üzerinde anlaşılmış hesap düzeni içinde tutmasına bağlı olacak.
Kurtarma planının ardında büyük bir borç yükü var
City Group'un mevcut borçlanmaları onlarca kuruma yayılmış durumda. Grubun 43 bankaya 260 milyar takadan fazla borcu olduğu belirtiliyor; yerli ve yabancı bankalarla diğer finans kuruluşlarını kapsayan daha geniş bir hesaplamada kreditör ağı 48 kuruma ulaşıyor. Birkaç kreditör, gruba verdikleri kredileri şimdiden temerrüde düşmüş olarak sınıflandırdı.
Mart ayındaki bir kesitte, 47 banka ve finans kuruluşundaki risk tutarı 241,85 milyar taka olarak kaydedildi. Bunun 162,46 milyar takası kullandırılmış, 79,39 milyar takası ise gayrinakdi riskti.
Kullandırılmış risk, genel olarak kreditörün hâlihazırda verdiği parayı ifade eder. Gayrinakdi risk, bankanın ödeme yapmak zorunda kalabileceği akreditif veya teminat gibi taahhütleri kapsar. Mart verilerindeki riskin yaklaşık üçte ikisi kullandırılmış, üçte biri ise gayrinakdi nitelikteydi.
City Group daha önce yaklaşık 260 milyar takalık borcunun 12 yıla yayılarak yeniden vadelendirilmesini istemiş ve işletme sermayesi için 60 milyar taka daha talep etmişti. Vade uzatımı geri ödeme takvimini değiştirirken yeniden yapılandırma, kredi koşullarında daha kapsamlı değişiklikler içerebilir.
Yeni 30 milyar takalık kredi olanağı, grubun daha önce istediği işletme sermayesinin yarısı kadar. Görüşmelerde, daha uzun vadeli olası yeniden yapılandırmanın yanı sıra mevcut borçların ödenmesi için izleyen iki ila üç yıl içinde varlıkların satılması da ele alındı.
Muafiyet süreci nasıl gelişti?
Bangladeş Merkez Bankası'nın kasım ayındaki kararı, kreditörlerin City Group kredilerini nasıl sınıflandıracağı ve ek kredi sağlayıp sağlamayacağı konusunda aylar süren tartışmaların ardından geldi. Vadesi geçmiş borçların nasıl ele alınacağı konusunda bankalar farklı görüşlere sahipti.
30 Haziran'da verilen izin, mevcut kredi sınıflandırmalarının 30 Eylül'e kadar değiştirilmeden kalmasına olanak tanımıştı. Kreditörler daha sonra, faaliyetlerin sürdürülmesi ve tahsilat olasılığının artırılması çabaları kapsamında kredilerin 30 Haziran 2027'ye kadar sınıflandırılmadan tutulmasına izin verilmesini istedi.
Başlıca gelişmeler şöyleydi:
- 30 Haziran 2026: Bangladeş Merkez Bankası, City Group'un mevcut kredi sınıflandırmalarının 30 Eylül'e kadar yürürlükte kalmasına izin verdi.
- Ekim sonu: Merkez Bankası Başkanı Mostaqur Rahman, yeni finansmanı ve olası yeniden yapılandırmayı görüşmek üzere kreditör bankaların yöneticileri ve City Group Genel Müdürü Md Hasan ile bir araya geldi.
- 27 Ekim: Önerilen konsorsiyum finansmanı 17 milyar takaydı; onaylar için görüşmeler sürüyordu.
- 4 Kasım: Bangladeş Merkez Bankası, beş şirket için özel yasal muafiyet çıkardı.
- 5 Kasım ve 8 Kasım: Bankacılar sırasıyla anlaşmanın imzalanmasını ve kredi kullandırımlarının başlamasını bekliyordu.
- 31 Aralık 2027: Yeni kredi kullandırma kısıtlamasına ilişkin muafiyet sona erecek.
Ekim sonundaki toplantı, bazı haberlerde 25 Ekim, aynı görüşmelere ilişkin başka bir anlatımda ise 26 Ekim olarak tarihlendiriliyor. Katılımcılar, temerrüt sınıflandırmasının ertelenmesini, yeni işletme fonlarının sağlanmasını ve uzun vadeli yeniden yapılandırma ya da vade uzatımına izin verilmesini değerlendirdi.
Muafiyetin Aralık 2027'de sona ermesi, bu finansmanın verilmesine ilişkin iznin geçerlilik süresini ifade ediyor. Kredinin geri ödeme vadesi, faiz oranı ve ayrıntılı taksit planı belirtilmedi.
Kâr, atıl fabrikalar ve farklı açıklamalar
City Group'un denetlenmiş mali tablolarına göre 2024-25 mali yılında net kârı 9,46 milyar taka, satışları ise 328,76 milyar taka oldu. Buna göre net kâr marjı yaklaşık yüzde 2,9; başka bir deyişle her 100 takalık satıştan yaklaşık 2,90 taka kâr elde ediliyor.
Kârlı bir işletme yine de kredi ödemelerinde zorlanabilir; çünkü muhasebe kârı ile kullanılabilir nakit aynı şey değildir. Nakit fabrikalarda, stoklarda veya tahsil edilmemiş müşteri alacaklarında bağlı olabilir; borç taksitleri ve ithalat ödemeleri ise belirli tarihlerde vadesi gelen yükümlülüklerdir.
City Group, yaşadığı güçlükleri Munshiganj'ın Gazaria bölgesindeki Hoshendi Ekonomik Bölgesi'nde fabrikalara yaptığı 120 milyar takalık yatırımlara bağlıyor. Grup, bu fabrikaların doğalgaz alamadıkları için faaliyete geçemediğini söylüyor.
Mutual Trust Bank Genel Müdürü Syed Mahbubur Rahman ise grubun ana faaliyet alanlarının dışındaki yatırımlara ve hatalı kararlara işaret ederek daha kapsamlı bir açıklama sundu. Üst düzey bankacılar da krizin nedenlerinin daha yakından incelenmesi çağrısında bulundu.
Yeni kredi olanağı beş gıda işletmesini hedeflerken daha geniş kapsamlı kurtarma görüşmeleri, grubun yatırım kararlarını, atıl varlıklarını ve birikmiş borçlarını ele alıyor. İthalatın ve satışların başarıyla gerçekleştirilmesi katılımcı kreditörlere gelir sağlayacak; eski borçların geri ödenmesi ise yeniden yapılandırma ve varlık satış planlarına da bağlı olacak.
Öne çıkan noktalar
- Bangladeş Merkez Bankası, 4 Kasım 2026'da temerrüde düşen beş City Group şirketine yeni işletme sermayesi sağlanmasına imkân tanıyan özel muafiyet çıkardı.
- Önerilen kredi olanağı 30 milyar taka; ilk aşamada sekiz banka 17 milyar taka taahhüt etti.
- City Bank 3 milyar taka, diğer yedi banka ise 2'şer milyar taka taahhüt etti.
- Finansman, 2027 Ramazan'ı öncesinde ham madde ithalatını ve gıda üretimini desteklemeyi amaçlıyor.
- City Group yeni ipotek teminatı sunmalı; satış gelirleri ise kreditörlere geri ödeme için belirlenmiş bir hesaba yatırılmalı.
- Hükümet ve Bangladeş Merkez Bankası bu kredi olanağı için mali yükümlülük üstlenmeyecek.
- Yasal muafiyet 31 Aralık 2027'de sona eriyor.






