Aşırı kalabalık servisler büyüyen krizi gözler önüne seriyor
UNICEF’in Ağustos 2026’da yaptığı uyarıya göre, Afganistan’ın güneyindeki bazı hastanelerde her boş yatak başına ağır yetersiz beslenme yaşayan üç ya da dört çocuk tedavi ediliyor. Servislerdeki yoğunluğa, kış ayları için ülke genelinde akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya kalacağı öngörülen 19,2 milyon kişi ve 2027’de akut yetersiz beslenme tedavisine ihtiyaç duyacağı tahmin edilen dört milyon çocuk eşlik ediyor.
İçindekiler
- Aşırı kalabalık servisler büyüyen krizi gözler önüne seriyor
- Kış verileri ne anlama geliyor?
- Çocukların neden yalnızca gıdadan fazlasına ihtiyacı var?
- Güneydeki hastanelerde yoğun talep
- İş, fiyatlar ve hava koşulları aileleri sıkıştırıyor
- İhtiyaçlar artarken yardım kapasitesi azalıyor
- Kriz nasıl gelişti?
- Önemli Noktalar
Birleşmiş Milletler İnsani İşler Eşgüdüm Ofisi (OCHA), hastane başvuruları artarken, yoksulluk derinleşirken ve insani yardım kaynakları azalırken güneydeki koşulların kötüleştiğini belirtiyor. Aileler yeterli gıda bulmakta zorlanırken sağlık kuruluşları da artan bakım talebiyle karşı karşıya.
Helmand ve Kandahar, tedavi hizmetlerine başvuruların arttığı bildirilen vilayetler arasında. Tıbbi insani yardım kuruluşu Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF), Helmand’daki tedavi merkezinin 2026’nın ilk aylarında şimdiye kadarki en yüksek aylık başvuru sayısına ulaştığını açıkladı. Kurum, haziranda her iki vilayette destek verdiği merkezlere ağır yetersiz beslenme yaşayan çocukların başvurularında keskin artışlar görüldüğünü bildirdi.
OCHA, aynı anda etkisini gösteren çeşitli baskılara dikkat çekiyor: açlık, hanelerin kısıtlı kaynakları, tekrarlayan kuraklık ve seller ile daralan yardım müdahalesi. İstihdam olanaklarının kısıtlı, gıda fiyatlarının yüksek olması ailelerin ihtiyaçlarını karşılayacak ürünleri almak için daha az parası kalmasına yol açıyor. Yetersiz beslenme ya da hastalık nedeniyle zaten güçsüz düşmüş çocuklar için bu baskılar, gıda kıtlığını tıbbi bir acil duruma dönüştürebiliyor.
Kış verileri ne anlama geliyor?
Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ile Dünya Gıda Programı’nın (WFP) ekim ayında yaptığı değerlendirmeye göre, Afganistan nüfusunun yaklaşık yüzde 38’ine karşılık gelen 19,2 milyon kişi, Kasım 2026 ile Nisan 2027 arasında akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya kalabilir. Akut gıda güvensizliği, insanların sağlıklarını ya da geçim kaynaklarını sürdürme imkânlarını tehdit edecek ölçüde gıda sıkıntısı yaşaması anlamına geliyor.
15 Ekim tarihli Entegre Gıda Güvenliği Aşama Sınıflandırması (IPC) görünümü, kış aylarında açlığa ilişkin tahmin haberinde ayrıntılandırıldığı üzere, bu dönemde beş milyon kişinin Acil Durum koşullarında olacağını öngördü. IPC ölçeğinde 4. Aşama olan Acil Durum, akut yetersiz beslenme, ölüm ve geçim kaynaklarının kaybı risklerinin yüksek olduğu ağır gıda kıtlığını tanımlıyor.
Kış dönemi için öngörülen toplam, Eylül ve Ekim 2026’da Kriz koşullarını ya da daha ağırını yaşayacağı tahmin edilen 15,9 milyon kişiden 3,3 milyon daha fazla. Bu sayı, bir yıl önceki benzer kış dönemi için öngörülen 17,4 milyondan da 1,8 milyon fazla; artış yaklaşık yüzde 10’a karşılık geliyor.
Acil Durum koşullarındaki beş milyon kişi, ülke genelinde yaklaşık her on kişiden birini oluşturuyor. Veriler, güneydeki kalabalık hastanelerin neden çok daha geniş bir sorunun parçası olduğunu ortaya koyuyor: Milyonlarca hane, gıda ihtiyacı düzenli olarak karşılayabildikleri miktarı şimdiden aşmışken kışa giriyor.
Çocukların neden yalnızca gıdadan fazlasına ihtiyacı var?
2027’de yaklaşık dört milyon çocuğun akut yetersiz beslenme yaşayacağı, bunların yaklaşık 1,1 milyonunun ağır vakalar olacağı öngörülüyor. Ekim ayındaki haberlerde aktarılan daha ayrıntılı tahmine göre, yıl boyunca altı ila 59 aylık 4,04 milyon çocuğun tedaviye ihtiyacı olacak.
Akut yetersiz beslenme, çocuğun boyuna göre çok zayıf kalmasıyla ortaya çıkabilir. Yetersiz gıda, temel besin öğelerinden mahrum bir beslenme ve hastalık bu duruma katkıda bulunabilir. Ağır yetersiz beslenme yaşayan bir çocuğun özel beslenme tedavisine, tıbbi komplikasyonları olan bir çocuğun ise hastane bakımına da ihtiyacı olabilir.
UNICEF’in ağustos ayına ait verileri, krizin en küçük çocukları ne ölçüde etkilediğini gösteriyor. Ağır akut yetersiz beslenme vakalarının yaklaşık yüzde 83’ünü iki yaşından küçük çocuklar oluştururken, ağır zayıflık ve tıbbi komplikasyonlar nedeniyle hastaneye yatırılanların yaklaşık yüzde 40’ı altı aydan küçük bebeklerden oluşuyordu.
UNICEF ve ortakları ağustos ayında 1,3 milyon çocuğu taradı ve 58.891’i ağır zayıflık nedeniyle olmak üzere 111.099 tedavi başvurusu kaydetti. Ayrıntılar ağustos ayı tedavi verileri haberinde yer alıyor. Tedavi, hastane dışında verilen bakımın yanı sıra tıbbi durumunun dengelenmesi için servise yatırılması gereken çocuklara sunulan bakımı da kapsıyor.
Mevsimsel riskler kışın ötesine uzanıyor. Tarımsal işler ve gelirler azalırken açlığın şiddetlenmesi, hastalıkların, yetersiz beslenmenin ve sağlık hizmetlerine erişimin azalmasının bir araya gelmesiyle akut yetersiz beslenmenin Nisan-Temmuz 2027 arasında yeniden ağırlaşması bekleniyor. Dolayısıyla ailelerin, en soğuk aylar sona erdikten sonra da desteğe ihtiyacı olacak.
Güneydeki hastanelerde yoğun talep
UNICEF’in, güneydeki bazı hastanelerde her boş yatak başına ağır yetersiz beslenme yaşayan üç ya da dört çocuk bulunduğuna ilişkin açıklaması, hastaneler üzerindeki baskıyı gözler önüne seriyor. MSF’nin Helmand’da rekor sayıda başvuru ve Kandahar’da artan başvuru bildirmesi, bölgedeki tedavi hizmetlerine ağır ihtiyaçları olan daha fazla çocuğun geldiğini gösteren başka işaretler.
Ülke genelinde ağır akut yetersiz beslenme ve tıbbi komplikasyonlar nedeniyle hastaneye başvurular, Temmuz 2026 itibarıyla 2025’in aynı dönemine kıyasla yaklaşık üçte bir artmıştı. Hem yetersiz beslenme hem de buna eşlik eden sağlık sorunları için bakıma ihtiyaç duyan bu çocuklar yatak, personel ve tıbbi malzeme üzerinde ek baskı oluşturuyor.
Daha geniş tedavi ağı da daralıyor. Ekim ayındaki kış değerlendirmesine ilişkin haberlerde, beslenme tedavi noktalarının yaklaşık üçte birinin kapandığı ya da hizmetlerini durdurduğu belirtildi. UNICEF’in ağustos ayı raporunda da ağır yetersiz beslenme ve komplikasyonlar nedeniyle başvurular artarken özel beslenme ürünlerinde ciddi kıtlıklar yaşandığı bildirildi.
Afganistan’ın güneyinde aşırı kalabalık hastanelerin toplam sayısı açıklanmadı. Ancak bildirilen yatak sıkıntısı, artan başvurular ve kapanan tedavi noktaları ailelerin karşı karşıya olduğu pratik sorunu ortaya koyuyor: Daha fazla çocuk bakıma ihtiyaç duyarken daha az hizmet veriliyor.
İş, fiyatlar ve hava koşulları aileleri sıkıştırıyor
İstihdam olanaklarının kısıtlı, gıda fiyatlarının yüksek olması hanelerin kötüleşen durumunda belirleyici rol oynuyor. Geliri gıdayı alabilecek kadar yüksek ya da düzenli değilse, gıda satışta olsa bile bir aile açlıkla karşı karşıya kalabilir. OCHA, yoksulluk ve açlığın geçim kaynakları üzerindeki baskıyı artırdığını ve kırılgan hanelerin temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlandığını belirtiyor.
Kuraklık ve seller de tekrarlayan darbeler vuruyor. Kuraklık su kaynaklarını azaltıp tarımsal üretime zarar verebilir; seller ise mahsulleri, mülkleri ve ulaşım güzergâhlarını tahrip edebilir. Tarıma ya da mevsimlik işlere bağımlı aileler hem gıdalarını hem gelirlerini kaybederek yardıma daha fazla ihtiyaç duyabilir.
Afganistan’ın son kış tahmininde, yağışların iyileşmesine ve tahıl hasadının güçlü olmasına rağmen görünüm kötüleşti. Öngörülen açlık artışı, üretilen tahıl miktarının yanı sıra hanelerin satın alma gücünün ve yardıma erişiminin de önemini gösteriyor. Daha iyi bir hasat, insani yardım kuruluşlarının belirttiği gelir baskılarını ortadan kaldırmadı.
İnsani yardım kuruluşları acil gıda yardımı, beslenme tedavisi ve geçim kaynaklarına destek çağrısı yapıyor. Her biri sorunun farklı bir yönüne çözüm getiriyor: Gıda ailelerin acil ihtiyaçlarını karşılamasına, tedavi çocukların iyileşmesine, geçim kaynaklarına yönelik yardım ise hanelerin kendi ihtiyaçlarını karşılayabilecek imkânları yeniden oluşturmasına yardımcı oluyor.
İhtiyaçlar artarken yardım kapasitesi azalıyor
WFP, mevcut kaynaklarıyla ayda iki milyon kişiye yardım ulaştırabildiğini, önceki kış bu sayının dört milyon olduğunu belirtiyor. Bu, aylık ulaşabildiği kişi sayısında yarı yarıya azalma anlamına geliyor. Kurumun açıkladığı finansman ihtiyacı, Ocak 2027’ye kadar 540 milyon ABD doları.
OCHA, finansmandaki azalmanın yardım alabilecek kişi sayısını sınırladığını belirtiyor. Açlıkla karşı karşıya kalan nüfus artarken yardım müdahalesinin küçülmesi, aileleri zaten zorlanan kaynaklara giderek daha fazla bağımlı bırakıyor.
Afganistan’da benzer bir finansman alarmı Haziran 2023’te verilmişti. OCHA o dönemde 15,5 milyon kişinin akut gıda güvensizliği yaşadığını, bunların 2,8 milyonunun Acil Durum düzeyinde açlıkla karşı karşıya olduğunu tahmin etmişti. Ayrıca 3,2 milyon çocuk ile orta ya da ağır akut yetersiz beslenme yaşayan 840.000 hamile ve emziren kadın bulunduğunu bildirmişti.
WFP Genel Müdür Yardımcısı Carl Skau, 2023’te Afganistan’ı ziyaret ettikten sonra kurumun finansman ihtiyacını şöyle ifade etmişti:
WFP’nin önümüzdeki altı ay boyunca operasyonlarını sürdürebilmesi için acilen 918 milyon ABD dolarına ihtiyacı var.
Skau, finansman açığı nedeniyle yüksek düzeyde kırılgan sekiz milyon kişinin WFP’nin acil yardımını kaybedeceğini ve en yüksek gıda güvensizliği yaşanan bölgelerde bile erzak miktarlarının azaltıldığını söylemişti. Kadın yardım çalışanlarına yönelik kısıtlamaları ve tekrarlayan şiddetli hava olaylarını da yardım müdahalesinin önündeki engeller arasında saymıştı. 918 milyon ABD dolarlık çağrı o dönemi kapsıyordu; mevcut 540 milyon ABD dolarlık ihtiyaç ise Ocak 2027’ye kadar olan döneme yönelik.
Kriz nasıl gelişti?
Ardışık uyarılar, hem hanelerin gıda kaynakları hem de yetersiz beslenmeyi tedavi eden hizmetler üzerindeki baskının sürdüğünü gösteriyor. Son tahminler, müdahale dönemini 2027’nin ortalarına kadar uzatıyor.
- Haziran 2023: OCHA, 15,5 milyon kişinin akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya olduğunu tahmin ederken WFP, finansman açığının yüksek düzeyde kırılgan sekiz milyon kişiye verilen acil yardımı sona erdireceği uyarısında bulundu.
- 2026’nın ilk ayları: MSF’nin Helmand’daki tedavi merkezi, şimdiye kadarki en yüksek aylık başvuru sayısını kaydetti.
- Haziran 2026: MSF, Helmand ve Kandahar’da ağır yetersiz beslenme yaşayan çocukların başvurularının keskin biçimde arttığını bildirdi.
- Ağustos 2026: UNICEF, güneydeki bazı hastanelerde boş yatak başına ağır yetersiz beslenme yaşayan üç ya da dört çocuğun tedavi edildiğini bildirdi.
- Ekim 2026: Kış değerlendirmesinde, Kasım 2026’dan Nisan 2027’ye kadar 19,2 milyon kişinin akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya kalacağı öngörüldü.
- Nisan-Temmuz 2027: Hastalıkların, yetersiz beslenmenin ve sağlık hizmetlerine erişimin azalmasının bir araya gelmesiyle akut yetersiz beslenmenin ağırlaşacağı öngörülüyor.
Ocak 2027, WFP’nin açıkladığı 540 milyon ABD dolarlık finansman ihtiyacının kapsadığı dönemin sonu; kış aylarındaki açlık tahmini ise Nisan’a kadar uzanıyor. Yetersiz beslenmenin Nisan-Temmuz arasında artacağı öngörüsü, tedavi ihtiyacının her iki tarihten sonra da süreceği anlamına geliyor.
Afganistan’ın güneyinde öncelikler; beslenme hizmetlerinin sürmesini sağlamak, özel tedavi malzemelerini güvence altına almak ve daha fazla çocuk hastane bakımına ihtiyaç duymadan önce ailelerin yeterli gıdaya ulaşmasına yardımcı olmak. OCHA’nın uyarısı bu ihtiyaçları bir araya getiriyor: Hane gelirleri üzerindeki baskı da hastane servislerindeki yoğunluk da aynı anda artıyor.
Önemli Noktalar
- OCHA, Afganistan’ın güneyinde açlığın kötüleştiği, sağlık kuruluşlarının aşırı kalabalıklaştığı ve ağır yetersiz beslenme nedeniyle başvuruların arttığı uyarısında bulunuyor.
- UNICEF’in Ağustos 2026’da bildirdiğine göre, güneydeki bazı hastanelerde boş yatak başına ağır yetersiz beslenme yaşayan üç ya da dört çocuk tedavi edildi.
- Kasım 2026’dan Nisan 2027’ye kadar yaklaşık 19,2 milyon kişinin akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya kalacağı, bunların beş milyonunun Acil Durum koşullarında olacağı öngörülüyor.
- 2027’de yaklaşık dört milyon çocuğun akut yetersiz beslenme tedavisine ihtiyaç duyacağı, bunların yaklaşık 1,1 milyonunun ağır vaka olacağı tahmin ediliyor.
- WFP şu anda ayda iki milyon kişiye yardım ulaştırabiliyor; bu sayı önceki kış ulaşılan kişi sayısının yarısı.
- Kış aylarındaki açlığın ardından akut yetersiz beslenmenin Nisan-Temmuz 2027 arasında ağırlaşması bekleniyor.






