ABD'deki Seçim Sonuçları Yapay Zekâ Yatırımlarına İlişkin Endişeleri Artırırken Nikkei 60.000'in Altına Geriledi

8 dakikalık okuma
Nikkei Sinks Below 60,000 as U.S. Election Results Deepen AI Investment Fears

Tokyo'da yapay zekâ kaynaklı düşüş piyasaya yayıldı

Japonya'nın Nikkei Hisse Senedi Ortalaması, Demokratların ABD ara seçimlerinde elde ettiği kazanımların yapay zekâ veri merkezlerinin inşasını yavaşlatabileceği endişesiyle 6 Kasım Cuma günü kısa süreliğine %7'den fazla geriledi; endeks 4.300 puanın üzerinde düşüş kaydetti. Sabah seansının kapanışına doğru kayıplarının bir kısmını telafi etse de 3.219,29 puan, yani %5,27 düşüşle 57.858,61 seviyesinde kaldı.

İçindekiler
  1. Tokyo'da yapay zekâ kaynaklı düşüş piyasaya yayıldı
  2. Seçim yapay zekâ yatırımcılarını neden tedirgin etti?
  3. Satışlar nasıl hız kazandı?
  4. Japon çip tedarikçileri yeni bir darbe aldı
  5. Pahalı hisseler ve getirilere ilişkin kuşkular
  6. Amerikan tedarik zinciri de baskı altında
  7. Güney Kore işlemleri durdurdu, Asya piyasaları geriledi
  8. Petrol ve döviz kurları belirsizliği artırıyor
  9. Düşüş teknoloji sektörünün ötesine yayılıyor
  10. Öne Çıkanlar

Daha geniş kapsamlı Topix endeksi 213,89 puan, yani %5,43 düşerek 3.726,50'ye indi. Tokyo Borsası'nın Prime Market'indeki hisselerin %90'ından fazlası geriledi; böylece yarı iletken şirketlerinin öncülük ettiği düşüş, teknoloji sektörünün çok ötesine yayılan bir satış dalgasına dönüştü.

Nikkei, mayıs ayından bu yana ilk kez 60.000'in altına inerken 13 Nisan'dan bu yana en düşük seviyesini gördü. Endeksin 22 Haziran'daki 72.831,73'lük rekoruyla karşılaştırıldığında, sabah kapanış seviyesi yaklaşık %20,6'lık düşüşe karşılık geliyordu. Böylece ayı piyasasının geleneksel eşiği aşılmış oldu.

Yatırımcılar aynı anda iki baskıyla karşı karşıyaydı: Yapay zekâya yapılan harcamaların yeterli kâr getirip getirmeyeceğine dair kuşkular ve İran'ı içeren savaşa ilişkin belirsizlik ortamında petrol fiyatlarının yeniden yükselmesi. İlk gelişme teknoloji şirketlerinin kâr beklentilerini tehdit ederken ikincisi enerji maliyetlerine ilişkin endişeleri artırdı.

Seçim yapay zekâ yatırımcılarını neden tedirgin etti?

Salı günü yapılan ABD ara seçimlerinde Demokratların kazandığı zaferler, olası hükümet inşaat durdurmaları da dahil olmak üzere veri merkezi projelerinin daha yakından denetlenebileceği beklentisini artırdı. Bazı eyaletlerdeki adaylar büyük projelere karşı kampanya yürütürken, farklı partilerden seçmenler yapay zekâ ve yükselen elektrik faturalarına ilişkin endişelerini dile getirmişti.

Veri merkezleri, bilgileri depolayan ve dijital hizmetleri çalıştıran bilgisayarlarla dolu binalardır. Yapay zekâ için kullanılan tesisler güçlü çiplere ve büyük miktarda elektriğe ihtiyaç duyar. Bu nedenle inşaatı erteleme kararı çip tedarikçilerini, ekipman üreticilerini ve elektrik şirketlerini aynı anda etkileyebilir.

Yatırımcılar, kısıtlamaların sıkılaştırılması olasılığına tepki veriyordu. Belirli bir yeni düzenleme, inşaat durdurma kararı ya da uygulama tarihi belirtilmemişti. Asıl endişe, siyasi ortamın daha az elverişli hâle gelmesinin beklenen harcamaları azaltabileceği veya erteleyebileceğiydi.

Reklam

Nomura Securities Co. Yatırım İçeriği Departmanı'nda stratejist olan Maki Sawada, tepkinin geniş kapsamını şöyle anlattı:

ABD ara seçimlerinin ardından ekonomik ve siyasi görünüme ilişkin belirsizliklerin artmasıyla Japon hisseleri genel olarak satıldı,

Seçimler, piyasaları zaten tedirgin eden bir yatırım tartışmasına siyasi belirsizliği de ekledi: Şirketler, yapay zekânın arkasındaki altyapıyı kurmanın maliyetini karşılayacak kadar gelir elde edebilecek miydi?

Satışlar nasıl hız kazandı?

Yapay zekâ ve yarı iletken hisseleri 4 Kasım'dan bu yana küresel çapta düşüyordu. Perşembe günü ABD'de yaşanan sert kayıplar, cuma günü Asya işlemlerine de yansıdı; en büyük düşüşlerden bazıları Japonya ve Güney Kore'de görüldü.

Süreç, ABD'deki inşaat projelerine ilişkin endişelerin başka yerlerdeki üreticilere ve yatırımcılara ne kadar hızlı ulaştığını gösteriyor:

  • 3 Kasım: ABD ara seçimlerinde Demokratlar kazanımlar elde etti; bu, veri merkezi projelerinin daha yakından denetlenebileceği beklentisini artırdı.
  • 4 Kasım: Satışlar dünya genelinde yarı iletken ve diğer yapay zekâ hisselerine yayıldı.
  • 5 Kasım: Philadelphia Yarı İletken Endeksi %12,3 düşerken Japon çip hisselerinde de sert kayıplar görüldü.
  • 6 Kasım: Nikkei kısa süreliğine %7'den fazla geriledi, Güney Kore borsasında ise işlemlere geçici olarak ara verildi.

Philadelphia endeksindeki düşüş, Mart 2020'den bu yana gün içindeki en sert gerilemeydi. Nasdaq Bileşik Endeksi perşembe günü %5'ten fazla kayıp yaşarken Dow Jones Sanayi Ortalaması 1.800 puandan fazla düştü. S&P 500, Başkan Donald Trump'ın Nisan 2025'te açıkladığı gümrük vergilerinden bu yana en kötü işlem gününü geçirdi.

ABD hisse senedi vadeli işlemleri cuma günü Asya seansında yükselerek önceki günkü kayıpların ardından bir miktar rahatlama sağladı. Tokyo piyasasının sabah gördüğü dip seviyeden kısmen toparlanması da fiyatların tek yönlü düşmek yerine hızla değiştiğini gösterdi.

Japon çip tedarikçileri yeni bir darbe aldı

Advantest, SoftBank Group ve Kioxia cuma günü en fazla etkilenen Japon hisseleri arasındaydı. Sabah işlemlerinde Advantest yaklaşık %9, SoftBank Group %11 gerilerken Kioxia %10 kayıp yaşadı.

Bu düşüşlerin öncesinde perşembe günü de sert satışlar görülmüştü: Advantest %15, yarı iletken ekipmanı üreticisi Lasertec %14, Kioxia ise %13 gerilemişti. Yarı iletken üretim ekipmanları ve elektronik bileşenler cuma günkü düşüşün merkezindeydi.

Kayıplar hızla birikti. %15'lik düşüşten önce 100 değerindeki bir hisse, düşüşün ardından 85 değerine iner. Sonraki %9'luk düşüşle değer 77,35'e geriler. Advantest için bildirilen yüzdelik değişimler kullanıldığında, iki işlem seansındaki toplam düşüş yaklaşık %22,7 olur.

Reklam

Japonya'nın etkilenme riski üretim zincirinin geneline yayılıyor. Ekipman üreticileri, müşterilerinin çip fabrikalarına yatırım yapmasına bağlıyken bellek tedarikçileri, bilgisayarların verileri işlemesine yardımcı olan çiplere yönelik talebe bağımlı. Yapay zekâ tesislerinin genişlemesinin yavaşlaması, zincirin birkaç aşamasındaki siparişleri azaltabilir. Yatırımcıların farklı türdeki teknoloji şirketlerini aynı anda satmasının nedeni de bu.

Pahalı hisseler ve getirilere ilişkin kuşkular

Yatırımcılar, yapay zekâ kaynaklı büyüme beklentisiyle ödedikleri fiyatları da sorguluyordu. Teknoloji hisseleri, büyük altyapı yatırımlarının sonunda kayda değer gelir ve kâr sağlayacağı inancıyla yükselmişti.

Değerleme, yatırımcıların bir şirkete, kârı veya beklenen büyümesi gibi ölçütlere kıyasla biçtiği fiyattır. Hisse fiyatı hızlı bir büyüme varsayımına dayanıyorsa, bu büyümenin olası bir gecikmesi bile yatırımcıların aynı hisse için çok daha düşük fiyat teklif etmesine yol açabilir.

Yüksek borçlanma maliyetleri, veri merkezi projelerinin finansmanını zaten daha pahalı hâle getirmişti. Siyasi muhalefet de olası bir gecikme kaynağı ekleyerek yatırımcıları hem inşaat maliyetlerini hem de gelecekteki gelirin zamanlamasını yeniden değerlendirmeye itti.

Kâr realizasyonu ve kurumsal yatırımcıların borçlanarak açtıkları pozisyonları azaltması satışları hızlandırdı. Borçlanmayı azaltmak, çoğunlukla kaldıraç azaltma olarak adlandırılır ve fonların varlıklarını hızla satmasını gerektirebilir. Diğer yatırımcılar da aynı pozisyondan çıkmaya çalışırken bu durum fiyatlar üzerindeki baskıyı artırabilir.

Qualcomm ek bir iş riskiyle karşı karşıyaydı: Akıllı telefon çipi satışlarının analist beklentilerinin altında kalmasının ardından hisseleri yaklaşık %10 geriledi. Sektörün bu alanındaki zayıflık, yapay zekâ harcamalarına ilişkin kuşkularla zaten zorlanan yarı iletken hisseleri üzerindeki baskıyı artırdı.

Amerikan tedarik zinciri de baskı altında

Nvidia, Advanced Micro Devices, CoreWeave ve GE Vernova ABD seansında sert düşüş yaşadı. Farklı alanlarda faaliyet gösteren bu şirketler, veri merkezi büyümesine yönelik beklentilerin borsada ne kadar geniş bir alana yayıldığını gösteriyor.

Nvidia ve AMD, ileri düzey bilgi işlemde kullanılan çipleri tedarik ediyor. CoreWeave, bulut hizmetleri aracılığıyla müşterilerine yapay zekâ çiplerine erişim sağlıyor. GE Vernova ise elektrik üretimi ve iletimiyle bağlantılı ekipmanlar sunuyor; bu da şirketi, genişleyen veri merkezlerinden kaynaklanan talebe açık hâle getiriyor.

Dolayısıyla inşaatlardaki yavaşlama, yapay zekâ yazılımı geliştiren şirketlerin ötesine uzanabilir. İşlemci alımlarını, bilişim hizmetlerine yönelik talebi ve enerji ekipmanı siparişlerini etkileyebilir.

Reklam

Nvidia'nın büyüklüğü, hisse fiyatına S&P 500 üzerinde olağan dışı bir etki kazandırıyor. Endekste büyük şirketlere daha yüksek ağırlık verildiğinden, Nvidia'daki %1'lik değişim, daha küçük bileşenlerin çoğundaki aynı oranlı harekete kıyasla daha büyük etki yaratıyor. Bu nedenle birkaç büyük teknoloji şirketinde yoğunlaşan satışlar, geniş kapsamlı bir piyasa endeksini aşağı çekebilir.

Güney Kore işlemleri durdurdu, Asya piyasaları geriledi

Güney Kore'nin Kospi endeksi erken işlemlerde %8,8'e varan düşüşle 4.911,28'e inerek şubat başından bu yana en düşük seviyesini gördü. Düşüşün %8'i aşmasının ardından Kore Borsası devre kesiciyi devreye sokarak hisse ve türev ürün işlemlerini 20 dakika süreyle durdurdu.

Devre kesici, piyasalardaki olağanüstü hızlı hareketleri kesintiye uğratmak için tasarlanmış geçici bir duraklamadır. İşlemler daha sonra yeniden başladı ve Kospi kayıplarının bir kısmını telafi etti; ancak seans boyunca sert düşüşte kaldı.

Samsung Electronics ve SK Hynix, baskı altındaki başlıca teknoloji hisseleri arasındaydı. Tayvan'ın gösterge endeksi yaklaşık %4,1 gerilerken Taiwan Semiconductor Manufacturing Co. da %4'ten fazla değer kaybetti.

Diğer piyasalardaki kayıplar daha sınırlı olsa da geniş çaplıydı. Avustralya'nın S&P/ASX 200 endeksi yaklaşık %1, Singapur'un Straits Times Endeksi %2,4 düşerken Hong Kong ve Çin ana karasındaki hisseler de geriledi. Japonya, Güney Kore ve Tayvan'daki özellikle sert düşüşler, Asya'daki yarı iletken şirketlerini bölgesel satış dalgasının odağına yerleştirdi.

Petrol ve döviz kurları belirsizliği artırıyor

Yatırımcıların İran çevresindeki belirsizliği ve enerji arzının geleceğini değerlendirmesiyle West Texas Intermediate ham petrolünün varil fiyatı yeniden 90 doların üzerine çıktı. Yakıt maliyetlerindeki artış, talep ve yatırımlara ilişkin soru işaretleriyle karşı karşıya olan şirketlere yeni bir endişe kaynağı ekledi.

Japonya enerjisinin büyük bölümünü ithal ettiğinden petrol fiyatları ile yenin değeri birlikte önem taşıyor. Petrol dolar cinsinden pahalandığında Japon alıcıların maliyetleri yükseliyor. Yenin zayıflaması ise bu faturaları ödemek için gereken Japon yeni miktarını artırabiliyor.

Tokyo'da dolar kısa süreliğine 158 yen bandının üst seviyelerine çıktı. Öğle saatlerinde 1 dolar 157,87-157,89 yen aralığında işlem gördü. Bu, New York'taki 157,62-157,72 yen seviyelerine kıyasla daha yüksek; perşembe günü Tokyo'daki geç işlemlerde görülen 158,18-158,20 yen aralığına kıyasla ise daha düşüktü.

Bu rakamlar, karşılaştırma noktasının neden önemli olduğunu gösteriyor: Öğle saatlerinde dolar, New York'taki kotasyondan daha yüksek, önceki günün Tokyo öğleden sonraki seviyesinden ise daha düşük işlem görüyordu. Avro yaklaşık 1,1206 dolar ve 176,91-176,93 yen seviyesindeydi.

Reklam

Hisse senetleri sert düşerken ABD Hazine tahvillerinin getirileri de düştü. Bu durum, yatırımcıların devlet tahvillerinin görece güvenliğine yönelmesiyle uyumluydu. Tahvil fiyatları ile getirileri ters yönde hareket eder; dolayısıyla mevcut tahvillere talebin artması genellikle getirilerini düşürür.

Düşüş teknoloji sektörünün ötesine yayılıyor

Otomobil üreticisinin bir gün önce beklentileri karşılamayan kâr açıklamasının ardından Toyota hisseleri sert düşüş yaşadı. Nintendo da finansal sonuçlarını açıkladıktan sonra gerilerken, son Spider-Man filmi sayesinde güçlü sonuçlar elde eden Sony Group hisseleri de değer kaybetti.

Düşüşün geniş kapsamlı olması, en büyük tekil kayıplar kadar önemliydi. Prime Market'teki hisselerin onda dokuzundan fazlası düşerken Topix'in %5,43 gerilemesi, yatırımcıların satışlarını yalnızca çip şirketlerinde yoğunlaştırmak yerine Japon hisse senetlerinin genelindeki pozisyonlarını azalttığını gösterdi.

Nikkei'nin ayı piyasası eşiğinin altına inmesi, hazirandan bu yana yaşanan tersine dönüşün boyutunu ortaya koydu. Bu terim, yakın dönemdeki zirveden en az %20'lik düşüşü ifade eder. Endeks 57.858,61 seviyesinde, haziran ayındaki 72.831,73'lük rekorunun yaklaşık 14.973 puan altındaydı.

Yatırımcılar açısından en hızlı etki, birkaç piyasadaki varlıkların değerinde keskin düşüş oldu. Yapay zekâ altyapısıyla bağlantılı şirketlerde ise dikkatler, beklenen inşaatların, ekipman alımlarının ve finansmanın hisse fiyatlarında öngörülen hızda gerçekleşip gerçekleşmeyeceğine çevrildi.

Öne Çıkanlar

  • Nikkei, 6 Kasım'da kısa süreliğine %7'den fazla düştü ve sabah seansını %5,27 kayıpla 57.858,61 seviyesinde kapattı.
  • Topix %5,43 gerilerken Prime Market hisselerinin %90'ından fazlası değer kaybetti.
  • Demokratların seçimlerdeki kazanımları, ABD'de veri merkezi inşaatına kısıtlama getirilmesi endişelerini artırdı.
  • Nikkei'nin sabah kapanış seviyesi, 22 Haziran'daki rekorunun yaklaşık %20,6 altındaydı.
  • Güney Kore'nin Kospi endeksi %8,8'e varan düşüş yaşadı ve işlemler 20 dakika süreyle durduruldu.
  • Varil başına 90 doların üzerindeki petrol fiyatları ve İran'a ilişkin belirsizlik, yapay zekâ yatırımlarının getirisine dair kuşkulara ek baskı yarattı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir