Dört Rus Birimi Yerel Yönetimin Kontrolüne Verildi
Japonya, Japan Tobacco’nun Rusya’daki dört birimini yerel yönetime devreden başkanlık kararnamesinin geri çekilmesini Moskova’dan istedi. Böylece grubun gelirlerinin yaklaşık yüzde 10’undan, faaliyet kârının ise yaklaşık yüzde 25’inden sorumlu bir işletme doğrudan kontrolü dışına çıktı.
İçindekiler
- Dört Rus Birimi Yerel Yönetimin Kontrolüne Verildi
- Tokyo Protestosunu Diplomatik Kanallardan İletiyor
- Rusya’nın Kararı Ne Değiştiriyor?
- Rusya Japan Tobacco İçin Neden Bu Kadar Önemli?
- Hisseler Piyasada Sert Tepkiye İşaret Ediyor
- Japan Tobacco Seçeneklerini Değerlendiriyor
- Kötüleşen İlişkiler İçindeki Anlaşmazlık
- Gelişmelerin Kronolojisi
- Öne Çıkanlar
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, söz konusu faaliyetlerin Rus şirketi Industrial Assets’in geçici yönetimine verilmesini emretti. Japan Tobacco, 1999’dan bu yana faaliyet gösterdiği Rusya’daki dört üretim tesisinde yaklaşık 4 bin kişiyi istihdam ediyor.
Japonya Dışişleri Bakanlığı Avrupa İşleri Bürosu Genel Müdürü Kimitake Nakamura, Rusya’nın Tokyo Büyükelçisi Nikolay Nozdrev’e protestoda bulunarak kararnamenin geri çekilmesini istedi. Maliye Bakanı Satsuki Katayama da Tokyo’nun Moskova’dan kararı geri almasını talep ettiğini söyledi.
Değişiklik doğrudan işletmelerin yönetimini kimin üstleneceğiyle ilgili. Rusya’nın atadığı bir yönetici, işletmelerin idaresini devralırken yasal mülkiyet otomatik olarak el değiştirmiyor. Japan Tobacco açısından bu, düzenleme geçici olarak tanımlansa da büyük bir faaliyeti üzerindeki yetkisini kaybetmesi anlamına geliyor.
Kararname için herhangi bir gerekçe açıklanmadı. Bu adım, Moskova’nın Ukrayna’yı işgali nedeniyle yaptırım uygulayan ülkelerden şirketlere yönelik diğer müdahalelerinin ardından geldi.
Tokyo Protestosunu Diplomatik Kanallardan İletiyor
Katayama, hükümetin gelişmeleri yakından takip edeceğini ve ilgili bakanlıklarla Japan Tobacco’nun yanıtını koordine edeceğini söyledi. Anlaşmazlığın odağına Japon işletmelerinin ve vatandaşlarının korunmasını koydu.
Maliye Bakanı Satsuki Katayama, basın toplantısında şunları söyledi:
Japonya, Rusya’dan Japon vatandaşlarının ve işletmelerinin meşru çıkarlarını korumasını defalarca istedi,
Baş Kabine Sekreteri Minoru Kihara, 6 Kasım sabahı düzenlediği basın toplantısında resmî protestoyu duyurdu. Rusya’yı ziyaret eden Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa İşleri Bürosu temsilcilerinin de aralarında bulunduğu üst düzey yetkililerin, Japonya Büyükelçisi’yle birlikte Rus yetkililerle temasa geçtiğini söyledi.
Kihara, ziyaretteki yetkililerle büyükelçinin ilettiği talebi şöyle anlattı:
Rusya’yı şu anda ziyaret eden üst düzey yetkililer, büyükelçimizle birlikte Rus hükümetine protestoda bulunarak önlemin derhal geri çekilmesini istedi,
Dolayısıyla Japonya, hem Rusya’nın Tokyo Büyükelçisi’ne hem de Rusya’daki yetkililere başvurdu. Tokyo’nun açıkladığı hedef, şirketin yönetim kontrolünü yeniden kazanmasını sağlayacak kararın geri çekilmesi.
Rusya’nın Kararı Ne Değiştiriyor?
Kararname, Japan Tobacco’nun uluslararası faaliyetlerini bir araya getiren iştiraki JT International’a ait işletmeleri kapsıyor. Yönetici olarak belirlenen şirketin adı JSC Industrial Assets; şirket Industrial Assets olarak da anılıyor.
Etkilenen kuruluşlar Donskoy Tabak, Pereslavl-Tabak, JTI Yelets ve Kres Neva olarak sıralanıyor; bu şirketlerdeki hisselerin Rus şirketinin geçici yönetimine verilmesi emredildi. Yayımlanan başka bir listede Pereslavl-Tabak yerine Petro adı geçiyor ve JTI Donskoy Tabak adı kullanılıyor. Japan Tobacco, dört birimin kapsama alındığını doğruladı.
Geçici yönetim, mülkiyet ile bir şirketi yönetme yetkisini birbirinden ayırıyor. Atanan yönetici işletme üzerinde yetki kullanırken mülk sahibi yasal haklarını koruyabilir. Japan Tobacco açısından pratikteki mesele, Rusya’daki faaliyetlerini kimin yönlendireceği ve bunlarla ilgili kararları kimin alacağı.
Rusya, 2023’te, dost olmayan olarak nitelendirdiği ülkelerdeki şirketlere ait varlıkların Rus hükümetinin veya Rus şirketlerinin geçici yönetimine verilmesine olanak tanıyan bir mekanizma oluşturdu. Kremlin, Avrupa şirketlerini kapsayan benzer müdahaleleri açıklarken de bu ifadeyi kullandı.
Japan Tobacco’nun mali açıdan nasıl karşılık vereceği, düzenlemenin ne kadar süreceği ve kontrolünü geri kazanmak için hangi yolların bulunduğu açıklanmadı.
Rusya Japan Tobacco İçin Neden Bu Kadar Önemli?
Rusya, Japan Tobacco’nun gelirlerinin yaklaşık onda birini, faaliyet kârının ise yaklaşık dörtte birini sağlıyor. Faaliyet kârı, faiz ve vergi gibi kalemler hesaba katılmadan önce, işletme giderleri düşüldükten sonra şirketin faaliyetlerinden elde ettiği kazançtır.
Bu rakamlar, Rusya’daki işletmenin yalnızca satışları bakımından değil, başka nedenlerle de önemli olduğunu gösteriyor. Grup faaliyet kârındaki bildirilen yüzde 25’lik payı, gelirlerdeki yüzde 10’luk payının yaklaşık iki buçuk katı. Bu nedenle söz konusu işletmenin grubun kazançlarındaki ağırlığı, satışlardaki payının düşündürebileceğinden daha fazla.
Japan Tobacco Rusya’da 1999’da faaliyete başladı ve 2007’ye gelindiğinde ülkenin en büyük tütün şirketi olmuştu. Dört üretim tesisi arasında Leningrad ve Lipetsk bölgelerindeki tesisler de bulunuyor.
Bu tesislerde yaklaşık 4 bin kişi çalışıyor. Çalışanlar açısından ilk sıradaki mesele, işletmeleri kimin yöneteceğinin değişmesi. Japan Tobacco, açıkladığı tutumda çalışanları ve diğer paydaşları öncelikli konuma koydu.
Diğer Japon şirketleri Rusya’dan çekilirken Japan Tobacco, 2022’de Ukrayna’nın geniş çaplı işgalinin ardından da ülkedeki faaliyetlerini sürdürdü. Kararname, bu faaliyetlerin yönetimini artık Rusya’nın atadığı bir yöneticinin eline veriyor.
Hisseler Piyasada Sert Tepkiye İşaret Ediyor
Japan Tobacco hisseleri cuma günü Tokyo saatiyle 11.30’da 6.269 yenden işlem görebileceği belirtilen bir fiyattan gösterildi. Hissenin perşembe günkü 7.769 yenlik rekor kapanış fiyatıyla arasındaki fark 1.500 yen, yani yüzde 19,3’tü.
Bu rakam, alıcı ve satıcıların teklif ettiği fiyatlardan elde edildi. Belirtilen fiyat, o seviyede fiilen işlem gerçekleşmeden önce beklenen sert bir harekete işaret edebilir.
Japonya genelinde piyasa da geriliyordu. Nikkei 225 öğle saatleri itibarıyla yüzde 5,7 düşmüştü. Buna göre Japan Tobacco için belirtilen yüzde düşüş, genel endeksteki gerilemenin üç katından fazlaydı.
Şirketin Rusya kaynaklı kâra olan bağımlılığı, mali kaygının boyutunu açıklamaya yardımcı oluyor. Japan Tobacco, şirket üzerindeki etkiyi hâlâ değerlendirdiği için yatırımcılarla ortaya çıkabilecek kâr kaybı veya muhasebe giderine ilişkin bir tahmin paylaşmadı.
Japan Tobacco Seçeneklerini Değerlendiriyor
Japan Tobacco, cuma günü yaptığı açıklamada kararnamenin dört Rus birimini kapsadığını doğruladı. Şirket, kararı, olası yanıtları ve grup üzerindeki sonuçlarını incelediğini söyledi.
Japan Tobacco açıklamasında şöyle dedi:
Konunun ayrıntılarını, atabileceğimiz adımları ve kurumsal grubumuz üzerindeki olası etkileri değerlendiriyoruz.
Şirket, Rusya’daki faaliyetleriyle bağlantılı kişi ve kuruluşlara yönelik kaygılarını da dile getirdi. Japan Tobacco şöyle dedi:
Çalışanlarımızı ve diğer paydaşlarımızı en yüksek önceliğimiz olarak görerek durumu ve gelecekte atılabilecek olası adımları yakından değerlendiriyoruz,
Grup açısından bu değerlendirme, fabrikaların yönetimi, çalışanların çıkarları ve Rusya’daki işletmenin mali katkısı gibi pratik konuları bir araya getiriyor. Tokyo’nun diplomatik girişimleri de şirketin bu değerlendirmesiyle eş zamanlı sürüyor.
Kötüleşen İlişkiler İçindeki Anlaşmazlık
Japonya, Ukrayna’daki savaş nedeniyle Rusya’ya yaptırım uyguladı. Moskova ise bu yaptırımları destekleyen ülkelerle bağlantılı işletmelere yönelik geçici yönetim uygulamalarını yaygınlaştırdı.
Son aylarda Rusya, eylül ayında İsviçreli gıda grubu Nestle ile bağlantılı işletmeler de dahil olmak üzere Avrupa şirketlerine karşı benzer adımlar attı. Japan Tobacco’ya yönelik müdahale, bu baskıyı büyük bir Japon şirketinin faaliyetlerine de taşıyor.
Tokyo ile Moskova arasındaki ilişkiler, toprak ve güvenlik anlaşmazlıkları nedeniyle de kötüleşti. Putin, ağustos ayında Rusya’nın kontrolünde olan ve Japonya’nın Kuzey Toprakları’nın parçası olarak hak iddia ettiği Etorofu’yu ziyaret etti.
Rusya Federal Güvenlik Servisi, ekim ayında Hokkaido Shimbun gazetesinden bir gazeteciyi casusluk şüphesiyle gözaltına aldı. Gözaltı ve adaya yapılan ziyaret, Japonya’nın Japan Tobacco’nun yönetim kontrolünü geri almayı talep ettiği gergin diplomatik ortamın parçaları.
Gelişmelerin Kronolojisi
Japan Tobacco’nun Rusya’daki uzun süreli varlığı ve Moskova’nın daha yakın zamanda yürürlüğe koyduğu varlık yönetimi kuralları, anlaşmazlığın zaman çizelgesini oluşturuyor. Önemli gelişmeler şöyle:
- 1999: Japan Tobacco Rusya’da faaliyete başladı.
- 2007: Şirket, Rusya pazarındaki en büyük tütün şirketi hâline gelmişti.
- 2022: Rusya Ukrayna’yı geniş çaplı işgalini başlattı; ardından Japonya yaptırımlar uyguladı.
- 2023: Rusya, dost olmayan olarak nitelendirdiği ülkelerdeki şirketlere ait varlıkların geçici yönetimini mümkün kıldı.
- 5 Kasım: Kararın bir anlatımında kararname 5 Kasım tarihini taşıyor; diğer anlatımlarda Putin’in emri perşembe günü verdiği belirtiliyor.
- 6 Kasım: Baş Kabine Sekreteri Minoru Kihara, Japonya’nın resmî protestosunu ve kararın derhal geri çekilmesi talebini duyurdu.
- Cuma: Japan Tobacco dört birimin etkilendiğini doğrularken Maliye Bakanı Satsuki Katayama, Tokyo’nun kararın geri alınmasını istediğini söyledi.
Temel gelişmeler, yönetim yetkisinin devredilmesi, Japonya’nın kararın geri çekilmesini istemesi ve şirketin vereceği yanıtı değerlendirmesi. Bu süreçler, binlerce kişinin çalıştığı Rusya’daki işletmenin Japan Tobacco’nun faaliyetleri içindeki yerini belirleyecek.
Öne Çıkanlar
- Rusya, Japan Tobacco’nun dört birimini Industrial Assets’in geçici yönetimine verdi.
- Japonya, Tokyo’da ve Rusya’da diplomatik girişimlerde bulunarak kararın geri çekilmesini istedi.
- Rusya’daki işletme, grubun gelirlerinin yaklaşık yüzde 10’unu, faaliyet kârının ise yüzde 25’ini oluşturuyor.
- Japan Tobacco, Rusya’daki dört üretim tesisinde yaklaşık 4 bin kişiyi istihdam ediyor.
- Cuma sabahı hisseler, önceki kapanışın yüzde 19,3 altında bir fiyattan gösterildi.
- Japan Tobacco, çalışanları ve diğer paydaşları önceliklendirerek seçeneklerini ve mali etkileri değerlendiriyor.






