Cakarta, 3,4 GW’lık elektrik planına koşul getiriyor
Enerji ve Maden Kaynakları Bakanı Bahlil Lahadalia, 2 Kasım 2026’da Cakarta’da yaptığı açıklamada Endonezya’nın yakın gelecekte elektrik ihraç etmesinin olası olmadığını söyledi. Lahadalia, 2035’e kadar karbon emisyonu daha düşük kaynaklardan Singapur’a 3,4 gigavat elektrik sağlama planlarına fiyat koşulu getirdi.
İçindekiler
- Cakarta, 3,4 GW’lık elektrik planına koşul getiriyor
- İhracatın önünü hangi fiyat açar?
- İhracat kararını kim veriyor?
- Ne kadar elektrik söz konusu?
- Müzakereler bu noktaya nasıl geldi?
- Endonezya gazı nereye yönlendiriyor?
- Taraflar sözleşmeler konusunda ne söylüyor?
- LNG ticareti anlaşmazlığa neden girdi?
- Anlaşmazlıklara rağmen iş birliği sürüyor
- Öne Çıkanlar
Aynı zamanda Aşağı Akım Sanayii ve Enerji Dönüşümünden Sorumlu Koordinatör Bakan olarak görev yapan Bahlil, Endonezya’nın elektriğe hâlâ ülke içinde ihtiyaç duyduğunu söyledi. Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nda konuşan Bahlil, alıcıların hükümetinin belirlediği fiyatı kabul etmesi hâlinde ihracat olasılığını açık tuttu.
Bu uyarı, Endonezya’nın her gün ihraç edilen 31 milyon standart fit küp doğal gazı ülke içinde elektrik üretimine yönlendirme kararının ardından geldi. Singapur elektriğinin yaklaşık yüzde 95’ini doğal gazla üretiyor; bu da iki ülke arasındaki tedarik ilişkisini önemli kılıyor.
Elektrik ihracatı ile hâlihazırdaki gaz sevkiyatı, bu ilişkinin birbirinden ayrı parçaları. Önerilen elektrik projeleri yeni üretim tesisleri, iletim kabloları ve ek anlaşmalar gerektiriyor. Gaz ise ticari sözleşmeler kapsamında boru hatlarıyla hâlihazırda taşınıyor ve bu sözleşmelerdeki teslimat koşulları anlaşmazlık konusu olmaya başladı.
İhracatın önünü hangi fiyat açar?
Bahlil, hükümetin önerilen elektrik ihracat fiyatını hesapladığını söyledi. Fiyatı açıklamadı ve ihracatın ne zaman başlayabileceğine dair tarih vermedi.
Bakan, Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nda potansiyel alıcıların karşılaması gereken koşulu şöyle anlattı:
Fiyat uygun olduğu ve bizim fiyatımızı kabul ettikleri sürece bu elbette mümkün. Ancak fiyat uygun değilse ülke içindeki ihtiyaçlara öncelik vereceğiz.
Bahlil, aynı gün Cakarta’da düzenlenen 2026 Maden ve Kömür Kongresi ve Fuarı’nda, Endonezya’nın elektriğe hâlâ ihtiyacı olduğu için yakın zamanda elektrik ihracatının olası görünmediğini söylemişti. Saray’daki açıklaması, uzlaşma için kabul edilebilir bir fiyatın hâlâ kapıyı açık tuttuğunu ortaya koydu.
Endonezya’nın tutumu, Bahlil’in 11 Mayıs’ta iki ülke için adil koşullar ve faydalar çağrısı yaparken dile getirdiği yaklaşımı sürdürüyor. Temmuz ayında yeşil elektrik fiyatlarına ilişkin müzakerelerin devam ettiğini söylemişti. Kasım ayındaki açıklamalar, kararın merkezine ülke içi arzı ve hükümetin fiyatlandırmasını yerleştirdi.
İhracat kararını kim veriyor?
Endonezya’nın devlet varlık fonu Danantara, Singapur’la elektrik ticaretinin geliştirilmesinde öncü rol üstleniyor. Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto, Endonezya’nın bu girişime katılımını denetleme görevini Danantara’ya verdi. Fonun portföyünde devlet elektrik şirketi PLN de bulunuyor.
Buna rağmen Bahlil, elektrik ihracatı izinlerini verme yetkisinin Enerji ve Maden Kaynakları Bakanlığına ait olduğunu söyledi. Danantara’ya, Endonezya elektriğini daha düşük fiyatla satın almak isteyen ülkelerin lobi faaliyetlerine karşı koyma çağrısı yaptı.
Bahlil, maden kongresinde sorumlulukların paylaşımını doğrudan şöyle ifade etti:
Danantara’yı uyardım, lobi faaliyetlerine boyun eğmeyin. İzin yetkisi Danantara’da değil, ESDM’de.
ESDM, bakanlığın Endonezce kısaltması. Danantara yatırım ve ticari anlaşmaların düzenlenmesine yardımcı olabilir; ihracata izin verilip verilmeyeceğine ise bakanlık karar verir. Bu nedenle projeler üzerinde müzakere yürüten şirketlerin hem uygulanabilir ticari düzenlemelere hem de hükümet onayına ihtiyacı var.
Cakarta’nın değerlendirmesinde ülke içindeki sanayinin gelişmesi de rol oynuyor. İzabe tesisleri, sanayi bölgeleri ve veri merkezleri güvenilir elektrik arzına ihtiyaç duyuyor. Singapur’a yakın bir sanayi ve veri merkezi merkezi olan Batam, hem Endonezya’nın iç enerji planlarında hem de önerilen ihracat şebekesinde yer alıyor.
Ne kadar elektrik söz konusu?
Singapur, 2035’e kadar karbon emisyonu daha düşük kaynaklardan 6 GW elektrik ithal etmeyi hedefliyor. Bu iki rakam üzerinden yapılan hesaplamaya göre Endonezya’dan planlanan 3,4 GW, ithalat hedefinin yaklaşık yüzde 57’sine denk geliyor.
Gigavat, güç kapasitesini, yani belirli bir anda sağlanabilecek elektrik miktarını ölçer. Endonezya projeleri, Singapur’un planladığı ithalat kapasitesinin önemli bir bölümünü oluşturacak. Arzın büyük kısmının güneş enerjisi dâhil yenilenebilir kaynaklardan gelmesi bekleniyor.
Singapur Enerji Piyasası Kurumu, Eylül 2024’te toplam 2 GW’lık Endonezya elektrik projesine koşullu lisans verdi. İki proje daha, ilave 1,4 GW için koşullu onay aldı. Singapur Ticaret Bakanlığına göre Ağustos 2026 itibarıyla altı Endonezya projesi koşullu lisans aşamasına ilerlemişti.
Ticari teslimatlar başlayabilmeden önce proje geliştiricilerinin ek onaylar alması ve anlaşmalar yapması gerekiyor. Planlar, deniz altı elektrik kablolarını içeriyor; arzın bir bölümünün Endonezya’nın Riau Adaları’ndaki Batam, Bintan ve Karimun bölgesinden sağlanması bekleniyor.
Toprak ve yenilenebilir enerji kaynakları sınırlı olan Singapur için elektrik ithalatı, fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmanın başka bir yolu olabilir. Endonezya açısından projeler, yenilenebilir enerji üretimine ve iletim altyapısına yatırım getirebilir. Müzakerelerdeki fiyat, fayda ve maliyetlerin nasıl paylaşılacağını belirleyecek.
Müzakereler bu noktaya nasıl geldi?
Endonezya ile Singapur, elektrik girişimini birkaç yıl boyunca anlaşmalar ve liderler arasındaki görüşmelerle geliştirdi. Bahlil’in son koşulları, iki hükümetin de girişimi ilerletme konusundaki desteğini yeniden teyit etmesinin ardından geldi.
- Eylül 2024: Singapur, Endonezya’dan 2 GW elektrik ithalatı için koşullu lisans; ilave 1,4 GW için koşullu onay verdi.
- Haziran 2025: Ülkeler elektrik ticareti, karbon yakalama ve depolama ile Riau Adaları’nda sürdürülebilir bir sanayi bölgesi kurulmasını kapsayan üç mutabakat zaptı imzaladı.
- 11 Mayıs 2026: Bahlil, elektrik ihracatının her iki taraf için de adil koşullar ve faydalar gerektirdiğini söyledi.
- Temmuz 2026: Başbakan Lawrence Wong ve Cumhurbaşkanı Prabowo, liderler zirvesinde girişime desteklerini yeniden teyit etti; elektrik alımı, iletim altyapısı ve yol haritasına ilişkin anlaşmaların imzalanmasına tanıklık etti.
- 24 Ekim 2026: Endonezya, ülke içinde elektrik üretimine kaynak sağlamak amacıyla Singapur’a boru hattıyla gaz ihracatını azaltmaya başladı.
- 2 Kasım 2026: Bahlil, elektrik ihracatının yakın zamanda olası görünmediğini söyledi; alıcıların Endonezya’nın fiyatını kabul etmesi hâlindeyse ihracat olasılığını açık tuttu.
Temmuz ayındaki anlaşmalar, elektrik alım taahhütlerini, yani projenin ürettiği elektriği satın alma yükümlülüklerini kapsıyordu. Bu tür taahhütler, proje geliştiricilerinin gelirlerini öngörmesine ve finansman aramasına yardımcı oluyor. Kasım ayındaki açıklamalar, bu düzenlemeleri faaliyete geçecek projelere dönüştürmek için ek bir koşul getiriyor: Cakarta ile ihracat fiyatında anlaşmak.
Endonezya gazı nereye yönlendiriyor?
Endonezya’nın petrol ve doğal gaz üst akım düzenleyicisi SKK Migas, gazın başka yöne yönlendirilmesinin elektrik üretiminde kullanılan yakıtın ülke içindeki arz güvenilirliğini korumayı amaçladığını söyledi. Toplam miktar günde 31 milyon standart fit küptü; bunun 15 milyonu Natuna’dan, 16 milyonu Sumatra’dan sağlanıyordu.
Natuna gazı, WNTS–Pulau Pemping–Batam boru hattı üzerinden PLN Batam’a gönderildi. Sumatra’dan gelen gaz ise Batam, Bintan ve Sumatra’daki elektrik ihtiyacını karşılamak üzere TGI boru hattı üzerinden başka yöne yönlendirildi.
Singapur Enerji Piyasası Kurumu, ithalatçıların 18 gün boyunca günde 17 milyar İngiliz ısı birimi tutarında azalma olacağını bildirdiğini söyledi. Bu miktar, Singapur’un günlük gaz talebinin yüzde 2’sinden azına karşılık geliyor. İngiliz ısı birimi enerji içeriğini, fit küp ise gaz hacmini ölçüyor.
Bahlil, azalmanın etkilenen ihracatın yaklaşık yüzde 8’i olduğunu söyledi. Onun verdiği yüzde, bu ihracat arzına ilişkin; Singapur’un rakamı ise kaybolan enerjiyi ülkenin toplam günlük gaz talebiyle karşılaştırıyor. İki oran, enerji sisteminin farklı paylarını ifade ediyor.
Yakıtın yönlendirildiği Endonezya bölgelerinde yakın vadeli amaç elektrik santrallerine gaz sağlamak. Singapur açısından azalma, mevcut bir yakıt arzını etkilerken önerilen elektrik ithalatı projeleri daha sonraki bir dönemde faaliyete geçmek üzere geliştiriliyor.
Taraflar sözleşmeler konusunda ne söylüyor?
Bahlil, azaltılan gaz teslimatlarının sözleşmelerdeki yaklaşık yüzde 91 ila 92’lik asgari yükümlülük sınırları içinde kaldığını söyledi. Durumu kısmen bakım ihtiyacına ve ülke içindeki talebe bağladı.
Bakan, sözleşmelerdeki sınırları nasıl yorumladığını şöyle anlattı:
Sadece yaklaşık yüzde 8 azalttık. Sözleşmeyi ancak yüzde 10 azaltmamız hâlinde ihlal etmiş oluruz.
Singapur Enerji Bakanlığı, Gas Supply Private Limited’in azalmanın sözleşme ihlali sayılıp sayılmadığını belirlemek üzere tedarikçileriyle görüşeceğini söyledi. Bu inceleme, sözleşmeye ilişkin değerlendirmeyi taraflar arasında çözüme kavuşmamış durumda bırakıyor.
Bakanlık sözcüsü, Bahlil’in teslimatların anlaşmalara uygun olacağı yönündeki güvencesini memnuniyetle karşıladı:
Endonezyalı tedarikçilerin sözleşmelerine uyacağı yönündeki açıklamayı memnuniyetle karşılıyoruz.
Başbakan Lawrence Wong, 25 Ekim’de tarafların ticari taahhütlerini yerine getirmesini beklediklerini söylemişti. Bahlil ertesi gün Endonezya’nın yükümlülüklerini yerine getirdiğini belirtti. Anlaşmazlık, gelecekteki elektrik ihracatının koşullarına ilişkin ayrı müzakerelerin yanı sıra hâlihazırdaki gaz sözleşmelerinin ne gerektirdiğiyle ilgili.
LNG ticareti anlaşmazlığa neden girdi?
Bahlil, Singapur’daki şirketlere satılan sıvılaştırılmış doğal gaz, yani LNG konusunda da endişelerini dile getirdi. LNG, gemilerle taşınabilmesi için soğutularak sıvı hâle getirilen gazdır. Endonezya, Singapur’a boru hatlarıyla da gaz sağlıyor.
Bahlil, 29 Ekim’de Singapur’a gönderilen 148 LNG kargosunun bir bölümünün başka yerlere satılıp ihraç edildiğine inandığını söyledi. Belirli sevkiyatları belirtmedi ve 148 kargonun hangi dönemi kapsadığına dair bilgi vermedi. Ayrıca Endonezya’nın Singapur’a LNG ihracatını yakın zamanda azaltma planı olmadığını söyledi.
Singapur Enerji Bakanlığı, 30 Ekim’de Singapur merkezli 50’den fazla şirketin dünyanın dört bir yanından LNG satın aldığını, pazarladığını ve ticaretini yaptığını açıkladı. Bu şirketlerin tedarikçileri arasında Endonezya, ABD, Avustralya ve Malezya da bulunuyor.
Bakanlık sözcüsü, şirketlerin teslimatları nasıl düzenlediğini şöyle açıkladı:
Singapur merkezli tüccarlar kargoya ilişkin ticari kararları alırken, LNG kargosu genellikle kaynak ülkeden varış ülkesine doğrudan taşınıyor ve Singapur’dan fiziksel olarak geçmiyor.
Bakanlık, boru hatlarıyla ithal edilen Endonezya gazının ülke içinde kullanıldığını ve yeniden ihraç edilmediğini söyledi. Singapur’un LNG ticaret merkezi olarak rolü, şirketlerin sınır ötesi alım ve satımları düzenlemesini içeriyor; gemiler de genellikle üretici ülke ile son müşteri arasında doğrudan sefer yapıyor.
Bahlil, 2 Kasım’da ticaret konusuna yeniden değinerek Endonezya kaynaklarının aracı ülkeler üzerinden değil, doğrudan varış ülkelerine ihraç edilmesi gerektiğini savundu. Endişesi, Endonezya kaynaklarının ticaretinden doğan ticari faydaları kimin elde ettiğiyle ilgiliydi.
Anlaşmazlıklara rağmen iş birliği sürüyor
Singapur Dışişleri Bakanı Vivian Balakrishnan, 27-29 Ekim tarihlerindeki Cakarta ziyareti sırasında ülke içindeki ihtiyaçlarla enerji iş birliği arasındaki dengeye değindi. Hükümetlerin halkları için temel tedariki güvence altına alma sorumluluğu bulunduğunu, uluslararası enerji sözleşmelerinin ise yatırım çekebileceğini, altyapıyı genişletebileceğini ve ölçek ekonomisiyle maliyetleri düşürebileceğini söyledi.
Balakrishnan, bu iki hedefin birbiriyle çelişmediğini belirtti:
Birlikte çalışmak ve kendi ihtiyaçlarınızı gözetmek, bunlardan birini seçmek zorunda olduğunuz anlamına gelmiyor. Bu, ya o ya bu meselesi değil.
Endonezya Yatırım Bakanı Rosan Roeslani, 29 Ekim’de gaz ve duman bulutları konusundaki görüş ayrılıklarına rağmen Singapur’un yatırım taahhütlerinin sürdüğünü söyledi. Singapur, 2014’ten bu yana Endonezya’nın en büyük doğrudan yabancı yatırım kaynağı; yatırımlar 2025’te 17,4 milyar ABD dolarına ulaştı.
Endonezya Ticaret ve Sanayi Odası başkan yardımcısı ve Endonezya İşverenler Birliği başkanı Shinta Kamdani, Singapur’dan gelen yatırımlarda reel ekonomiye yönelik ilginin azaldığını gözlemlemediğini söyledi. Bununla birlikte, gerilimlerin finansal piyasalardaki algıyı etkileyebileceğini belirtti.
Hükümetler, Balakrishnan’ın ziyareti sırasında bilgi paylaşımına ve yaptırımların koordinasyonuna odaklanacak duman bulutlarıyla mücadele için ortak bir görev gücü kurma konusunda da anlaştı. Bu anlaşma ve süren yatırım görüşmeleri, enerji anlaşmazlıklarının yanı sıra iş birliğinin de devam ettiğini gösteriyor.
Elektrik girişimi, bölgedeki elektrik sistemlerini birbirine bağlamayı amaçlayan daha geniş ASEAN Elektrik Şebekesi çalışmalarının bir parçası. Girişimin uygulamaya dönük sonraki adımları fiyatlara, izinlere ve ticari düzenlemelere bağlı. Hâlihazırdaki gaz ilişkisi ise tedarikçilerin ve alıcıların sözleşmelerdeki teslimat koşullarını çözüme kavuşturmasına bağlı.
Öne Çıkanlar
- Endonezya, ülke içindeki elektrik ihtiyacına öncelik verdiğini; alıcıların fiyatını kabul etmesi hâlinde ihracatın mümkün olduğunu söylüyor.
- Endonezya’dan planlanan 3,4 GW’lık arz, Singapur’un 2035 için belirlediği 6 GW’lık elektrik ithalatı hedefinin yaklaşık yüzde 57’sine denk geliyor.
- İhracat izinlerini Endonezya Enerji Bakanlığı veriyor; Danantara yatırım ve ticari koordinasyona öncülük ediyor.
- Endonezya, günde 31 milyon standart fit küp gazı ülke içinde elektrik üretimine yönlendirdi.
- Singapur, bildirilen gaz azalmasının günlük gaz talebinin yüzde 2’sinden azına karşılık geldiğini söylüyor.
- Azaltılan gaz teslimatlarının sözleşmelere uygun olup olmadığı henüz çözüme kavuşmadı; iki ülke yatırım ve enerji görüşmelerini sürdürüyor.






