Düşüş, yıllar süren acı ve anayasal itiraz
Hsinchu'dan emekli bir fabrika işçisi, düşme sonucu neredeyse tamamen felç kaldıktan sonra, yaşamına son vermek için tıbbi yardım almasına izin verilip verilmemesinin Tayvan Anayasa Mahkemesi tarafından değerlendirilmesini istedi. Avukatı Chi Yueh-liang, Yüksek Mahkeme'nin erkeğin son temyiz başvurusunu haziranda reddetmesinin ardından 27 Ekim 2026'da başvuruyu yaptı.
İçindekiler
- Düşüş, yıllar süren acı ve anayasal itiraz
- Chung'un emeklilikten sonra değişen yaşamı
- Hsinchu'dan Anayasa Mahkemesi'ne uzanan süreç
- Yaşam sonuna ilişkin mevcut yasalar neden önemli?
- Avukatının önerdiği üç koşul
- Chi'nin kampanyasının ardındaki deneyimler
- Bireysel tercih ve yasa değişikliği baskısı
- Öne Çıkanlar
Soyadı Chung olarak açıklanan 60'lı yaşlarındaki başvurucu, ötanazi için yasal izin verilmesini ve kendisine yardım edecek sağlık çalışanlarının ceza kovuşturmasından korunmasını istiyor. Chi, başvuruyu Tayvan'da ötanazinin yasallaştırılmasını isteyen ilk anayasal dava olarak nitelendiriyor.
Chung'un yaralanmaları boynundaki üçüncü ila yedinci omurları etkiliyor. Başvurusuna göre boynunun altında sertlik, uyuşma ve şiddetli rahatsızlık hissediyor; sinirlerindeki hasar ilerliyor, idrar ve dışkı kontrolünü kaybetmiş durumda ve temel günlük işlerini yapamıyor. Bakımı için başkalarına bağımlı.
Dava, mahkemenin önüne somut bir talep getiriyor: Kişinin yaşamı üzerindeki denetimi, dayanılmaz bulduğu acılar çekerken tıbbi yardımla ölüm hakkını da kapsamalı mı? Chi, hem Chung'un talebini reddeden mahkeme kararlarına hem de sağlık çalışanlarının bunu gerçekleştirmesini engelleyen yasal kısıtlamalara itiraz ediyor.
Başvuru, olağan mahkemeler yoluyla izin alma girişiminin başarısız olmasının ardından yapıldı. Chung şimdi Anayasa Mahkemesi'nin yasa ve mahkeme kararlarının anayasayla güvence altına alınan haklarla çelişip çelişmediğini inceleyebildiği anayasal denetim yoluna başvuruyor.
Chung'un emeklilikten sonra değişen yaşamı
Chung, birkaç yıl önce emekli olmadan önce bir fabrikada çalışıyordu. Daha sonra yürürken düşerek boynundan yaralandı ve günlük yaşamı değişti. Başvurusunda, karnını sıkıca iple bağlanmış gibi hissettiğini, uzuvlarının ise neredeyse tamamen felç olduğunu anlatıyor.
Chung başvurusunda durumunu şu sözlerle ifade etti:
Yaşayan bir ölü gibi.
Anlatımında yaşadıklarını bir kafese hapsedilmeye de benzetiyor. Bu ifadeler, hukuki koruma talebinin temelini oluşturan yaralanma, başkalarına bağımlılık ve acı deneyimini kendi bakış açısından dile getiriyor.
Chung, isteklerini açıkça ifade edebildiği dönemde bunları bildirmek istedi. Ailesinin desteğiyle, kızı da kendisine yardımcı olurken hukuk metinlerini ve diğer yasal kaynakları inceleyip mahkemeye başvurdu. Yazılı belgelerin hazırlanmasına aile üyeleri de katkıda bulundu.
Talebinde kendi isteklerini uyuşmazlığın merkezine koyuyor. Kendi seçebileceği yasal bir tıbbi seçenek sunulmasını ve kendisine yardım edenlerin cezalandırılması tehdidinin devlet tarafından ortadan kaldırılmasını istiyor.
Hsinchu'dan Anayasa Mahkemesi'ne uzanan süreç
Chung, 2025'te yardımlı ölüm hakkı olduğunu savunduğu hakkını kullanabilmek için Hsinchu Bölge Mahkemesi'ne ilk başvurusunu yaptı. Ayrıca sürece katılacak sağlık çalışanlarının ceza sorumluluğundan muaf tutulmasını istedi. Talebi ilk derece ve ikinci derece mahkemelerde reddedildi.
Yüksek Mahkeme, Haziran 2026'da sonraki temyiz başvurusunu da reddederek olağan mahkemelerdeki süreci sona erdirdi. Chung daha sonra, Hualien'de avukatlık yapan ve Tayvan'da yaşam üzerindeki bireysel özerkliği savunan bir derneğin başkanlığını da yürüten Chi'ye başvurdu.
Hukuki girişimin başlıca aşamaları şöyle:
- 2025: Chung, ötanaziye erişim izni ve kendisine yardım edecek sağlık çalışanlarının korunması için Hsinchu Bölge Mahkemesi'ne başvurdu.
- İlk ret kararının ardından: Başvurusunu sonraki bir mahkeme sürecinde sürdürdü; bu girişim de başarısız oldu.
- Haziran 2026: Yüksek Mahkeme temyiz başvurusunu reddederek ret kararını kesinleştirdi.
- 27 Ekim 2026: Chi, mahkeme kararları ve ilgili yasal hükümlerin anayasal denetimi için başvuruda bulundu.
Anayasal başvuru, uyuşmazlığı kişiye özel izin talebinden çıkarıp yasal düzenlemelerin kendisine yönelik bir itiraza dönüştürüyor. Chi, kısıtlamaların kişinin kendi yaşamına ilişkin karar verme yönündeki temel hakkına ve insan onuruna müdahale ettiğini savunuyor.
Yaşam sonuna ilişkin mevcut yasalar neden önemli?
Chi'nin savı kısmen, tıbbi tedaviyi reddetmekle ölümü amaçlayan tıbbi yardım almak arasındaki farka odaklanıyor. Tayvan'daki Hasta Özerkliği Hakkı Yasası ve Hospis ve Palyatif Bakım Yasası, yaşamı sürdüren tedavilere ve yaşamın son dönemindeki bakıma ilişkin bazı kararlar için bir çerçeve sunuyor.
Yaşamı sürdüren tedavinin kesilmesi ya da uygulanmaması, hastanın hayatta kalmasını sağlayan müdahaleleri reddetmesine imkân tanıyor. Palyatif bakım, ağrıyı ve diğer sıkıntıları hafifletmeyi amaçlıyor. Bu başvuruda talep edilen ötanazi ise sağlık çalışanlarının, hastanın gönüllü talebi üzerine yaşamına son vermeyi amaçlayan müdahalelerde bulunmasını kapsıyor.
Chi, Sağlık ve Refah Bakanlığı'nın ölüm sürecinde onuru korumaya yönelik güvenceler olarak mevcut iki yasaya dayandığını söylüyor. Ancak bu düzenlemelerin, özellikle bakıma rağmen acıları süren Chung gibi kişileri istedikleri seçenekten mahrum bıraktığını savunuyor.
Chi, Tayvan Ceza Kanunu'nun başka bir kişinin intihar etmesine yardım etmek gibi davranışları düzenleyen 275. maddesine de itiraz ediyor. Bu madde kapsamında kovuşturulma tehdidi, Chung'un kendisine yardım edecek sağlık çalışanlarının korunması talebinin merkezinde yer alıyor.
Chung açısından pratik mesele, bir sağlık çalışanının talebine yasal olarak karşılık verip veremeyeceği. Mahkemeden ise mevcut kısıtlamaların karar verebilme yetisine sahip ve ağır, sürekli acılar çeken bir kişinin ileri sürdüğü anayasal haklarla bağdaşıp bağdaşmadığını değerlendirmesi isteniyor.
Avukatının önerdiği üç koşul
Chi, başvuruda talep edilen ötanazi seçeneği için üç koşul ortaya koyuyor. Bunlar tıbbi değerlendirme, hastanın kendi tercihi ve sağlık çalışanlarının sürece katılımıyla ilgili.
- Bir hekim, hastanın iyileşmesi mümkün olmayan bir rahatsızlığı olduğunu ve dayanılmaz acılar çektiğini değerlendirecek.
- Karar, hastanın gönüllü isteğini yansıtacak.
- Ötanazinin uygulanması için gerekli müdahaleleri sağlık çalışanları gerçekleştirecek.
Dolayısıyla öneri, uygunluğun belirlenmesinde hem tıbbi değerlendirmeyi hem de bireysel kararı esas alıyor. Hekim hastalığı ve çekilen acıları değerlendirecek, hasta ise işlemi talep edip etmemeye karar verecek.
Chi, onurlu ve acısız bir ölüm seçeneğine erişimin gerçek bir yasal seçenek olarak tanınmasını istiyor. Ayrıca, yardım arayanların bu seçeneği nadiren kullanabileceği kadar kısıtlayıcı bir düzenleme yerine, yasa koyucuları kişisel özerkliği mevzuatın merkezine almaya çağırıyor.
Üç koşul, avukatın önerdiği yaklaşımı ortaya koyuyor. Ayrıntılı bir sistemde başvuruların nasıl değerlendirileceği ve yürütüleceği de belirlenmeli. Başvurunun yapıldığına ilişkin haberlerde duruşma veya karar tarihi açıklanmadı; Anayasa Mahkemesi'nin davayı görüp görmeyeceğine dair de bir karar duyurulmadı.
Chi'nin kampanyasının ardındaki deneyimler
Aynı zamanda psikolog olan Chi, savunuculuk çalışmalarının ailesinden kişilerin hastalık nedeniyle hayatını kaybetmesine tanıklık etmesinin ardından geliştiğini söylüyor. Babası ileri evre karaciğer kanseri teşhisinden üç ay sonra hayatını kaybetti. Chi, morfinin babasının ağrılarını dindiremediğini hatırlıyor.
Chi, kanser hastası babasının kendisine şu soruyu sorduğunu söylüyor:
Ne zaman ölebilirim?
Bu deneyim, Chi'yi dokuz yıl önce ötanaziye yasal erişim için kampanya başlatmaya yöneltti. Çalışmaları, başkanlığını yaptığı dernek aracılığıyla kamuoyu önünde savunuculuk yapmayı ve daha yakın zamanda bir Tayvanlı erkeğe yardımlı ölüm için İsviçre'ye giderken eşlik etmeyi kapsıyor.
Soyadı Ho olarak açıklanan 40'lı yaşlarındaki erkek, Charcot-Marie-Tooth hastalığına, yani CMT'ye sahipti. Bu kalıtsal hastalık, beyin ve omuriliği kaslara ve vücudun geri kalanına bağlayan çevresel sinirleri etkiliyor. Hastalık ilerleyici kas güçsüzlüğüne, kas erimesine ve duyu kaybına yol açabiliyor.
Ho'nun belirtileri ergenlik döneminde başlamış ve hareket kabiliyeti yıllar içinde azalmıştı. Chi'ye göre Ho, sonunda güçlükle sürünerek hareket eder hâle geldi ve hareket yetisini daha da kaybetmekten korkuyordu. Tayvan'ın yasalarını değiştirmesini beklemek yerine Haziran 2026'da İsviçre'ye gitmeye karar verdi.
Chi, İsviçre'de Ho'yla buluştu ve ölümünden bir gün önce onunla öğle yemeği yedi. Ho'yu sakin ve kararından emin biri olarak anlattı. Chi'nin aktardığına göre Ho, düğmeye basarak işlemi kendisi başlattı; bu, son adımı kişinin attığı yardımlı intihar yöntemlerinden biri.
Chi, Ho'nun dernekten Tayvan'da yasal değişiklik için çalışmayı sürdürmesini istediğini söyledi. Bu deneyim, Chung'un anayasal başvurusunun yanı sıra Chi'ye kampanyayı sürdürmesi için kişisel bir neden daha verdi.
Bireysel tercih ve yasa değişikliği baskısı
Chung'un davası, kendi yaşamına ilişkin açık bir talepte bulunan bir kişiyi ilgilendiriyor. Chi ayrıca kampanyasını, uzun süreli bakımın yükü altındaki ailelerin karıştığı Tayvan'daki ölüm vakalarıyla ilişkilendiriyor ve bu tür vakaların ardındaki acıların yasal reformu acil hâle getirdiğini savunuyor.
Önerdiği koşullar, hastanın gönüllü tercihini ve tıbbi değerlendirmeyi zorunlu kılacak. Yasal düzenlemeye ilişkin her tartışmada bu şartlar, bireysel taleplerin nasıl ele alınacağını belirleyecek; hastalara sunulan bakım ve bakım sağlayanların sorumlulukları da değerlendirilecek.
Chi, Hollanda'nın ötanazi konusundaki uzun yıllara dayanan deneyimine ve Belçika ile başka yerlerde yaşamlarının tamamlandığını düşünen yaşlıların taleplerine ilişkin tartışmalara dikkat çekti. Bu daha geniş kapsamlı görüşler, Chi'nin savunuculuğunun bir parçası. Chung'un başvurusu ise iyileşmesi mümkün olmayan hastalık, dayanılmaz acılar ve tıbbi yardım için gönüllü talep üzerinde duruyor.
Kampanya artık iki kanaldan ilerliyor. Chung, olağan mahkemelerde kaybetmesinin ardından anayasal koruma talep ederken Chi de yasa koyucuları uygulanabilir bir yasal çerçeve oluşturmaya çağırıyor. Şimdilik en güncel gelişme anayasal başvurunun yapılması; mahkemenin yanıtı ise bekleniyor.
Chung'un istediği değişiklik belirli: Kendisine yardım edenleri ceza kovuşturması tehdidine maruz bırakmadan tıbbi yardımla ölmeyi seçebilmek. Davası, Tayvan'dan bu talebi anayasal haklar çerçevesinde ve tıbbi bakım ile ceza sorumluluğunu düzenleyen mevcut kurallar ışığında ele almasını istiyor.
Öne Çıkanlar
- Hsinchu'da yaşayan ve Chung olarak tanımlanan emekli fabrika işçisi, boyun yaralanmasının ardından neredeyse tamamen felç kalınca ötanaziye yasal erişim talep ediyor.
- Yüksek Mahkeme, Haziran 2026'da Chung'un temyiz başvurusunu reddetti. Avukat Chi Yueh-liang, 27 Ekim'de anayasal denetim başvurusu yaptı.
- İtiraz, önceki mahkeme kararlarını ve Ceza Kanunu'nun 275. maddesi dâhil yasal kısıtlamaları kapsıyor.
- Chi üç koşul öneriyor: Tıbben değerlendirilmiş dayanılmaz acılar ve iyileşmesi mümkün olmayan hastalık, gönüllü talep ve sağlık çalışanlarının yardımı.
- Chi, başvuruyu Tayvan'da ötanaziyi yasallaştırmayı amaçlayan ilk anayasal dava olarak nitelendiriyor.
- Başvurunun yapıldığına ilişkin haberlerde duruşma veya karar tarihi açıklanmadı.






