Banka ve dijital platformların tahsilattaki rolü genişliyor
Endonezya, tahsil edilmeden kalan işlemlerden gelir elde etmek amacıyla 9 Kasım 2026’dan itibaren dijital vergi tahsilatını genişletmeyi planlıyor. Endonezya Ticaret ve Sanayi Odası’nın (Kadin) danışma kurulu başkanı Hashim Djojohadikusumo’ya göre bu süreçte bankalar, finans teknolojisi şirketleri ve çevrimiçi platformlar rol alacak.
İçindekiler
- Banka ve dijital platformların tahsilattaki rolü genişliyor
- Çevrimiçi satıcılar için ne değişiyor?
- Yurt dışındaki dijital işlemler nasıl kapsama giriyor?
- İlk işlemler görevin boyutunu ortaya koyuyor
- Kasım duyurusunun ardındaki tarihler
- Hashim neden gelirlerin GSYH’nin yüzde 18’ine ulaşmasını istiyor?
- Kayıtlara geçmeyen 10.000 trilyon Rp’lik ekonomi
- 16 trilyon Rp’lik tahmin daha dar bir kapsamı içeriyor
- Gelir artışı kamu harcamaları açısından ne anlama gelebilir?
- Öne Çıkanlar
Hashim, tarihi 29 Ekim’de Orta Cakarta’daki Hotel Borobudur’da düzenlenen Kadin ulusal liderlik toplantısının açılışında duyurdu. Devlet bankaları, özel bankalar, Shopee, Lazada ve GoTo’yu vergi tahsil etmesi ve tahsil edilen parayı devlete aktarması beklenen işletmeler arasında saydı.
Duyuru, Vergi Genel Müdürlüğünün (DJP) farklı amaçlara yönelik iki tahsilat mekanizması geliştirdiği bir dönemde geldi. Mekanizmalardan biri, pazaryerleri üzerinden yerli satıcılardan gelir vergisi tahsil ediyor. SPP-TDLN adı verilen diğeri ise katılımcı ödeme kuruluşları aracılığıyla yurt dışındaki sağlayıcıların dahil olduğu dijital işlemlerden katma değer vergisi tahsil ediyor.
Tahsilatın bir bölümü şimdiden başladı. DJP Genel Müdürü Bimo Wijayanto, dört pazaryerinin 1 Ekim’de 22. Madde kapsamındaki gelir vergisini tahsil etmeye başladığını söyledi. Eylül sonu itibarıyla beş bankacılık platformu ve bir fintek platformu da SPP-TDLN üzerinden tahsilata başlamıştı.
Dolayısıyla 9 Kasım, Hashim’in daha önceki tahsilat aşamalarını izleyerek daha geniş kapsamlı uygulama için verdiği tarih. Açıklaması, ödeme sistemini iddialı bir gelir gündeminin merkezine taşıyor: toplam devlet gelirlerini gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yaklaşık yüzde 12’sinden iki ila üç yıl içinde yüzde 18’ine çıkarmak.
Çevrimiçi satıcılar için ne değişiyor?
2025 tarihli ve 37 sayılı Maliye Bakanlığı Yönetmeliği, pazaryerlerinin 22. Madde kapsamındaki gelir vergisini tahsil etmesi için çerçeveyi oluşturuyor. Mekanizmaya göre yetkilendirilen platformlar, hesaplamada katma değer vergisi ile lüks mallar satış vergisi hariç olmak üzere yerli satıcıların cirosunun yüzde 0,5’ini tahsil ediyor.
Ciro, işletme giderleri düşülmeden önceki satış gelirini ifade ediyor. Satıcı açısından pratikteki değişiklik, ilgili gelir vergisinin tahsilatını tamamen satıcıya bırakmak yerine bu işlemin pazaryeri tarafından yürütülmesi.
Bimo, tahsilat yapmak üzere görevlendirilen dört pazaryeri olarak Shopee, Tokopedia, Blibli ve Lazada’yı saydı. Bu liste, Hashim’in bankalara, fintek şirketlerine ve GoTo gibi şirket gruplarına yönelik daha genel atfından daha somut.
DJP’ye göre pazaryeri mekanizması, satıcıların gelir vergisinin tahsil edilme biçimini değiştiriyor. Bimo ayrıca yeni bir vergi türü getirilmediğini ve katma değer vergisi oranının değişmediğini söyledi.
Yıllık cirosu 500 milyon Rp’ye kadar olan bireysel mükellefler, kuralların gerektirdiği beyanı sunmaları hâlinde pazaryeri tahsilatından muaf tutulabiliyor. Bu evrak küçük satıcılar için önem taşıyor: muafiyet hem ciro sınırına hem de gerekli beyanın sunulmasına bağlı.
Yurt dışındaki dijital işlemler nasıl kapsama giriyor?
SPP-TDLN, yurt dışındaki dijital işlemlerden vergi tahsil etmeye yönelik sistemin Endonezce kısaltması. Sistem, yerli pazaryeri satıcılarından alınan gelir vergisinden ziyade, yaygın olarak KDV diye anılan katma değer vergisine odaklanıyor.
KDV, vergiye tabi alışverişlerden alınan bir vergidir. Gelir vergisi ise kişi ya da işletmenin elde ettiği gelirle ilgilidir. Banka veya platform, her iki mekanizmada da tahsilat noktası olabilir ancak bu vergiler farklı unsurlara uygulanır.
Bimo, 15 Ekim’de DJP’nin bankacılık ve fintek alanında potansiyel katılımcı 30 kuruluşla görüştüğünü ve hazırlıklarını tamamlamaları için kasım ayına kadar süre verdiğini söyledi. Bu çalışmalar, tahsilat yapabilmeleri için altyapı ve ödeme sistemlerinin hazır hâle getirilmesini de kapsıyor.
DJP, Finansal Hizmetler Otoritesi (OJK) ve Endonezya Merkez Bankası ile eşgüdüm içinde çalışıyor. Hazırlıklar Mastercard ve Visa dahil uluslararası ödeme ağlarıyla entegrasyonu da kapsıyor. Ödeme aracı sağlayıcısı, kart gibi bir ödeme aracını müşterisine sunan kuruluştur.
Resmen görevlendirilecek ödeme aracı sağlayıcılarının nihai sayısı, işlemlerin tam olarak hangi kapsamda olacağı ve kasım ayında genişletilecek uygulamanın ayrıntılı çalışma kuralları duyuruda belirtilmedi. Bimo, kuruluşların görevlendirilmesini her birinin altyapı ve sistemlerinin hazır olmasına bağladı.
İlk işlemler görevin boyutunu ortaya koyuyor
DJP, SPP-TDLN’nin ilk uygulama döneminde 25 Eylül ile 11 Ekim arasında 5,5 milyon işlem kaydetti. Vergiye tabi olma ihtimali bulunan işlemlerin değeri yaklaşık 10 trilyon Rp’ydi.
Bimo, yüzde 11’lik varsayımsal KDV oranı üzerinden bu işlemlerle bağlantılı potansiyel verginin 1,1 trilyon Rp olduğunu belirtti. Hesaplama basit: 10 trilyon Rp’nin yüzde 11’i 1,1 trilyon Rp ediyor.
Bimo, sistem istikrara kavuşturulurken ve daha fazla platform katılıma hazırlanırken bu rakamların geçici olduğunu belirtti. 10 trilyon Rp, işlemlerin değerini; 1,1 trilyon Rp ise bu değerle bağlantılı tahmini vergiyi ifade ediyor. Bu tutar, hazinenin tahsil ettiği kesinleşmiş para değil.
Eylül sonu itibarıyla beş bankacılık platformu ve bir fintek platformu mekanizmayı işletiyordu. Bu kuruluşların katılımı, daha geniş bir tahsilat ağı hazırlanırken DJP’ye değerlendirebileceği ilk işlem grubunu sağlıyor.
Katılımcı kuruluşların ilk aşamadaki işi teknik ve idari nitelikte: ödeme altyapısını tahsilat süreçlerine bağlamak ve tahsil edilen vergiyi aktarmaya hazırlanmak. Müşteriler ve işletmeler üzerindeki mali etki ise hangi işlemlerin geçerli kurallar kapsamında olduğuna bağlı olacak.
Kasım duyurusunun ardındaki tarihler
Dijital vergi programı, pazaryeri gelir vergisi tahsilatı ile yurt dışındaki dijital işlemlerden alınan KDV’nin paralel ilerlediği birkaç aşamada geliştirildi.
- Eylül 2026 sonu: Beş bankacılık platformu ve bir fintek platformu SPP-TDLN üzerinden tahsilata başladı.
- 25 Eylül-11 Ekim: DJP, vergiye tabi olabilecek yaklaşık 10 trilyon Rp değerinde 5,5 milyon işlem kaydetti.
- 1 Ekim: Bimo’ya göre Shopee, Tokopedia, Blibli ve Lazada, pazaryeri işlemlerinden 22. Madde kapsamındaki gelir vergisini tahsil etmeye başladı.
- 15 Ekim: Bimo, bankacılık ve fintek alanında potansiyel 30 katılımcıyla hazırlıkları görüştü ve hazırlıklarını tamamlamaları için kasım ayına kadar süre verdi.
- 29 Ekim: Hashim, Kadin’in Cakarta’daki ulusal liderlik toplantısında uygulamanın 9 Kasım’da genişletileceğini duyurdu.
- 9 Kasım: Hashim’in bankalar, fintek şirketleri ve çevrimiçi platformları kapsayan daha geniş dijital vergi tahsilatı için belirlediği tarih.
Hashim ayrıca hükümetin gelir tahsilatını ele almak üzere bir cumhurbaşkanlığı yönetmeliği aracılığıyla adımlar attığını söyledi. Açıklamaları, dijital programı vergi ve gümrük idaresini iyileştirmeye yönelik daha kapsamlı çabanın parçası olarak konumlandırdı.
Hashim neden gelirlerin GSYH’nin yüzde 18’ine ulaşmasını istiyor?
Hashim’in temel savı, Endonezya’nın ekonomisinin büyüklüğüne kıyasla çok az devlet geliri topladığı. Vergiler, tüketim vergileri ve vergi dışı gelirler dahil toplam tahsilatın GSYH’nin yaklaşık yüzde 12’si olduğunu belirtti.
GSYH, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçer. Gelirlerin GSYH’ye oranının yüzde 12 olması, hükümetin her 100 Rp’lik ekonomik üretim başına yaklaşık 12 Rp aldığı anlamına gelir. Hashim bu oranın 18 Rp’ye çıkmasını istiyor.
Kaydedilen 25.000 trilyon Rp’lik GSYH üzerinden hesaplandığında, hedefin büyüklüğü ortaya çıkıyor. Gelirlerin yüzde 12’ye karşılık gelmesi 3.000 trilyon Rp, yüzde 18’e ulaşması ise 4.500 trilyon Rp anlamına geliyor. Aradaki fark yıllık 1.500 trilyon Rp.
GSYH’nin aynı kaldığı varsayılırsa bu, gelirlerin GSYH’ye oranında 6 puanlık ve başlangıç değerine kıyasla tahsilatta yüzde 50’lik artış demek. Hashim, bu hesabı ülkenin gelir potansiyelini göstermek için sundu.
Hashim, karşılaştırma ölçütü olarak gelirlerin GSYH’ye oranını yüzde 18 olarak verdiği Kamboçya’yı gösterdi. Hindistan için yüzde 20, Vietnam içinse yüzde 23 oranlarını da aktardı. Bu ülke rakamları, Hashim’in hedefini desteklemek için yaptığı karşılaştırmalardı.
Aynı zamanda Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto’nun iklim ve enerji konularındaki özel temsilcisi olan Hashim, Endonezya’nın iki ila üç yıl içinde Kamboçya’nın seviyesine ulaşması gerektiğini söyledi. Savı, ekonomik faaliyetin yetersizliğinden ziyade vergi ve gümrük makamlarının tahsilatı iyileştirmesi gerektiğine dayanıyor.
Kayıtlara geçmeyen 10.000 trilyon Rp’lik ekonomi
Hashim, yaklaşık 10.000 trilyon Rp tutarında ekonomik faaliyetin resmî kayıtların ve vergi tahsilatının dışında kaldığını tahmin etti. Kayıt dışı ekonomik faaliyetin yüzde 35 ila 40 arasında olduğu tahminini Dünya Bankasına atfetti.
Verdiği örnekler tanıdık hizmetlerdi: eve gelen berber, ödemeyi doğrudan alan masaj hizmeti sağlayıcısı, yemek tezgâhları ve güzellik salonları. Makbuz kesilmeden nakit yapılan ödemelerden söz etti.
Hashim, bu faaliyetlerin olağan ve yasal işleri de kapsadığını söyledi. Anlattığı zorluk, ekonomik faaliyetin belirlenmesine ve ilgili vergi kurallarının uygulanmasına yardımcı olacak işlem kayıtlarının bulunmaması.
Hashim, mevcut yasalar kapsamında tahsilatı iyileştirmek için elektronik sistemlerden, bilgi teknolojilerinden ve yapay zekâdan yararlanılacağını söyledi. Uygulamada dijital işlem kayıtları, vergi makamlarına katılımcı kuruluşlardan geçen ödemeler hakkında daha fazla bilgi sağlayabilir.
Verdiği örnekler, hükümetin neden yalnızca ayrıntılı hesaplarını zaten bildiren işletmelerin ötesine baktığını açıklıyor. Plan, vergi yükümlülükleri yürürlükteki kurallara tabi kalırken ödemeleri işleyen kuruluşlar aracılığıyla daha fazla işlemi tahsilat sistemine dahil etmeyi amaçlıyor.
16 trilyon Rp’lik tahmin daha dar bir kapsamı içeriyor
Bimo, dijital ekonomik faaliyetlerden elde edilecek vergi gelirini yaklaşık 16 trilyon Rp olarak tahmin etti ve bunun yaklaşık yüzde 50 büyüme potansiyeli taşıdığını söyledi. Tahmini ihtiyatlı olarak nitelendiren Bimo, önceki üç yıldaki tahsilatların 8 ila 12 trilyon Rp aralığında olduğunu belirtti.
Bimo’nun sözünü ettiği faaliyetler arasında dijital ticaret, döviz işlemleri, kripto varlıklar ve yatırımlar vardı. Ek gelir sağlayabilecek önlemler olarak yurt içi elektronik ticaret politikalarını ve SPP-TDLN’yi gösterdi.
Hashim’in 1.500 trilyon Rp’lik hedefi, devlet gelirlerinde çok daha kapsamlı bir artışı ifade ediyor. Bimo’nun 16 trilyon Rp’lik tahmini ise dijital ekonomik faaliyetlerle ilgili. Ölçek farkı büyük: 16 trilyon Rp, 1.500 trilyon Rp’nin yaklaşık yüzde 1,1’ine denk geliyor.
Dolayısıyla dijital tahsilat, Hashim’in anlattığı gelir programının yalnızca bir parçası. Ulusal hedefe ulaşmak için dijital önlemlerin yanı sıra daha geniş vergi, gümrük ve diğer devlet geliri sistemlerinde de artış sağlanması gerekecek.
Bimo’nun rakamları, işlem toplamları ile devlet gelirlerinin neden ayrı hesaplanması gerektiğini de gösteriyor. Yüksek hacimli dijital ödemeler, geçerli vergi matrahı, oranı ve tahsilat kurallarına göre vergi geliri oluşturur.
Gelir artışı kamu harcamaları açısından ne anlama gelebilir?
Hashim, daha güçlü tahsilatı Ücretsiz Besleyici Yemekler Programı (MBG) ile Merah Putih köy ve kent mahalle kooperatifleri dahil hükümet önceliklerinin finansmanıyla ilişkilendirdi.
Devlet bütçesi açığını yaklaşık 500 ila 600 trilyon Rp olarak açıkladı. Bütçe açığı, devlet harcamalarının gelirleri aşması ve finansman gerektiren bir fark oluşması demek.
Bu aralığın üst sınırı esas alındığında, harcamalar ve diğer koşullar değişmediği varsayımıyla, fazladan 1.500 trilyon Rp gelirden 600 trilyon Rp’lik açığın kapatılması sonrasında 900 trilyon Rp kalır. Hashim, daha iyi tahsilatın bütçeyi fazlaya geçirebileceğini savunurken bu hesabı kullandı.
Kadin danışma kurulu başkanı ve cumhurbaşkanının özel temsilcisi sıfatıyla konuşan Hashim, Endonezya ekonomisinin doğası gereği zayıf olduğu görüşünü reddetti:
Endonezya zayıf değil.
Bu söz, “Endonezya zayıf değil” anlamına geliyor. Önerdiği çözüm, mevcut ekonominin yaratabileceğine inandığı gelirin daha fazlasını bankaları, platformları ve dijital sistemleri tahsilat kanalı olarak kullanarak toplamak.
Bir sonraki önemli uygulama tarihi, Bimo’nun katılımcı kuruluşlara verdiği hazırlık süresinin ardından 9 Kasım. Pazaryeri tahsilatının şimdiden kapsadığı satıcılar içinse hemen ilgilenilmesi gereken ayrı bir konu var: geçerli gelir vergisi kurallarını kontrol etmek ve şartları karşılayanların küçük satıcı muafiyeti için gerekli beyanı sunması.
Öne Çıkanlar
- Hashim Djojohadikusumo, bankaları, fintek şirketlerini ve çevrimiçi platformları kapsayan daha geniş dijital vergi tahsilatının 9 Kasım 2026’da başlayacağını duyurdu.
- DJP’ye göre Shopee, Tokopedia, Blibli ve Lazada, pazaryerlerinde gelir vergisi tahsilatına 1 Ekim’de başladı.
- Pazaryerlerinde uygulanan oran, hesaplamada KDV ve lüks mallar satış vergisi hariç olmak üzere yerli satıcıların cirosunun yüzde 0,5’i.
- Yıllık cirosu 500 milyon Rp’ye kadar olan bireysel mükellefler, gerekli beyanı sunarak muafiyetten yararlanabilir.
- SPP-TDLN, yurt dışındaki dijital işlemlerden alınan KDV’yi kapsıyor. İlk veriler, vergiye tabi olabilecek 10 trilyon Rp’lik işlem hacmi ve 1,1 trilyon Rp’lik tahmini vergi potansiyeli gösterdi.
- Hashim, kendi GSYH verisi üzerinden yıllık 1.500 trilyon Rp’lik artış anlamına gelen toplam devlet gelirlerinin iki ila üç yıl içinde GSYH’nin yüzde 12’sinden yüzde 18’ine çıkarılmasını istiyor.
- Bimo’nun yaklaşık 16 trilyon Rp’lik dijital vergi tahmini, Hashim’in ulusal gelir hedefinden daha dar bir gelir kapsamını içeriyor.






