Tahmini ekonomik kaybın büyük kısmı sıcaklardan kaynaklanıyor
Knowledge Hub Institute (KHI) tarafından yapılan bir araştırmaya göre Bangladeş, iklime duyarlı sağlık riskleri nedeniyle yılda tahminen 20,7 milyar dolar kaybediyor. Bunun 15,8 milyar doları yalnızca sıcakların çalışma kapasitesini düşürmesinden kaynaklanıyor. Yıllık yük, ülkenin 2024 gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 4,6’sına karşılık geliyor.
İçindekiler
- Tahmini ekonomik kaybın büyük kısmı sıcaklardan kaynaklanıyor
- Çalışma süresindeki en büyük kayıp çiftçileri etkiliyor
- Sıcak günlerin sıklığı arttı
- Hava sıcaklıkları dang humması için erken uyarı niteliğinde
- Dang humması tedavisi Dakka’nın ötesine ulaşmalı
- Seller ve kasırgalar, insanların ihtiyaç duyduğu sağlık hizmetlerine zarar veriyor
- Hava kirliliği sağlık yükünü daha da artırıyor
- Kamu bütçeleri kullanılmazken masrafları aileler karşılıyor
- Gelecek sıcak mevsimden önce atılması gereken adımlar
- Öne Çıkanlar
29 Ekim’de Dakka’daki BRAC Centre’da sunulan araştırmaya göre, sıcaklara maruz kalmak Bangladeş’te 2024 yılında potansiyel çalışma süresini 29,3 milyar saat azalttı. Bu sürenin yaklaşık yüzde 64’ü tarım sektörüne ait. Böylece çiftçiler ve tarım işçileri, hane gelirlerini de tehdit eden sağlık krizinin merkezinde yer alıyor.
KHI’nin Bangladeş’te İklim Değişikliğinin Çok Boyutlu Sağlık Etkileri: Etki Yolları, Maliyetler ve Politika Çıkarımları başlıklı raporu; çalışma kapasitesindeki kayıpları, erken ölümleri ve belirli hastalıkların maliyetlerini bir araya getiriyor. 20,7 milyar dolarlık tahmin, hava kirliliğini ve ölümle sonuçlanmayan hastalıkların daha geniş kapsamlı maliyetlerini içermiyor.
Araştırmacılar, yıllık yükün 1 milyar ila 3,3 milyar dolarını özellikle gözlemlenen ısınmaya bağladı. Büyük tutar, iklim koşullarından etkilenen sağlık risklerinin toplam yükünü ölçerken daha dar aralık, hâlihazırda yaşanan ısınmayla bağlantılı bölümü tahmin ediyor.
KHI, 2027 sıcak mevsimi öncesinde, ilk aşamada yüksek kırılganlığa sahip 16 ilçede uygulamaya konulacak ulusal bir sıcaklık ve sağlık eylem planı hazırlanmasını öneriyor. Bulgular ayrıca finansman sorununa işaret ediyor: 2023’te sağlık harcamalarının yaklaşık yüzde 79’unu aileler karşılarken Sağlık Hizmetleri Dairesi, 2024-25 mali yılında iklim faaliyetleri için ayırdığı bütçenin yalnızca yüzde 24’ünü kullandı.
Çalışma süresindeki en büyük kayıp çiftçileri etkiliyor
15,8 milyar dolarlık tahminin 20,7 milyar dolarlık toplam içindeki payına göre, araştırmanın tahmin ettiği yıllık ekonomik yükün yaklaşık yüzde 76’sı sıcaklardan kaynaklanıyor. Bu nedenle işyerinde korunma, önerilen sağlık müdahalesinin temel unsurlarından biri.
Tarımın kaybedilen 29,3 milyar saatlik potansiyel çalışma süresindeki yüzde 64’lük payı yaklaşık 18,8 milyar saate karşılık geliyor. İnşaat işçileri ve açık havada ağır iş yapan diğer çalışanlar da önemli ölçüde sıcağa maruz kalıyor.
Potansiyel çalışma süresi, ölçülen koşullar altında güvenli ve verimli biçimde çalışabilme kapasitesini ifade ediyor. Yüksek sıcaklıklar insanları daha yavaş çalışmaya, daha uzun molalar vermeye ya da işi bırakmaya zorlayabiliyor. Ekonomik tahmin, bu kapasite kaybına parasal bir değer biçiyor.
Tarım işçileri özellikle zorlayıcı koşullarla karşı karşıya: fiziksel olarak ağır işler, doğrudan güneş ışığı ve ekim-hasat takvimine bağlı çalışma. Sıcaklar bir kişinin tamamlayabileceği iş miktarını azalttığında, sağlık riski kısa sürede gelir sorununa dönüşebiliyor.
KHI Başkanı Dr. Khondaker Golam Moazzem, farklı sektörlere göre düzenlenmiş yönergeler hazırlanması çağrısında bulundu. Öneriler arasında her işyeri için tek bir kural belirlemek yerine içme suyuna ve gölge alanlara erişim, düzenli dinlenme ve çalışma saatlerinin değiştirilmesi yer alıyor.
Sıcak günlerin sıklığı arttı
Bangladeş’in sekiz idari bölge merkezinden alınan hava durumu kayıtları, sıcaklığın en az 36°C’ye ulaştığı günlerin sayısının 2000’li yıllardan 2020’li yıllara kadar yaklaşık iki katına çıktığını gösteriyor. Nem oranındaki artış da yükü ağırlaştırıyor; çünkü terin buharlaşıp vücudu serinletmesini zorlaştırıyor.
Sağlık üzerindeki etkiler sıcak çarpmasının ötesine geçiyor. KHI’nin aktardığı modellemelere dayalı tahminler, 2023’te yüksek sıcaklıkları kardiyovasküler, böbrek ve solunum rahatsızlıklarıyla bağlantılı ölümler dâhil yaklaşık 16 bin ölümle ilişkilendiriyor. Araştırmada incelenen çalışmalar, çok sıcak günlerde ishal ve sıcak bitkinliği vakalarının da arttığını ortaya koydu.
Bangladeş’te sıcağa bağlı hastalık ve ölümleri kaydetmek için sistematik bir mekanizma bulunmuyor. Bu nedenle önerilen ulusal planın hem koruyucu önlemleri hem de hastalanan kişileri takip edecek bir sistemi içermesi gerekiyor. Böylece sıcaklıklar yükseldikçe sağlık hizmetleri de karşılık verebilir.
Hava sıcaklıkları dang humması için erken uyarı niteliğinde
Araştırmaya göre dört haftalık bir dönemde sıcaklığı 1°C daha yüksek olan ilçelerde, iki hafta sonra hastaneye yatan dang humması hastalarının sayısı yaklaşık yüzde 21 daha fazla oldu. Bu zaman aralığı, sağlık yetkililerinin hava durumu bilgilerini hastalık takibiyle birleştirmesi için pratik bir gerekçe sunuyor.
Erken uyarı sistemi, hastaneler yoğunlaşmadan önce hazırlıkları başlatmak için artan sıcaklıkları hastane başvuru kayıtlarıyla birlikte kullanabilir. KHI, uyarıların hastanelerde ve ilçe altı düzeyde sağlık hizmeti sunan upazila sağlık komplekslerinde belirli eylemleri harekete geçirecek şekilde düzenlenmesini öneriyor.
2023’te hastanede yatan dang humması hastalarının tedavisi tahminen 154 milyon dolara mal oldu. Bu tahmin ayakta tedaviyi kapsamıyor; yani hastaneye yatış gerektirmeyen tedavi bu hesaplamaya dâhil değil.
Araştırma, hastanelerin bir kez daha yoğun baskı altında olduğu bir dönemde yayımlandı. Bangladeş’in 11 Ekim tarihli dang humması güncellemesinde 2026’da 99.275 hastaneye yatış ve 303 ölüm kaydedildi. 22 Ekim tarihli hastane güncellemesine göre bu sayılar 118.502 yatış ve 368 ölüme ulaştı; 6.023 hasta hâlâ hastanede tedavi görüyordu.
Bu rakamlar 11 günde 19.227 yatış ve 65 ölüm artışı anlamına geliyor. Önerilen uyarı sistemlerinin hastanelerin hazırlık yapmasına yardımcı olması beklenen yatak, test ve klinik bakım talebinin güncel boyutunu gösteriyorlar.
Dakka Kuzey dang humması gösterge paneli, hastane yatış ve ölüm sayılarını Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünün (DGHS) günlük raporlarından canlı olarak aldığını belirtiyor. Dakka Kuzey Şehir Belediyesi (DNCC), DGHS verilerini doğruladığını ve hastaların adreslerini Google coğrafi kodlama yöntemiyle mahalle ve bölgelere eşleştirdiğini söylüyor.
Dang humması tedavisi Dakka’nın ötesine ulaşmalı
Araştırmaya göre 2023’ten bu yana dang humması nedeniyle hastaneye yatanların yaklaşık üçte ikisi Dakka dışındaydı. Buna karşın ölümlerin yüzde 57 ila 64’ü Dakka’daki hastanelerde kaydedildi.
Bu rakamlar iki farklı yeri gösteriyor: hastane iş yükünün büyük kısmının bulunduğu yerleri ve ölümlerin kaydedildiği yerleri. Planlama için yetkililerin ilçelerde tedavi kapasitesine, başkentteki hastanelerde ise yeterli kaynağa ihtiyacı var.
Hastanede tedavi gören dang humması hastaları arasında kadınların ölme olasılığı erkeklere göre 1,8 kat daha yüksekti. 61 yaş ve üzerindeki hastaların ölme olasılığı ise çocuklara göre 4,5 kat fazlaydı. Bu bulgular, mevcut yatak sayısının yanı sıra hasta sonuçlarındaki farklılıkların da hazırlık çalışmalarında önemli olduğunu gösteriyor.
Sağlık ve Aile Refahından Sorumlu Devlet Bakanı Profesör Dr. M. A. Muhit; kadınlar, çocuklar ve engelliler için hedefli koruma önlemleri alınması çağrısında bulundu. Ayrıca sağlık yetkilileri, meteoroloji kurumları ve diğer kamu kurumları arasında eşgüdüm sağlanmasını istedi.
Seller ve kasırgalar, insanların ihtiyaç duyduğu sağlık hizmetlerine zarar veriyor
Araştırmada yer alan verilere göre sel ve kasırgalar, 2024’te Bangladeş’te 824 sağlık tesisine zarar verdi. Doğal afetler 2019-2024 yılları arasında yılda ortalama 416 kişinin ölümüne yol açtı.
Sel, içme suyunu kirletebilir, sanitasyon sistemlerine zarar verebilir ve tedaviyi aksatabilir. Böylece bir topluluk, normalde hizmet aldığı klinik ya da hastane faaliyetlerini sürdürmekte zorlanırken daha fazla hastalıkla karşı karşıya kalabilir.
KHI, hastanelerin acil durum hazırlıklarının güçlendirilmesini, sel ve hastalık salgınlarına karşı hazırlıkların iyileştirilmesini öneriyor. Hava durumu uyarılarının yerel tesislerde atılacak adımlarla ilişkilendirilmesi, hizmetlerin sürmesini sağlamakla yükümlü kişiler için uyarıları işlevsel hâle getirebilir.
Araştırmadaki veriler farklı yılları ve risk türlerini kapsıyor. Başlıca dönüm noktaları şöyle:
- 2019-2024: Doğal afetler yılda ortalama 416 kişinin ölümüne yol açtı.
- 2023: Modellemelere dayalı tahminler yüksek sıcaklıkları yaklaşık 16 bin ölümle ilişkilendirdi; dang hummasının hastanede tedavisi yaklaşık 154 milyon dolara mal oldu.
- 2024: Sıcaklar potansiyel çalışma süresini 29,3 milyar saat azalttı; sel ve kasırgalar 824 sağlık tesisine zarar verdi.
- 2024-25 mali yılı: Sağlık Hizmetleri Dairesi, iklim faaliyetleri için ayırdığı bütçenin yüzde 24’ünü kullandı.
- 2027 sıcak mevsiminden önce: KHI, ulusal bir sıcaklık ve sağlık eylem planının tamamlanmasını öneriyor.
Hava kirliliği sağlık yükünü daha da artırıyor
Hava kirliliği 20,7 milyar dolarlık maliyet tahmininin dışında tutuluyor; ancak KHI, hava kirliliğinin sağlık etkilerine ilişkin bulguları da inceledi. Modellemelere dayalı tahminler, partikül kirliliğini 2023’te Bangladeş’te yaklaşık 263 bin ölümle ilişkilendirdi.
Partikül kirliliği, havada asılı duran çok küçük parçacıklardan oluşuyor. İnce parçacıklar akciğerlerin derinlerine kadar ulaşarak kalbi ve diğer organları etkileyebiliyor. Bu da hava kirliliğinin sağlık etkilerinin solunum sorunlarının ötesine geçmesini açıklamaya yardımcı oluyor.
Ayrı bir tahmin, fosil yakıt kaynaklı kirliliği 2022’de yaklaşık 30.600 ölümle ilişkilendirdi. İki tahmin farklı kirlilik türlerini ve yılları kapsıyor. Fosil yakıtlar, insanların soluduğu daha geniş parçacık karışımına katkıda bulunuyor.
Önerilen önlemler arasında daha temiz yakıtların kullanılması da var. Sıcaklara karşı koruma ve afet hazırlıklarının yanı sıra zararlı kirliliği azaltmak, hastalıkların ve sağlık hizmetleri üzerindeki baskının başka bir kaynağını da ele alabilir.
Kamu bütçeleri kullanılmazken masrafları aileler karşılıyor
2023’te mevcut sağlık harcamalarının yaklaşık yüzde 79’unu haneler karşıladı; harcanan her beş doların yaklaşık dördü ailelerin sorumluluğundaydı. Dolayısıyla sıcaklar ve hastalıklar, hane bütçesinin iki tarafını da zorlayabilir: gelir düşerken sağlık harcamaları artabilir.
Sağlık Hizmetleri Dairesinin harcama kayıtları başka bir soruna işaret ediyor. Daire, 2024-25 mali yılında iklim bütçesinin yalnızca yüzde 24’ünü kullandı; bütçenin yaklaşık dörtte üçü harcanmadı.
KHI’nin önerileri hem finansman miktarını hem de bu kaynağın kullanılabilmesini ele alıyor. Moazzem, sağlık bütçelerinin daha iyi kullanılmasını ve sağlık hizmetlerini iklim risklerine hazırlamayı amaçlayan Ulusal Sağlık Uyum Planı için özel finansman ayrılmasını istedi.
İklim ve sağlık harcamalarının düzenli olarak yayımlanması da önerilen adımlar arasında. Açık harcama kayıtları, sıcaklardan korunma, salgınlara hazırlık ve sağlık hizmetlerinin dayanıklılığını artırma gibi faaliyetlere ne kadar kaynak aktarıldığını yetkililerin ve kamuoyunun takip etmesini sağlayabilir.
Moazzem ayrıca COP31 dâhil uluslararası iklim finansmanı müzakerelerinde sağlık risklerine daha fazla önem verilmesi çağrısında bulundu. Ekonomik tahminler, Bangladeş’e bu görüşmelerde gündeme getirebileceği veriler sunarken, ülkenin önünde iç kaynakları daha etkili kullanma görevi de bulunuyor.
Gelecek sıcak mevsimden önce atılması gereken adımlar
KHI’nin önerdiği ulusal plan; hava durumu uyarılarını, işyerinde korunmayı ve sağlık hizmetlerinin hazırlık düzeyini bir araya getirecek. Önerilen takvime göre plan, ilk müdahalelerin yüksek kırılganlığa sahip 16 ilçeye odaklanmasıyla 2027 sıcak mevsiminden önce tamamlanmalı.
Duyuruda öncelikli ilçelerin adları açıklanmadı. Öneriler, izlenecek adımları sıralıyor: ulusal yönergelerin hazırlanması, bunların ilçe eylem planlarına dönüştürülmesi, hastanelerle ilçe altı sağlık tesislerinin hazırlanması ve uygulamanın Ulusal Sağlık Uyum Planı üzerinden finanse edilmesi.
Çalışanlar için önerilen değişiklikler somut: içme suyu, gölge, dinlenme ve daha güvenli çalışma saatleri. Sağlık tesisleri içinse hasta sayısı artmadan uyarılara karşılık vermek ve sel gibi acil durumlarda hizmetlerin sürmesini sağlayacak hazırlıkları yapmak gerekiyor.
Muhit’in eşgüdümlü uyarı sistemleri çağrısı ile Moazzem’in sektörlere özel yönergeler çağrısı, aynı görevin farklı yönlerini ele alıyor. Meteoroloji kurumları tehlikeli koşulları belirleyebilir; ancak bu uyarılar geldiğinde işverenlerin, yerel yönetimlerin ve sağlık tesislerinin üzerinde uzlaşılmış adımları atması gerekiyor.
Öne Çıkanlar
- KHI, iklime duyarlı sağlık risklerinin Bangladeş’e yılda 20,7 milyar dolara mal olduğunu tahmin ediyor. Bu tutar, ülkenin 2024 GSYH’sinin yüzde 4,6’sına karşılık geliyor.
- Sıcaklar 15,8 milyar dolarlık kayba ve 2024’te potansiyel çalışma süresinin 29,3 milyar saat azalmasına yol açıyor. Kaybedilen sürenin yaklaşık yüzde 64’ü tarım sektörüne ait.
- Araştırmacılar, yıllık yükün 1 milyar ila 3,3 milyar dolarını özellikle gözlemlenen ısınmaya bağlıyor.
- Yüksek sıcaklıklar daha fazla dang humması vakası nedeniyle hastaneye yatışla ilişkilendirilirken, sel ve kasırgalar 2024’te 824 sağlık tesisine zarar verdi.
- 2023’te mevcut sağlık harcamalarının yaklaşık yüzde 79’unu aileler karşıladı. Sağlık Hizmetleri Dairesi, 2024-25 mali yılında iklim bütçesinin yüzde 24’ünü kullandı.
- KHI, 2027 sıcak mevsiminden önce ulusal bir sıcaklık ve sağlık eylem planı hazırlanmasını, ilk aşamada yüksek kırılganlığa sahip 16 ilçede müdahaleye başlanmasını öneriyor.






