Tokyo Görüşmelerinde Ticaret, Teknoloji ve Savunma Bağlantısı
Japonya ve Almanya, 28 Ekim 2026'da kritik mineral tedarikini güçlendirme, yapay zekâ konusunda üst düzey bir diyalog başlatma ve daha yakın askerî işbirliği olanaklarını araştırma konusunda anlaştı. Böylece sanayi politikası ve ulusal güvenlik daha geniş kapsamlı bir ortaklığa taşındı.
İçindekiler
- Tokyo Görüşmelerinde Ticaret, Teknoloji ve Savunma Bağlantısı
- Kritik Mineraller Ortak Öncelik Haline Geliyor
- Belirli Ülkelerin Adı Anılmadan Ekonomik Güvenlik
- Yapay Zekâ Görüşmeleri ve 33 İş Anlaşması
- Askerî İşbirliği İçin Çerçeve Oluşturulması Gündemde
- Merz Savaş Uçağı Programına İlgi Gösterdi
- Ukrayna ve Tayvan Güvenlik Mesajını Şekillendiriyor
- Sanayiye Destek Hassas Bir Konu Olmayı Sürdürüyor
- Öne Çıkanlar
Japonya Başbakanı Sanae Takaichi ile Almanya Şansölyesi Friedrich Merz, her iki hükümetin de Çin'e bağımlılık ve kötüleşen güvenlik ortamına ilişkin kaygılarla karşı karşıya olduğu bir dönemde Tokyo'daki başbakanlık ofisinde görüştü. Görüşmelerin arka planını Çin'in ihracat kısıtlamaları ve askerî faaliyetleri, Rusya'nın Ukrayna'yı işgali ve uluslararası ticaretteki belirsizlik oluşturdu.
Ziyarete kalabalık bir iş dünyası heyeti de eşlik etti. Merz'e yaklaşık 30 şirket yöneticisi katıldı; kamu ve özel sektör kuruluşları ile şirketler, yapay zekâ ve nükleer füzyon dâhil ileri teknolojileri kapsayan 33 mutabakat zaptı imzaladı.
Merz, savaş uçağı geliştirme konusunda işbirliğine ilgi gösterdi. Bu işbirliği, Almanya'yı Japonya, İngiltere ve İtalya'nın öncülük ettiği Küresel Muharip Hava Programı'na (GCAP) bağlayabilir. Program, 2035'e kadar yeni nesil bir savaş uçağı geliştirmeyi amaçlıyor.
Bu görüşme, Merz'in Mayıs 2025'te göreve gelmesinden bu yana Japonya'ya yaptığı ilk ziyaret oldu. Singapur ve Güney Kore'yi de kapsayan Asya turunun bir parçası olan ziyaret, Almanya'nın ABD ve Çin'e yoğun bağımlılığının ötesinde ticari ilişkilerini güçlendirme arayışına denk geldi.
Kritik Mineraller Ortak Öncelik Haline Geliyor
Japonya ve Almanya, Çin'in kritik mineralleri ve yarı iletkenleri etkileyen ihracat kontrollerine ilişkin kaygılar doğrultusunda stratejik ürünlerin tedarik zincirlerini güçlendirme konusunda anlaştı. Her iki ülkedeki üreticiler için bu malzemelere güvenilir erişim, fabrikaların çalışmaya devam edebilmesiyle yakından bağlantılı.
Nadir toprak elementleri özellikle kaygı konusu. Elektrikli araçlardan yarı iletken ekipmanlarına ve savunma sistemlerine kadar pek çok üründe kullanılan bu elementlerin küresel arzına Çin hâkim. Dolayısıyla kısıtlamalar aynı anda birçok sektörü etkileyebilir.
Tedarik zinciri, bir malzemeyi çıkarılmasından işlenmesine ve üretimine, oradan da nihai ürüne dönüştürülmesine kadar taşıyan işletmeler ve süreçler dizisidir. Bu zinciri güçlendirmek, ek tedarikçiler bulmak veya tedariki tek bir ülkedeki kararlara daha az bağımlı hâle getirmek anlamına gelebilir. Liderler, belirli tedarik miktarları veya satın alma sözleşmeleri açıklamadan dayanıklılığı artırma hedefinde uzlaştı.
Sırasıyla dünyanın dördüncü ve üçüncü büyük ekonomileri olarak tanımlanan Japonya ve Almanya'nın her ikisi de önemli imalat sanayisi çıkarlarına sahip. Ortak kaygıları somut: küçük ama vazgeçilmez bir girdinin eksikliği, çok daha değerli bir makinenin, aracın veya elektronik cihazın üretimini aksatabilir.
Belirli Ülkelerin Adı Anılmadan Ekonomik Güvenlik
Liderler ekonomik güvenlik ve ileri teknoloji işbirliğine ilişkin bildirgeler kabul etti. Takaichi ayrıca görüşmelerin ardından daha geniş bir işbirliği paketini ortaya koyan üç ortak açıklama yayımlanacağını söyledi.
Bildirge ve açıklamalarda Çin'in veya ABD'nin adı doğrudan geçmedi. Ancak ekonomik baskı konusuna odaklanılması, her iki hükümet için de temel bir kaygıya değiniyordu: başka bir ülkeye baskı uygulamak amacıyla ticaretin, tedarik kısıtlamalarının veya diğer ekonomik tedbirlerin kullanılması.
Almanya'nın Washington ve Pekin'e ticari bağımlılığını azaltma çabası, ortaklığa güvenlik hedeflerinin yanı sıra ticari bir amaç da kazandırıyor. Japonya, Alman şirketlerinin bağlarını derinleştirebileceği bir başka büyük sanayi ekonomisi sunarken Tokyo da benzer tedarik kaygılarıyla karşı karşıya olan Avrupalı bir ortak kazanıyor.
Takaichi, görüşmenin ardından anlaşmayı açıklarken iki ülkeyi birbirini tamamlayan güçlü yönlere sahip ortaklar olarak tanımladı:
Çok çeşitli alanlarda stratejik işbirliğimizi daha da güçlendirme konusunda anlaştık.
Japonya başbakanı, bu işbirliğinin dayandığını söylediği ilkeleri de şöyle açıkladı:
Japonya ve Almanya, birbirini tamamlayan güçlü yönlere sahip ve hukukun üstünlüğüne dayalı özgür, açık ve adil bir uluslararası ekonomik düzeni savunma konusunda aynı düşünceleri paylaşan önemli ortaklardır.
Her iki lider de diğer ülkeyi "birinci sınıf ortak" olarak nitelendirdi. Bu ifade, ilişkiyi tek bir ticaret anlaşmasının veya savunma projesinin ötesine taşıdı.
Yapay Zekâ Görüşmeleri ve 33 İş Anlaşması
Planlanan üst düzey yapay zekâ diyaloğu, iki hükümete yapay zekâyı ele alabilecekleri özel bir iletişim kanalı sağlayacak. Yapay zekâ sistemleri örüntüleri tanıma, metin üretme veya insanların karar almasına yardımcı olma gibi görevleri yerine getiriyor; bu da teknolojiyi sanayi ve kamu yönetiminin birçok alanı için önemli kılıyor.
Liderler diyaloğun kurulacağını duyurdu ancak ilk toplantının tarihini açıklamadı. Ayrıntılı gündem ve katılımcı kurumların sorumlulukları da belirsiz bırakıldı.
Özel sektör işbirliği yapay zekânın yanı sıra hidrojen ve nükleer füzyonu da kapsıyor. Hidrojen, sanayi süreçlerinde kullanılmak üzere enerji taşıyabiliyor. Nükleer füzyon ise hafif atom çekirdeklerini birleştirerek enerji açığa çıkarmayı hedefliyor. Füzyon hâlâ geliştirilme aşamasında olduğundan bu alandaki çalışmaların merkezinde araştırma ve mühendislik işbirliği yer alıyor.
İmzalanan 33 mutabakat zaptı, diplomatik görüşmeyi projeleri yürütecek kuruluş ve şirketlerle buluşturuyor. Mutabakat zaptı genellikle ortak niyetleri ve işbirliği çerçevesini kayda geçiriyor; sonraki çalışmalar her bir anlaşmanın koşullarına bağlı oluyor.
İş dünyası heyetinin büyüklüğü de ziyaretin hükümet politikalarını sanayi çıkarlarıyla ne ölçüde ilişkilendirdiğini gösteriyor. Mineral tedariki, ileri bilgi işlem ve yeni enerji teknolojileri, Japon ve Alman şirketlerinin gelecekteki ürünleri ve üretim yöntemleri açısından önem taşıyor.
Askerî İşbirliği İçin Çerçeve Oluşturulması Gündemde
Takaichi ve Merz, silahlı kuvvetleri arasında işbirliği olanaklarını ve çerçevelerini inceleme, birbirini tamamlayan savunma sanayileri arasındaki işbirliğini teşvik etme konusunda anlaştı. Böylece askerî görüşmeler hem kuvvetlerin nasıl birlikte çalışabileceğini hem de şirketlerin nasıl ekipman geliştirebileceğini veya tedarik edebileceğini kapsadı.
Japonya'nın 2026'nın ilerleyen dönemlerinde üç temel güvenlik politika belgesini gözden geçirme planı, bu işbirliğine ülke içindeki politika zeminini sağlıyor. İnsansız sistemlerin geniş ölçekte konuşlandırılmasının revizyonların temel unsurlarından biri olması bekleniyor; bu da insansız hava araçlarını kapsayan sanayi işbirliğini daha önemli kılıyor.
3 Ağustos 2026 tarihli Savunma Bakanlığı değerlendirmesi, Üç Stratejik Belge'nin gözden geçirilmesine katkı sağlamak üzere hazırlandı. Değerlendirmede, Japonya'nın bu revizyonlar yoluyla savunma kabiliyetlerini dönüştüreceği belirtiliyor; çok sayıda farklı insansız sistemin sahaya sürülmesi ve taarruz amaçlı insansız hava araçlarının (İHA) kullanıma alınması gelecekteki savunma tedbirleri arasında sayılıyor.
İnsansız sistemler, içinde bir kişi bulunmadan çalışıyor; ancak insanlar bu sistemleri uzaktan kontrol edebiliyor veya denetleyebiliyor. Geliştirilmeleri; Tokyo'da ele alınan daha geniş teknoloji gündemiyle örtüşen uçak tasarımı, sensörler, iletişim ve yazılım alanlarını bir araya getiriyor.
Japonya Savunma Bakanlığı, Mart 2026 tarihli savunma kabiliyetlerini dönüştürme belgesinde insansız kabiliyetlerin önemini vurguluyor ve insansızlaştırma ile otomasyonun kapsamlı biçimde değerlendirilmesi çağrısında bulunuyor. Belgede, 2026 mali yılı bütçesinde insansız unsurların kullanıma alınması için 100,1 milyar yen ayrıldığı belirtiliyor. Ayrıca 2027 mali yılında insansız unsurları kullanarak Eşgüdümlü, Hibrit, Entegre ve Güçlendirilmiş Kıyı Savunması'nın (SHIELD) kurulması hedefleniyor.
Ağustos ayındaki değerlendirme, Japonya'nın mevcut kabiliyetlerinin sınırlarını da ortaya koyuyor. Ülkedeki insansız sistemler ağırlıklı olarak kısa menzilli ve istihbarat, gözetleme ve keşif amacıyla kullanılıyor. Menzil ötesi füzelerle birlikte çalışmak üzere tasarlanan taarruz İHA'larının tedarikine ise henüz başlanmadı. SHIELD tamamlandıktan sonra bile envanterin birkaç bin platformla sınırlı kalması bekleniyor. Çift kullanımlı unsurlar dâhil insansız sistemler için seri üretim kapasitesi oluşturma çalışmaları da henüz ilk aşamalarda.
Takaichi, Avrupa-Atlantik ve Hint-Pasifik bölgelerinin güvenliğinin birbirinden ayrı düşünülemeyeceğini söyledi. Bu yaklaşım, Avrupa'daki Rusya savaşını Japonya'nın Asya'daki askerî baskıya ilişkin kaygılarıyla ilişkilendirdi: Her iki bölgedeki gelişmeler de diğer bölgedeki ortakların güvenlik değerlendirmelerini etkiliyor.
Görüşmeler, Japonya'nın Almanya'nın yanı sıra diğer Avrupa ülkeleriyle de savunma ilişkilerini güçlendirme çabasını ve Almanya'nın Hint-Pasifik'e artan ilgisini yansıtıyor. Önerilen çerçeve, bu siyasi yakınlaşmaya askerî işbirliği için daha düzenli bir kanal sağlayacak.
Merz Savaş Uçağı Programına İlgi Gösterdi
Merz, Almanya'nın Japonya ile savaş uçağı geliştirme konusunda işbirliğine açık olduğunu söyleyerek GCAP'a ilgi gösterdi. Japonya, İngiltere ve İtalya, 2035'e kadar yeni nesil bir savaş uçağı geliştirme hedefiyle projeyi hâlihazırda yürütüyor.
Almanya'nın programa katılması Tokyo'daki görüşmede karara bağlanmadı. Takaichi ortak basın toplantısında GCAP'tan söz etmedi. Bu nedenle Merz'in açıklamaları, genişletilmiş bir ortaklığın duyurulmasından ziyade ilgi beyanı niteliğinde kaldı.
Bu fark, görüşmelerin bir sonraki aşaması açısından önemli. Genel savunma sanayisi işbirliği birçok ekipman türünü kapsayabilir; bir savaş uçağı programına katılmak ise geliştirme sorumlulukları, teknoloji, finansman ve üretim konularında karar alınmasını gerektirir.
2035 hedefi, uçak konusundaki görüşmelere yapay zekâ diyaloğu başlatmak veya minerallere erişimi iyileştirmek gibi yakın vadeli çalışmaların çok ötesinde bir zaman ufku kazandırıyor. Almanya'nın üstleneceği herhangi bir rolün, üç hükümetin hâlihazırda geliştirdiği programa uyması gerekecek.
Ukrayna ve Tayvan Güvenlik Mesajını Şekillendiriyor
Liderlerin uluslararası güvenlik ortamını ele aldığı görüşmelerde, 2022'de başlayan Rusya'nın Ukrayna'yı geniş çaplı işgali önemli bir yer tuttu. Her iki hükümet de Çin'in Hint-Pasifik'te giderek daha iddialı hâle gelen tutumunu gündeme getirdi.
Merz, Tayvan Boğazı'nda artan gerilimden kaygı duyduğunu belirterek ilgili taraflara ihtiyatlı davranma çağrısı yaptı. BM Şartı'nda yer alan güç kullanma yasağının geçerli olduğunu söyleyen Merz, açıklamalarını devletler arasındaki ilişkileri düzenleyen uluslararası kurallar çerçevesinde konumlandırdı.
Tayvan Boğazı, Tayvan'ı Çin ana karasından ayırıyor. Merz, boğazı Tokyo'da Ukrayna'yla birlikte gündeme getirerek Almanya'nın Avrupa güvenliğine ilişkin kaygılarını Doğu Asya'daki olası bir çatışma kaynağıyla ilişkilendirdi.
Merz ayrıca Japonya ve Almanya'nın ortak çıkar ve değerlere sahip olduğunu, büyük güçlerin sınırsız hareket etmesini önlemek için birlikte çalışabileceklerini söyledi. Bu mesaj, ticari ilişkilerin ve güvenlik işbirliğinin ortak kurallar aracılığıyla korunmasına yönelik daha geniş anlaşmayı destekledi.
Sanayiye Destek Hassas Bir Konu Olmayı Sürdürüyor
Takaichi, liderlerin sanayi destek tedbirleri uygularken her ülkenin çıkarlarını gözetmenin önemini teyit ettiğini söyledi. Açıklamalarının, Almanya ve Fransa'nın desteklediği, Avrupa'da üretilen otomobillere öncelik tanımayı öngören ve Japonya'yı önerilen ayrıcalıklı uygulamanın dışında bırakan AB teklifine yönelik olduğu anlaşılıyor.
Bu konu, ortaklığın içindeki pratik bir gerilimi gözler önüne seriyor. Her iki ülke de sanayilerinin daha güvenli ve ticaret ortaklarının güvenilir olmasını istiyor; ancak yerli veya bölgesel üretimi desteklemek üzere tasarlanan politikalar, dost ülkelerden üreticileri dezavantajlı duruma düşürebiliyor.
Japon otomotiv şirketleri açısından kaygı, Avrupa sanayi politikası kapsamında sunulan avantajlara erişim. İki hükümet açısından ise bu kaygıyı, özgür, açık ve adil bir uluslararası ekonomik düzeni destekleme yönündeki beyanlarıyla bağdaştırmak gerekiyor.
Merz, Takaichi'yi ertesi yıl Berlin'e davet etti. Açıklanan adımların sıralaması, kısa vadeli diplomatik anlaşmalardan çok daha uzun geliştirme takvimlerine sahip projelere uzanıyor:
- 2022: Japonya ve Almanya'nın güvenlik görüşmelerinde gündemde kalmaya devam eden Rusya, Ukrayna'yı geniş çaplı işgaline başladı.
- Mayıs 2025: Merz, Almanya Şansölyesi olarak göreve başladı.
- 28 Ekim 2026: Takaichi ve Merz Tokyo'da bir araya gelerek ekonomi, teknoloji ve savunma alanlarında daha geniş kapsamlı işbirliği açıkladı.
- 2026'nın ilerleyen dönemleri: Japonya, üç temel güvenlik politika belgesini güncellemeyi planladı; insansız sistemler öncelikli konular arasında yer aldı.
- 2027: Merz, Takaichi'yi Berlin'i ziyaret etmeye davet etti.
- 2035: GCAP, yeni nesil savaş uçağını geliştirmeyi hedefliyor.
Kısa vadeli çalışmalar, Tokyo'da verilen taahhütleri hükümet görüşmelerine, askerî düzenlemelere ve iş projelerine dönüştürmeye odaklanıyor. Otomobil politikası anlaşmazlığı, daha yakın bir ortaklığın iki imalat ekonomisinin çıkarlarının ayrıştığı alanlarda da müzakere gerektireceğini gösteriyor.
Öne Çıkanlar
- Japonya ve Almanya, kritik mineral tedarik zincirlerini güçlendirme ve üst düzey bir yapay zekâ diyaloğu başlatma konusunda anlaştı.
- Merz'e yaklaşık 30 iş dünyası yöneticisi eşlik etti; kuruluşlar ve şirketler ileri teknolojileri kapsayan 33 mutabakat zaptı imzaladı.
- Liderler, silahlı kuvvetleri arasında işbirliği için bir çerçeve oluşturmayı ve savunma sanayisi bağlarını yakınlaştırmayı değerlendirecek.
- Merz, savaş uçağı işbirliğine ilgi gösterdi ancak Almanya'nın GCAP'a katılması kararlaştırılmadı.
- Ukrayna, Tayvan Boğazı ve ekonomik baskıya ilişkin kaygılar görüşmelere yön verdi.
- Avrupa'da üretilen otomobillere destek verilmesi Japonya açısından hassas bir konu olmaya devam ediyor.






