Masalarda bırakılan yemekler gizli riskler taşıyabilir
Our Tampines Hub Hawker Centre’da, 60’lı ya da 70’li yaşlarında olduğu düşünülen bir adam her gün müşterilerin geride bıraktığı yemekleri toplayıp eve götürmek üzere paketliyor. Bir mahalle sakinine, israfı önlemek istediğini ve yemekleri akşam yemeğinde yiyeceğini söylemiş.
İçindekiler
- Masalarda bırakılan yemekler gizli riskler taşıyabilir
- Tampines’te günlük bir rutin
- Wang, tercihini para değil israfın belirlediğini söylüyor
- Farklı ziyaretler farklı rutinleri ortaya koyuyor
- Tarih belirtilen gözlemler ne gösteriyor?
- Zaman ve sıcaklık neden önemli?
- Gıda paylaşımı savunucusu dikkatli olunması çağrısı yaptı
- Yardım, kişiyi anlamakla başlıyor
- Öne çıkanlar
Temizlik görevlileri, Chinatown’daki People’s Park Food Centre’da da benzer davranışlar görüldüğünü anlattı. İki ya da üç yaşlı erkek, masalardan ve tepsi iade noktalarından tekrar tekrar yemek topluyor. 3 Kasım 2022’de yayımlanan önceki bir haberde, en az yedi yaşlı kişinin burada düzenli olarak yemek artığı topladığı ya da yediği aktarılmıştı.
Bu anlatımlar iki konuyu gündeme getiriyor: İnsanlar neden tanımadıkları kişilerin bıraktığı yemekleri yiyor ve kişilerin içinde bulunduğu koşulları göz ardı etmeden sağlıkları nasıl korunabilir? Pasir Ris’te yaşayan 84 yaşındaki Wang, yemek alabilecek maddi gücü olduğunu ancak yiyeceklerin çöpe atıldığını görmekten hoşlanmadığını söyledi. Diğer erkekler nedenlerini açıklamadı.
Singapur Gıda Ajansı (SFA), gıda güvenliği rehberinde bakterilerin en hızlı 5°C ile 60°C arasında çoğaldığını belirtiyor. Ajans, sıcak pişmiş yemeklerin servis edilene kadar 60°C’nin üzerinde tutulmasını, soğukta saklanan yiyeceklerin ise 4°C veya altında muhafaza edilmesini tavsiye ediyor.
Bir seyyar yemek merkezindeki masada bırakılan yemek genellikle bu kontrollü koşulların dışına çıkmış oluyor. Yemeği toplayan kişi, yemeğin ne zaman pişirildiğini, ne kadar süredir orada durduğunu ya da önceki müşteri yemek yerken başına ne geldiğini pek bilmeyebilir.
Tampines’te günlük bir rutin
Our Tampines Hub’daki bir mahalle sakini, yaşlı adamı her gün masalardaki bitmemiş yemekleri paketlerken gördüğünü anlattı. Bazı seyyar yemek merkezi çalışanları da onun yemek topladığını fark etmiş ancak gerginlik yaşanmasını önlemek için müdahale etmekten kaçınmış.
Bir temizlik görevlisi, dört ila beş yıldır her gün aynı şeyi yapan başka bir yaşlı adamdan söz etti. Adamın merkezden içecek de aldığını söyledi. Bu süre, söz konusu kişi için uzun süredir devam eden bir rutine işaret ediyor; ancak anlatımlarda bunun ne zaman başladığı veya adamın koşulları açıklanmıyor.
Yemeği akşam için eve götürmek, toplama ve yeme arasına bir süre daha ekliyor. Adamın anlattıkları, yemeği nasıl taşıdığını, sakladığını ya da yeniden ısıttığını belirtmiyor. Bu adımlar önem taşıyor; çünkü pişmiş yemek yeterince sıcak ya da soğuk tutulmayıp ılık kaldığında bakteriler çoğalabilir.
Çalışanların adama yaklaşma konusundaki çekingenliği de pratik bir güçlüğü ortaya koyuyor. Temizlik görevlileri ve tezgâh çalışanları aynı kişiyi tekrar tekrar görebilir; ancak yemek ya da para hakkında kendiliğinden soru sormak rahatsız edici bir karşılaşmaya yol açabilir.
Wang, tercihini para değil israfın belirlediğini söylüyor
Chinatown’da Wang, bu alışkanlığının nedenini açıkça anlattı. 84 yaşındaki Wang, Pasir Ris’te yaşadığını, bir ailesi ve çocukları olduğunu, hareketli atmosferini sevdiği için röportajdan birkaç ay önce Chinatown’a gelmeye başladığını söyledi. Akşamları evine dönüyordu.
Wang, yemek alabilecek maddi gücü olduğunu söyledi. Onu rahatsız eden, müşterilerin balıklar ve neredeyse hiç dokunulmamış görünen tabaklar dâhil, büyük miktarda yemeği geride bırakmasıydı.
Başkalarının yemek artıklarını yediğini kabul eden yaşlı müşteri Wang, nedenini şöyle anlattı:
Yemek hâlâ sıcak," dedi. "Böyle israf edilmesi çok yazık. O yüzden yiyorum.
Yemeğin sıcak olması, ona neden yenebilir göründüğünü açıklamaya yardımcı oluyor. Ancak SFA’nın rehberi, pişmiş yemeğin sıcak tutulması için belirli bir sıcaklık veriyor: 60°C’nin üzerinde. Ilık hissedilen yemekler, bakterilerin hızla çoğaldığı sıcaklık aralığında kalmış olabilir.
Wang, yemek artığı yiyen kişilerin genellikle kendi hâlinde olduklarını da söyledi. Anlattıkları kendi tercihlerini açıklıyor; yemek toplayan diğer kişilerin nedenleri ise kendilerinden dinlenmeli.
Farklı ziyaretler farklı rutinleri ortaya koyuyor
People’s Park bölgesinde 10 yılı aşkın süredir tezgâh işleten 52 yaşındaki Du soyadlı bir esnaf, her gün yemek artığı yemeye gelen yaklaşık üç kişiden söz etti; başka bir anlatımda bu sayı üç ila dört yaşlı kişi olarak verildi. Du, bazılarının akşam 20.00 ya da 21.00 civarında geldiğini, temizlik görevlisi Ah Quan’ın ise sabah 10.00’dan itibaren düzenli ziyaretlerden söz ettiğini, diğer çalışanların da öğle saatlerinde gelenleri anlattığını söyledi.
Tezgâh yardımcısı 50 yaşındaki Ma soyadlı kadın, müşteriler kalktıktan hemen sonra bitmemiş yemekleri yemeye başlayan bir adam gördüğünü söyledi. Du, müşterilerin bazen yemek artığı toplayan kişilere yemek satın aldığını belirtti.
Kasım 2022 tarihli haberde, sabah yemek toplayan bir adam ve öğleden sonra ya da akşam bunu yaptığı görülen dört yaşlı erkek dâhil, düzenli olarak gelen en az yedi kişilik daha geniş bir gruptan söz ediliyordu. Bazıları merkezde yemek yiyor, bir kişi ise yiyecekleri götürmek için kutu ya da çanta taşıyordu.
Bu gözlemler, kesintisiz bir sayım değil, belirli zamanlarda görülen kişileri anlatıyor. Ayrıca herkese tek bir yaklaşımın uygun olmayabileceğini gösteriyor: Bazı kişiler daha sonra yemek üzere yiyecek toplarken, bazıları henüz temizlenmemiş bir masaya oturup hemen yiyor.
Tarih belirtilen gözlemler ne gösteriyor?
En net kronoloji, Ekim 2022’deki ziyaretlerden ve ardından Sosyal ve Aile Gelişimi Bakanlığının yanıtına ilişkin yayımlanan haberden oluşuyor. Tampines’teki gözlemlere ve Wang’la yapılan röportaja burada yıl belirtilmediğinden, bunlar tarihli kronolojinin dışında kalıyor.
- 21 Ekim 2022: Saat 10.00 civarında bir adamın tepsi iade alanında tabaktaki yemeği yediği, ardından bir masada kalan erişteyi bulduğu görüldü. Başka bir müdavimin de saat 13.00 civarında yemek aradığı gözlendi.
- 22 Ekim 2022: Bay Hong olarak tanıtılan 68 yaşındaki bir adam, önceki müşterilerin çatal bıçaklarını kullanarak artan erişteyi bira içerken yedi.
- 28 Ekim 2022: Bir temizlik görevlisinin yemek artığı toplamasıyla tanıdığı başka bir adamın üç şişe bira aldığı görüldü.
- 3 Kasım 2022: Olaylara ilişkin haberde, bakanlığın yaşlı kişileri tespit etmek ve ihtiyaç duyanlara yardım sunmak için yerel gönüllüler ve esnafla birlikte çalıştığı belirtildi.
İçecek tezgâhında çalışan Bay Zhang, Bay Hong’un birasını ondan aldığını söyledi. Temizlik görevlisi Ah Quan da yemek artığı yiyen bir adamın içecek satın aldığını gördüğünü anlattı. Wang ise yemek alacak parasının olduğunu açıkça söyledi.
Maddi koşulları tek bir satın alma üzerinden değerlendirmek mümkün değil. Sahada yardım çalışması yürütenler için bir sonraki doğru adım, kişinin yemeklere erişimini, yaşam koşullarını ve destek kabul etmeye istekli olup olmadığını sormak. Bay Hong, yemek artığı yeme nedenini açıklamayı reddetti.
Zaman ve sıcaklık neden önemli?
Seyyar yemek merkezindeki davranışları değerlendiren bir doktor, tanımadıkları kişilerin bıraktığı yemekleri yemenin gıda zehirlenmesi ve bulaşıcı hastalık riskini artırabileceği uyarısında bulundu. Doktor, iki saatten uzun süre dışarıda bırakılan pişmiş yemeklerin bozulabileceğini ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler için sağlık risklerinin daha yüksek olduğunu söyledi.
SFA’nın tavsiyeleri, altta yatan süreci açıklıyor. Bakteriler, ajansın “tehlike bölgesi” olarak tanımladığı 5°C ile 60°C arasında hızla çoğalabilir. Yiyecekleri yeterince sıcak ya da soğuk tutmak bu süreci yavaşlatır. Pişmiş bir yemeği normal ortam sıcaklığında bırakmak, bakterilerin çoğalmasına daha fazla fırsat verir.
Yemeğin toplanma saati, hesabın yalnızca bir kısmı. Bir müşteri kalktıktan hemen sonra erişteyi alan kişi, eriştenin o ana kadar ne kadar süredir masada olduğunu yine de bilemeyebilir. Yemeği akşam için paketlemek aradaki süreyi daha da uzatır.
Yiyeceğin elleçlenmesi de başka bir bulaşma yolu oluşturur. Kullanılmış çatal bıçaklar, eller ve müşteriyle temas mikropları taşıyabilir. SFA, saklanan pişmiş yemeğin bir kısmının temiz bir tabağa alınmasını, kalan yemeğin bulaşmaya karşı korunmasını tavsiye ediyor.
SFA, saklanan pişmiş yemeğin en az iki dakika boyunca en az 75°C’ye kadar ısıtılmasını ve yalnızca bir kez yeniden ısıtılmasını öneriyor. Saklamaya ilişkin tavsiyeleri arasında temiz, kapalı kaplar kullanmak ve pişmiş yemek soğuduktan sonra buzdolabında ya da dondurucuda muhafaza etmek de bulunuyor. Terk edilmiş bir tabağı alan kişi, yemeğin nasıl elleçlendiğini bilmek için gereken geçmiş bilgiden genellikle yoksundur.
Gıda paylaşımı savunucusu dikkatli olunması çağrısı yaptı
Freegan In Singapore’ın kurucu ortaklarından Daniel Tay, tanımadıkları kişilerin atılmış yemeklerini yememeleri uyarısında bulundu. Freegan uygulamaları, israfı azaltma amacıyla istenmeyen yiyeceklerin ve diğer eşyaların ücretsiz alınmasını içeriyor.
Tay, yemek artığı toplamayı önermemesinin nedenlerinden birinin yiyeceğin ne kadar süre dışarıda kaldığının bilinmemesi olduğunu söyledi:
"[Yemek artıklarının yenmesini] önermiyorum, çünkü yemeğin yenmeden önce ne kadar süre dışarıda kaldığını bilmiyoruz," dedi Tay.
Tay ayrıca haşerelerden ya da önceki müşteriden, hasta bir kişi de dâhil, bulaşma riski olduğu uyarısında bulundu. Endişesi hem yemeğin başında kimse olmadan geçirdiği süreyi hem de başka kişilerle daha önceki temasını kapsıyor.
Tay, müşteriler masalarındayken yanlarına gidip bitiremeyecekleri yemekleri sormayı, kalktıktan sonra yemekleri almaya tercih ettiğini söyledi. Bu konuşmanın, müşterileri israf ettikleri yemekler konusunda daha bilinçli hâle getirebileceğini de belirtti.
SFA’nın elleçleme ve sıcaklık tavsiyeleri, paylaşılan her türlü yemek için geçerliliğini koruyor. İsrafı azaltmak isteyen müşteriler için ajansın yalnızca tüketebilecekleri kadar sipariş verme tavsiyesi daha basit bir başlangıç sunuyor: Yemeyi beklediklerinden fazlasını sipariş etmemek.
Yardım, kişiyi anlamakla başlıyor
Sosyal ve Aile Gelişimi Bakanlığı, Kasım 2022’de yayımlanan yanıtında, söz konusu yaşlı kişileri tespit etmek için yerel gönüllüler ve esnafla birlikte çalıştığını söyledi. İhtiyaç hâlinde maddi yardım veya gıda desteği sağlanabileceğini belirtti.
Bakanlık o dönemde halka 1800-222-0000 numaralı telefonu aramalarını, Aile Hizmet Merkezlerine ya da Sosyal Hizmet Ofislerine başvurmalarını veya bir kişiyi yardıma yönlendirmek için OneService Uygulaması’ndaki Help Neighbour özelliğini kullanmalarını önerdi. Bunlar, 2022’deki yanıtta belirtilen başvuru yollarıydı.
Kişilere yönelik değerlendirmelerin sonucu ya da yeni bir güncellemenin tarihi açıklanmadı. Tampines’teki anlatımlarda da yemek toplayan erkeklere sosyal hizmetler tarafından ulaşılıp ulaşılmadığına ilişkin bilgi yok.
Wang’ın açıklaması, çalışanların gözlemleri ve bakanlığın yanıtı uygulanabilir bir yaklaşıma işaret ediyor: Her kişinin neden yemek topladığını anlamak, ihtiyaç duyduğunda yardım sunmak ve sağlık riskini doğrudan ele almak. İsrafı azaltmak ve yaşlıların güvenli biçimde hazırlanmış yemeklere erişmesini sağlamak birlikte mümkün.
Öne çıkanlar
- Our Tampines Hub ve People’s Park Food Centre’da yaşlı erkeklerin müşterilerin yemek artıklarını topladığı ya da yediği görüldü.
- 84 yaşındaki Wang, yemek alabilecek maddi gücü olduğunu ve israftan hoşlanmadığı için yemek artığı yediğini söyledi.
- Kasım 2022 tarihli bir haberde, People’s Park’ta düzenli olarak yemek toplayan en az yedi kişiden ve bakanlığın bu kişileri tespit edip destek sunma çalışmalarından söz edildi.
- SFA, bakterilerin en hızlı 5°C ile 60°C arasında çoğaldığını belirtiyor ve sıcak pişmiş yemeklerin servis edilene kadar 60°C’nin üzerinde tutulmasını tavsiye ediyor.
- Masalarda bırakılan yemeklerin ne kadar süre saklandığı, nasıl elleçlendiği ve bulaşma ihtimali belirsizdir; yemek daha sonra yenmek üzere eve götürüldüğünde risk artar.






