Maliyetli petrol şoku ekonominin geneline yayılıyor
Hindistan’ın ham petrol sepeti, mevcut en güncel günlük fiyatlara göre Ekim 2026’da varil başına ortalama 120,08 dolara ulaştı. Böylece ülkenin temel petrol ithalatı göstergesi, yaklaşık 15 yılın en yüksek seviyesine yaklaştı. Artış, yakıt satıcıları üzerindeki baskıyı artırıyor, ithalat faturasını kabartıyor ve tüketicilerle çiftçilere sağlanan kamu desteğinin maliyetini yükseltiyor.
İçindekiler
- Maliyetli petrol şoku ekonominin geneline yayılıyor
- Hindistan sepetinin fiyatı ne kadar hızlı yükseldi?
- İthalat faturası neden talepten daha hızlı büyüyor?
- Daha fazla petrol sevk ediliyor, ancak teslimat hâlâ pahalı
- Yakıt satıcıları, gelirleri artarken zararları üstleniyor
- Tüketicileri korumanın maliyetini kim üstleniyor?
- Gübre ve mutfak tüpü bütçe baskısını artırıyor
- Rafineri ihracatı zararı telafi edebilir mi?
- Haneler ve işletmeler için ne değişiyor?
- Öne Çıkanlar
Petrol Planlama ve Analiz Hücresi’nin (PPAC) 23 Ekim’de güncellediği ham petrol fiyatı verilerine göre sepet, 22 Ekim’de varil başına 119,99 dolardı. Ekim ortalaması, Mart 2012’de kaydedilen 123,61 dolara yaklaşıyor. Yaklaşık 15 yılın en yüksek seviyesi ifadesinin dayandığı tarihsel karşılaştırma da bu.
Hindistan, nisan-eylül döneminde ham petrol ithalatına 90,6 milyar dolar harcadı. Bir önceki yılın aynı döneminde bu tutar 61,9 milyar dolardı. Buna karşın satın alınan miktar çok az değişerek 121,8 milyon tondan 122,7 milyon tona çıktı. Ülke, yalnızca yüzde 0,7 daha fazla petrol için yaklaşık 28,7 milyar dolar daha fazla ödeme yaptı.
Yurt içi yakıt fiyatları uluslararası maliyetlerden daha az arttığı için tüketiciler kısmen korundu. Petrol pazarlama şirketleri, mayıstaki pompa fiyatı artışlarına rağmen yakıt satışlarından zarar etmeyi sürdürüyor. Öte yandan gübre maliyetlerindeki artış, merkezi hükümet bütçesi üzerinde ek baskı yaratıyor.
Axis Bank Research, ham petrolün yıl boyunca varil başına ortalama 100 dolar olması varsayımıyla, Merkezî Hükümet, eyaletler, kamu sektörü şirketleri ve Hindistan Merkez Bankası’nın (RBI) birlikte gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 1,7’sine denk gelen bir desteği üstlenebileceğini tahmin ediyor. Ekim fiyatı bu varsayımın şimdiden yaklaşık 20 dolar üzerinde. Bu da şokun ne kadar süreceğini temel bir kaygı hâline getiriyor.
Hindistan sepetinin fiyatı ne kadar hızlı yükseldi?
PPAC’nin aylık verileri, yaz başında ucuzlayan petrolün ardından keskin bir dönüş yaşandığını gösteriyor. Hindistan sepeti nisan ayında 114,48 dolardan temmuzda 82,04 dolara geriledi; ardından eylülde 116,09 dolara, ekim ayında ise şu ana kadar 120,08 dolara çıktı. Ekim ortalaması, temmuz ayına göre yaklaşık yüzde 46 daha yüksek.
Sepet; Brent Dated ile temsil edilen düşük kükürtlü ham petrolün ve Umman ile Dubai türleriyle temsil edilen yüksek kükürtlü ham petrolün fiyatlarını bir araya getiriyor. Düşük ve yüksek kükürtlü ifadeleri, rafinerilerin petrolü işleme biçimini etkileyen kükürt içeriği farklılıklarını tanımlıyor. PPAC, ekim ayındaki düşük kükürtlü petrolün yüksek kükürtlü petrole oranını 65,27’ye 34,73 olarak veriyor.
- Nisan 2026: Hindistan sepetinin varil başına ortalama fiyatı 114,48 dolardı.
- Mayıs-temmuz: Ortalama önce 106,23 dolara, ardından 83,22 ve 82,04 dolara geriledi.
- Ağustos ve eylül: Fiyatlar 90,19 ve 116,09 dolara yükseldi.
- 22 Ekim: Günlük sepet fiyatı 119,99 dolardı.
- 23 Ekim: PPAC’nin güncel tablosunda ekim ayı ortalaması şu ana kadar 120,08 dolar olarak gösterildi.
121,25 dolarlık bir ekim ortalaması da gündeme geldi; ancak PPAC’nin 23 Ekim tarihli tablosunda yer alan resmî ve tarihli rakam 120,08 dolar. Ay henüz sona ermediğinden, sonraki günlük fiyatlarla resmî ortalama değişebilir.
Suudi Arabistan’ın sivil ve enerji altyapısına yönelik saldırıların yeniden başlamasının ardından Brent vadeli işlemleri 23 Ekim Cuma günü gün içinde 114,94 dolara kadar yükseldi. Brent vadeli işlemleri ile Hindistan sepeti, farklı petrol fiyatı bileşimlerini ölçtüğünden açıklanan değerleri farklı seviyelerde seyredebilir.
İthalat faturası neden talepten daha hızlı büyüyor?
PPAC verilerine göre eylül ayında ham petrol ithalat faturası, bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yaklaşık yüzde 47 artarak 15,4 milyar dolara ulaştı. İthalat miktarı yaklaşık yüzde 7 artışla 20,3 milyon tondan 21,7 milyon tona çıktı. Hindistan sepetinin fiyatı o ay, Eylül 2025’teki 69,61 dolara karşılık 116,09 dolardı.
Hindistan ham petrol ihtiyacının yüzde 85’inden fazlasını ithal ediyor. Ham petrol, mal ithalatı faturasının yaklaşık beşte birini oluşturuyor. Bu bağımlılık, fabrikalar, araçlar ve haneler çok az daha fazla yakıt kullansa bile fiyat artışlarının harcamaları keskin biçimde yükseltebileceği anlamına geliyor.
Yıllık yaklaşık 1,8-2 milyar varillik ithalat düzeyinde, varil fiyatındaki kalıcı 1 dolarlık artış yıllık ham petrol faturasına yaklaşık 2 milyar dolar ekleyebilir. Nihai maliyet, satın alınan miktara ve Hindistan’ın fiilen ödediği fiyatlara da bağlı.
Enerji ithalatı harcamalarından petrol ürünleri ihracat gelirleri çıkarılarak hesaplanan Hindistan’ın net petrol ve doğal gaz faturası eylülde yaklaşık yüzde 40 artarak 13,4 milyar dolara çıktı. Nisan-eylül döneminde ise yüzde 35 artışla 81,1 milyar dolara ulaştı. Eylül ayında LNG ithalatı 1,2 milyar dolara mal olurken petrol ürünleri ihracatı 4,8 milyar dolar gelir sağladı.
Net enerji harcamalarındaki artış, cari açığı, yani bir ülkenin ticaret, hizmet ve gelir kalemlerindeki dış ödemeleri ile tahsilatları arasındaki farkı büyütebilir. Daha güçlü ihracat veya başka gelirler artışı karşılamadıkça Hindistan, enerji ödemeleri için daha fazla dövize ihtiyaç duyacak.
Daha fazla petrol sevk ediliyor, ancak teslimat hâlâ pahalı
Jefferies’e göre İran hariç Batı Asya ham petrol ihracatı, çatışma öncesi seviyesinin yüzde 90’ının üzerine çıktı. Fiziksel ham petrol primleri, yani gerçek petrol yükleri için gösterge fiyatın üzerinde ödenen ek tutar, bir haftada yüzde 65 düşerek varil başına 9 dolara indi.
Arz toparlanırken nakliye maliyetleri yüksek kaldı. Goldman Sachs, ham petrol taşımacılık ücretinin bir yıl önce varil başına yaklaşık 3 dolardan 20 doların üzerine çıktığını tahmin ediyor. Jefferies, navlunun çatışma öncesi seviyesinin yaklaşık sekiz katına ve teslim edilmiş ham petrol maliyetinin yüzde 25’inden fazlasına ulaştığını belirtiyor. Önceden bu oran yaklaşık yüzde 3’tü. Tahminler farklı karşılaştırma dönemlerini esas alsa da ikisi de nakliye maliyetlerinde keskin bir artışa işaret ediyor.
Goldman Sachs, varil başına navlun maliyetinin yaklaşık 7 dolarını Hürmüz Boğazı çevresindeki savaş riskine, 4 dolarını gemiler arası aktarmalara, 4 dolarını gemi yakıtı maliyetlerindeki artışa, 3 dolarını rota değişiklikleri ve tankerlerin verimsiz kullanımına, 2 dolarını ise İran’ın devre dışı kalan filosuna bağlıyor. Singapur’da denizcilik yakıtı fiyatları ton başına 428 dolardan 919 dolara yükselerek önemli bir işletme giderini iki kattan fazla artırdı.
Hürmüz Boğazı, Körfez’deki üreticileri uluslararası deniz taşımacılığı rotalarına bağlıyor. Kızıldeniz ile Aden Körfezi arasındaki Babülmendep çevresindeki tehditlerle birlikte bölgedeki aksaklıklar, enerji sevkiyatını daha zor ve pahalı hâle getirdi. Teslim edilmiş maliyet, petrolün yanı sıra teslimat giderlerini de kapsıyor. Bu nedenle arzın toparlanması sınırlı bir rahatlama sağladı.
Yakıt satıcıları, gelirleri artarken zararları üstleniyor
Jefferies, 15 günlük ortalama fiyatlandırmayı esas alarak pazarlama şirketlerinin benzin ve motorin satışlarında litre başına sırasıyla 28 ve 34 rupi zarar ettiğini tahmin ediyor. Hesaplama, yaklaşık 120 dolarlık Hindistan ham petrol sepetine karşılık gelen tedarik maliyetlerini varsayıyor.
Bir şirketin yakıt satışından elde ettiği tutar, yakıtı tedarik etmenin ilgili maliyetini karşılamadığında pazarlama zararı oluşur. Rafine etme ve perakende satış farklı faaliyetlerdir: Bir şirket ham petrolü işlerken kâr edebilir, ancak yurt içi fiyatların sınırlı tutulması nedeniyle benzin veya motorin satışında zarar edebilir.
Bharat Petroleum Corporation Limited’in (BPCL) sonuçları baskıyı gözler önüne seriyor. 2027 mali yılının (FY27) ikinci çeyreğinde konsolide net kâr, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 21 düşerek 4.863,05 crore rupiye geriledi. Gelir ise yüzde 29,7 artarak 1,57 lakh crore rupiye çıktı. Dolayısıyla satış gelirlerindeki artışa rağmen kazançlar düştü.
Nisan-eylül döneminde BPCL’nin konsolide kârı, bir yıl önceki 13.030,51 crore rupiden yüzde 77 düşüşle 2.990,35 crore rupiye indi. Şirket, Batı Asya’daki savaş ortamında ham petrolün varil fiyatının 100 doları aşmasının pazarlama marjlarını baskıladığını belirtti. Yönetim kurulu, Andhra’daki rafineri için yeni bir bağlı ortaklık kurulmasını da onayladı. Böylece büyük bir genişleme planı, kârlar üzerindeki baskıya rağmen ilerlemeyi sürdürüyor.
Tüketicileri korumanın maliyetini kim üstleniyor?
Axis Bank Research’ün 23 Ekim tarihli değerlendirmesi, kamu sektörünün tahmini destek yükünü üç kaleme ayırıyor. Merkezî Hükümet, yakıt tüketim vergisindeki indirimler, gübre sübvansiyonları ve yurt içi mutfak tüpü fiyatlarındaki artışın sınırlı tutulması gibi önlemlerle GSYH’nin yüzde 0,8’i kadar yük üstleniyor.
Petrol pazarlama şirketleri ve eyalet hükümetleri, pazarlama zararları ve katma değer vergisi gelirlerindeki düşüş yoluyla GSYH’nin yüzde 0,7’si kadar ek yük üstleniyor. RBI’nin payı ise imtiyazlı döviz takasları ve kura müdahaleleriyle bağlantılı destek dâhil, tahminen yüzde 0,2.
Toplam yüzde 1,7’lik tahmin, çeşitli kamu kurumlarının sağladığı desteği kapsıyor. Tüketiciler kısa vadede daha az ödeme yaparken harcamanın daha büyük bir kısmı kamu gelirleri, şirket kârları ve diğer kamu kaynakları tarafından karşılanıyor.
Axis’in tahminine göre perakende yakıt fiyatları değişmediği takdirde varil başına her 10 dolarlık ek artış, destek yükünü GSYH’nin 20 baz puanı kadar yükseltiyor. Bir baz puan, yüzde puanın yüzde biridir; dolayısıyla 20 baz puan GSYH’nin yüzde 0,2’sine eşit. Bu hassasiyet, bir yıl boyunca fiyatın 100 dolar yerine 120 dolar olması durumunda GSYH’nin yaklaşık yüzde 0,4’ü kadar ek destek gerekeceğine işaret ediyor.
Gübre ve mutfak tüpü bütçe baskısını artırıyor
Nisan-ağustos döneminde gübre sübvansiyonları bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 21 arttı. Mevcut maliyet eğilimi sürerse FY27 gübre sübvansiyonu faturası bütçe tahminini yüzde 76’dan fazla aşabilir. Bu koşullu bir tahmin; nihai tutar fiyatlara, alımlara ve yüksek enerji maliyetlerinin ne kadar süreceğine bağlı.
Doğal gaz, üre gibi gübrelerin üretiminde önemli bir girdi olduğu için önem taşıyor. Jefferies, standart bir enerji ölçü birimi olan milyon İngiliz ısı birimi başına spot LNG fiyatını 29 dolar olarak açıkladı. Fiyat bir haftada yüzde 12 arttı. Avrupa’daki gaz depolarının doluluk oranı bir yıl önceki yüzde 83’e kıyasla yüzde 75’te kaldı. Kış yaklaşırken bu durum baskıyı artırdı.
Mutfak tüpü bir başka kamu kaynağı talebi yaratıyor. Axis, FY27’de LPG’de satış fiyatlarıyla maliyet arasındaki farktan doğan karşılanmamış maliyetin 57.000 crore rupiye ulaşacağını tahmin ediyor. Bu fark, geçerli fiyatlarla yapılan satışlardan elde edilen tutar ile arz maliyeti arasındaki açığı ifade ediyor.
Axis ayrıca daha yüksek altın vergileri, petrol ihracatındaki beklenmedik kazançlardan alınan vergiler ve Ekonomik İstikrar Fonu sayesinde GSYH’nin yüzde 0,6’sına denk gelebilecek olası mali tamponlara işaret ediyor. Bu kaynaklar, Merkezî Hükümet’in bütçe hedefinden sapmasını GSYH’nin 20-30 baz puanıyla, yani yüzde 0,2-0,3 puanla sınırlayabilir. Tahmin, petrol fiyatlarının seyri ve sürdürülen desteğe bağlı.
Rafineri ihracatı zararı telafi edebilir mi?
Hindistanlı rafineriler, küresel motorin kıtlığından daha fazla gelir elde etme fırsatına sahip. Jefferies, 2027 mali yılının şu ana kadarki döneminde Singapur’daki brüt rafineri marjlarının varil başına ortalama 14 dolar olduğunu belirtiyor. Benzin, motorin ve havacılık yakıtı farkları sırasıyla varil başına 26, 69 ve 68 dolardı. Bu farklar, tüm işletme giderleri hesaba katılmadan önce ürün fiyatları ile ham petrol maliyetlerini karşılaştırıyor.
Kpler’e göre Hindistan rafinerileri, bakım çalışmalarının görece sınırlı olmasının da desteğiyle nominal kapasitelerinin yüzde 100’ünden fazlasında çalıştı. Nominal kapasite bir referans seviyedir; tesisler işletme iyileştirmeleri ve kullandıkları ham petrolde yaptıkları değişikliklerle zaman zaman bunun üzerinde üretim yapabilir.
Kpler’ın rafineri ve modelleme alanındaki baş analisti Sumit Ritolia, Rusya menşeli petrol dâhil rekabetçi fiyatlı ham petrole erişimin rafineri ekonomisini desteklediğini söyledi. Yurt içi fiyatlandırmanın motorin tüketimini nasıl desteklediğini de şöyle anlattı:
Uluslararası petrol fiyatlarının tüketicilere daha doğrudan yansıtıldığı birçok Batı pazarının aksine, küresel fiyatlar yüksek seyretmesine rağmen Hindistan’da motorinin perakende fiyatları büyük ölçüde değişmeden kaldı.
Eylül ayında Hindistan’ın ham petrol ithalatının yüzde 35’ini Rusya karşıladı. Rusya, Irak, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Kuveyt birlikte ithalatın yaklaşık yüzde 70’ini sağladı. ABD’nin Rusya yaptırımları mevzuatıyla bağlantılı bazı önemli vergiler için tanıdığı 60 günlük geçici muafiyet, Rus petrolünün başlıca alıcıları üzerindeki olası baskıyı hafifletti.
Ancak ihracat gelirlerinin sınırları var. Petrol ürünleri, eylül ayında brüt ihracatın geçici verilere göre yüzde 10,9’unu oluşturdu; bu, dört yılın en düşük payıydı. Petrol ihracatının değeri ise bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 24,6 düştü. Ekim-aralık döneminde yurt içi motorin talebinin güçlenmesi, yurt dışına satılabilecek ek varil miktarını azaltabilir.
Haneler ve işletmeler için ne değişiyor?
Adani Total Gas’ın CNG fiyatlarını kilogram başına 4,45 rupi artırması, bazı enerji maliyetlerinin şimdiden tüketicilere yansıdığını gösteriyor. Benzin ve motorin maliyetlerindeki artış; nakliye şirketlerinin, çiftçilerin, fabrikaların ve mağazaların giderlerini de yükseltebilir. Bu maliyetlerin bir kısmı zamanla ürün fiyatlarına yansıyabilir.
23 Ekim itibarıyla mevcut haberlerde ülke çapında yeni bir benzin veya motorin zammı duyurulmamıştı. Önümüzdeki üç ay belirleyici olacak: Ham petrolün varil fiyatının 120 dolar civarında kalması yurt içi fiyatları düşük tutmanın maliyetini artırırken petrol ve navlun fiyatlarındaki düşüş baskıyı hafifletecek.
Sanayi faaliyetleri, madencilik, nakliye, tarım ile festival ve düğün sezonunun etkisiyle yurt içi motorin talebinin ekim-aralık döneminde güçlenmesi bekleniyor. Bir rafineri yöneticisi, ekim ayındaki motorin ihracatının önceki üç-dört aydaki yoğunluğunu korumasını beklerken yerel talepteki artışın çeyreğin ilerleyen dönemlerinde ihracatı kısıtlayabileceğini söyledi.
Enerji şirketleri şokun etkisini farklı şekillerde hissedecek. Jefferies, polietilen, polipropilen ve polietilen tereftalatın ortalama marjlarının şubat sonundaki seviyelerinin yüzde 68 üzerinde olduğunu tahmin ediyor. Bu durum, Reliance Industries’in petrolden kimyasala iş kolunu destekliyor. Bu ürünlerdeki güçlü kazançlar sektörde bir miktar rahatlama sağlarken yakıt satıcıları ve kamu bütçeleri yüksek maliyetleri taşımayı sürdürüyor.
Öne Çıkanlar
- PPAC’nin son güncellemesine göre Hindistan ham petrol sepetinin ekim ayındaki ortalaması 120,08 dolardı; bu, Mart 2012 seviyesine yakın.
- Nisan-eylül döneminde ham petrol ithalat faturası, hacimde yalnızca yüzde 0,7’lik artışa rağmen 61,9 milyar dolardan 90,6 milyar dolara çıktı.
- İran hariç Batı Asya ham petrol ihracatı çatışma öncesi seviyesinin yüzde 90’ını aşarak toparlansa da nakliye maliyetleri yüksek seyrediyor.
- Jefferies, benzin ve motorin pazarlama zararını litre başına sırasıyla 28 ve 34 rupi olarak tahmin ediyor.
- Axis’e göre ham petrolün yıllık ortalamasının varil başına 100 dolar olması hâlinde kamu sektörü desteği GSYH’nin yüzde 1,7’sine ulaşabilir; fiyatlar yükseldikçe yük de artıyor.
- Gübre, mutfak tüpü ve LNG maliyetleri baskıyı artırırken yurt içi motorin talebi, rafineri ihracatından sağlanabilecek rahatlamayı sınırlayabilir.






