Kablolar kesildiğinde Tayvan’ı bağlantıda tutmak
Tayvan, 2031’e kadar sürecek 71 milyar NT$’lık ulusal uzay programını genişletirken Chunghwa Telecom; deniz altı kablolarını, karasal fiber ağını, mobil baz istasyonlarını, mikrodalga bağlantılarını ve uyduları bir araya getiren bir iletişim ağı kuruyor. Amaç, afetler veya hasarlar günlük telefon görüşmelerini ve internet trafiğini taşıyan ağları kesintiye uğrattığında temel hizmetlerin bağlantıda kalmasını sağlamak.
İçindekiler
- Kablolar kesildiğinde Tayvan’ı bağlantıda tutmak
- Deniz altı kablolarının neden yedek bağlantıya ihtiyacı var?
- Acil durum kapasitesinin nasıl paylaşıldığını Matsu gösteriyor
- Afet müdahalesinde uydular hâlihazırda kullanılıyor
- Chunghwa neden birden fazla uydu yörüngesinden yararlanıyor?
- Tayvan’a özel uydu için daha ileri bir hizmete girme hedefi
- Yerli üretim ve fırlatmalar daha uzun zaman alıyor
- Bütçe, afet bölgelerini gözleyen uyduları da kapsıyor
- Diğer telekom operatörleri de çalışmalara katılıyor
- Uzay hedefleri acil durum ağlarının ötesine uzanıyor
- Öne Çıkanlar
Cumhurbaşkanı Lai Ching-te, Ulusal Uzay Teknolojileri Uzun Vadeli Kalkınma Programı’nın üçüncü aşamasına desteğini yineledi. Revize edilen bütçe, başlangıçta ayrılan 25,1 milyar NT$’ın yaklaşık 2,83 katına çıktı; programın bitiş tarihi de 2028’den 2031’e uzatıldı. Ek 45,9 milyar NT$, uydu geliştirme, sanayi, araştırma, fırlatma altyapısı ve eğitimi kapsayan daha geniş bir çalışmayı destekliyor.
Chunghwa Telecom Yönetim Kurulu Başkanı Chien Chih-cheng, şirketin deniz, kara ve uzay stratejisinin farklı iletişim sistemlerini bir araya getirerek biri devre dışı kaldığında diğerinin bağlantıyı devralmasını sağladığını söylüyor. Şirket ayrıca Tayvan ve çevresindeki adalara odaklanan egemen uydu kaynaklarına yatırım yapmayı planlıyor. Böylece devlet yönetimi, afet yardımı ve diğer temel hizmetler için kullanılacak kapasite üzerinde daha fazla kontrol sahibi olacak.
Öncelikli ihtiyaç pratik: Acil durum ekiplerinin talimatları iletmesi, hastanelerin bağlantıda kalması ve tecrit olmuş toplulukların dış dünyaya ulaşabilmesi gerekiyor. Tayvan’ın planları, uluslararası uydu operatörlerinden satın alınan hizmetleri, yerli uzay araçları geliştirme ve bunları fırlatabilme yönündeki daha uzun soluklu çalışmalarla birleştiriyor.
Deniz altı kablolarının neden yedek bağlantıya ihtiyacı var?
Tayvan, dış iletişiminde deniz tabanına döşenen kablolara büyük ölçüde bağımlı. Fransa Uluslararası İlişkiler Enstitüsü’nün Kasım 2024’te yayımladığı Tayvan’ın Yükselen Uzay Programı başlıklı çalışma, 14 deniz altı kablosuna bağımlılığı anlatıyor ve 2006’da bir depremin sekiz kabloyu kopararak internet hizmetini haftalarca aksattığını kaydediyor.
Aynı çalışma, Şubat 2023’te Tayvan ana adasını Matsu’ya bağlayan iki kablonun kesilmesini de belgeliyor. Bu olaylar, birden fazla kabloya sahip olmanın çözümün yalnızca bir parçası olduğunu gösteriyor: Bir adanın, farklı bir güzergâhtan geçen ve farklı ekipman kullanan bağlantılara da ihtiyacı var.
Temmuz 2025 tarihli bir değerlendirmede, 14 uluslararası ve 10 yerel deniz altı kablosu sayılıyor; değerlendirme yayımlandığında o yıl dört kablo kesintisi kayda geçmişti. Bunlardan ikisinin doğal nedenlerden kaynaklandığı, ikisinde ise Çin gemilerinin sabotajından şüphelenildiği belirtildi. 12 Haziran 2025’te, Togo bandıralı Hong Tai 58’in Çinli kaptanı, Tayvan-Penghu 3 numaralı kablosunu koparmaktan hapis cezasına çarptırıldı.
Chien’in önerdiği çözüm; kabloların, karasal altyapının ve kablosuz bağlantıların birbirini desteklediği bir ağ. Bir kablo hasar gördüğünde trafik mikrodalga veya uydu bağlantılarına aktarılabilir; sabit altyapının da devre dışı kaldığı yerlere ulaşmak için mobil ekipman kullanılabilir.
Acil durum kapasitesinin nasıl paylaşıldığını Matsu gösteriyor
Matsu bu yaklaşımın somut bir örneği. Chunghwa Telecom burada deniz altı kablo bağlantılarının yanı sıra mikrodalga sistemlerini ve uydu ekipmanlarını da işletiyor. Chien, kablo arızasında mikrodalga bağlantılarının devreye girebildiğini, gerektiğinde uyduların da ek destek sağladığını söylüyor.
Mikrodalga bağlantıları, istasyonlar arasında radyo sinyalleriyle bilgi iletir. Fiziksel kabloya alternatif sunarlar ancak arazi, engeller ve parazit performanslarını etkileyebilir. Uydu bağlantılarıysa sinyalleri Dünya’nın üzerindeki uzay araçları aracılığıyla ileterek başka bir güzergâh sağlar.
Acil durumlarda kullanılabilir kapasite sınırlı olduğundan Chunghwa, bant genişliğini hizmetin önemine göre dağıtmayı planlıyor. Bant genişliği, bir bağlantının aynı anda taşıyabileceği bilgi miktarıdır. Bu miktar keskin biçimde düştüğünde operatörler, hangi trafiğe öncelik verileceğine karar vermek zorunda kalır.
Chien, ulusal güvenlik birimleri, polis, itfaiye ve devlet yönetiminin öncelik alacağını; ağın sağlık hizmetlerini, finans sektörünü ve temel kamusal iletişimi de destekleyeceğini söylüyor. Kesinti sırasında bölge sakinleri için temel amaç, yedek ağın hasar gören ağdan daha düşük kapasiteye sahip olduğu durumlarda bile temel hizmetlere erişimi ve başkalarıyla iletişimi sürdürmek.
Afet müdahalesinde uydular hâlihazırda kullanılıyor
Chunghwa Telecom, Taitung’un dağlık bölgelerinde fiber kablolar kesildikten sonra dış iletişimi yeniden sağlamak için uydu ekipmanları kullandı. Chien ayrıca Hualien’deki afetlerde bölge sakinleri ve ziyaretçilerle iletişimi sürdürmek amacıyla ekipmanların helikopterle taşındığını anlattı.
Bu çalışmalar, bağlantıyı yeniden sağlamanın bir uydu sağlayıcısı seçmekten fazlasını gerektirdiğini gösteriyor. Ekipmanın afetten etkilenen topluluğa ulaştırılması ve yerel kullanıcıların yedek hizmete bağlanması gerekiyor. İletişim ihtiyacının en acil olduğu anda yolların hasar görmesi bu işi zorlaştırabiliyor.
Chunghwa, baz istasyonunu uydu ekipmanlarıyla birleştiren mobil iletişim araçları da kullanıyor. Baz istasyonu yakındaki kullanıcılara hizmet verirken uydu bağlantısı trafiği hasarlı bölgenin dışına taşıyor. Böylece acil durum ekipleri, sabit tesislerin kullanılamadığı yerlerde hizmet sağlayabiliyor.
Bu nedenle şirketin daha geniş kapsamlı yatırımları, sistem entegrasyonunu ve personel eğitimini de içeriyor. Mühendislerin karasal ve uydu ekipmanlarının birlikte çalışmasını sağlaması, trafiği izlemesi ve kapasiteyi en çok ihtiyaç duyan bölge ve hizmetlere yönlendirmesi gerekiyor.
Chunghwa neden birden fazla uydu yörüngesinden yararlanıyor?
Chunghwa’nın uydu ağı; jeostasyoner, orta ve alçak Dünya yörüngelerini kapsıyor. Şirketin düzenlemeleri arasında ST-2 jeostasyoner uydusu, Eutelsat OneWeb’in alçak Dünya yörüngesindeki uydu takımyıldızı ve SES’in orta Dünya yörüngesindeki O3b mPOWER sistemi bulunuyor. Şirket, OneWeb ve SES hizmetleri için 2025’te ticari izinler aldığını söylüyor.
Yörünge, bir uydunun Dünya çevresinde izlediği yolu ifade eder. Jeostasyoner bir uydu, kabaca aynı noktanın üzerinde sabit kalarak geniş bir alanda kesintisiz kapsama sağlar. Dünya’ya daha yakın uydularda sinyallerin katettiği mesafe daha kısa olduğundan iletişim gecikmesi azalabilir; ancak bu uydular gökyüzünde hareket eder ve kapsamanın eşgüdümlü biçimde sağlanmasını gerektirir.
Chunghwa, müşterilerine bağlantıda kalmaları için birden fazla seçenek sunmak üzere bu sistemleri bir araya getiriyor. Şirketin araştırma enstitüsü; uydu bağlantıları arasında otomatik geçiş yapabilen, trafiği gerçek zamanlı izleyen ve bant genişliğini talebe göre dağıtan bir ağ yönetim teknolojisi geliştirdi.
Fransa Uluslararası İlişkiler Enstitüsü’nün 2024 tarihli çalışmasında OneWeb’in uydu takımyıldızının 630 uydudan oluştuğu belirtiliyor. Çalışmada ayrıca Tayvan’ın 700 terminal kurma ve Japonya, Tayland ve Guam’daki yer istasyonları üzerinden kesintisiz hizmet alma planına yer veriliyor. Bu yer istasyonları, uydu ağını karasal iletişim ağlarına bağlıyor.
Chien, tek bir sisteme aşırı bağımlı kalmamak için şirketin birden fazla ortaklık üzerinde çalıştığını söylüyor. Strateji, hem tedarikçileri hem de trafiği taşıyan fiziksel güzergâhları çeşitlendirmeyi içeriyor.
Tayvan’a özel uydu için daha ileri bir hizmete girme hedefi
Chunghwa, Tayvan’a özel bir MicroGEO uydusu için ABD’li Astranis şirketiyle ortaklık kurdu. MicroGEO, jeostasyoner yörüngede çalışan kompakt bir uzay aracını ifade ediyor. Proje, tamamen ortak kullanılan kapsama alanlarına dayanmak yerine özellikle Tayvan’a odaklanan ek uydu kapasitesi sağlayacak.
Chunghwa’nın önceki duyurusunda uydunun 2025 sonuna kadar fırlatılması ve tam bant genişliğinin en erken 2026’da kullanıma sunulması öngörülüyordu. Şirketin Kasım 2026’daki açıklamasındaysa hizmetin 2027’nin ikinci yarısında başlaması hedeflendi. Şirket, hizmete giriş hedefinin neden ertelendiğini açıklamadı; daha geniş kapsamlı egemen uydu planlarının yatırım koşullarını ve kapasitesini de paylaşmadı.
Astranis Üst Yöneticisi John Gedmark, ortaklık duyurulduğunda projenin amacını şöyle anlatmıştı:
Yaklaşık on yıl önce ortaya koyduğumuz kuruluş vizyonu, en çok ihtiyaç duyulan yerlerde özel uydu kapasitesi sunarak güvenli ve bağımsız iletişim sağlamaktı. Tayvan’ın kritik iletişim altyapısının dayanıklılığını artırmak üzere Chunghwa Telecom’la ortaklık kurmaktan onur duyuyoruz.
Astranis ortaklığı, yabancı bir üretici aracılığıyla özel uydu kapasitesi sağlıyor. Tayvan’ın yerli uydu programıysa daha kapsamlı bir sanayi hedefi üstleniyor: Yerel denetim altındaki bir uydu takımyıldızı için gerekli uzay araçlarını, iletişim ekipmanlarını ve üretim becerilerini geliştirmek.
Yerli üretim ve fırlatmalar daha uzun zaman alıyor
B5G olarak bilinen Tayvan’ın 5G Ötesi Alçak Dünya Yörüngesi Uydu Programı, yerli mülkiyette, denetiminde ve üretiminde olacak geniş bant uydular geliştirmeyi amaçlıyor. Fransa enstitüsünün 2024 tarihli çalışmasında, yaklaşık 600 kilometre irtifada çalışacak 1A ve 1B adlı iki deneysel uzay aracı üzerindeki çalışmalar anlatılıyor.
Çalışmada, daha önce 2025 veya 2026 için öngörülen fırlatmaların 2027 ya da 2028’de yapılmasının beklendiği; uzun vadede ise ilk fırlatmaları 2030 dolaylarında gerçekleştirilecek birkaç yüz uyduluk bir takımyıldız hedeflendiği belirtiliyor. Temmuz 2025 tarihli bir değerlendirmede farklı bir öngörüye yer verilerek, 2026’ya kadar ikisi olmak üzere 2029’a kadar altı yerli uydu geliştirilmesi planlanıyor. Bu takvimler, Tayvan’ın deneysel ve operasyonel sistemlerini geliştirirken yayımlanan farklı planlama dönemlerini yansıtıyor.
Bu uyduları bağımsız biçimde fırlatmak için başka tesisler de gerekiyor. Tayvan, yörünge görevlerinde şu anda SpaceX’in de aralarında bulunduğu yabancı fırlatma sağlayıcılarından yararlanıyor. Mevcut Syuhai sahasında, deneyleri taşıyan ve yörüngeye uydu yerleştirmek yerine Dünya’ya geri dönen sondaj roketleri fırlatılıyor.
Lai, yeni test ve fırlatma altyapısının yanı sıra yerli uydu ve roket üretimini de destekledi. Tainan’daki Shalun’da kurulacak araştırma, geliştirme, montaj ve test tesisinin 2030’da faaliyete geçmesi bekleniyor. Pingtung County’deki Jiupeng ulusal fırlatma tesisinin ise 2032’de hizmete girmesi öngörülüyor.
Temel tarihler, çalışmaların birden fazla aşamaya yayıldığını gösteriyor:
- 2019: Üçüncü aşama, 25,1 milyar NT$ bütçe ve 2028 bitiş tarihiyle başladı.
- 20 Mayıs 2024: Lai, göreve başlama konuşmasında orta ve alçak Dünya yörüngelerinde yeni nesil iletişim uyduları geliştirilmesi çağrısı yaptı.
- 2025: Chunghwa, OneWeb ve SES O3b mPOWER hizmetleri için ticari izinler aldığını açıkladı.
- 2027’nin ikinci yarısı: Chunghwa’nın Tayvan’a özel ilk uydusunun hizmete girmesi için açıkladığı son hedef tarih.
- 2030: Shalun roket geliştirme ve test tesisinin faaliyete geçmesi bekleniyor.
- 2031: 71 milyar NT$’lık ulusal uzay programının revize edilen bitiş tarihi.
- 2032: Jiupeng ulusal fırlatma tesisinin hizmete girmesi bekleniyor.
Bütçe, afet bölgelerini gözleyen uyduları da kapsıyor
Tayvan’ın uzay harcamaları iletişimin yanı sıra gözlem çalışmalarını da kapsıyor. Lai, uydu verilerinin çevresel koşulların, iklim değişikliğinin ve afet bölgelerinin izlenmesine yardımcı olabileceğini; uydu iletişiminin ise yerdeki ağlar hasar gördüğünde temel iletişimi sürdürebileceğini söylüyor.
Ulusal Bilim ve Teknoloji Konseyi, FORMOSAT-8’i sekiz uydulu bir optik gözlem takımyıldızı olarak tanımlıyor. Yaklaşık 561 kilometre irtifadaki yörüngede görev yapacak uydulardan altısının bir metre, ikisinin ise bir metreden daha yüksek çözünürlükte görüntüler sağlaması planlanıyor. Çözünürlük, bir görüntünün gösterebildiği ayrıntı düzeyini ifade eder.
FORMOSAT-9’a radar gözlemi eklenmesi planlanıyor. Optik uydular ışığı kullanarak görüntü toplarken sentetik açıklıklı radar, bulutların arasından ve karanlıkta yeryüzünü gözlemlemek için radyo sinyallerinden yararlanıyor. Bu sistemlerin birlikte, afet müdahalesi, arazi yönetimi ve güvenlik için daha sık ve güvenilir görüntüler sağlaması amaçlanıyor.
Konsey, yasama organına verdiği bilgilendirmede, Chi Po-lin adı verilen ilk FORMOSAT-8 uydusunun temel bileşenlerinde yerli üretim oranının yüzde 84’e ulaştığını belirtti. Revize edilen uzay programında bu oran için yüzde 95’in üzerinde bir hedef konuyor. Konsey ayrıca uzayla ilgili alanlarda 3.457 kişiye eğitim verdiğini ve uluslararası uzay girişimleriyle iş birliğine yönelik 18 mutabakat zaptı imzaladığını bildirdi.
Revize edilen program; B5G uydularını, yörünge roketlerini, ulusal fırlatma sahasını ve gelişmekte olan uzay şirketlerine desteği bir araya getiriyor. Konsey, programın gözden geçirilmesini uydu iletişimindeki büyümeye ve Tayvan Uzay Geliştirme Yasası’nın uygulanmasına bağlıyor.
Diğer telekom operatörleri de çalışmalara katılıyor
Taiwan Mobile ve Far EasTone da Chunghwa’nın yanı sıra uydu hizmetleri üzerinde çalışıyor. Bu projeler, sektörün çabalarını geleneksel uydu terminallerinin ötesine taşıyarak uzay araçları ile sıradan cep telefonları arasında doğrudan bağlantı kurmayı hedefliyor.
Taiwan Mobile, standart cep telefonlarına doğrudan bağlantı sağlamaya yönelik çalışmalar için AST SpaceMobile ile stratejik iş birliği mutabakatı imzaladı. Şirket ayrıca ulusal sınırların ötesindeki yer istasyonları üzerinden yedek bağlantıyı test etmek için Elveo Mobile ile çalışıyor ve birden fazla uydu yörüngesini 4G ve 5G ağlarıyla birleştiren bir denizcilik hizmeti sunmaya başladı.
Far EasTone, telefonlara doğrudan uydu bağlantısı sağlamak için Elveo Mobile ile iş birliğini duyurdu. Şirket ayrıca Amazon Leo ile çalışıyor ve alçak ve jeostasyoner yörüngelerdeki uyduları bir araya getiren hizmetler planlıyor.
Bu projeler iş birliği, test ve hizmet planlama açısından farklı aşamalarda bulunuyor. Kullanıcılar için somut değişiklik, karasal mobil kapsamanın dışına çıkıldığında bağlantı kurmanın başka bir yolunun daha sunulması olacak. Chunghwa’nın afetlerde kullandığı mobil ekipmanlarsa yerel hücresel erişimi, dış dünyaya ulaşan uydu bağlantısıyla şimdiden bir araya getiriyor.
Uzay hedefleri acil durum ağlarının ötesine uzanıyor
Lai, 32 ülkeden temsilcileri ve 80’den fazla katılımcıyı bir araya getiren uluslararası TASTI 2026 buluşmasında, Tainan’da daha kapsamlı programı anlattı. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Hsiao Bi-khim de Tayvan’ın araştırma ve sanayi tedarik zincirini incelemek üzere fuarı ziyaret etti.
Ulusal Bilim ve Teknoloji Konseyi Başkanı Wu Cheng-wen, Tayvan’ın NASA’nın astronotları Ay’a geri gönderme çalışmalarına katılacağını söyledi. Artemis programında belirlenen 32 teknoloji açığına çözüm önerileri sunması için Tayvan’a davet gönderildi. Tayvan’ın katkısını şekillendirmeye yardımcı olmak üzere sektörle istişareler ve bilgilendirme toplantıları planlandı.
Wu’nun sanayi hedefi, Tayvanlı şirketlerin bileşen üretmenin ötesine geçerek teknoloji geliştirmesini ve komple sistemler tasarlamasını sağlamak. İletişim stratejisi de benzer bir aşamalı ilerleme izliyor: Önce çalışan hizmetleri edinmek, bunları mevcut ağlarla bütünleştirmek ve zaman içinde yerli kapasiteyi artırmak.
Matsu, Taitung ve Hualien’deki topluluklar için ilerlemenin en acil ölçütü, kablo koptuğunda veya yol hasar gördüğünde kullanılabilir bir bağlantının sürüp sürmediği. Tayvan’ın genişletilmiş uzay programı, gündelik yaşamı ilgilendiren bu ihtiyacı uydulara, üretim becerilerine ve yörüngeye bağımsız erişime yönelik uzun vadeli yatırımlara bağlıyor.
Öne Çıkanlar
- Tayvan’ın revize edilen ulusal uzay programı, 2028’e kadar ayrılan 25,1 milyar NT$’a kıyasla 71 milyar NT$’a çıkarıldı ve 2031’e kadar uzatıldı.
- Chunghwa Telecom, temel iletişimi sürdürmek için kabloları, karasal ağları, mikrodalga bağlantılarını ve farklı uydu yörüngelerini bir araya getiriyor.
- Acil durumlarda bant genişliğinde ulusal güvenlik birimlerine, polise, itfaiyeye ve devlet yönetimine öncelik verilecek; diğer temel hizmetler de desteklenecek.
- Chunghwa’nın Tayvan’a özel ilk uydusu için açıkladığı son hedef, önceki takvimden daha geç olan 2027’nin ikinci yarısı.
- Yerli uydu geliştirme çalışmaları, yabancı hizmet ortaklıklarıyla ve gözlem uydularına yapılan yatırımlarla birlikte ilerliyor.
- Shalun’daki roket test tesisinin 2030’da, Jiupeng yörünge fırlatma tesisinin ise 2032’de faaliyete geçmesi bekleniyor.






