Kuching, büyük bir yapay zekâ ve veri merkezi yatırım teklifinde yer aldı
Başbakan Datuk Seri Anwar Ibrahim, Melaka’da yaptığı açıklamada küresel bir yatırımcının yapay zekâ, yeni teknoloji ve veri merkezlerine yönelik 50 milyar ABD doları tutarındaki yatırım teklifi için Sarawak’taki Kuching’i ve Malezya Yarımadası’ndaki bölgeleri seçtiğini söyledi. Yaklaşık 204,3 milyar RM olarak belirtilen bu tutar, teklifi Malezya’da 2021 ile 2025’in ilk yarısı arasında onaylanan toplam 144,4 milyar RM’lik veri merkezi yatırımı planından daha büyük hâle getiriyor.
İçindekiler
- Kuching, büyük bir yapay zekâ ve veri merkezi yatırım teklifinde yer aldı
- Önerilen yatırım ne kadar büyük?
- Video görüşmesinden kamuoyuna duyuruya
- Malezyalı gençler ne kazanabilir?
- Faydalar sunucu odalarının ötesine yayılabilir
- Elektrik ve su pratik sınırları belirliyor
- Johor, yeni projeleri şebekeye bağlamanın zorluğunu gösteriyor
- İthal ekipman, değerin ne kadarının ülkede kaldığını etkiliyor
- Anwar, yatırımcı güvenini hane halkının faydalarıyla ilişkilendiriyor
- Öne Çıkanlar
Anwar planı, Hang Jebat Spor Kompleksi’nde düzenlenen Sentuhan Kasih MADANI programında ve 2030 Ulusal Geçim Maliyeti Eylem Planı’nın tanıtımında açıkladı. Açıklama 24 Ekim tarihliydi. İç Ticaret ve Geçim Maliyeti Bakanı Datuk Armizan Mohd Ali de programa katıldı.
Başbakan, yatırımcının teklifi bir önceki salı günü düzenlenen video konferansta ortaya koyduğunu söyledi. Yatırımcıyı ve seçilen bölgeleri anlatan Anwar şöyle konuştu:
Geçen salı, dünyanın en büyük yatırımcılarından biri benimle video konferans yaptı. Yatırımcı, bölgedeki en büyük yatırımlardan biri olacak 50 milyar ABD doları tutarındaki yatırım için Sarawak’taki Kuching’i ve Malezya Yarımadası’nı seçtiğini söyledi.
Yatırımcının kimliği, teklifin kesinleşme durumu, finansmanı ve inşaat takvimi, harcamaların bölgeler arasındaki dağılımı ve yaratılacak istihdam sayısı açıklanmadı. Şimdilik somut gelişme, başbakanın duyurduğu bir yatırım niyeti; ticari ve inşaat ayrıntıları ise henüz netleşmedi.
Malezyalılar açısından yatırımın pratikteki önemi, daha iyi ücretli teknoloji işlerine erişimden büyük bilişim tesislerinin çalışması için gereken elektrik ve suya kadar uzanıyor. Anwar yatırımı gençlere sunulacak fırsatlarla ilişkilendirirken Bank Negara Malaysia’nın araştırması, veri merkezlerinin hem ekonomik faydalarına hem de hızla yaygınlaşmalarının beraberinde getirdiği baskılara dikkat çekiyor.
Önerilen yatırım ne kadar büyük?
Bank Negara Malaysia’nın veri merkezi araştırması, From Bytes to Bucks: The Economics of Data Centres in Malaysia başlığıyla, 2021 ile 2025’in ilk yarısı arasında 144,4 milyar RM’lik yatırımın onaylandığını kaydediyor. Araştırmaya göre Malezya’da faaliyetteki veri merkezlerinin kapasitesi, 2019 ile 2025’in üçüncü çeyreği arasında yıllık bileşik yüzde 55,6 büyüdü.
Yatırımcının önerdiği 204,3 milyar RM’lik paket, önceki onaylı yatırım toplamından 59,9 milyar RM daha büyük; başka bir deyişle yaklaşık yüzde 41 daha yüksek. Bu karşılaştırma açıklanan teklifin ölçeğini gösteriyor. Ancak teklif, veri merkezlerinin yanı sıra yapay zekâ ve diğer teknolojileri de kapsarken merkez bankasının rakamı onaylanmış veri merkezi yatırımlarını içeriyor.
Yatırım harcamalarıyla ekonomik üretim de farklı ölçütlerdir. Harcamalar arazi, bina, makine ve hizmetlerin bedelini karşılar. Gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) ise ekonomi içinde yaratılan değeri ölçer. Yurt dışından satın alınan ekipman, yerel olarak üretilen ekipmana kıyasla yurt içi üretime daha az katkı sağlar.
Merkez bankası çalışanlarının hesaplamalarına göre veri merkezlerinin GSYH’ye doğrudan katkısı 2021’deki 0,9 milyar RM’den 2025’te 14,1 milyar RM’ye çıktı. Tahminler; inşaat, işletme faaliyetleri ve giderek daha fazla yerel tedarikçiden karşılanan hizmetleri kapsıyor, ayrıca özel ekipman ithalatının maliyetini de hesaba katıyor.
Video görüşmesinden kamuoyuna duyuruya
Anwar’ın anlatımına göre yatırımcı, Melaka’daki kamuoyu açıklamasından önce Malezya’yı seçti. Süreç kısa olsa da yatırımcıyla yapılan görüşmeyi sonraki duyurudan ayırmaya yardımcı oluyor:
- Bir önceki salı: Yatırımcı Anwar’la video konferans yaptı ve Kuching ile Malezya Yarımadası’nı seçtiğini söyledi.
- 24 Ekim: Anwar, Melaka’da geçim maliyeti planının tanıtımında konuşurken 50 milyar ABD doları tutarındaki teklifi açıkladı.
Belirtilen tek şehir Kuching. Bilişim altyapısında hâlihazırda önemli bir merkez olan Johor, projeler biriktikçe elektrik talebinin ne kadar hızlı artabileceğini göstermesi nedeniyle daha geniş değerlendirmede yer alıyor. Anwar’ın duyurusunda tek bir proje sahası belirtilmiyor; önerilen yatırım Sarawak ve Yarımada geneline yayılıyor.
Malezyalı gençler ne kazanabilir?
Anwar, okullarda ve üniversitelerde öğrenim gören öğrencilerin yapay zekâ, yeni teknoloji ve veri merkezi yatırımlarının yaratacağı istihdam fırsatlarını görmesi gerektiğini söyledi. Malezya’nın teknoloji faaliyetlerine destek vermenin ötesine geçip daha yüksek katma değerli işler üstlenebilmesi için iş gücü eğitimlerinin güçlendirilmesi çağrısında da bulundu.
Bank Negara Malaysia, veri merkezlerinde çalışanlar arasında ağ uzmanları, bulut mimarları, veri bilimcileri, mühendisler, teknisyenler ve tesis yöneticilerini sayıyor. Bulut mimarı, bilişim hizmetlerinin birlikte nasıl çalışacağını tasarlarken ağ uzmanı, veriyi taşıyan bağlantıların güvenilir ve emniyetli biçimde işlemesini sağlıyor.
Merkez bankasına göre veri merkezleri, faaliyetlerinin önemli bölümü otomatikleştirildiği veya uzaktan yönetildiği için genellikle imalat sanayisinden daha az kişiyi istihdam ediyor. Bu merkezlerin istihdam üzerindeki faydası, daha yüksek ücret getirebilen uzmanlık gerektiren pozisyonların yanı sıra tedarikçiler ve hizmet sağlayıcıları arasında oluşan işlere büyük ölçüde bağlı.
Bu nedenle eğitim, Anwar’ın yatırım hedeflerini öğrencilerin bireysel kariyer olanaklarına bağlıyor. Merkez bankası; sektörle kamu kurumları arasında daha yakın işbirliği kurulmasını, bulut hizmeti sağlayıcılarının eğitimlerine erişimin kolaylaştırılmasını ve akredite teknik ve mesleki eğitimin yaygınlaştırılmasını öneriyor. Kursların, çalışanları işverenlerin gerçekten kullandığı ekipman ve sistemlere hazırlaması gerekiyor.
Faydalar sunucu odalarının ötesine yayılabilir
Veri merkezleri; bilgileri depolayan, uygulamaları çalıştıran ve büyük miktarda veriyi işleyen bilgisayarları barındıran binalardır. Yapay zekâ sistemleri, örüntüleri öğrenmek ve yanıtlar üretmek için bu bilişim gücünü kullanır. Bulut hizmetleri, işletmelerin bütün makineleri satın alıp bakımını yapmak yerine bilişim kapasitesini kiralamasına olanak tanır.
Bank Negara Malaysia, bu faaliyetlerin yerel şirketleri destekleyebileceği çeşitli yollar sıralıyor. İnşaat, çimento, çelik ve cama talep yaratıyor. Elektrik altyapısı, transformatör ve kablo ihtiyacı doğuruyor. Bilişim tesislerine yönelik talebin artması, sunucu rafları, modüler ekipman ve soğutma sistemleri üreten şirketleri de bölgeye çekebiliyor.
Tesisler faaliyete geçtikten sonra yazılım geliştiricileri, bilişim danışmanları ve eğitim sağlayıcıları bu tesislerin çevresinde hizmet sunabilir. Daha küçük işletmeler, aksi takdirde kendi ekipmanlarına önemli harcamalar yapmalarını gerektirecek bilişim kapasitesi ve analiz araçlarına erişebilir.
Verilerin kullanıcılara daha yakın tutulması, istek gönderilmesiyle yanıt alınması arasındaki gecikmeyi, yani gecikme süresini de azaltabilir. Daha hızlı bağlantılar, çevrim içi perakendecilere ve anında tepki vermesi gereken sistemleri kullanan işletmelere yardımcı olabilir. Merkez bankası, hassas bankacılık, sağlık ve kamu bilgileri üzerinde yurt içinde daha fazla denetim olanağını da yerel depolamanın faydaları arasında gösteriyor.
Elektrik ve su pratik sınırları belirliyor
Bank Negara Malaysia, kaynak ihtiyacını somut bir örnekle ortaya koyuyor: 50 megavat kapasiteli bir veri merkezi, günde yaklaşık 22 bin hanenin tüketimine eşdeğer elektrik ve yaklaşık 2 bin 200 hanenin tüketimine eşdeğer su kullanabiliyor. Sunucuların kesintisiz elektriğe ihtiyacı varken soğutma sistemleri ekipmanların aşırı ısınmasını önlüyor.
Bu nedenle büyük tesis kümeleri, konutlar, sanayi bölgeleri, kamu hizmetleri ve tarımın ihtiyaç duyduğu altyapı için rekabete yol açabilir. Merkez bankası, genişlemenin iyi koordine edilmemesinin elektrik şebekelerini, su sistemlerini ve arazi kullanımını zorlayarak diğer kullanıcıların maliyetlerini artırabileceği uyarısında bulunuyor.
Daha temiz elektrik de bir başka mesele. Malezya 2050’ye kadar net sıfır emisyon hedefine ulaşmayı amaçlıyor. Merkez bankasına göre sektörün büyümesi büyük ölçüde fosil yakıtlardan üretilen elektriğe dayanmaya devam ederse yalnızca daha verimli soğutma sistemleri yeterli olmayabilir.
Hükümet, tesislerin bu kaynakları ne kadar verimli kullandığını ölçen Güç Kullanım Etkinliği ve Su Kullanım Etkinliği göstergelerine yönelik ölçütler belirledi. Bu ölçütler, Dijital Ekosistemi Hızlandırma Programı kapsamındaki teşviklerden yararlanma koşullarının da bir parçası. Merkez bankası, elektrik ve su hizmeti sağlayıcılarıyla koordinasyon kurulmasını ve yenilenebilir enerjinin daha fazla kullanılmasını istiyor.
Johor, yeni projeleri şebekeye bağlamanın zorluğunu gösteriyor
Fitch Solutions bünyesindeki araştırma şirketi BMI, Johor’daki veri merkezlerinin 2031’e kadar yılda yaklaşık 30 teravatsaat elektrik gerektirebileceğini öngörüyor. Bu, Malezya Yarımadası’nın elektrik arzının yüzde 18’ine denk geliyor; 2026 için öngörülen yüzde 6’lık payın üç katı.
BMI, Johor’da yaklaşık 825 megavatlık faal veri merkezi kapasitesi bulunduğunu ve üç ila beş yıl içinde 3,9 gigavatlık ek kapasitenin devreye girmesinin beklendiğini tahmin ediyor. Şirket, eyaletteki veri merkezlerinin önümüzdeki beş yıl içinde Yarımada’da üretilecek ek elektriğin yüzde 90’ından fazlasını tüketebileceği uyarısında bulunuyor.
BMI’ye göre tesisleri elektrik şebekesine bağlamak, elektriğin üretilmesinden daha büyük bir engel olabilir. Tenaga Nasional Bhd şebeke iyileştirmeleri için 43 milyar RM ayırmayı planlıyor, ancak büyük elektrik altyapısı projelerinin tamamlanması beş ila 10 yıl sürebiliyor. Veri merkezleri ise daha kısa sürede inşa edilebiliyor.
Bu nedenle şebeke bağlantısı güvence altına alınmış, kiracıları belirlenmiş ve finansmanı güçlü projelerin takvimlerine uyma olasılığı daha yüksek. Şubat 2026’da yapay zekâ dışındaki yeni tesislerin onaylarına getirilen kısıtlamalar da altyapı baskılarının sektörün gelişimini nasıl etkilediğini gösteriyor.
İthal ekipman, değerin ne kadarının ülkede kaldığını etkiliyor
Yurt içindeki alternatifler sınırlı olduğundan Malezya, özel veri merkezi ekipmanlarının önemli bölümünü ithal ediyor. Bank Negara Malaysia, bu genişlemenin sermaye malı ithalatındaki artışa katkıda bulunarak dünyanın geri kalanıyla mal ve hizmet ticaretini ve belirli gelir akışlarını izleyen cari denge üzerinde baskı yarattığını belirtiyor.
Tesisler yurt dışındaki müşterilere hizmet vermeye başladıktan sonra ihracat gelirleri bu harcamaları dengelemeye yardımcı olabilir. Malezya’nın bilişim ve iletişim teknolojileri hizmetleri ihracatı, Ocak-Eylül 2025 döneminde 16,8 milyar RM’ye ulaştı. Bu, bir yıl önce aynı dönemde kaydedilen 15,5 milyar RM’ye göre yüzde 9 artış demek. Merkez bankası, veri merkezlerinin bu büyümeye katkıda bulunduğuna dair ilk işaretler bulunduğunu belirtiyor.
Ekonomide zamanlama önemli. Ekipman alımları tesisler inşa edilirken yapılırken hizmet gelirleri faaliyetler başladıktan sonra elde ediliyor. Merkez bankasına göre inşaat üç yıla kadar sürebiliyor; bu da yüksek ithalat harcamalarıyla bunların karşılığında elde edilecek ihracat gelirleri arasında bir boşluk oluşturuyor.
Yerel imalat ve hizmetler, yatırımın değerinin daha büyük bir bölümünün Malezya’da kalmasına yardımcı olabilir. Merkez bankası, işletmecilerin yerel ortak bulabilmesi ve politika yapıcıların eksikleri belirleyebilmesi için yurt içindeki tedarikçilerin ve kapasitelerinin haritasının çıkarılmasını öneriyor. Yabancı işletmecilerin kârlarını yurt dışına aktarması da zaman içinde gelir akışlarını etkileyecek.
Anwar, yatırımcı güvenini hane halkının faydalarıyla ilişkilendiriyor
Anwar, siyasi istikrarın, etkili liderliğin ve Malezya’daki etnik ve dinî topluluklar arasındaki barışçıl ilişkilerin yatırımcıları çekmeye yardımcı olduğunu söyledi. Siyasi liderler arasındaki anlaşmazlıkların ülkeye duyulan güveni zayıflatabileceği uyarısında bulundu. Başbakan endişesini şöyle açıkladı:
İnsanlar bu hükümete güvenmezse ve liderler sürekli kavga ederse yatırımcılar buraya gelmek istemez.
Duyurunun yapıldığı program, yatırım teklifini hükümetin geçim maliyeti gündemiyle ilişkilendirdi. Anwar, ekonomik büyüme ve yatırımların daha iyi işler ve daha yüksek yaşam standartları gibi somut faydalar sağlaması gerektiğini söyledi. İç Ticaret ve Geçim Maliyeti Bakanlığının kentlerde, kırsal bölgelerde ve uzak yerleşimlerde yaşayanları destekleyen programlarını da övdü.
Kuching ve Yarımada için bu faydalar, birkaç somut bağlantıya bağlı: Malezyalıların uzmanlık gerektiren işlerde çalışacak becerileri edinmesi, yerel firmaların tedarik sözleşmeleri kazanması, işletmelerin yeni bilişim kapasitesinden yararlanması ve tesisler açıldığında altyapı hizmetlerinin hazır olması. Merkez bankasının araştırması, yatırım harcamalarını daha geniş ekonomik kazanımlara dönüştürmenin merkezine bu bağlantıları yerleştiriyor.
Öne Çıkanlar
- Anwar, kimliği açıklanmayan küresel bir yatırımcının Kuching ve Malezya Yarımadası’na yapay zekâ, yeni teknoloji ve veri merkezleri alanlarında 50 milyar ABD doları yatırım planladığını söyledi.
- Önerilen 204,3 milyar RM’lik paket, 2021 ile 2025’in ilk yarısı arasında onaylanan 144,4 milyar RM’lik veri merkezi yatırımını aşıyor.
- Bank Negara Malaysia, uzmanlık gerektiren işleri, yerel tedarikçileri ve işletmelerin bulut hizmetlerini daha geniş ölçekte kullanmasını ekonomik faydaların başlıca kaynakları arasında gösteriyor.
- Elektrik bağlantıları, su talebi, ithal ekipman ve iş gücü eğitimi temel zorluklar arasında.
- BMI, Johor’daki veri merkezlerinin Malezya Yarımadası’nın elektrik arzının 2031’e kadar yüzde 18’ini tüketebileceğini; bu oranın 2026’da yüzde 6 olmasının beklendiğini öngörüyor.
- Anwar, yatırımların daha iyi istihdam ve daha yüksek yaşam standartları sağlaması gerektiğini söylüyor.






