Şahbaz, KP’de Olağanüstü Hâl Yönetimini Savundu; PTI Federal Müdahaleye İtiraz Ederken 160 Milyar Rupi Vaat Etti

11 dakikalık okuma
Shehbaz Defends KP Emergency Rule, Promises Rs160 Billion as PTI Challenges Federal Takeover

Seçilmiş hükümetin görevden alınmasının ardından güvenlik vaatleri

Başbakan Şahbaz Şerif, 11 Ekim 2026’da Hayber Pahtunhva’da olağanüstü hâl ve vali yönetimi ilan edilmesini savundu. Militan şiddetinin tırmandığı ve siyasi gerilimin büyüdüğü eyaletin yönetimini doğrudan üstlenen hükümetinin kalkınma için 160 milyar rupi ayıracağını söyledi.

İçindekiler
  1. Seçilmiş hükümetin görevden alınmasının ardından güvenlik vaatleri
  2. Şahbaz müdahaleyi neden gerekli gördüğünü anlatıyor
  3. Şiddet verileri ne gösteriyor?
  4. Farklı sonuçlar doğuran iki anayasal yetki
  5. Parlamento onayı ve mahkeme itirazı
  6. 12 ilçe için ayrı bir yönetim yapısı
  7. 160 milyar rupi, buğday ve polis teçhizatı
  8. Gözaltılar ve aksaklıklar anlaşmazlığı derinleştiriyor
  9. Gerilim nasıl gelişti?
  10. Öne Çıkanlar

Görevi devralınmasından bu yana ilk ziyaretinde Peşaver’deki Vali Konağı’nda konuşan Şahbaz, müdahalenin başarısız müzakerelerin ardından geldiğini ve güvenliği yeniden sağlamak için gerekli olduğunu belirtti. Cumhurbaşkanı Asıf Ali Zerdari, Pakistan Anayasası’nın 232. ve 234. maddeleri uyarınca tedbirleri onaylayarak yürütme yetkisini Başbakan Sohail Afridi ve kabinesinden Vali Faysal Kerim Kundi’ye devretti.

Eyalet hükümetine liderlik eden Pakistan Adalet Hareketi (PTI), karara Peşaver Yüksek Mahkemesi’nde itiraz etti. Parti liderleri, İslamabad’ın güvenlik kaygılarını seçilmiş yönetimi görevden almak ve tutuklu kurucusu, eski Başbakan İmran Han’ın serbest bırakılmasını isteyen partiyi zayıflatmak için kullandığını söylüyor.

Gerilim artık üç acil soruyu gündeme getiriyor: Eyaletin nasıl yönetileceği, ek para ve teçhizatın güvenliği iyileştirip iyileştirmeyeceği ve federal müdahalenin anayasal gerekliliklere uygun olup olmadığı. Bölge sakinleri siyasi anlaşmazlığın ötesine geçen sonuçlarla da karşı karşıya: iletişim kesintileri, okulların kapanması ve protestolarla bağlantılı kısıtlamalar.

Şahbaz, Pakistan’ın terörle mücadele çalışmalarını koordine etmeye yönelik çerçevesi olan Ulusal Eylem Planı üst komitesine başkanlık etti. Toplantıya Başbakanlık Ofisinin Savunma Kuvvetleri Komutanı ve Kara Kuvvetleri Komutanı olarak tanıttığı Mareşal Asım Münir, Başbakan Yardımcısı İshak Dar, İçişleri Bakanı Muhsin Nakvi ve Vali Kundi katıldı.

Şahbaz müdahaleyi neden gerekli gördüğünü anlatıyor

Şahbaz, kararın “son derece zorlayıcı koşullar” altında alındığını söyledi. Siyasi bir komitenin uzlaşma arayışıyla 48 saat boyunca çalıştığını, karar öncesinde Zerdari’ye iki kez danıştığını belirtti. Federal ve eyalet temsilcilerinin 2 ve 3 Ekim’deki görüşmeleri anlaşma sağlanamadan sona erdi.

Reklam

Başbakan, PTI yönetimini eğitim, sağlık, polis hizmetleri ve kamu güvenliğini ihmal etmekle suçladı. 5 bin polis kadrosunun boş kaldığını, Güvenli Şehir projelerinin tamamlanmadığını ve Terörle Mücadele Dairesinin yeterli eğitim, teçhizat ve kapasiteden yoksun olduğunu söyledi. Güvenli Şehir projeleri, polislerin olayları izleyip müdahale etmesine yardımcı olmak üzere gözetim kameralarını ve polis kontrol sistemlerini genellikle birbirine bağlıyor.

Şahbaz, önceki eyalet yönetimini daha önceki güvenlik operasyonlarının ardından militanların geri dönmesine izin vermekle de suçladı. Pakistan’ın terörle mücadelede yaklaşık 80 bin can kaybı ve devasa ekonomik zarar verdikten sonra 2018’e kadar barışı yeniden tesis ettiğini söyledi.

PTI, hükümetin güvenlik yaklaşımına ilişkin anlatımını reddediyor. Eski eyalet maliye bakanı Teymur Cagra, yönetimin terörle mücadele sorumluluğunu üstlendiğini ve bu görevi terk ettiği yönündeki iddianın doğru olmadığını söyledi.

PTI lideri Cagra şöyle konuştu:

Elbette eyalet hükümeti terörle mücadele ediyordu. Terörle mücadele sorumluluğunu bireysel ve kolektif olarak üstleniyoruz. Mesele terörizmse Hayber Pahtunhva’dan önce Belucistan’da olağanüstü hâl ilan edilmeliydi.

Şiddet verileri ne gösteriyor?

Hukuk Bakanı Azam Nazir Tarar, Parlamentoya Hayber Pahtunhva’da önceki yıl 3 bin 787 terör olayı kaydedildiğini söyledi. Federal kabineye sunulan güvenlik brifinglerinde eyaletteki olayların 1 Mart 2024 ile 23 Eylül 2026 arasında yüzde 195 arttığı ve 2026’da kaydedilen saldırıların yüzde 73’ünün polis ve güvenlik personelini hedef aldığı belirtildi.

Yüzde 195’lik artış, sonraki sayının başlangıçtaki sayının neredeyse üç katına çıktığı anlamına geliyor. Saldırıların güvenlik personelinde yoğunlaşması, hükümetin yanıtında polis kadroları, araçlar ve eğitimin neden öne çıktığını da açıklamaya yardımcı oluyor.

Bağımsız bir araştırma kuruluşu olan Pakistan Çatışma ve Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü, ülke genelinde 2024’te 908, 2025’te 1.066 saldırı saydı. Enstitü 2026’nın ilk dokuz ayında 1.232 saldırı daha kaydetti; bu sayı 2025’in tamamındaki toplamdan şimdiden 166 fazla, yani yaklaşık yüzde 16 daha yüksek. Saldırıların çoğu Hayber Pahtunhva ve Belucistan’da meydana geldi.

Reklam

Enstitünün ülke geneline ilişkin saldırı sayımıyla hukuk bakanının eyalet genelindeki olay sayımı farklı tanımlar ve dönemler kullanıyor. Açıklanan ölçeği anlamak için bu sınırları göz önünde bulundurmak gerekiyor: biri Pakistan genelindeki saldırıları sayarken, bakan daha geniş kapsamlı bir eyalet terör olayı toplamına atıfta bulundu.

Enformasyon Bakanı Attaullah Tarar, eyalet yönetiminin performansını eleştirmekle kalmayıp PTI yönetimi ile militan gruplar arasında bağlantılar olduğu iddiasını da dile getirdi. İçişleri Bakanı Nakvi, hükümetin iddialarını destekleyen kanıtlara sahip olduğunu söyledi. Tedbirler açıklanırken bu kanıtlar kamuoyuyla paylaşılmamıştı; PTI ise suçlamaları reddetti.

Farklı sonuçlar doğuran iki anayasal yetki

232. madde, eyalet hükümetinin kontrol edemeyeceği boyutta bir iç karışıklık dâhil olmak üzere ağır bir güvenlik tehdidiyle ilgili olağanüstü hâli düzenliyor. Bu madde, Parlamentoya eyalet meselelerinde daha geniş yasama yetkisi veriyor. Olağanüstü hâl sırasında federal ve eyalet yasalarının çelişmesi durumunda federal yasa öncelik kazanıyor.

234. madde, bir eyaletin Anayasa’ya uygun biçimde yönetilememesi durumunu düzenliyor. Hayber Pahtunhva’da uygulamaya konan düzenlemeyle başbakan ve kabine görevlerini bırakırken vali eyaletin yürütme işlevlerini üstlendi, Parlamento da eyalet meclisinin yasama yetkilerini devraldı.

Kundi’ye yardımcı olmak üzere 11 üyeli bir danışma konseyi kuruldu; Dr. Muhammed Fahır Âlem İrfan başsekreter olarak atandı. Federal hükümet ayrıca sivil makamlara destek vermek üzere Pakistan ordusunun asker ve imkânlarını görevlendirdi.

Lahor Yönetim Bilimleri Üniversitesi’nde yarı zamanlı öğretim üyesi olan anayasa hukukçusu Hasan Abdullah Niyazi, müdahale kapsamında seçilmiş kurumların geçici olarak işlevlerini yerine getiremez hâle getirildiğini söyledi. Niyazi’nin yorumuna göre olağanüstü hâl sona erdiğinde bu kurumlar yeniden işler hâle getirilmelidir.

Acil durumda bazı temel hakların askıya alınmasına ilişkin 233. madde, cumhurbaşkanlığı açıklamasında yer almadı. Ancak belirli ilçeler için çıkarılan ayrı bir kararda, yargının yürütmeden ayrılmasına ilişkin anayasal şartın bu bölgelerde uygulanmayacağı belirtildi.

Lahor’da görev yapan anayasa hukukçusu Rida Hosain, bunun uygulamadaki etkisini şöyle anlattı:

Yargının yürütmeden ayrılmasını zorunlu kılan anayasal hüküm askıya alındı ve yürütme görevlilerinin yargı işlevlerini yerine getirmesine izin verildi.

Reklam

Parlamento onayı ve mahkeme itirazı

Ulusal Meclis ve Senato, muhalefetin protestoları eşliğinde 232. madde kapsamındaki olağanüstü hâl ilanını ayrı ayrı onayladı. Ulusal Meclis kararı, 232(1). maddenin ikinci hükmüne özellikle atıfta bulundu. Hukuk Bakanı Tarar, parlamentodaki sürecin Anayasa’ya uygun olduğunu savundu.

Onay sürecinin birkaç aşaması bulunuyor. Eyalet meclisinin kararı olmadan ilan edilen olağanüstü hâlin 21 Ekim’e kadar, 10 gün içinde, federal parlamentonun iki kanadınca ayrı ayrı onaylanması gerekiyordu. Vali yönetimini görüşmek üzere ortak oturum da çağrıldı. Şahbaz’ın ziyaretine ilişkin daha sonraki bir haberde ise Parlamentonun önceki hafta her iki tedbiri de onayladığı bildirildi.

Belirtilen sürelerin dikkatle değerlendirilmesi gerekiyor. Parlamentonun takviminde ortak oturum için 30 günlük süre öngörülürken 234. maddenin alıntılanan metninde, ortak oturum tarafından onaylanmadığı takdirde vali yönetiminin iki ay sonra sona ereceği yazıyor. Bu hüküm, her defasında en fazla iki aylık uzatmalara ve toplamda altı aya kadar devam edilmesine izin veriyor. 232. madde kapsamındaki olağanüstü hâlin onay ve devamına ilişkin kuralları ise ayrı.

PTI Başkanı Gohar Ali Han, tedbirlerin iptal edilmesi ve seçilmiş hükümetin yeniden göreve getirilmesi talebiyle 14 Ekim’de Peşaver Yüksek Mahkemesi’ne başvurdu. Başvuruda 232. ve 234. maddelerin devreye sokulma koşullarının oluşmadığı savunuluyor. Duruşma tarihi ya da karar açıklanmadı.

Gohar, özel güvenlik düzenlemeleri 12 ilçeye odaklanmışken idari yönetimin neden eyaletin tamamını kapsadığını da sorguladı. Bir basın toplantısında şöyle sordu:

Terörizm varsa ve 12 ilçede olağanüstü hâl gerekiyorsa vali yönetimi neden tüm eyalette uygulanıyor?

12 ilçe için ayrı bir yönetim yapısı

Federal hükümet, 12 belirlenmiş ilçe için Bölge Kalkınma Sekreterliği ile birlikte bir Bölge Temsilcisi ve Kalkınma Konseyi kurdu. Şevketullah Han başkanlığındaki konseyde 48 aşiret büyüğü ve önde gelen yerel isim yer alıyor.

İlçeler şunlar: Dera İsmail Han, Tank, Lakki Marvat, Bannu, Bajaur, Mohmand, Khyber, Kurram, Orakzai, Kuzey Veziristan, Yukarı Güney Veziristan ve Aşağı Güney Veziristan. Bunların çoğu Afganistan sınırında ya da eski aşiret bölgelerinde bulunuyor.

Reklam

Sekreterliğin başında ek bir başsekreter bulunuyor ve sekreterliğin emirleri eyalet hükümetinin emirleriyle aynı hukuki etkiye sahip. Sorumlulukları güvenlik, bölge sakinlerinin korunması, yönetim ve kalkınmayı kapsıyor. Bu düzenleme, belirlenen bölgelerde federal kararların daha doğrudan uygulanmasını sağlıyor.

Güvenlik politikasını kimin belirleyeceğine ilişkin anlaşmazlık müdahaleden önceye dayanıyor. Eyalet meclisi Temmuz 2024’te yeni bir askerî operasyon başlatılmadan önce kendisine danışılmasını istedi. Aynı yılın Aralık ayında Hayber ve Bannu’nun bazı bölgelerinde olası bir operasyona oy birliğiyle karşı çıktı. Daha sonra siyaset ve toplum temsilcilerinin bir araya geldiği büyük bir jirga, Afganistan’la müzakere ve Afganistan politikasına ilişkin olarak eyalete danışılması çağrısında bulundu.

Federal hükümetin reddettiği PTI iddiasına göre parti, eyaleti etkileyen kararlardan dışlandı. Sindh Valisi Nihal Haşimi, Toronto’da Pakistanlılarla konuşurken müdahaleyi koşullu biçimde savundu: Olağanüstü hâl yönetimindense demokratik yönetimi kişisel olarak tercih ettiğini, ancak devlet düşmanlarına yardım edilmesini önlemek için tedbirin anayasal ve gerekli olduğunu söyledi.

160 milyar rupi, buğday ve polis teçhizatı

Şahbaz, ilçe konseyine hitap ederken kalkınma projeleri için 160 milyar rupi ayıracağını duyurdu. Ayrıca kıtlığı gidermek amacıyla Pakistan Tarımsal Depolama ve Hizmetler Kurumu depolarındaki buğdayın dağıtılacağını vaat etti; valiye ve başsekretere, aşiret bölgeleri de dâhil olmak üzere yeterli miktarda buğday sağlanmasını temin etme talimatı verdi.

Başbakan, bölge sakinlerinin buğdayı federal hükümetin belirlediği fiyattan alabilmesi gerektiğini söyledi ve stokçuluğa karşı uyarıda bulundu. Haneler açısından bu vaadin günlük gıda masraflarına katkısı, dağıtım düzenlemelerine ve perakende fiyatlarına bağlı olacak.

Polis desteği kapsamında Terörle Mücadele Dairesinin güçlendirilmesi ve Güvenli Şehir projelerinin tamamlanması için talimatlar verildi. Kundi, daha önce tahsis edilmiş parayla polis aracı alımlarına yönelik kısıtlamanın gevşetilmesini onayladı. 12 Ekim’deki üst komite toplantısında da ek teçhizat, araç, silah ve personel ihtiyacı dile getirildi.

Şahbaz, 2010 Ulusal Maliye Komisyonu kararına bağlı düzenlemeler kapsamında terörle mücadele için Hayber Pahtunhva’ya 800 milyar rupiden fazla kaynak aktarıldığını ya da aktarılmakta olduğunu söyledi. Bu karar, kamu gelirlerinin federal hükümet ile eyaletler arasında nasıl paylaşılacağını belirliyor.

Yeni açıklanan 160 milyar rupilik kalkınma bütçesi, 2010’dan bu yana terörle mücadele için aktarıldığı belirtilen 800 milyar rupinin beşte birine denk geliyor. İki miktar farklı amaçları ve dönemleri kapsıyor: Biri yeni bir kalkınma taahhüdü, diğeri ise yıllar içindeki güvenlik tahsisatlarını ifade ediyor.

Reklam

Gözaltılar ve aksaklıklar anlaşmazlığı derinleştiriyor

İçişlerinden Sorumlu Devlet Bakanı Talal Çaudri, 12 Ekim’de Afridi ile bazı kabine üyelerinin önleyici gözaltına alındığını doğruladı. Önleyici gözaltı, yetkililerin kişileri bir ceza davasının sonuçlanmasını beklemeden kamu düzeni gerekçesiyle tutabilmesine imkân veriyor.

PTI, gözaltındaki liderlerin serbest bırakılmasını ve tutulmalarının hukuki gerekçelerinin açıklanmasını istedi. Tutuklamalar, İmran Han’ın serbest bırakılmasını talep etmek üzere İslamabad’a yapılması planlanan yürüyüşün engellenmesi girişimleriyle aynı zamana denk geldi. İletişim kesintileri, parti yetkililerinin çalışma arkadaşlarıyla bağlantı kurmasını zorlaştırdı.

Swabi’de mobil ve internet hizmetleri askıya alınırken Peşaver’in bazı bölgeleri ile seçili başka yerlerde de kesintiler yaşandı. İl yönetimleri 12 Ekim’de Peşaver, Mardan, Swabi ve Nowshera’da okul ve kolejleri kapattı. Bara’da 14 Ekim’de düzenlenen PTI protestosu şiddet olaylarına dönüştü; parti üyeleri ve polisler yaralandı.

Muhalefet liderleri Mahmud Han Açaqzai ile Allame Raja Nasir Abbas, 17 Ekim’de müdahaleye karşı ortak anayasal mücadele yürüteceklerini açıkladı. Açaqzai tüm partilerin katılacağı bir konferans önerdi ve meclislerden istifaların hâlâ seçenek olduğunu söyledi. Camiat Ulema-i İslam-Fazl lideri Mevlana Fazlur Rehman ise hükümeti müzakerelerde verdiği taahhütlerden dönmekle suçladı.

PTI’li emekli Binbaşı Tahir Sadık ve eski Ulusal Meclis üyesi Eman Tahir, 24 Ekim’de kamuoyuna duyurulan ortak açıklamayla tepkilerini dile getirdi. Tedbirleri anayasaya aykırı ve antidemokratik olarak niteleyip derhâl kaldırılmalarını istedi.

Gerilim nasıl gelişti?

Müdahalenin öncesinde askerî operasyonlar konusundaki yıllara yayılan anlaşmazlıklar ve haftalarca süren başarısız siyasi müzakereler vardı. Uygulama daha sonra cumhurbaşkanının kararından gözaltılara, parlamento oylamalarına ve mahkemeye yapılan başvuruya hızla ilerledi.

  • Temmuz ve Aralık 2024: KP Eyalet Meclisi askerî operasyonlar konusunda kendisine danışılmasını istedi ve Hayber ile Bannu’nun bazı bölgelerinde olası bir operasyona karşı çıktı.
  • 2 ve 3 Ekim 2026: Federal ve eyalet temsilcilerinin görüşmeleri anlaşma sağlanamadan sona erdi.
  • 11 Ekim: Zerdari, 232. ve 234. maddeler kapsamında olağanüstü hâli ve vali yönetimini onayladı.
  • 12 Ekim: Üst komite güvenlik tedbirlerini gözden geçirdi; Talal Çaudri, Afridi ile bazı kabine üyelerinin önleyici gözaltına alındığını doğruladı.
  • 14 Ekim: Gohar, PTI adına mahkemeye itiraz başvurusunda bulundu; Bara’daki protestoda çıkan şiddet olaylarında parti üyeleri ve polisler yaralandı.
  • 17 Ekim: Muhalefet liderleri müdahaleye karşı ortak kampanya planlarını açıkladı.
  • 24 Ekim: Tahir Sadık ve Eman Tahir olağanüstü hâl yönetiminin kaldırılmasını istedi.

Şahbaz, müdahaleyi savunurken kamu yararını ve yolsuzluk iddialarını da öne çıkardı. Şehirler İyileştirme Projesi’nde 100 milyar rupi ve Kohistan İlçe Muhasebe Dairesi dosyasında 37 milyar rupi yolsuzluk yapıldığını iddia etti; plaser altın sözleşmelerinde kayırmacılık yapıldığını öne sürdü. Bunlar, eyalet yönetimine ilişkin anlatımında dile getirdiği iddialar.

Başbakan, Peşaver’de bir okulun çatısının çökmesi sonucu bir öğretmen ve çocukların hayatını kaybetmesinden duyduğu üzüntüyü dile getirdi; Kundi’ye bölgeyi ziyaret edip soruşturmanın yapılmasını sağlama talimatı verdi. Bu yanıt, güvenlik vaatlerinin yanı sıra okul güvenliği, temel hizmetler ve kalkınma projelerinin hayata geçirilmesini de artık vali yönetiminin sorumlulukları arasına koyuyor.

Öne Çıkanlar

  • 11 Ekim 2026’da olağanüstü hâl ve vali yönetimi ilan edilerek eyaletin yürütme yetkisi Vali Faysal Kerim Kundi’ye devredildi.
  • Şahbaz kalkınma için 160 milyar rupi, buğday tedariki ve polis kapasitesinin güçlendirilmesini vaat etti.
  • PTI müdahaleye Peşaver Yüksek Mahkemesi’nde itiraz etti ve seçilmiş hükümetin yeniden göreve getirilmesini istedi.
  • Özel bir yönetim yapısı 12 ilçeyi kapsıyor; konseyde 48 aşiret büyüğü ve önde gelen isim bulunuyor.
  • Parlamento protestolar eşliğinde olağanüstü hâli onayladı; vali yönetiminin anayasal sürecinde ortak oturum onayı ve en fazla altı aylık süre öngörülüyor.
  • Siyasi gözaltılar, iletişim kesintileri ve okulların geçici olarak kapatılması müdahaleye eşlik etti.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir