Çin, Beş Eyalet ve Bölgede Güney Bölgesel Elektrik Piyasasını Açtı

9 dakikalık okuma
China Opens Southern Regional Power Market Across Five Provinces and Regions

Güney Çin için ortak elektrik piyasası

Çin'in ilk bölgesel elektrik piyasası Guangdong, Guangxi, Yunnan, Guizhou ve Hainan'da resmen faaliyete geçti. Piyasa, spot fiyatların her 15 dakikada bir güncellendiği ortak bir işlem sisteminde 290 binden fazla kayıtlı katılımcıyı bir araya getiriyor.

İçindekiler
  1. Güney Çin için ortak elektrik piyasası
  2. Fiyatlar her 15 dakikada bir güncellenince ne değişiyor?
  3. Eyalet sınırları neden önemliydi?
  4. Yenilenebilir elektriğe daha geniş bir müşteri tabanı
  5. Kimler katılabilir?
  6. Piyasa resmen faaliyete nasıl geçti?
  7. Ortak kurallar, ortak denetim gerektiriyor
  8. Daha önceki tasarım değerlendirmesinde neler saptandı?
  9. Güneydeki ticaret ulusal piyasaya nasıl bağlanıyor?
  10. Öne Çıkanlar

Güney Bölgesel Elektrik Piyasası, beş eyalet ve özerk bölgedeki elektrik üreticileri ile ticari kullanıcıların ortak kurallar çerçevesinde işlem yapmasına olanak tanıyor. Hidroelektrik, kömür, rüzgâr ve güneş enerjisi aynı piyasada rekabet ederken fiyatlar elektrik arzı ve talebine göre belirleniyor.

Piyasanın ölçeği şimdiden kayda değer. Deneme işletimi sırasında 2025'in ilk dokuz ayında işlem gören elektrik miktarı, beş bölgenin toplam elektrik tüketiminin yaklaşık yüzde 70'ine karşılık geldi. Bu oran piyasadaki işlem hacmini ifade ediyor. Daha geniş amaç ise eyalet sınırları arasında elektrik alımını, satımını ve iletimini kolaylaştırmak.

Bu değişiklik, işletmelerin kendi eyaletlerinin dışındaki elektrik tedarikçilerine erişimini genişletiyor. Üreticiler için de potansiyel müşteri havuzunu büyütüyor. Hane halkına uygulanan elektrik fiyatları devlet tarafından belirlenmeye devam ediyor ve spot piyasadaki dalgalanmalardan etkilenmiyor.

Piyasanın resmen açılması, Guangzhou'da 28 Haziran 2025'te başlayan kesintisiz uzlaştırma denemelerinin ardından geldi. Bu denemelerde işlemler ölçülüp uzlaştırılırken, işlem sistemi uzun bir dönem boyunca test edildi. Bu, düzenli faaliyete geçiş öncesinde atılması gereken temel bir adımdı.

Fiyatlar her 15 dakikada bir güncellenince ne değişiyor?

Spot elektrik piyasası, iletime hazır elektrik arzını ihtiyaç duyulacağı zamana yakın bir noktada taleple eşleştiriyor. Fiyatların her 15 dakikada bir güncellenmesi; fabrikaların üretimi artırması, güneş enerjisi üretiminin akşama doğru düşmesi veya rüzgârın güçlenerek üretimi yükseltmesi gibi değişikliklere piyasanın yanıt vermesini sağlıyor.

Elektrik, üretim ile tüketimin şebeke genelinde yakından dengede tutulması gerektiği için pek çok üründen farklıdır. Piyasa fiyatları, elektriğin bol olduğu veya arzın daraldığı zamanlara ilişkin sinyal verir. Şebeke işletmecileri ise sistemi fiziksel sınırları içinde çalışır durumda tutmak zorundadır.

Reklam

Bir fabrika artık ağırlıklı olarak kendi eyalet sınırlarının şekillendirdiği bir piyasaya bağlı kalmak yerine, bölgesel bir çerçevede satın alma kararları verebiliyor. Bir üretici daha geniş bir alandaki talep için rekabet edebiliyor. İşletmelerin ödeyeceği nihai fiyat, satın alma düzenlemelerine ve piyasa koşullarına bağlı olacak.

Daha geniş rekabet, satın alma maliyetlerini düşürebilir; ancak bu, her şirket için kesin bir sonuç değildir. Arz daraldığında fiyatlar yükselebilir, üretimin arttığı dönemlerdeyse düşebilir. İlk aşamadaki değişiklik, ortak kurallar çerçevesinde işlem yapılabilecek karşı tarafların artmasıdır.

Eyalet sınırları neden önemliydi?

Guangdong, Guangxi, Yunnan, Guizhou ve Hainan daha önce birbirinden farklı eyalet elektrik piyasası kurallarıyla faaliyet gösteriyordu. Bu farklılıklar, bir yerdeki elektrik başka bir yerdeki talebi karşılayabilecek olsa bile sınır ötesi ticareti ve elektrik tahsisini kısıtlıyordu.

Sonuçları pratik ve maliyetli olabiliyordu. Yenilenebilir enerji üreticileri ihtiyaç fazlası elektriği başka yerlere göndermekte zorlanırken, başka eyaletlerdeki işletmeler daha yüksek satın alma maliyetleriyle veya yetersiz arzla karşılaşabiliyordu. Daha büyük bir piyasa, alıcı ve satıcıların bir araya gelmesi için daha fazla imkân sunuyor.

Güneybatıdaki hidroelektrik üretimi, Guangdong-Hong Kong-Makao Büyük Körfez Bölgesi'ndeki talebi karşılayabilir. Rüzgâr ve güneş enerjisi üreticileri de üretimlerinin tüketilebileceği daha geniş bir alana erişerek satışlarında eyaletlerdeki talebe daha az bağımlı hâle geliyor.

İletim kapasitesi yine de önemli. Elektriğin alıcılara ulaşabilmesi için enerji hatlarında kapasite bulunması gerekiyor. Bölgesel piyasanın hazırlıkları, eyaletler arasındaki iletim hatlarında tıkanıklığın yönetilmesine yönelik çalışmaları da kapsıyordu. Ortak ticaret kuralları ile elektriği iletebilme kapasitesinin birlikte işlemesi gerekiyor.

Yenilenebilir elektriğe daha geniş bir müşteri tabanı

Piyasanın resmen açılışına eşlik eden verilere göre bölgedeki yenilenebilir elektrik kullanım oranı yüzde 95'in üzerinde ve ülke ortalamasından yüksek. Basitçe ifade etmek gerekirse bu ölçüt, mevcut yenilenebilir enerji üretiminin ne kadarının kısıtlanmak veya geri çekilmek yerine kullanıldığını gösteriyor.

Ulusal karşılaştırmada kesin bir ülke oranı belirtilmedi. Bölgesel oran, yüzde 70'lik işlem hacminden de farklı bir ölçüt: İlki yenilenebilir enerji üretiminin kullanımını, ikincisi ise piyasa işlem hacminin toplam elektrik tüketimine oranını gösteriyor.

Reklam

Rüzgâr ve güneş ışığı konuma ve zamana göre değişir. Daha geniş bir işlem alanı, yerel talebin yetersiz kaldığı zamanlarda üreticilere alıcı bulma konusunda daha fazla fırsat sunar. Hidroelektrik de nehir koşullarına ve mevsimlere göre üretilebilirliği değişen başka bir elektrik kaynağıdır.

Kömürle elektrik üretimi de bölgesel piyasaya katılıyor. Bu kaynakları tek bir işlem çerçevesinde buluşturmak, farklı teknolojilerden elde edilen elektriğin talebi karşılamak için rekabet etmesini sağlıyor. Sistem de değişen hava koşullarını, su mevcudiyetini ve tüketimi hesaba katmak zorunda.

Kimler katılabilir?

290 binden fazla kayıtlı katılımcı arasında elektrik üreticileri, elektrik perakendecileri, elektrik kullanıcıları, yeni enerji depolama tesisleri ve sanal enerji santralleri bulunuyor. Dolayısıyla bu toplam yalnızca üreticileri değil, piyasadaki çeşitli katılımcı türlerini kapsıyor.

Elektrik perakendecileri elektrik satın alıp müşterilerine tedarik sağlıyor. Depolama tesisleri elektriği bir zamanda alıp daha sonra şebekeye verebiliyor. Bu tesislerin ticari fırsatları kısmen farklı dönemlerdeki elektrik fiyatlarına bağlı.

Sanal enerji santrali, çeşitli küçük kaynakları ortak bir kontrol sistemi üzerinden koordine ediyor. Bunlar arasında dağıtık üretim tesisleri, bataryalar veya ayarlanabilir elektrik talebi bulunabiliyor. İşletmeci, bu kaynakları koordine ederek tek başlarına sunmakta zorlanabilecekleri bir hizmeti piyasaya sunabiliyor.

Piyasa geliştikçe sanal enerji santrallerinin ve yeni depolama işletmelerinin katılımının artması bekleniyor. Açılışa ilişkin duyuruda bu genişleme için ayrıntılı bir takvim verilmedi. Bu katılımcıların eklenmesi, piyasayı büyük santraller ile elektrik alıcıları arasındaki geleneksel ilişkinin ötesine taşıyor.

Piyasa resmen faaliyete nasıl geçti?

Ulusal Enerji İdaresinin 4 Temmuz tarihli duyurusunda, kesintisiz uzlaştırma denemeleri başlamadan önce farklı işletim koşullarını kapsayan 12 stres testi turunun ve üç yıllık deneme işletiminin yapıldığı belirtiliyor.

Uzlaştırma denemeleri iki günden bir tam aya çıkarıldı. Kurak mevsimden yağışlı mevsime ve elektriğin bol olduğu dönemlerden arzın görece daraldığı dönemlere kadar farklı koşullar ele alındı. Uzlaştırma, işlemler ve fiilî elektrik kullanımı ölçüldükten sonra her katılımcının borçlu olduğu veya alacağı tutarın hesaplanması sürecidir.

Reklam

Geliştirme süreci daha uzun bir kural koyma ve ulusal reform dönemini de kapsıyor. Önemli adımlar şöyle:

  • 2015: Çin Komünist Partisi Merkez Komitesi ve Devlet Konseyi, yeni bir elektrik reformu tedbirleri paketi yayımladı.
  • 2022 - Temmuz 2023: Düzenleyici kurumlar ve piyasa kuruluşları, güney bölgesel piyasa tasarımını öneren belgeler yayımladı.
  • 15 Aralık 2023: Regulatory Assistance Project, önerilen tasarıma ilişkin bir değerlendirme yayımladı.
  • 28 Haziran 2025: Beş katılımcı bölgede kesintisiz uzlaştırma denemeleri Guangzhou'da başladı.
  • 1 Temmuz 2025: Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu, şebeke işletim bölgeleri arasında düzenli elektrik ticareti yapılmasına yönelik bir mekanizmayı onayladı.
  • 24 Ekim 2025: Piyasanın resmen faaliyete geçmesine eşlik eden güncellemede kayıtlı piyasa katılımcısı sayısının 290 bini aştığı belirtildi.

Testlerde işlemlerin tüm aşamaları incelendi: piyasa tasarımı, işlemlerin gerçekleştirilmesi, sayaç ölçümleri, uzlaştırma ve risk kontrolleri. Kabul edilen işlemlerin iletilen elektriğe ve doğru faturalara dönüşebilmesi için her aşamanın güvenilir şekilde işlemesi gerekiyor.

Ortak kurallar, ortak denetim gerektiriyor

Güney enerji düzenleyicisi; ulusal gereklilikleri, birleşik bir bölgesel çerçeveyi ve ayrıntılı işletim kurallarını bir araya getirmek üzere "1+N+5X" olarak tanımlanan bir çerçeve geliştirdi. Uygulamadaki amaç, beş bölgedeki katılımcılara ortak bir ticaret zemini sunmak.

Ulusal Enerji İdaresi, temel piyasa parametrelerinin yönetimi için bölgesel kurallar oluşturulduğunu da belirtiyor. Bu parametreler, piyasayı işletmek için kullanılan ayarlardır. Yeni düzenlemeler, hangi parametrelerin bölgesel veya eyalet düzeyinde belirleneceğini tanımlıyor ve bunların değiştirilmesi için usuller getiriyor.

Çin'in ilk bölgesel elektrik piyasası yönetim komitesi; üreticileri, perakendecileri, elektrik kullanıcılarını ve depolama katılımcılarını bir araya getiriyor. Ayrı bir koordinasyon yapısı ise hükümeti, şebekeyi, piyasa katılımcılarını ve işletici kuruluşları birbirine bağlıyor.

Yetkililer ve piyasa kuruluşları ayrıca büyük hidroelektrik santrallerinin katılımı, öncelikli üretim düzenlemelerinin piyasa işlemlerine açılması ve eyaletler arasındaki tıkanıklığın yönetimi dâhil 12 konuda ortak çalışma yürüttü. Bu konuların her biri, ticaret kararlarının büyük bir elektrik sisteminin işletimiyle nasıl uyumlu olacağıyla ilgili.

Daha önceki tasarım değerlendirmesinde neler saptandı?

Regulatory Assistance Project'in 15 Aralık 2023 tarihli bölgesel piyasa değerlendirmesi, 2022'den Temmuz 2023'e kadar yayımlanan taslak kuralları inceledi. Değerlendirmenin yazarları Fredrich (Fritz) Kahrl ve Jingying "Jing" Chen'di.

İncelenen belgeler Ulusal Enerji İdaresinin güney düzenleme dairesi, China Southern Grid Sevk Merkezi ve Guangzhou Elektrik Borsası tarafından yayımlanmıştı. Değerlendirmede bu kurallar, kapsamlı bir bölgesel elektrik piyasasına doğru atılmış önemli bir ilk adım olarak nitelendirildi.

Reklam

Kahrl ve Chen, açıklığa kavuşturulması gereken alanları ve olası tasarım sorunlarını belirleyerek iyileştirme önerileri sundu. Değerlendirme, geliştirme sürecinin o aşamasındaki taslak kuralları ele alıyordu; sonraki denemeler, piyasanın uygulamada nasıl işleyeceğine yönelik testleri genişletti.

Hükümetin daha sonraki açıklamasında özellikle parametre yönetimi, tıkanıklık, uzlaştırma ve risk kontrolleri üzerinde duruluyor. Bu ayrıntılar, açılışın alıcılarla satıcıları ortak bir platformda buluşturmaktan ibaret olmadığını gösteriyor. Katılımcıların, piyasayı işletmek ve şebekedeki rakip talepleri çözmek için de usullere ihtiyacı vardı.

Güneydeki ticaret ulusal piyasaya nasıl bağlanıyor?

Katılımcı beş bölge, China Southern Grid'in işletim alanında bulunuyor. Bu bölgelerin elektrik piyasalarını bütünleştirmek, China Southern Grid ile State Grid'in işletim alanları arasındaki ticareti de içeren daha geniş kapsamlı bir ulusal çabanın parçası.

12 Ağustos 2025 tarihli ulusal piyasa değerlendirmesinde, Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonunun 1 Temmuz'da Şebeke İşletim Bölgeleri Arasında Normalleştirilmiş Elektrik Ticareti Mekanizması Planı'nı onayladığı belirtiliyor.

Plan, elektrik kullanıcılarının şebeke işletim bölgeleri arasında orta ve uzun vadeli sözleşmeler, spot işlemler ve yeşil elektrik ticareti yoluyla işlem yapmasına olanak tanıyor. Uzun vadeli sözleşmeler satın alımları daha önceden düzenliyor, spot işlemler yakın teslimat koşullarına yanıt veriyor, yeşil elektrik ticareti ise yenilenebilir kaynaklardan üretilen elektriği kapsıyor.

Komisyon, State Grid ile China Southern Grid'in işletim alanları arasındaki işlemlerin düzenli yapılabilmesi için piyasa kurallarını ve işlem ürünlerini daha fazla uyumlaştırma hedefini 2025 sonu olarak belirledi. Güneydeki açılış, bu daha geniş çaba kapsamında birden fazla eyalet piyasasının koordinasyonuna ilişkin deneyim sunuyor.

Elektrik kullanıcıları ve üreticiler açısından somut değişiklik, ortak kurallara ve arz ile talebe sık sık yanıt veren fiyatlara sahip daha büyük bir piyasaya erişim. Bir sonraki aşama ise güvenilir arzı sürdürürken bu erişimin farklı katılımcılar, teknolojiler ve şebeke sınırları arasında tutarlı biçimde işlemesini sağlamak.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Çin'in ilk bölgesel elektrik piyasası Guangdong, Guangxi, Yunnan, Guizhou ve Hainan'da resmen faaliyete geçti.
  • Üreticiler, perakendeciler, elektrik kullanıcıları, depolama tesisleri ve sanal enerji santrallerini kapsayan 290 binden fazla katılımcı kayıtlı.
  • Spot elektrik fiyatları her 15 dakikada bir güncelleniyor. Hane halkı tarifeleri devlet tarafından belirlenmeye devam ediyor.
  • 2025'in ilk dokuz ayında yapılan işlemlerin hacmi, beş bölgenin toplam elektrik tüketiminin yaklaşık yüzde 70'ine eşitti.
  • Bölgedeki yenilenebilir elektrik kullanım oranı yüzde 95'in üzerinde.
  • Üç yıllık deneme ve 12 stres testi turunun ardından kesintisiz uzlaştırma denemeleri 28 Haziran 2025'te başladı.
  • Ulusal bir plan, State Grid ile China Southern Grid arasında işlem kuralları ve ürünlerinin daha fazla uyumlaştırılması için 2025 sonunu hedef olarak belirledi.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir