Seul’deki Hannam 3 Dönüşümü Bodrum Katları Milyarlarca Wonluk Yatırımlara Nasıl Dönüştürdü?

11 dakikalık okuma
How Seoul's Hannam 3 Redevelopment Turned Basement Homes Into Billion-Won Investments

Küçük bir bodrum daire, Seul’ün geleceğinde büyük bir pay

Seul’ün Hannam 3 kentsel dönüşüm bölgesindeki 26 metrekarelik bir bodrum daire, 2003’te ilk kez kayda geçmesinden 2019’a kadar dokuz kez el değiştirdi. Fiyatı 2006’da 275 milyon wondan 2019’da 850 milyon wona yükseldi. Güney Kore’nin dört bir yanından, Gongju, Yeongju ve Chungju gibi kentlerden alıcılar geldi; küçük konut ise yıkılmayı bekleyen bir mahallenin parçası olarak kaldı.

İçindekiler
  1. Küçük bir bodrum daire, Seul’ün geleceğinde büyük bir pay
  2. En ucuz konut neden tercih edilen yatırım olabiliyordu?
  3. Küçük konutların metrekare fiyatı daha yüksekti
  4. Kısıtlamalar gevşeyince alım satım hızlandı
  5. Mülkiyet mahalle sakinlerinden uzaklaştı
  6. Kiracılar taşınmadan önce belirsizlikle karşılaştı
  7. Daha fazla daire herkes için daha fazla alan anlamına gelmedi
  8. Taşınma trilyonlarca wonla finanse edildi
  9. Açık artırma, daire tahsis hakkı için başka bir yol sundu
  10. Resmî dönüm noktaları ve değişen takvim
  11. Öne Çıkanlar

Tapu kayıtları üzerinden incelenen 1.671 apartman ve villa dairesinde, yarı bodrum daireler yirmi yılda ortalama 2,6 kez el değiştirdi. Zemin üstündeki konutlarda bu sayı 2,1 oldu. Böylece yarı bodrum dairelerin el değiştirme sıklığı yaklaşık %24 daha yüksek çıktı. Ağustos 2020’de başlayan dönemde yarı bodrum dairelerin medyan satış fiyatı 1,3 milyar wona ulaştı.

Alıcıların ilgisini çeken, gelecekte sahip olabilecekleri daireydi. Belirli koşulları karşılayan bir bodrum daire sahibi, dönüşüm derneği aracılığıyla yeni konut tahsis hakkı elde edebiliyordu; bu hak, zemin üstünde daha büyük bir konuta sahip olanlarınkiyle benzerdi. Yatırımcılar yalnızca oturacak bir yer değil, Han Nehri ile Namsan arasındaki yeni bir siteye giriş imkânı satın alıyordu.

Kiracılar açısından aynı süreç, ev sahiplerinin değişmesi, kira depozitolarına ilişkin belirsizlik ve sonunda taşınmak anlamına geliyordu. Temmuz 2022’de yarı bodrum daire sahiplerinin yalnızca %9,5’inin kayıtlı adresi Hannam 3 sınırları içindeydi.

Yongsan İlçe Belediyesi’nin Haziran 2023 tarihli onay duyurusu, bu alımların ardındaki tabloyu ortaya koyuyor: 386.395,5 metrekarelik bir dönüşüm alanı ve 876’sı kiralık olmak üzere 5.816 dairelik onaylanmış bir plan. Proje, eskiyen konutların yenilenmesinin değerli varlıklar yaratırken eski konutlarda yaşayan kiracıları başka bir yerde ev aramak zorunda bırakabileceğini gösteriyor.

Reklam

En ucuz konut neden tercih edilen yatırım olabiliyordu?

Hannam 3, Yongsan İlçesi’ndeki Hannam-dong ve Bogwang-dong mahallelerinin bir bölümünü kapsıyor. Bölgedeki eski yapılar arasında küçük villalar, birden fazla hanenin yaşadığı evler ve Korecede banjiha olarak bilinen yarı bodrum daireler bulunuyordu. Kısmen sokak seviyesinin altında kalan bu konutlar, çoğu zaman görece ucuz barınma imkânı sağlıyordu.

Kentsel dönüşüm, bu tür mülklerin nasıl değerlendirildiğini değiştiriyor. İlke olarak, Haziran 2023’te yönetim ve tasfiye planı onaylanmadan önce sürece katılmış ve gerekli koşulları karşılayan bir dernek üyesi, mevcut mülkü yarı bodrum daire de olsa zemin üstündeki bir konut da olsa yeni bir daire tahsis hakkı elde edebiliyordu.

Yönetim ve tasfiye planı, projedeki yeni mülklerin ve mali yükümlülüklerin nasıl dağıtılacağını belirliyor. Üyeler, kendilerine tahsis edilen dairenin fiyatından mevcut mülklerinin biçilen değerinin çıkarılmasıyla hesaplanan ek katkı payını ödüyor.

Yarı bodrum dairenin daha düşük biçilen değeri, ileride daha yüksek bir katkı payı ödenmesine yol açabiliyor. Ancak alış fiyatının düşük olması, başlangıçta gereken parayı azaltıyor. Böylece dönüşümü bekleyebilecek alıcılar daha az nakitle sürece girip proje ilerledikçe ek ödemeyi yapabiliyordu.

Yerel emlakçılar, yatırımcıların görece ucuz yarı bodrum villalar alıp fiyatlar yükseldiğinde sattığını anlattı. 500 milyon ila 900 milyon won arasında fiyatlanan villalarda alım satım hareketliydi. Bazı alıcıların konutu görmeden satın aldığı bildirildi.

Küçük konutların metrekare fiyatı daha yüksekti

Kayıtlardaki yarı bodrum daireler, zemin üstündeki konutlardan genellikle yaklaşık 10 metrekare daha küçüktü. Alıcılar metrekare başına daha fazla ödeseler bile toplam satış fiyatları daha düşük olabiliyordu.

Ağustos 2020’den 2023’e kadar yarı bodrum dairelerin metrekare başına ortalama fiyatı 43,84 milyon won olurken zemin üstündeki konutlarda bu rakam 34,86 milyon wondı. Bu iki rakama göre bodrum dairelerdeki fiyat farkı yaklaşık %26’ydı.

2010 ile 2022 arasında metrekare fiyatları yarı bodrum dairelerde önceki düzeyinin 4,5 katına, zemin üstündeki konutlarda ise 4,1 katına çıktı. Yarı bodrum dairelerin medyan satış fiyatı, 2011-2014 dönemindeki 320 milyon wondan Ağustos 2020’de başlayan dönemde 1,3 milyar wona yükselerek yaklaşık dört katına çıktı.

Bu örüntü, tek tek binalarda da görüldü. Hem yarı bodrum hem zemin üstü daire bulunan 181 binanın 112’sinde, yani yaklaşık %62’sinde, yarı bodrum daireler daha sık alınıp satıldı. Alıcılar, aynı dönüşüm sürecine katılma imkânı sunan daha küçük mülkleri tekrar tekrar tercih etti.

Reklam

Kısıtlamalar gevşeyince alım satım hızlandı

Yarı bodrum dairelerde alım satım, arazi işlemlerine getirilen izin kısıtlamalarının sınırlı kaldığı 2003’teki erken Yeni Kent planlama dönemi civarında özellikle yoğundu. Her 100 yarı bodrum daire başına 32,9 mülkiyet değişikliği yaşanırken zemin üstündeki konutlarda bu sayı 21,5 oldu.

Devlet Başkanı Lee Myung-bak’ın hükümeti, 2008’in sonlarında Gangnam, Seocho ve Songpa dışındaki Seul metropol alanının büyük bölümünde spekülasyon bölgesi kısıtlamalarını kaldırdı. 2009’da birden fazla konutu olanların sermaye kazançları üzerinden alınan ek vergiyi geçici olarak kaldırdı ve dönüşüm bölgelerindeki küçük arsaların alımında izin koşullarını gevşetti.

O yıl, her 100 yarı bodrum daire başına 15,1 mülkiyet değişikliği kaydedilirken zemin üstü konutlarda bu sayı 11,4 oldu. Birden fazla konutu olanlara uygulanan ek sermaye kazancı vergisinin kaldırıldığı ve hızlı yeniden satışlara ilişkin vergilerin gevşetildiği 2014’te karşılık gelen rakamlar 12,7 ve 9,5’ti.

Kısıtlamaların daha sıkı olduğu dönemlerde iki konut türü arasındaki alım satım farkı daha küçüktü. Kayıtlar, alım ve yeniden satışın kolaylaştığı dönemlerde dönüşüme daha ucuz yoldan katılma imkânının daha fazla işlem çektiğini gösteriyor.

Mülkiyet mahalle sakinlerinden uzaklaştı

Hannam 3 genelinde, kayıtlı adresi bölge içinde olan maliklerin sayısı 2002’deki 2.189 mülkiyet eşdeğerinden 2022’de 738’e geriledi; düşüş yaklaşık %66 oldu. Bu kişilerin dönüşüm alanındaki arsa payı %55’in üzerindeyken yaklaşık %19’a indi.

Aynı dönemde Gangnam, Seocho, Songpa ve Bundang’da kayıtlı adresi olan maliklerin sayısı 163’ten 799 mülkiyet eşdeğerine yükseldi. 2022’ye gelindiğinde bu grup, adresi Hannam 3 içinde kayıtlı olan gruptan daha büyüktü. Bölge dışındaki malikler, dönüşüm alanındaki arazilerin yaklaşık %62’sine sahipti.

Tapu kayıtlarının analizinde mülkiyet payları oransal olarak sayıldı. Bir mülkün yarısına sahip olan iki kişi, yarımşar mülkiyet birimi olarak kaydedildi. Yerel malik tanımı, dönüşüm öncesinden başlayan kesintisiz ikamet yerine her dönemdeki kayıtlı adresi esas aldı.

Mülkler kuşaklar arasında da el değiştirdi. 2018-2021 arasında arazi bağışı alan 323 kişiden 93’ü 20’li, 75’i 30’lu yaşlarındaydı; 22’si ise reşit değildi. 40 yaşın altındakiler toplam 190 kişiyle alıcıların yaklaşık %59’unu oluşturdu.

Genel fiyat artışları kayda değerdi. Hannam-dong ve Bogwang-dong’da incelenen parsellerin ortalama resmî arsa değerleri 2003’ten sonra %1.100’den fazla yükseldi. Bu artan değerler hem yeniden satış hem de mülklerin genç aile üyelerine devredilmesi için fırsatlar yarattı.

Reklam

Kiracılar taşınmadan önce belirsizlikle karşılaştı

Hannam 3’te daha önce yarı bodrum dairede yaşayan bir kiracı, ev sahibinin konutu sattığını komşusundan öğrendi. Yeni sahibinin iletişim bilgilerine ulaşamayan kiracı, kira depozitosunu geri alıp alamayacağı konusunda endişelendi.

Güney Kore’nin jeonse sistemi bu kaygıyı özellikle ciddi hâle getiriyor. Kiracı, normal aylık kira ödemek yerine ev sahibine yüklü bir depozito veriyor; ev sahibi de kira sözleşmesi sona erdiğinde bu parayı iade etmek zorunda. Konut el değiştirdiğinde bu yükümlülüğün kimde olduğunu bilmek önem taşıyor.

Kiracı hakları örgütü Minsnail Union, mülkiyet değiştiğinde kiracıları bilgilendirme zorunluluğunun bulunmamasını sorunların kaynaklarından biri olarak gösterdi. Bir başka kiracı ise ev sahibinin onarmadığı bozuk su tesisatı ve su sızıntısından söz etti.

Kampanyacılar, yetersiz bakımı dönüşümün ekonomik mantığıyla ilişkilendirdi: Alış fiyatını gelecekteki yeni dairenin belirlediği bir ortamda, yeniden satışa odaklanan bir ev sahibi için mevcut konutu onarmak daha az cazip hâle geliyor.

Taşınmak, yakındaki arkadaşlarına, sosyal yardım hizmetlerine ve sağlık ihtiyaçlarını bilen kişilere bağlı olan yaşlı sakinler için ek güçlükler yaratıyor. Kiracı destek kuruluşu Tenants 114’ün başkanı avukat Lee Kang-hoon, bu yerel ilişkileri, sakinlerin tanımadıkları bir yere taşındıklarında yitirdikleri pratik desteğin bir parçası olarak nitelendirdi.

Ekim 2024’te yayımlanan bir anlatımda, tazminat ve taşınma desteğinin 2009’dan önce evlerinde yaşamış kiracılarla sınırlı olduğu belirtildi. Sakinlerin destek alabilmek için gereken belgeleri temin etmekte zorlandıkları da aktarıldı.

Daha fazla daire herkes için daha fazla alan anlamına gelmedi

Yongsan İlçe Belediyesi, Haziran 2023’te 197 binada 5.816 daireye onay verdi. Bunların 4.940’ı satılık, 876’sı kiralıktı. Sonraki açıklamalarda toplam sayı 5.970 olarak verilirken bir açık artırma haberinde 127 binada 5.988 daireden söz edildi. İlçe belediyesi daha sonra gözden geçirilmiş plan için istişare sürecini yeniden başlattı; burada atıfta bulunulan duyurularda güncellenmiş nihai daire sayısı yer almıyor.

Onaylanan kiralık daire tahsisi, 2023’teki toplamın yaklaşık %15’ine karşılık geliyordu. Satılık 4.940 dairenin 4.069’u mevcut mülk sahiplerine tahsis edilirken 831’i genel satışa ayrıldı, 40’ı ise yedekte tutuldu.

Daha sonraki bir taşınma sayımında 7.182 kiracı hanesi ve nakit uzlaşmayı seçen dokuz yerel hane kaydedildi; toplam ayrılan hane sayısı 7.191 oldu. Daha önceki bir finansman tahmini ise yaklaşık 6.300’ü kiracı hanesi olmak üzere 8.300 civarında hanenin taşınacağını öngörüyordu.

Daha sonra açıklanan 5.970 dairelik planla karşılaştırıldığında, kaydedilen 7.191 ayrılan hane yeni konut sayısını 1.221 aşıyordu. Daha önceki 8.300 taşınma tahmini ile onaylanan 5.816 daire arasında ise yaklaşık 2.500’lük fark vardı.

Bu karşılaştırmalar kiracıların üzerindeki baskıyı açıklıyor. Çok sayıda küçük ve ucuz konut barındıran binaların yerini, çoğu mülkiyet için tahsis edilen daha az sayıda büyük daire alıyor. Yıkım ve inşaat sırasında ayrılan hanelerin başka yerde konut bulması gerekiyor; bu da çevredeki kiralık konut piyasalarındaki talebi artırıyor.

Reklam

Taşınma trilyonlarca wonla finanse edildi

Dönüşüm derneği, dört büyük ticari bankadan oluşan bir konsorsiyumdan 2,1 trilyon won taşınma kredisi sağladı; ardından KB Securities aracılığıyla düzenlenen finansmanla 400 milyar won daha aldı. Paketlerin toplamı 2,5 trilyon wona ulaştı.

İkinci paket kapsamında özel amaçlı bir şirket yatırımcılara menkul kıymet ihraç etti ve elde edilen geliri derneğe borç verdi. Projenin inşaatını üstlenen Hyundai Engineering & Construction müşterek garanti sağlarken KB Securities de finansmanı destekleyen bir satın alma taahhüdü verdi.

Her iki kredi paketinin faiz oranları %6’nın biraz üzerindeydi. Anapara ve faizin Kasım 2028’e kadar ödenmesi planlandı. Finansman açıklamasında inşaatı finanse etmek için birkaç trilyon wonluk ek borçlanma öngörülüyordu.

Proje kamu altyapısını da kapsıyor. 2023 tarihli onayda 51.849,3 metrekare yol, 27.263,6 metrekare park, 10.755,4 metrekarelik ilkokul alanı, sosyal tesisler ve kamu daireleri sıralanıyor.

Dönüşüm derneği e-postayla gönderdiği yanıtta projeyi savunarak, üyelerin yirmi yıllık güçlüklerin ardından daha iyi konut koşulları için yasal ve şeffaf biçimde çaba gösterdiğini belirtti. Gecikmelerin üyelerin mali yükünü artırdığını, onayların hızlanmasının daha iyi konutların daha erken teslim edilmesine yardımcı olduğunu savundu.

Açık artırma, daire tahsis hakkı için başka bir yol sundu

Alacaklının başlattığı açık artırmaya çıkarılan bir mülk, 105 metrekare arsa ve 99 metrekare binadan oluşuyordu; ekspertiz değeri 3,43 milyar wondı. Yıkım çalışmaları başlamıştı ve ekspertiz değerinin büyük kısmını arsa oluşturuyordu.

Hannam 3 dönüşüm derneğinin bir üyesi, 2023’teki onay sırasında mülke bağlı hakları şöyle anlattı:

2023'te yönetim ve tasfiye planının onaylandığı sırada bu mülk, yaklaşık 100 milyon won geri ödeme alma hakkıyla birlikte 84㎡ net kullanım alanlı bir dairede oturma hakkına sahipti.

Onay sonrasında yapılan olağan alımlarda, bazı istisnalar dışında, belirlenmiş spekülasyon bölgelerinde dernek üyeliğinin devri kısıtlanıyor. Açık artırma ilanında, alacaklının başlattığı satışın, başarılı teklif sahibinin arazi işlem izni veya finansman planı olmadan üyelik elde etmesi için başka bir yol olduğu belirtildi. Satışın, takvim ayı belirtilmeksizin takip eden ayın üçüncü gününde yapılacağı duyuruldu.

Bu ilgi, bodrum daire işlemlerindeki örüntüyle örtüşüyor: Mülk, gelecekteki bir daire üzerinde hak sağlıyor. Piyasanın diğer ucunda ise Bogwang-dong’da 126 metrekare arsası bulunan müstakil bir evin 4,5 milyar wona satıldığı bildirildi.

London School of Economics’te coğrafya ve kent çalışmaları profesörü Hyun Bang Shin, daire sahibi olmanın mali cazibesini şöyle anlattı:

Yıllar içinde kat mülkiyetli dairelerin fiyatlarının yükselmesi, birçok ailenin biriktirmeye çalıştığı varlığı güvence altına alabilecek en arzu edilen konut türünün bu olduğu yönünde bir inanç yarattı.

Reklam

Resmî dönüm noktaları ve değişen takvim

Yongsan İlçe Belediyesi’nin onay duyurusu, tahsis planının onaylanmasından önce yirmi yıl süren bir planlama sürecini kayda geçiriyor. Belediyenin Ocak 2025 tarihli istişare duyurusu, bir kent komitesinin teklifi incelemesinin ardından yapılan ek değişiklikleri kaydediyor.

  • 18 Kasım 2003: Hannam, Yeni Kent bölgesi olarak belirlendi.
  • 1 Ekim 2009: Seul, dönüşüm bölgesi ve uygulama planındaki değişiklikleri onayladı.
  • 4 Eylül 2012: Dönüşüm derneğinin kurulmasına onay verildi.
  • 29 Mart 2019: Yongsan İlçe Belediyesi proje uygulama planını onayladı.
  • 23 Haziran 2023: İlçe belediyesi, Kentsel Alanların ve Konut Çevrelerinin İyileştirilmesi Kanunu’nun 78. maddesi uyarınca yönetim ve tasfiye planını onayladı.
  • 23 Aralık 2024: Seul’ün kentsel dönüşüm komitesi, değişiklikler içeren gözden geçirilmiş teklifi onayladı.
  • 31 Ocak-14 Şubat 2025: Yongsan İlçe Belediyesi, gözden geçirilmiş teklifi kamu incelemesine ve görüş bildirilmesine yeniden açtı.

İnşaat takvimi değişti. Finansman planında inşaatın 2025’te başlaması ve 2028’de tamamlanması öngörülüyordu; sonraki açıklamalarda inşaatın 2026’da başlaması, dairelerin ise 2029’da teslim edilmesi planlandı. Taşınma kredilerinin geri ödeme tarihi olarak Kasım 2028 belirtilmeye devam etti.

Mülkiyet bulguları, 3.244 arazi parselini kapsayan ve 2002-2022 dönemindeki 12.616 maliki ve 9.459 mülkiyet değişikliğini belirleyen 5.021 kamu kaydına dayanıyor. Bazı tapu kayıtlarının kapanmış olması nedeniyle kayıtlara erişilememiş olabilir. Bulgular, mahallenin dönüşümü beklediği dönemde mülkiyet haklarının uzun yıllara yayılan el değiştirme sürecini gözler önüne seriyor.

Öne Çıkanlar

  • İncelenen dönemde Hannam 3’teki yarı bodrum daireler, zemin üstündeki konutlardan yaklaşık %24 daha sık el değiştirdi.
  • Ağustos 2020’den 2023’e kadar yarı bodrum daireler, zemin üstündeki konutlardan metrekare başına yaklaşık %26 daha yüksek fiyata satıldı.
  • Temmuz 2022’de yarı bodrum daire sahiplerinin yalnızca %9,5’inin kayıtlı adresi bölge içindeydi.
  • Haziran 2023’teki onay, 876’sı kiralık olmak üzere 5.816 daire öngörüyordu; projenin sonraki açıklamalarında daha yüksek toplamlar verildi.
  • Daha sonraki bir sayımda 7.191 hanenin bölgeden ayrıldığı kaydedildi; bu sayı, aynı açıklamada belirtilen 5.970 daireyi aşıyordu.
  • Dönüşüm derneği 2,5 trilyon won taşınma finansmanı sağladı; geri ödemelerin Kasım 2028’de yapılması planlandı.
  • Projenin sonraki açıklamalarında tamamlanma veya dairelerin teslimi için 2029 hedef gösterildi.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir