Hindistan'ın yapay zekâ kurallarında yeni yön
Birlik Bakanı Ashwini Vaishnaw, 23 Ekim 2026'da Yeni Delhi'de yaptığı açıklamada, Hindistan'ın önümüzdeki haftalarda yeni bir yapay zekâ yasasına ilişkin istişare belgesi yayımlayacağını söyledi. Bu açıklama, hükümetin daha önce mevcut yasaları güncellemeyi tercih etmesinden farklı bir yönelime işaret ediyor.
İçindekiler
- Hindistan'ın yapay zekâ kurallarında yeni yön
- 2025 yönergelerinden bu yana ne değişti?
- Temel ilke: İnsan denetimi
- Hükümet yapay zekâ kullanıcılarının görüşünü neden almak istiyor?
- Yenilikçilik ile koruma arasında denge
- Hindistan uluslararası uzlaşıyı neden istiyor?
- Telefon ve çip üretimi için 2028 hedefi
- Öne çıkanlar
NDTV Dünya Zirvesi'nde konuşan Vaishnaw, hükümetin yenilikçiliği korurken yapay zekânın yol açtığı zararları ele alacak düzenlemeler üzerinde çalıştığını belirtti. İstişare kapsamında vatandaşlar, sivil toplum, işletmeler, teknoloji kullanıcıları ve konu uzmanlarından yaklaşımın şekillendirilmesine katkıda bulunmaları istenecek.
Elektronik ve bilgi teknolojileri, demiryolları ile enformasyon ve yayıncılık portföylerini yürüten Vaishnaw, risklerin artık yasal düzenlemeyi gerekli kıldığını söyledi:
Yapay zekâ risklerinin, artık bir yasa çıkarmamız gereken eşiği aştığı bir döneme geldik.
Açıklama, Hindistan'ın bankacılık, imalat, hizmetler, finans ve sigortacılık alanlarında hızla yayılan teknolojiyi nasıl düzenlemesi gerektiğine ilişkin bir tartışma başlatıyor. Bu sektörlerde çalışanlar açısından temel soru pratik: Bir yapay zekâ sistemi zarara yol açan bir karar verdiğinde ya da eylemde bulunduğunda sorumluluk kimde olacak?
2025 yönergelerinden bu yana ne değişti?
Bilgi Teknolojileri Bakanlığının 5 Kasım 2025'te yayımladığı Hindistan Yapay Zekâ Yönetişim Yönergeleri, ayrı bir yapay zekâ yasası yerine mevcut yasalarda hedefli değişiklikler yapılmasını öne çıkarıyordu. Bu yaklaşım, belirli sorunları mevcut hukuk çerçevesi içinde ele alacaktı.
Bakanlık sekreteri S Krishnan, Aralık 2025'te yapay zekâya özel bir yasa planlanmadığını söylemişti. Vaishnaw'ın 2023'te verdiği bir parlamento yanıtında da hükümetin yapay zekânın gelişimini düzenleyecek bir yasa çıkarmayı değerlendirmediği belirtilmişti.
Vaishnaw'ın son açıklamaları, tartışmayı teknolojiyi özel olarak ele alan yeni bir yasaya yöneltiyor. İstişare belgesi, hükümet önerilerini kesinleştirmeden önce görüşleri toplamak amacıyla hazırlanan bir başlangıç metnidir. İnsanlara ihtiyaç duydukları kuralları ve bu kuralların yaratabileceği sorunları anlatma fırsatı verir.
Değişim, kamuoyuna yapılan bir dizi açıklamayla şekillendi:
- 2023: Parlamento yanıtında hükümetin yapay zekânın gelişimini düzenleyecek bir yasa çıkarmayı değerlendirmediği belirtildi.
- 5 Kasım 2025: Hindistan Yapay Zekâ Yönetişim Yönergeleri, mevcut yasalarda hedefli değişiklikleri öne çıkardı.
- Aralık 2025: Bilgi Teknolojileri Bakanlığı sekreteri S Krishnan, yapay zekâya özel bir yasa planlanmadığını söyledi.
- 23 Ekim 2026: Vaishnaw, yapay zekâ risklerinin yasal düzenleme gerektirdiğini söyledi ve önümüzdeki haftalarda bir istişare belgesi yayımlanacağını duyurdu.
Bakan, önümüzdeki haftalar dışında bir yayımlanma tarihi vermedi; tasarının parlamentoya sunulması için bir takvim açıklamadı ve yasanın kapsamı, düzenleyici kurumu ya da cezaları hakkında ayrıntı paylaşmadı. İstişare belgesinin, yasa hazırlıklarının ilk resmî adımı olması bekleniyor.
Temel ilke: İnsan denetimi
Vaishnaw, önerdiği yaklaşımın merkezine insan denetimini koydu. İnsanların yapay zekâ ajanları, modelleri, sonuçları ve süreçleri üzerindeki yetkisini koruması gerektiğini belirten Vaishnaw, sistemlerin kontrolden çıkması durumunda kullanılabilecek güvenlik önlemlerinin de bulunması gerektiğini söyledi.
Yapay zekâ modeli, örüntüleri tanımak ve yanıtlar ya da tahminler üretmek üzere eğitilmiş temel sistemdir. Yapay zekâ ajanı ise bu yeteneklerden yararlanarak bir görevi yerine getirir; birden fazla adım atabilir veya yazılım araçlarını kullanabilir. Bu fark önemlidir; çünkü denetimin hem sistemin yanıtlarını hem de gerçekleştirebildiği eylemleri kapsaması gerekir.
Vaishnaw, insanların koruması gerektiğini düşündüğü denetimi şöyle anlattı:
Ajanlar, modeller, sonuçlar ve süreçler üzerindeki denetim insanların elinde olmalı.
Güvenli olmayan sistemleri durdurmanın bir yoluna da ihtiyaç olduğunu söyledi:
Kontrolden çıkmaları hâlinde işleri durdurmaya yarayacak bir mekanizmanın bulunması.
Yapay zekâ kullanan bir kuruluş için bu ilke, bir sistemin genellikle yararlı sonuçlar üretip üretmediğinden fazlasını değerlendirmek anlamına geliyor. İnsanlar ayrıca sistemin işleyişini denetleyebilmeli ve gerektiğinde müdahale edebilmeli. Güvenli olmayan bir sistemi durdurma sorumluluğu da dâhil olmak üzere bu denetimin pratikte nasıl uygulanacağı, istişarenin önemli konularından biri olacak.
Hükümet yapay zekâ kullanıcılarının görüşünü neden almak istiyor?
Vaishnaw, bankaların, imalatçıların, sigorta şirketlerinin ve hizmet şirketlerinin yapay zekâyı hızla benimsediğini söyledi. Bu kuruluşların deneyimi, teknolojinin hem sağlayabileceği faydaları hem de yol açabileceği zararları anlamalarına yardımcı oluyor.
Bakan, görüşmelerin artık teknolojiyi geliştiren şirketlerin ötesine geçmesi gerektiğini belirtti. Odak noktasındaki değişimi şöyle açıkladı:
Teknoloji şirketleriyle çok sayıda görüşme yaptık. Şimdi yapay zekâ kullanan paydaşlarla görüşmemiz gerekiyor.
Bir yapay zekâ sistemini kullanan işletmenin karşılaştığı sorular, sistemi geliştiren şirketinkinden farklıdır. Geliştirici modelin performansına odaklanabilir. Kullanıcıysa sistemin günlük işleyişte nerede kullanılacağına, hangi kararların insan incelemesinden geçmesi gerektiğine ve bir sorun çıktığında nasıl karşılık verileceğine karar vermelidir.
Vatandaşlar ve sivil toplum ise kararların hizmet alan kişileri nasıl etkilediğine ilişkin farklı bir bakış açısı sunuyor. Örneğin bankacılıkta ya da sigortacılıkta temel mesele, kişinin mali durumunu etkileyen bir sonucu anlayıp buna itiraz edip edememesidir. Bunlar, bakanın duyurduğu önlemler değil; yapay zekânın yaygınlaşmasıyla gündeme gelen hesap verebilirlik sorularına örneklerdir.
Bu nedenle istişarenin öngörülen kapsamı önem taşıyor. Görüşmeler, teknoloji şirketleri ve uzmanların yanı sıra yapay zekâ kullanan kuruluşlara ve bu kullanımdan etkilenen kişilere de açılıyor.
Yenilikçilik ile koruma arasında denge
Vaishnaw, yapay zekâ düzenlemelerinde iki genel yaklaşım bulunduğunu söyledi. Bunlardan biri, kuralları yürürlüğe koymadan önce teknolojinin gelişmesine izin veriyor. Avrupa'yla ilişkilendirdiği diğeri ise erken müdahaleyi öngörüyor; Vaishnaw bu yaklaşımın yenilikçiliği kısıtlayabileceğini savundu.
Bakan, Hindistan'ın yenilikçiliği öncelemeyi sürdürdüğünü, ancak hükümetin vatandaşları güvende tutma sorumluluğu da bulunduğunu söyledi. Açıklaması, bu iki hedefi aynı politika tartışmasında buluşturuyor: yararlı sistemlerin gelişmesine olanak tanırken zararlı kullanım ve sonuçlara karşı kurallar oluşturmak.
Asıl güçlük, bu hedefleri kuruluşların uygulayabileceği yükümlülüklere dönüştürmekte yatıyor. Örneğin insan denetimini zorunlu kılan bir kuralın, hem modeli geliştirenler hem de modeli banka, fabrika ya da hizmet şirketinde kullananlar açısından pratikte ne anlama geldiğinin açıklanması gerekir.
Vaishnaw'ın odağında zararın düzenlenmesi vardı. İstişare, etkilenen gruplara mevcut korumaların nerede işe yaradığını, hangi eksiklikleri gördüklerini ve yeni gerekliliklerin uygulamada ne anlama geleceğini anlatma fırsatı verecek. Bu görüşler, genel bir güvenlik ilkesini teknolojinin gerçek kullanım alanlarını ele alan bir öneriye dönüştürmeye yardımcı olabilir.
Hindistan uluslararası uzlaşıyı neden istiyor?
Vaishnaw, dijital teknoloji sınırların ötesinde işlediği için ulusal adımların uluslararası eşgüdüm gerektirdiğini savundu. Bir sistem bir ülkede geliştirilebilir, ancak başka ülkelerdeki işletmeler ve tüketiciler tarafından kullanılabilir.
Bakan, sorunu doğrudan şöyle ifade etti:
Dijital dünyada fiziksel sınırlar yoktur.
Vaishnaw, ülkelerin temel ilkeler üzerinde uzlaşmak için bir araya geldiğini belirterek nükleer sektördeki iş birliğini olası bir model olarak gösterdi. Yapay zekâ alanında ise önde gelen teknoloji ekosistemlerinin, yenilikçilik ile insan güvenliğini dengeleyen ve küresel ölçekte uyumlu kurallar oluşturmak için çalışması gerektiğini söyledi.
Vaishnaw, Hindistan'ın dünyanın en büyük üç ya da dört yapay zekâ ekosisteminden biri olabileceğini de söyledi. Bu konumu, Hindistan'ın diğer büyük aktörlerle birlikte uluslararası ilkelerin şekillendirilmesine katılması için bir gerekçe olarak sundu.
Ortak ilkeler, işletmeleri ve vatandaşları aynı teknolojiyi kullanan ülkeler için ortak bir başlangıç noktası oluşturabilir. Vaishnaw'ın somut öncelikler olarak belirttiği konular, insan denetimi ve güvenli olmayan sistemleri durdurabilme olanağıydı. Açıklamaları uluslararası iş birliğine yönelik bir hedef ortaya koyarken, Hindistan'daki istişare ulusal kuralların belirlenmesine yönelik ayrı bir süreç oluşturuyor.
Telefon ve çip üretimi için 2028 hedefi
Vaishnaw, teknoloji üretimine yönelik hedefleri de açıkladı. Hindistan'da tasarlanan, üretilen ve markalanan cep telefonlarının 23 Ekim 2028'e kadar piyasaya çıkacağını, yani açıklamasından tam iki yıl sonra bu hedefe ulaşılacağını söyledi.
Bu hedefin üç unsuru farklı faaliyetleri ifade ediyor. Tasarım, telefonun nasıl üretileceğini ve çalışacağını belirliyor. Üretim, tasarımı fiziksel bir cihaza dönüştürüyor. Markalama ise ürünü bir şirketin adıyla piyasaya sunuyor. Bakanın açıkladığı hedef, bu üç aşamanın da Hindistan'ın katılımıyla gerçekleştirilmesini öngörüyor.
Bakan ayrıca 2028'e kadar Hindistan'da üretilen ilk çipe ulaşma hedefini ve Hindistan'ı küresel bir yarı iletken tasarım merkezi hâline getirme çabasını anlattı. Yarı iletkenler, telefon ve bilgisayar gibi cihazlarda bilgiyi işleyen ve işlevleri kontrol eden küçük elektronik bileşenlerdir.
Çip tasarımı ile çip üretimi farklı yetkinlikler gerektiriyor. Tasarımcılar çipin elektronik mimarisini geliştirirken fabrikalar fiziksel bileşeni üretiyor. Dolayısıyla bu hedefler hem teknoloji geliştirmeyi hem de üretmeyi kapsıyor.
Üretim hedefleri, yapay zekâ politikası açıklamasına Hindistan'ın daha geniş teknoloji gündeminin parçaları olarak eşlik ediyor. Daha yakın vadeli adım, önümüzdeki haftalarda yayımlanması beklenen istişare belgesi; telefon ve çip hedefleri ise 2028'e uzanıyor.
Öne çıkanlar
- Vaishnaw, Hindistan'ın önümüzdeki haftalarda yeni bir yapay zekâ yasasına ilişkin istişare belgesi yayımlayacağını söyledi.
- Açıklama, 2025'te mevcut yasalarda hedefli değişiklikler yapılması yönündeki tercihten uzaklaşıldığını gösteriyor.
- Vatandaşlar, sivil toplum, işletmeler, yapay zekâ kullanıcıları ve uzmanlar katkıda bulunmaya davet edilecek.
- İnsan denetimi ve güvenli olmayan sistemleri durdurmaya yönelik önlemler temel öncelikler arasında.
- Tasarının takvimi, önerilen düzenleyici kurum ya da cezalar hakkında açıklama yapılmadı.
- Vaishnaw, uluslararası ölçekte uyumlu yapay zekâ ilkeleri çağrısı yaptı ve 2028 için telefon ve çip hedeflerini açıkladı.






