Yurt içindeki gaz sıkıntısı ihracat sözleşmelerinin yenilenmesini tartışmaya açtı
Endonezya, ülkedeki fabrikalar kısıtlı arzla mücadele ederken ve Singapur ile mevcut ithalat sözleşmelerinin 2028 sonunda sona ermesi yaklaşırken, komşu ülkelere gaz ihracatını yenileyip yenilememeyi değerlendiriyor. Enerji ve Maden Kaynakları Bakanı Bahlil Lahadalia, 21 Ekim 2026'da bu olasılığı gündeme getirdi; ertesi gün ise uyarısını Endonezya'ya saygı göstermemekle suçladığı ülkelere yönelik genişletti.
İçindekiler
- Yurt içindeki gaz sıkıntısı ihracat sözleşmelerinin yenilenmesini tartışmaya açtı
- Ülkeler arasındaki saygıya ilişkin daha geniş kapsamlı uyarı
- Endonezya daha önce de bu gazı başka yerlere yönlendirmeyi değerlendirdi
- 2028'e kadar süren sözleşmeler neleri kapsıyor?
- Natuna, ihracatı sürdürürken Sumatra'ya gaz sağlamanın yolunu sunuyor
- Fabrikalar, miktar kısıtlamalarını ve artan maliyetleri anlatıyor
- Doğu Kalimantan'daki yeni üretim planın merkezinde
- Elektrik müzakereleri bir başka gerilim noktası oluşturuyor
- Politika bu noktaya nasıl geldi?
- Öne Çıkanlar
Endonezya İstatistik Kurumu verilerine göre Singapur, 2025'te Endonezya'dan 3,22 milyon ton doğal gaz aldı. Ticari ilişki, Gas Supply Pte Ltd (GSPL) ve SembCorp Gas ile yapılan boru hattı sözleşmelerini de kapsıyor. Bu nedenle Endonezya'dan gelecekte yapılacak teslimatlara ilişkin kararlar hem alıcılar hem de üreticiler açısından önem taşıyor.
Aynı zamanda aşağı akış ve enerji dönüşümünden sorumlu koordinatör bakan olarak görev yapan Bahlil, Cakarta'daki kabine toplantısının ardından konuştu. Olası değişiklikleri, Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto'nun doğal kaynakları koruma ve öncelikle yurt içindeki ihtiyaçları karşılama talimatına bağladı.
Bahlil, 21 Ekim'deki toplantının ardından düşüncelerini şöyle dile getirdi:
Komşu ülkelere gaz ihracatını yenilememeyi de düşünüyor olabilirim; çünkü ayakta kalmamız ve yurt içindeki ihtiyaçları karşılamamız gerekiyor.
Kesin bir karar ya da uygulama tarihi açıklanmadı; Bahlil 21 ve 22 Ekim'deki açıklamalarında herhangi bir ülkenin veya belirli bir sözleşmenin adını vermedi. Singapur Başbakan Yardımcısı Gan Kim Yong'un Eylül 2025'te parlamentoda belirttiği, mevcut Endonezya gazı ithalat sözleşmelerinin sona ereceği 2028 sonu, öne çıkan yakın vadeli ticari tarih.
Ülkeler arasındaki saygıya ilişkin daha geniş kapsamlı uyarı
Bahlil'in 22 Ekim'deki açıklamaları, yurt içi arz gerekçesine diplomatik bir koşul ekledi. Doğu Kalimantan'da Jangkrik North East 6 ve Maha sahasıyla bağlantılı gaz üretim tesislerinin açılışında konuşan Bahlil, ortakların iş birliğine yanaşmaması hâlinde enerji anlaşmalarının yeniden değerlendirilebileceğini söyledi.
Aynı zamanda Golkar Partisi genel başkanı olan bakan, olası karşılığı şöyle ifade etti:
Bir değerlendirme yapacağım. Endonezya'ya saygı göstermeyen ülkelere ihracatı durdurmayı değerlendirmekten çekinmem.
Bahlil, anlaşmazlıkların diyalog ve karşılıklı saygı yoluyla çözülmesi gerektiğini de söyledi. Endonezya, mevcut sözleşmesi olmayanlar da dâhil olmak üzere, kendisine eşit muamele eden ülkelerle ihracat anlaşmalarına açık kalacaktı. Bu tutum, ihracata kapıyı kapatmazken hükümetin her bir ilişkiye yönelik değerlendirmesine daha fazla ağırlık veriyor.
Prabowo'nun kabine talimatları daha geniş bir ekonomik gündemi kapsıyordu. Büyük bütçe tasarrufları, ulusal birlik ve doğal zenginliklerin kaybına karşı koruma çağrısında bulundu. Açıklamalarında uyuşturucu, kalay, altın, kömür, kereste, yakıt ve gübre kaçakçılığına değindi. Bahlil, bakanlıkların bu yönlendirmeyi somut programlara dönüştürmesi ve yasalar çerçevesinde hızla harekete geçmesi gerektiğini söyledi.
Endonezya daha önce de bu gazı başka yerlere yönlendirmeyi değerlendirdi
Endonezya Enerji ve Maden Kaynakları Bakanlığı, Şubat 2020'de Singapur'a boru hattıyla yapılan gaz sevkiyatının 2023'te durdurularak gazın yurt içindeki müşterilere yönlendirileceğini duyurdu. Bakanlığın 2020 tarihli gaz arzı açıklamasında, o dönemde ConocoPhillips tarafından işletilen Corridor Block'tan günde yaklaşık 300 milyon standart fit küp gazın söz konusu olduğu belirtildi.
Dönemin Aşağı Akış Petrol ve Gaz Düzenleme Kurumu (BPH Migas) başkanı Fansurullah Asa, yönlendirilecek gaz için yurt içinde pazar arandığını söyledi. O dönemin enerji bakanı Arifin Tasrif de parlamento önünde, Singapur'la yapılan düzenlemeler sona erdiğinde Sumatra gazının başka yerlere yönlendirilmesi gerektiğini belirtmişti.
Öneri somuttu: Gazın Duri-Dumai boru hatları üzerinden Sumatra'daki sanayi bölgelerine gönderilmesi planlanıyordu. 2016 tarihli ve doğal gaz fiyatlandırmasını düzenleyen 40 sayılı Cumhurbaşkanlığı Yönetmeliği uyarınca, sanayi için belirlenen fiyat milyon İngiliz ısı birimi başına 6 ABD dolarıydı. İngiliz ısı birimi enerji ölçüsüdür; bu fiyat, gazın içerdiği enerjinin maliyetini ifade eder.
Bakanlık, Dumai-KEK Seimangke iletim boru hattı ve dağıtım ağları dâhil destekleyici altyapıyı da belirledi. İşletmeler 193 dağıtım şebekesi bölgesi önerdi. Yetkililer, petrol yakıtlarının gazla değiştirilmesinin sanayi üretimini desteklemesini ve dış ticaret açığını azaltmasını bekliyordu.
Hükümet daha sonra 2023'te planlanan sona erdirme yerine sözleşmeyi uzatma kararı aldı. Bu geçmiş, mevcut tartışmayı bağlamına oturtuyor: Cakarta, bazı ihracatları sürdürürken yurt içindeki kullanıcılara daha fazla gaz ayırmanın yollarını tekrar tekrar aradı.
2028'e kadar süren sözleşmeler neleri kapsıyor?
Endonezya, 2022'de Singapur'a yapılan satışların 2023'ten itibaren beş yıl uzatılacağını duyurdu. Arifin, Endonezya'nın hâlâ arz edebileceği gaz bulunduğunu ve Singapur'un teslimatların sürmesini istediğini söyledi. 2023'e gelindiğinde, petrol ve gazın yukarı akış faaliyetlerini denetleyen kurum SKK Migas, GSPL sözleşmesinin 2028'e kadar uzatıldığını kayda geçirmişti.
SKK Migas, GSPL'nin teslimatlarını 2023'te günde 160 milyar İngiliz ısı birimi, 2024-2028 döneminde ise günde 180 milyar birim olarak kaydetti. Bu rakamlar günlük enerji miktarını ölçüyor. Diğer sözleşmelerde, standart koşullardaki gaz hacmini ölçen ve MMSCFD olarak kısaltılan günlük milyon standart fit küp birimi kullanılıyor.
2022'deki müzakereler sırasında SKK Migas'ın o dönemki başkanı Dwi Soetjipto, yenilenen sözleşmedeki hacmin önceki sözleşmeye kıyasla yaklaşık yüzde 30 ila 40 daha düşük olacağını söyledi. Bu düşüşü gübre üreticileri ve Batı Cava'daki sanayi bölgelerinden gelen talebin artmasına bağladı. Ayrıca küresel gaz talebi güçlü olduğu için yeni satış fiyatının daha iyi olduğunu belirtti.
SKK Migas'ın 2020 tarihli sözleşme kayıtlarında, Singapur'a toplamda yaklaşık 700 MMSCFD gaz sağlayan en az üç düzenleme yer aldı. Kayıtlara göre o dönemde Singapur'un gaz arzının yaklaşık yüzde 60'ı Endonezya'dan karşılanıyordu.
GSPL anlaşması, ConocoPhillips Grissik'in (şimdiki adıyla Medco E&P Grissik) ve PetroChina'nın işlettiği sahalardan besleniyordu. SembCorp Gas sözleşmeleri ise ayrı bir Premier Oil anlaşması da dâhil olmak üzere Medco Natuna, Premier Oil ve Star Energy ile bağlantılı sahaları kapsıyordu. SembCorp düzenlemelerinin de 2028'e kadar sürdüğü belirtilmişti.
Natuna, ihracatı sürdürürken Sumatra'ya gaz sağlamanın yolunu sunuyor
SKK Migas başkanı Djoko Siswanto, Nisan 2025'te başka bir yaklaşım açıkladı: Sumatra'dan Singapur'a gönderilen gazı azaltıp bunun yerine Natuna'dan yapılan teslimatları artırmak. Amaç, Singapur'a sözleşmeyle taahhüt edilen arzı sürdürürken Sumatra'daki üretimi yurt içindeki müşterilere ayırmaktı.
Djoko, yönlendirilen gazın alıcıları olarak kamu gaz dağıtım şirketi PGN ile kamu elektrik şirketi PLN'yi gösterdi. Bakanın düzenlemeyi imzaladığını söyledi. Sumatra'dan yapılan ihracatın Haziran 2025'ten itibaren yaklaşık 30 MMSCFD azaltılması planlanıyordu.
Djoko o sırada nisan ve mayıs aylarında yurt içi ihtiyaçların karşılandığını, sıvılaştırılmış doğal gaz ithalatına henüz gerek olmadığını söyledi. LNG, gemiyle taşınabilmesi için sıvılaştırılacak kadar soğutulan doğal gazdır. Endonezya yurt içi LNG arzına öncelik verirken ABD'den olası alımlar değerlendirilmeye devam ediyordu.
Natuna'nın ihracat altyapısının geçmişi uzun. SembCorp Gas, 325 MMSCFD'ye kadar gazı kapsayan satış anlaşması kapsamında, Temmuz 2001'de Batı Natuna Denizi'nden ilk kez yaklaşık 100 MMSCFD gaz aldı. Arz sağlayan sahalar arasında Güney Natuna Denizi Blok B, Kakap ve Natuna Denizi Blok A bulunuyordu.
Şebeke faaliyetlerinde de kesintiler yaşandı. 21 Temmuz 2021'de Anoa'daki beklenmedik duruşun ardından 23 Temmuz'da Gajah Baru'da planlı bakım yapılması, boru hattı basıncını ve Singapur'a teslimatları düşürdü. Anoa 28 Temmuz'da yeniden devreye alındı; SKK Migas, 29 Temmuz'da sözleşme kapsamındaki yaklaşık 300 MMSCFD'lik akışın tamamının yeniden sağlandığını bildirdi.
Fabrikalar, miktar kısıtlamalarını ve artan maliyetleri anlatıyor
Endonezyalı üreticiler, gazın yurt içinde tutulması yönündeki baskının daha yakın vadeli bir gerekçesini ortaya koydu. Endüstriyel Doğal Gaz Kullanıcıları Forumu Başkanı Yustinus Gunawan, PGN'nin 14 Eylül 2026'dan itibaren arzı, sözleşmelerdeki asgari hacmin yaklaşık yüzde 78'iyle sınırladığını söyledi. Kontrol dönemi 1-30 Eylül tarihlerini kapsıyordu.
Yüzde 78'lik teslimat düzeyi, müşterilerin sözleşmelerinde belirtilen asgari hacimden yaklaşık yüzde 22 daha az gaz aldığı anlamına geliyor. Yustinus, sanayide kapasite kullanımının yüzde 80'le sınırlandığını, bazı üreticilerin üretimi düşürmeye ve işçi çıkarmaya başladığını söyledi.
Seramik ve cam işletmeleri, sürekli çalışan fırın ve süreçler kullandıkları için özellikle etkileniyor. Yustinus'a göre ani kesintiler üretimi azaltmanın yanı sıra ekipmanlara da zarar verebilir. Dolayısıyla enerji birimi başına ödenen fiyat kadar, gazın düzenli teslim edilmesi de önem taşıyor.
Yustinus, Batı Cava'da belirlenmiş sanayi gazı fiyatı programı kapsamındaki arzın, 281.K/2026 sayılı Enerji Bakanlığı Kararı uyarınca ayrılan miktarların yalnızca yaklaşık yüzde 88 ila 90'ına ulaştığını söyledi. Ağustos ayında maliyetlerin arttığını da belirtti: Gazın yüzde 40'ı milyon İngiliz ısı birimi başına 13 ABD dolarından, yüzde 60'ı ise 15,60 dolardan fiyatlandırıldı.
PGN kurumsal sekreteri Fajriyah Usman, yukarı akış arzının müşteri ihtiyaçlarını tamamen karşılamaya yetmediğini söyledi. Dağıtım kısıtlamalarını, şebeke güvenilirliğini korumak ve müşterilere yapılan teslimatları sürdürmek için alınan geçici önlemler olarak nitelendirdi. Kısıtlamaların her dönemdeki arz miktarına göre değiştiğini belirtti.
Endonezya Ticaret ve Sanayi Odası'nın sanayiden sorumlu başkan yardımcısı Saleh Husin, ihracatın durdurulmasının değerlendirilmesini olumlu karşıladı. Yurt içindeki gaz kullanıcılarının arz bulmakta zorlandığını söyledi ve onlara öncelik verilmesinin imalatı, daha fazla katma değer sağlayan üretimi ve istihdamı destekleyebileceğini savundu.
Doğu Kalimantan'daki yeni üretim planın merkezinde
Bahlil, ihracata yönelik uyarısını Doğu Kalimantan'daki projelerden gaz üretimini artırma planlarıyla birlikte dile getirdi. Jangkrik sahasındaki ilave üretim yaklaşık 290 MMSCFD olarak açıklandı; ek akışların Ekim 2026'nın sonlarında başlaması hedeflendi. Açılış töreni Jangkrik North East 6 kuyusunu ve Maha ile South Hub'la bağlantılı üretim tesislerini kapsıyordu.
Bahlil, projelerden söz ederken mevcut üretimin yaklaşık 750 MMSCFD olduğunu belirtti. Eni ve ortaklarının işlettiği sahalar için uzun vadeli hedef, 2029'a kadar günlük yaklaşık 3 milyar standart fit küp, yani 3.000 MMSCFD üretime ulaşmaktı. Hedef dönemi olarak 2028-2029'u da gösterdi.
Bu hedef, projeye ilişkin açıklamalarda verilen 750 MMSCFD rakamının dört katı. Bahlil'e göre hedefe ulaşılması Endonezya'nın tahsis edebileceği gaz miktarını artıracak; ancak ihracata pay ayrılmadan önce yurt içindeki kullanıcılara öncelik verilecek.
Hükümet ayrıca Doğu Kalimantan'da gazı ham madde olarak kullanacak bir petrokimya işleme merkezi kurmayı planlıyor. Bu modelde gaz yalnızca yakıt olarak kullanılmak yerine sanayi ürünlerinin üretiminde de değerlendirilecek. Öneri, yeni üretimi Bahlil'in kaynakları daha yüksek katma değerli ürünlere dönüştürmeye odaklanan aşağı akış portföyüne bağlıyor.
Elektrik müzakereleri bir başka gerilim noktası oluşturuyor
Endonezya ve Singapur, gaz ilişkilerinin yanı sıra elektrik ticareti için de müzakere yürütüyor. Bahlil, 19 Ekim'de elektrik ihracatı görüşmelerinin fiyat farklılıkları nedeniyle anlaşmayla sonuçlanmadığını söyledi. Daha önce 7 Ekim'de ise Endonezya'nın daha fazla ekonomik fayda elde etmesi ve fiyatlandırma ile proje geliştirme süreçlerinde söz sahibi olması için düzenlemelerin gözden geçirilmesi çağrısında bulunmuştu.
Singapur Enerji Piyasası Kurumu, toplam kapasitesi 3 gigavat olan altı Endonezya elektrik ithalatı projesine koşullu lisans verdi. İki ülke, 2035'e kadar aralarında bağlantı kuracak en az 3,4 gigavatlık elektrik projesi üzerinde çalışıyor.
Altı koşullu lisansın kapsadığı kapasite, 3,4 gigavatlık hedefin yaklaşık yüzde 88'ine denk geliyor. Koşullu onay, projelerin geliştirilmesine yönelik bir adım; elektrik teslimatları için projelerin ilerlemesi ve ticari koşulların belirlenmesi gerekiyor.
Endonezya'nın gaz ticareti Singapur'un çok ötesine uzanıyor. İstatistik Kurumu'nun 2025 verilerine göre Japonya'ya 3,8 milyon ton, Çin'e 3,79 milyon ton ve Güney Kore'ye 2,27 milyon ton gaz ihraç edildi. Tayland yaklaşık 291 bin ton, Filipinler ise yaklaşık 138 bin ton aldı.
Bu ülkeler, Bahlil'in enerji anlaşmalarına ilişkin daha geniş kapsamlı sözlerinin neden tüm bölgeyi ilgilendirdiğini gösteriyor. Singapur için 2028'de sona erecek sözleşmeler, alıcıların önünde belirli bir planlama takvimi oluşturuyor. Endonezya ise ihracat gelirlerini fabrikaların, elektrik üreticilerinin ve yeni işleme sanayilerinin ihtiyaçlarıyla dengeliyor.
Politika bu noktaya nasıl geldi?
Endonezya'nın kararları, sona erdirme önerilerinden sözleşme hacimlerinin azaltılmasına ve ihracatı besleyen sahaların değiştirilmesine uzanan bir süreç izledi. Başlıca tarihler, yurt içi talebin tartışmalarda nasıl sürekli yer aldığını gösteriyor:
- Şubat 2020: Enerji Bakanlığı, Singapur'a boru hattıyla gaz arzını 2023'te sona erdirip gazı yurt içi sanayiye yönlendirme planını duyurdu.
- 2022-2023: Endonezya bunun yerine sözleşmeyi 2028'e kadar uzatmak için düzenleme yaptı; yenilenen GSPL sözleşmesindeki hacimler düşürüldü.
- Nisan 2025: SKK Migas, hazirandan itibaren Sumatra gazını PGN ve PLN'ye yönlendirme, Singapur'a ise Natuna'dan daha fazla gaz sağlama planını açıkladı.
- Eylül 2026: Sanayi kullanıcıları teslimatların kısıtlandığını bildirdi; PGN ise yukarı akış arzının yetersiz olduğunu kabul etti.
- 21 Ekim 2026: Bahlil, Prabowo'nun kabine talimatlarının ardından gaz ihracat sözleşmelerini yenilememe olasılığını gündeme getirdi.
- 22 Ekim 2026: Bahlil, iş birliğine yanaşmadığını düşündüğü enerji ortaklarına yönelik uyarısını genişletti; yeni anlaşmalara kapıyı açık bıraktı.
- 2028-2029: Singapur'la mevcut sözleşmeler sona ererken Doğu Kalimantan'daki büyük üretim artışlarının hedeflenen dönemde gerçekleşmesi planlanıyor.
Endonezyalı üreticiler için öncelik, üretimi sürdürebilmek üzere yeterli gazı düzenli olarak alabilmek. Singapurlu alıcılar içinse yaklaşan sözleşme bitiş tarihi, yenileme müzakerelerini gündeme taşıyor. Endonezya'nın üretim planları ve gazı yurt içindeki müşterilere ulaştırma kapasitesi, her iki talebin de ne ölçüde karşılanabileceğini belirleyecek.
Öne Çıkanlar
- Endonezya, yurt içi arza öncelik vererek gaz ihracat sözleşmelerini yenilememe olasılığını değerlendiriyor.
- Bahlil, 21 ve 22 Ekim'deki uyarılarında herhangi bir ülkenin adını vermedi.
- Endonezya'nın Singapur'a gaz ihracatını kapsayan mevcut sözleşmeler 2028 sonunda sona eriyor.
- Sanayi kullanıcıları Eylül 2026'da arzın kısıtlandığını bildirdi; PGN uyguladığı kontrolleri geçici olarak nitelendirdi.
- Daha önceki planlar, Sumatra gazını yurt içindeki müşterilere yönlendirirken ihracatta Natuna gazının kullanılmasını öngörüyordu.
- Doğu Kalimantan'daki projeler 2029'a kadar yaklaşık 3.000 MMSCFD üretim hedefliyor; yurt içinde petrokimya işleme planları da bulunuyor.
- Singapur'la elektrik ihracatı müzakereleri fiyatlandırma konusunda henüz sonuçlanmadı.






