Sekiz uçak Ban Keun’u gündeme taşıyor
Sekiz uçak, yaklaşık 2.000 metre uzunluğunda bir pist ve devam eden inşaat çalışmaları, yeni açılan Çin-Laos askerî havacılık tesisini bölgesel güvenlik tartışmalarının odağına taşıdı. Viyentiyan’ın yaklaşık 50 kilometre kuzeyindeki Ban Keun’da bulunan tesis, Laos Hava Kuvvetleri pilotları için özel bir eğitim merkezi sunarken Çin’e de Güneydoğu Asya anakarasında yeni bir askerî erişim noktası sağlıyor.
İçindekiler
- Sekiz uçak Ban Keun’u gündeme taşıyor
- Çin’e göre merkezin görevleri
- Uçaklar ve pist ne gösteriyor?
- Eski bir havaalanındaki yeni tesis
- Analistler tesisin üs olarak tanımlanması konusunda neden farklı düşünüyor?
- Vietnam hem batı sınırını hem denizi izliyor
- Demiryolu Laos’a fayda sağlarken yükümlülükler de getiriyor
- Tayland ve Kamboçya, erişim kurallarının önemini gösteriyor
- Laos’un ötesinde neler değişebilir?
- Öne Çıkanlar
Çin Savunma Bakanlığı, Çin-Laos Ortak Destek ve Eğitim Merkezi’nin 29 Eylül 2026’da açıldığını ve iki ülke tarafından ortaklaşa işletilip sürdürüleceğini açıkladı. Proje, Çin-Laos Dostluk Havacılık Akademisi’ni de kapsıyor. Çinli şirketler, Vietnam Savaşı sırasında gizli Amerikan operasyonlarının yürütüldüğü bir havaalanını kullanarak yeni tesisi 11 aydan kısa sürede inşa etti.
30 Eylül’de çekilen ticari uydu görüntülerinde, analistlerin Hongdu JL-8 ya da diğer adıyla K-8 olarak tanımladığı sekiz uçak ile destek araçları görüldü. Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü, Laos’un bu uçaklardan dört tane envanterinde bulunduğunu belirtiyor. Dolayısıyla Ban Keun’da görülen sekiz uçak, kayıtlı filonun iki katına karşılık geliyor ve uçakların kime ait olduğu ile nasıl işletildiği temel bir mesele hâline geliyor.
Pekin projeyi pratik askerî işbirliği olarak tanımlıyor. Güvenlik uzmanları ise yakıt ikmali, istihbarat toplama ve Çin uçaklarına destek gibi olası işlevlere dikkat çekiyor. Vietnam ve Tayland, mevcut eğitim rolüyle gelecekteki olası kabiliyetleri farklı sonuçlar doğurabilecek bir tesisi artık değerlendirmek zorunda. Bu gelişme, Ban Keun’un pisti, uçakları ve bölgesel erişimini inceleyen 8 Ekim tarihli değerlendirmede ele alınan açılışın ardından geldi.
Çin’e göre merkezin görevleri
Çin Savunma Bakanlığı iki amaç belirtti: Laos Hava Kuvvetleri pilotlarını eğitmek ve ortak tatbikatlara lojistik destek sağlamak. Lojistik, askerî faaliyetlerin sürmesini sağlayan personel, yakıt, teçhizat ve diğer ihtiyaçların taşınması ve tedarik edilmesidir.
Bakanlık, duyurusunda merkezin işletilme şeklini ve amacını şöyle açıkladı:
İki tarafın ortaklaşa işleteceği ve sürdüreceği merkez, Laos’un hava kuvvetleri pilotlarının eğitimini güçlendirmesine yardımcı olmayı amaçlıyor.
Bakanlık ayrıca tesisin “herhangi bir üçüncü tarafı hedef almadığını” ve bölgesel barış ile istikrara katkıda bulunacağını söyledi. Laos devlet haber ajansı da açılışı askerî havacılık işbirliğinde yeni bir adım olarak nitelendirdi.
Çin ve Laos, 2017’den bu yana Laos’ta sekiz ortak askerî tatbikat düzenledi. Kalıcı bir destek merkezi, bu faaliyetlere düzenli bir mekân sağlayarak eğitim ve teçhizat desteğinin daha kolay organize edilmesini sağlayabilir. Laoslu pilotlar için en acil fayda, küçük bir hava kuvvetinin tek başına sağlamada zorlanabileceği eğitim ve tesislere erişim.
İki hükümet de personel sayısını, ayrıntılı teçhizat listesini veya Çin’in tesise erişimini düzenleyen koşulları açıklamadı. Merkezin günlük faaliyetlerinin ne kadarının Laos’un eğitimine, ne kadarının Çin ordusu Halk Kurtuluş Ordusu’na hizmet edeceğini bu düzenlemeler belirleyecek.
Uçaklar ve pist ne gösteriyor?
K-8, pilotlara jet uçurmayı ve daha ileri görevleri yerine getirmeyi öğretmek için kullanılan, iki koltuklu bir uçak. Hafif taarruz görevlerinde silah da taşıyabiliyor. Tesiste bulunması bir havacılık akademisiyle uyumlu; aynı zamanda uçağa muhtemel bir muharebe rolü de kazandırıyor.
Vantor uydu görüntülerinde bu türden sekiz uçak ve iki düzineden fazla destek aracı görüldü. Pistin çevresinde, olası bir uzatmayla bağlantılı çalışmalar da dâhil olmak üzere inşaat sürüyordu. Uydu görüntüleri binaları, kaplamalı alanları ve park hâlindeki uçakları görmeye yarıyor; merkezin nasıl işlediğine dair daha kapsamlı tabloyu ise çalışma programları ve erişim anlaşmaları ortaya koyacak.
Lowy Enstitüsü Uluslararası Güvenlik Programı’nda araştırma görevlisi olan David Vallance, Halk Kurtuluş Ordusu Hava Kuvvetleri bombardıman uçakları için yaklaşık 3.000 metre gerektiğini belirterek pistin bu uçaklar açısından çok kısa olduğunu değerlendirdi. Ban Keun’un yaklaşık 2.000 metrelik pisti bu uzunluğun yaklaşık üçte ikisi.
Pacific Forum’da misafir araştırmacı olan Alexander Neill, pistin uzatılmaya elverişli göründüğünü söyledi:
Havaalanı, daha büyük uçakların kullanımına imkân verecek bir pist uzatmasını kaldıracak şekilde tasarlanmış gibi görünüyor.
Daha uzun bir pist, Ban Keun’u kullanabilecek uçakların çeşitliliğini artırır. Sürekli operasyonlar için ayrıca uygun park alanları, bakım tesisleri ve yakıt ikmal imkânları; muharebe görevleri içinse mühimmat depoları gerekir. Bu destek unsurları, pist uzunluğu kadar önemlidir.
Eski bir havaalanındaki yeni tesis
Ban Keun’un askerî geçmişi, Çin’in bölgeye dâhil olmasından onlarca yıl öncesine uzanıyor. Vietnam Savaşı sırasında Lima Site 44 olarak bilinen havaalanı, ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı’nın gizlice sahip olduğu Air America tarafından kullanılıyordu.
Kongre Kütüphanesi’nde Güneydoğu Asya uzmanı olan Ryan Wolfson-Ford, havaalanına ilişkin kayıtları inceleyerek bu geçmişi belirledi. Tesisin yeniden kullanıma açılması, bir zamanlar Laos’taki gizli Amerikan operasyonlarıyla bağlantılı olan bir arazide Çin’in desteklediği askerî bir projeyi hayata geçiriyor.
Proje hızla ilerledi; çevresindeki ulaşım bağlantılarının inşası ise yıllar aldı:
- 2016: Çin-Laos Demiryolu’nun inşasına başlandı.
- 2017’den itibaren: Çin ve Laos, Laos’ta sekiz ortak askerî tatbikat düzenledi.
- Aralık 2021: Çin-Laos Demiryolu açıldı.
- 2025 sonları: Uydu görüntüleri, Ban Keun’daki yeni tesisin inşaatının başladığını gösterdi.
- 29 Eylül 2026: Çin, ortak destek ve eğitim merkezinin açıldığını duyurdu.
- 30 Eylül 2026: Uydu görüntülerinde havaalanında sekiz uçak görüldü; inşaat sürüyordu.
Zaman çizelgesi iki gelişmeyi bir araya getiriyor: yıllar içinde derinleşen askerî işbirliği ve Laos’a Çin’den erişimi kolaylaştıran bir ulaşım ağı. Ban Keun bu ilişkiye bir havacılık tesisi ekliyor.
Analistler tesisin üs olarak tanımlanması konusunda neden farklı düşünüyor?
Singapur’daki S. Rajaratnam Uluslararası Çalışmalar Enstitüsü’nde kıdemli araştırmacı olan Collin Koh, Ban Keun’u gelecekte Çin’in muhtemel bir askerî dayanak noktası olarak görüyor. Havaalanının yakıt ikmali ve ikmalin yanı sıra istihbarat toplama, gözetleme ve keşif faaliyetlerine destek verebileceğini söyledi. Bu son üç faaliyet; bilgi toplamayı, bir bölgeyi izlemeyi ve olası askerî hareketliliği incelemeyi kapsıyor.
Koh, tesisin ticari bir havaalanına dönüşüp yabancı kullanıcılara geniş ölçüde açılmasından ziyade, çoğunlukla Laos Hava Kuvvetleri ve Halk Kurtuluş Ordusu Hava Kuvvetleri tarafından kullanılacağını da öne sürdü. Dış İlişkiler Konseyi’nde Güneydoğu Asya uzmanı olan Joshua Kurlantzick ise tesisi Çin’in yurt dışındaki ilk hava kuvvetleri üssü olarak nitelendirdi.
Abu Dabi’deki Rabdan Akademisi’nde yardımcı doçent olan Olli Pekka Suorsa, tesisin mevcut askerî değerini daha dar kapsamda değerlendiriyor. Ülke dışındaki uzun süreli operasyonlar için gereken alan ve altyapıya dikkat çekiyor: geniş uçak park alanları, hangarlar, yakıt ve mühimmat depoları.
Çin askerî meseleleri yorumcusu Song Zhongping, tesisin bütünüyle Laos’a ait olduğunu, burada bağımsız bir Çin garnizonu bulunmadığını ve Çin’in tesisi kullanma konusunda münhasır haklara sahip olmadığını söylüyor. Song’un açıklaması, Koh’un öngörüsü ve Suorsa’nın değerlendirmesi meselenin farklı yönlerine, yani mülkiyete, erişime ve operasyonel kapasiteye odaklanıyor.
Komşu ülkeler açısından pratik sorular, Çin uçaklarının ne sıklıkla geldiği, personelin ne kadar kaldığı ve hangi destek altyapısının ortaya çıktığı. Ban Keun’un askerî rolünü tesisin resmî adından çok bu kullanım biçimleri belirleyecek.
Vietnam hem batı sınırını hem denizi izliyor
Vietnam’ın Laos’la, savaş dönemindeki işbirliğine ve iki ülkenin iktidar partileri arasındaki yakın ilişkilere dayanan uzun süreli siyasi ve askerî bağları var. Laos’taki Çin askerî varlığının artması, Pekin’le Güney Çin Denizi’ndeki toprak anlaşmazlıklarının yanı sıra Hanoi’nin güvenlik planlamasına batı yönünde yeni bir boyut ekliyor.
Lowy Enstitüsü Güneydoğu Asya Programı Direktörü Hunter Marston, endişelerin bir parçasının siyasi nüfuz olduğunu düşünüyor. Marston’a göre Çin’in Laos ve Kamboçya’daki konumunun güçlenmesi, Vietnam’ın bölgesel çevresini şekillendirme alanını daraltıyor.
İç görüşmelere aşina bir Vietnamlı yetkili, Hanoi’nin değerlendirmesini daha temkinli ifadelerle aktararak tesisin öncelikle eğitim ve insani yardıma odaklandığını, bununla birlikte Çin’in Laos’taki nüfuzunu artırmasının da bir aracı olarak görüldüğünü söyledi. Yetkili, konu hakkında kamuoyuna açıklama yapma yetkisi olmadığı için isminin verilmemesini istedi.
Dolayısıyla Vietnam’ın vereceği tepki, Çin uçaklarının ne kadar uzağa uçabileceğini hesaplamaktan ibaret değil. Hanoi, egemenlik kararlarına yönelik kamuoyu baskısının işbirliğini zorlaştırabileceği Viyentiyan’la ilişkilerini de korumak zorunda. Güvenilir ulaşım projeleri, yatırımlar ve ticaret bağlantıları bu ilişkiyi sürdürmenin başka yollarını sunuyor.
Demiryolu Laos’a fayda sağlarken yükümlülükler de getiriyor
Çin-Laos Demiryolu, Çin’le işbirliğinin Laoslu liderlere neden cazip geldiğini anlamaya yardımcı oluyor. Hattın inşasına 2016’da başlandı ve demiryolu, maliyeti yaklaşık 5,9 milyar ABD doları olan projenin tamamlanmasının ardından Aralık 2021’de açıldı. Bu tutar, o dönemde Laos’un gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık üçte birine denk geliyordu. Gayrisafi yurt içi hasıla, bir ekonominin bir yılda ürettiği mal ve hizmetlerin değerini ölçer.
Denize kıyısı olmayan bir ülke için dış pazarlara daha hızlı erişim pratik bir değer taşıyor. Demiryolu, yolculuğun eskiden daha yavaş ve öngörülmesi daha zor olduğu dağlık araziler boyunca yolcu ve yük taşıyor. Aynı zamanda önemli mali yükümlülükler doğuruyor ve Çin’in Laos ekonomisindeki konumunu güçlendiriyor.
Avustralya Stratejik Politika Enstitüsü’nde kıdemli analist olan Rachel Vandenbrink, coğrafya ile erişim arasındaki bağlantıyı şöyle ifade etti:
Çin’le ortak sınırı ve demiryolu dâhil altyapı bağlantıları sayesinde Laos, Güneydoğu Asya anakarasında erişilebilir bir dayanak noktası olarak bir ölçüde jeostratejik değer taşıyor.
Ban Keun demiryolu koridoruna yakın konumda; bu da personel ve teçhizatın Çin’den taşınması için olası bir güzergâh oluşturuyor. Vietnam’ın önerdiği Viyentiyan-Vung Ang demiryolu, Laos’a Vietnam kıyıları üzerinden uluslararası pazarlara başka bir bağlantı sağlayabilir; ancak finansman sorunları projenin ilerlemesini zorlaştırdı.
Bu nedenle Laos’un tercihlerini, ortaklarının ne sunabildiği şekillendiriyor. Çin’in altyapı projeleri ulaşım ve yatırım avantajları sağlarken, askerî işbirliğinin derinleşmesi bu ilişkinin önemini artırıyor. Vietnam ise diplomatik nüfuzun yanı sıra somut ekonomik fırsatlar için de rekabet ediyor.
Tayland ve Kamboçya, erişim kurallarının önemini gösteriyor
ABD ile savunma anlaşması bulunan, aynı zamanda Çin’le yakın ilişkiler sürdüren Tayland, kamuoyuna yönelik ölçülü bir tutum sergiledi. Tayland Savunma Bakanlığı Sözcüsü Tuğamiral Surasant Kongsiri, Çin’in bir tesis kurmasına izin vermenin Laos’un egemenlik hakkı olduğunu söyledi.
Surasant, Bangkok’un süregelen ilgisini de şöyle dile getirdi:
Bununla birlikte Tayland, özellikle karşılıklı güvenin tesis edilmesi bakımından gelişmeleri ve sürecin nasıl ilerlediğini yakından izlemeyi sürdürecek.
Kamboçya’daki Ream Deniz Üssü yararlı bir karşılaştırma sunuyor; üssün genişletilmesini ve orada ortak bir eğitim merkezinin kurulmasını Çin finanse etti. Kamboçya, üssün kendi kontrolünde kaldığını ve dost ülkelere açık olduğunu söylüyor. Japonya ve Vietnam’a ait deniz araçları Nisan 2025’te, bir ABD Donanması gemisi ise Ocak 2026’da üssü ziyaret etti.
Bu ziyaretler, Çin’in desteğiyle inşa edilen altyapının stratejik anlamını erişim düzenlemelerinin nasıl etkileyebileceğini gösteriyor. Kamboçya Anayasası’nın 53. maddesi ülkenin sürekli tarafsızlığını güvence altına alıyor ve yabancı askerî üsleri yasaklıyor. Ban Keun’un ortak işletilmesi ise Çin’in askerî kullanım koşullarına odaklanan farklı bir tartışmaya yol açtı.
Phnom Penh Kraliyet Üniversitesi’nde genç araştırmacı ve öğretim görevlisi olan Sereysovathana Mogn, Laos ve Kamboçya’nın savunma kabiliyetlerini geliştirebilmesi ve ortaklarını seçebilmesi gerektiğini savunuyor. Bu görüş, bölgesel bir gerilime işaret ediyor: Komşular Çin’in erişimi konusunda güvence ararken küçük devletler kendi güvenlik kararları üzerindeki denetimi korumak istiyor.
Laos’un ötesinde neler değişebilir?
Ban Keun, zamanla Çin uçaklarına Güneydoğu Asya anakarasında yakıt ikmali, ikmal veya bilgi toplama imkânı sağlayan başka bir noktaya dönüşebilir. Konumu, Çin’in erişimini Kamboçya kıyılarının ve Cibuti’deki lojistik üssünün ötesine de çeşitlendiriyor.
Tayvan’daki Ulusal Savunma ve Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü’nden Su Tzu-yun, Tayvan ya da Güney Çin Denizi’nde yaşanacak bir çatışma sırasında geliştirilmiş bir tesisin Çin’e Hint Okyanusu’ndaki Diego Garcia’dan Çinhindi üzerinden geçen ABD uçaklarını durdurma olanağı sağlayabileceğini öne sürdü. Bu, orada konuşlandırılacak uçaklara ve destek kabiliyetlerine bağlı, olası bir savaş rolüne ilişkin bir öngörü.
Marston da daha büyük uçakları barındırabilecek şekilde uzatılan bir pistin Tayland, Kamboçya ve Vietnam’daki askerî planlamayı; Tayland’daki çok uluslu tatbikatlara ilişkin kararlar dâhil, etkileyebileceğini savundu. Neill ise gelecekte elektronik sinyalleri toplayan ve gözetleme yapan uçakların tesisi kullanabileceğini düşünüyor.
Laos bugün bir havacılık eğitim tesisi kazanıyor. Çin ise daha da geliştirilmesine imkân veren, ortaklaşa işletilen bir tesise sahip oluyor. Bundan sonraki anlamlı değişiklikler fiziksel ve operasyonel olacak: pist çalışmaları, yakıt ve bakım kapasitesi, uçak konuşlandırmaları ve Çinli personelin kullanım biçimleri. Ban Keun’un rolünün açıklanan eğitim görevinin ötesine ne ölçüde genişleyeceğini bunlar belirleyecek.
Öne Çıkanlar
- Çin ve Laos, 29 Eylül 2026’da Viyentiyan’ın yaklaşık 50 kilometre kuzeyindeki Ban Keun Ortak Destek ve Eğitim Merkezi’ni açtı.
- Çin, ortaklaşa işletilen tesisin Laoslu pilotları eğiteceğini ve askerî işbirliğini destekleyeceğini söylüyor.
- Uydu görüntülerinde K-8 olduğu düşünülen sekiz uçak, destek araçları ve yaklaşık 2.000 metre uzunluğunda bir pist görüldü.
- Analistler, olası gelecekteki lojistik ve istihbarat rollerine dikkat çekerken tesisin mevcut kapasitesinin Çin hava üssü olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği konusunda farklı düşünüyor.
- Vietnam, Laos’taki nüfuz için ekonomik rekabeti güvenlik kaygılarıyla birlikte değerlendiriyor; Tayland ise gelişmeleri izleyeceğini söylüyor.
- Gelecekteki uçak konuşlandırmaları, inşaat çalışmaları ve erişim düzenlemeleri tesisin bölgesel önemini şekillendirecek.






