İki milyon hasta Endonezya'nın sağlık alanındaki atılımını şekillendiriyor
Endonezya, hastaları tedavi için ülkede kalmaya teşvik ederek döviz çıkışında 150 trilyon rupiah tasarruf etmeyi, uluslararası hastalardan ise 200 trilyon rupiah gelir elde etmeyi hedefliyor. Ülke, Bali'deki Sanur ve Batam'da sağlık özel ekonomik bölgeleri geliştiriyor.
İçindekiler
- İki milyon hasta Endonezya'nın sağlık alanındaki atılımını şekillendiriyor
- Mali hedeflerin hesabı
- Sanur planı daha mütevazı hasta tahminleriyle başladı
- Sanur'da hastalar hangi hizmetlere erişebilir?
- Doktorlar ve ruhsatlar stratejinin merkezinde
- Hastalar tedavi için neden yurt dışını seçiyor?
- Yatırımlar turizm bölgelerinin ötesine uzanıyor
- Yabancı hastalar ve istihdam bir sonraki aşamayı şekillendiriyor
- Öne Çıkanlar
Ekonomi İşlerinden Sorumlu Koordinatör Bakan Airlangga Hartarto, hedefleri 21 Ekim 2026'da Orta Cakarta'daki A.A. Maramis Binası'nda düzenlenen özel ekonomik bölgeler ulusal toplantısında açıkladı. Singapur ve Malezya'nın Penang kenti de dahil olmak üzere yaklaşık 2 milyon Endonezyalının tedavi için yurt dışında yaklaşık 200 trilyon rupiah harcadığını söyledi.
Hükümetin hesaplamalarında, yurt içindeki sağlık hizmetlerine yönlendirilecek her Endonezyalı hasta için 75 milyon rupiah, ülkeye çekilecek 1,25 milyon uluslararası hastanın her biri içinse 160 milyon rupiah harcama öngörülüyor. Bu son hedeflere ulaşmak için bir takvim açıklanmadı.
Sanur, stratejinin nasıl işleyeceğine dair en net örneği sunuyor. Yaklaşık 41 hektarlık alandaki projede Bali Uluslararası Hastanesi, uzman klinikleri, oteller ve diğer tesisler bir araya geliyor. Airlangga'nın açıklamasında sağlık tesislerine ilişkin daha az ayrıntı verilse de Batam da genişleme planına dahil edildi.
Endonezya hem vatandaşlarının nerede tedavi gördüğünü hem de yurt dışından gelen hastaların paralarını nerede harcadığını değiştirmek istiyor. Başarı için yalnızca binalar açmak yeterli değil: Hastaların, şu anda tedavi için yurt dışına gittiklerinde bulabildikleri uzmanlara, tedavi seçeneklerine ve hizmetlere ülke içinde de erişebilmesi gerekiyor.
Mali hedeflerin hesabı
Airlangga'nın tasarruf hesabı geniş bir hasta kitlesini kapsıyor. Kişi başı 75 milyon rupiah üzerinden 150 trilyon rupiah tasarruf için 2 milyon hastanın yurt içindeki sağlık hizmetlerine yönlendirilmesi gerekiyor; bu sayı, sözünü ettiği yurt dışına giden hasta grubunun tamamına denk geliyor. Her biri 160 milyon rupiah harcayan 1,25 milyon uluslararası hastanın ülkeye çekilmesi ise ayrı bir hedef olan 200 trilyon rupiah geliri sağlayacak.
Döviz tasarrufu, Endonezyalıların yurt dışında harcayacağı paranın yurt içi ekonomide kalması anlamına geliyor. Döviz geliri ise yurt dışından gelen hastaların Endonezya'daki hizmetler için ödeme yapmasıyla elde ediliyor. Hastaneler, laboratuvarlar ve konaklama işletmeleri, hastaların ziyaretlerinin farklı aşamalarında yapılan harcamalardan pay alabilir.
Mevcut döviz çıkışına ilişkin hükümet tahminleri farklılık gösteriyor. Airlangga bu tutarı yaklaşık 200 trilyon rupiah olarak açıklarken, Kamu İktisadi Teşebbüslerinden Sorumlu Bakan Erick Thohir, 25 Haziran 2025'te Sanur tesislerinin açılışında bu rakamı yaklaşık 150 trilyon rupiah olarak vermişti. Akademik bir araştırmada ise 180 trilyon rupiahı aşan işlemlerden ve her yıl yurt dışına giden 1 milyondan fazla Endonezyalıdan söz ediliyor.
Proje verilerine göre Endonezyalı sağlık turistlerinin yüzde 74'ü Singapur ve Malezya'ya gidiyor. Bu oran 2 milyon kişilik bir gruba uygulandığında yaklaşık 1,48 milyon kişiye karşılık geliyor. Dolayısıyla bu ülkeler hem Endonezyalı sağlık hizmeti sağlayıcılarının başlıca rakipleri hem de hükümetin hastalarını ülkede tutmayı en çok istediği destinasyonlar konumunda.
InJourney Üst Yöneticisi Maya Watono, Sanur projesi için aşamalı bir hedef açıkladı: İlk yılda 50 trilyon rupiah tutarındaki döviz çıkışını önlemek, ardından Endonezyalı hastaları ülkede tutup yabancı hastaları çekerek üç yılda yaklaşık 200 trilyon rupiaha ulaşmak. Bu yaklaşım, Airlangga'nın son hedeflerinde ayrı ayrı belirtilen iki mali faydayı bir araya getiriyor.
Sanur planı daha mütevazı hasta tahminleriyle başladı
Özel Ekonomik Bölgeler Ulusal Konseyi, 22 Temmuz 2022'de Airlangga başkanlığındaki toplantıda Sanur teklifini onayladı. Konseyin Sanur onay açıklamasında, daha önce yurt dışında tedavi arayan 123 bin ila 240 bin Endonezyalının 2030'a kadar bölgede tedavi görmesinin öngörüldüğü belirtildi.
Konsey, bu aralığın daha önce tedavi için yurt dışına giden Endonezyalıların yüzde 4 ila 8'ine karşılık geldiğini bildirdi. 2045'e kadar kümülatif döviz tasarrufunun 86 trilyon rupiaha, ek gelirin ise 19,6 trilyon rupiaha ulaşacağı tahmin edildi. Bu rakamlar, belirli dönemleri kapsayan Sanur projesine ilişkin; son açıklanan hedefler ise daha geniş bir sağlık özel bölgesi stratejisini içeriyor.
Başlıca kilometre taşları, projenin onaydan faaliyete ve daha geniş politika hedeflerine nasıl ilerlediğini gösteriyor:
- 22 Temmuz 2022: Özel Ekonomik Bölgeler Ulusal Konseyi Sanur teklifini onayladı ve hükümet yönetmeliğiyle bölgenin kurulmasını tavsiye etti.
- 25 Haziran 2025: Thohir, Sanur tesisleri ve Bali Uluslararası Hastanesi'nin resmî açılışında konuştu.
- Temmuz 2026: Sağlık Bakanlığı, yurt dışındaki tedavileri azaltmaya yönelik daha geniş kapsamlı teknoloji ve hastane yatırım programını açıkladı.
- 21 Ekim 2026: Airlangga, Sanur ve Batam'ı da anarak son tasarruf ve uluslararası hasta hedeflerini duyurdu.
- 2030 ve 2045: Sanur'un ilk planında bu yıllar için hasta yönlendirme ve kümülatif mali projeksiyon hedefleri belirlendi.
Sanur'da hastalar hangi hizmetlere erişebilir?
Sanur bölgesindeki tek hastane Bali Uluslararası Hastanesi. 67 bin metrekareden büyük alana yayılan hastanede altı uzmanlık alanında hizmet veriliyor: kardiyoloji, onkoloji, nöroloji, gastroenteroloji, hepatoloji ve ortopedi. Bu alanlar kalp, kanser, sinir sistemi, sindirim sistemi, karaciğer ile kemik ve eklem hastalıklarını kapsıyor.
Hastanenin hizmetleri Avustralya, Japonya ve Singapur'daki kurumlarla kurulan ortaklıklarla destekleniyor. Hükümetin 2022 planında, PT Pertamina Bina Medika'nın (IHC) Mayo Clinic iş birliğiyle uluslararası bir hastane kurma taahhüdü de yer almıştı.
Sanur'un daha geniş kapsamlı gelişim planı; sağlık hizmetlerini, iyileşme sürecinde kullanılacak konaklama olanaklarını ve turizmi bir araya getirmeyi amaçlıyor. Planlanan hizmetler arasında kısırlık tedavisi, göz sağlığı, yaşlı bakımı, estetik cerrahi ve kök hücre tesisleri bulunuyor. İlk planda ayrıca tıbbi bitkilere odaklanan bir botanik bahçesi, ticaret merkezi ve toplantı, konferans ve sergi alanları da yer alıyordu.
Konaklama olanakları arasında 1966'da açılan Bali Beach Hotel ile Meru Sanur Hotel bulunuyor. Yakınlarıyla seyahat eden veya iyileşme sürecinde konaklayan hastalar için konaklama, tedavi masraflarının ve pratik düzenlemelerin bir parçası haline geliyor.
InJourney Hospitality Üst Yöneticisi Christine Hutabarat, şirketin iş ortaklarını seçerken 300'den fazla kliniği incelemek için yaklaşık üç yıl harcadığını söyledi. Bu süreçte doktorlarla görüşüldü ve yetkinlikleri değerlendirildi. Böylece sağlık hizmeti sunucularının seçimi, inşaat çalışmaları kadar projenin önemli bir parçası oldu.
Doktorlar ve ruhsatlar stratejinin merkezinde
Endonezya'da yaklaşık 70 bin uzman doktor açığı bulunuyor. Sağlık bölgeleri, yabancı uzmanlardan ve yurt dışında eğitim almış Endonezyalılardan yararlanmayı; yerli doktorların da uluslararası meslektaşlarıyla çalışmasını amaçlıyor.
Uluslararası doktorlar, hemşireler ve diğer sağlık profesyonelleri Sanur'da çalışmak için ruhsat alabiliyor; proje kapsamında açıklanan düzenlemelere göre bu izinler yalnızca bölge içinde geçerli. Airlangga, ekim ayındaki açıklamasında sağlık özel bölgelerinde Endonezyalı ve yabancı sağlık çalışanlarının çalışma ruhsatı almasının kolaylaştırılmasını istedi.
Bali Uluslararası Hastanesi Ticari İşler ve Operasyonlardan Sorumlu Direktörü Noel Yeo, uluslararası uzmanlara erişimin hedeflenen hastalar açısından neden önemli olduğunu şöyle anlattı:
Yurt dışına giden Endonezyalı hastaların çoğu, tam da bunun gibi uzmanlara erişmek için ülkeden ayrılıyor.
Hastanede çalışan ve eğitimini Almanya'da alan Endonezyalı damar cerrahı Rio Marnoto, yurt dışında eğitim görmüş doktorların geçmişte Endonezya'da çalışmakta yaşadığı zorlukları anlattı. Ülkeye dönen uzmanların uluslararası sistemlerin yurt içindeki sağlık hizmetlerine kazandırılmasına katkı sağlayabileceğini söyledi.
Airlangga ayrıca tanı merkezleri ve kök hücre araştırmaları için düzenleyici destek çağrısında bulundu; Sağlık Bakanlığından sağlık özel bölgelerindeki tesisleri ve teşvikleri kapsayan düzenleme değişikliklerini hızlandırmasını istedi. Tanı merkezleri, doktorların hastalıkları belirlemesine ve tedavi seçmesine yardımcı olan testleri sağlıyor. Kök hücre araştırmalarında ise özelleşmiş hücre türlerine dönüşebilen hücreler inceleniyor; farklı uygulamaların her biri ayrı bilimsel ve düzenleyici değerlendirme gerektiriyor.
Hastalar tedavi için neden yurt dışını seçiyor?
Hastaların güvenini kazanmak, yatırım programının önündeki başlıca zorluklardan biri. Universitas Indonesia'nın akademik platformunda yayımlanan ve Makassar, Surabaya ve Batam'la bağlantılı, aralarında Singapur ve Malezya'da tedavi görenlerin de bulunduğu 18 kişiyle yapılan Endonezyalılar Neden Yurt Dışına Gidiyor? başlıklı nitel araştırmada, hastaların seyahat kararları incelendi.
Araştırmacılar seyahat kararlarını etkileyen beş unsur belirledi: başkalarının tavsiyeleri, yurt içindeki sağlık hizmetlerinden memnuniyetsizlik, yurt dışında tedavi deneyimi, aile etkisi ve doktor yönlendirmeleri. Görüşmelerde Endonezya'daki sağlık hizmetlerine duyulan güvensizlik en güçlü etken olarak öne çıktı.
Katılımcılar tedavi planlarından, doktor-hasta iletişiminden ve sağlık sisteminden duydukları memnuniyetsizliği anlattı. Ülkedeki olumsuz deneyimlerin yurt dışındaki olumlu deneyimlerle birleşmesi, hastaları yeniden yurt dışına gitmeye ve bu hizmetleri başkalarına tavsiye etmeye yöneltti.
Araştırmada kişisel kararları anlamak için ayrıntılı görüşmeler yapıldı. Araştırmacılar, verilerde yeni temaların ortaya çıkmasının sona erdiğinin kesin olarak belirlenemediğini bildirdi. Başka bir deyişle, yeni görüşmelerin farklı temalar ortaya çıkarmayı bırakacağından emin olamadılar. Araştırmacılar, hasta deneyiminin iyileştirilmesini önerdi.
Endonezyalı hastaları ülkede tutmaya çalışan bir hastane için bu, kullanılan ekipman kadar doktor görüşmesinin de önemli olduğu anlamına geliyor. Hastanın tanıyı, önerilen tedaviyi ve sonraki adımları anlaması gerekiyor. Kişinin yerli bir sağlık hizmeti sağlayıcısını seçerken rahat hissetmesinde aile üyeleri ve daha önce tedavi gören hastalar da etkili oluyor.
Yatırımlar turizm bölgelerinin ötesine uzanıyor
Sağlık Bakanlığının daha geniş kapsamlı programı, Endonezya genelindeki hastaneleri ve sağlık teknolojilerini hedefliyor. İlaç ve Tıbbi Cihazlar Genel Müdürü Rizka Andalucia, C tipi, yani orta düzey hastanesi bulunmayan 66 ilçe ve kentteki hastanelerin yenilenmesi ve önde gelen hastanelere daha ileri teknoloji kazandırılması için planlar olduğunu açıkladı.
Öncelikli dört alan kanser, kalp hastalıkları, felç ve idrar yolları ile böbrekleri kapsayan üroloji ve nefroloji. Bakanlık, bunları Endonezyalıların yurt dışında tedavi aramasının başlıca nedenleri arasında gösteriyor. Planlanan teknolojiler arasında robotik cerrahi, yapay zekâ, genomik ve proton tedavisi bulunuyor.
Robotik cerrahi, ameliyat sırasında cerrahların özel aletleri kontrol etmesini sağlıyor. Genomik, tanı veya tedaviye yön vermeye yardımcı olabilecek genetik bilgileri inceliyor. Proton tedavisi, kansere karşı radyasyon uygulamak için proton ışınlarından yararlanıyor. Bakanlık, programı açıklarken bu hizmetin Endonezya'da henüz bulunmadığını belirtmişti.
Özel hastaneler de robotik cerrahi ve tanı ya da tedavide radyoaktif maddelerden yararlanan nükleer tıp alanlarına yatırım yapıyor. Bakanlık, büyümeyi desteklemek için yatırım kurallarının basitleştirilmesini, ortak girişimleri ve teknoloji transferini istiyor. Kalbe Farma ile GE HealthCare arasındaki ortaklık kapsamında Endonezya'da bilgisayarlı tomografi (BT) tarayıcıları üretilmeye başlandı.
Ulusal Sağlık Hesabı verilerine göre sağlık harcamaları 2023'te 613 trilyon rupiah, 2024'te 630 trilyon rupiah oldu; 2025 tahmini ise 660 trilyon rupiah. 2023'ten 2025 tahminine kadar artış 47 trilyon rupiah, yani yaklaşık yüzde 7,7. Dolayısıyla sağlık turizmi yatırımları, yurt içindeki sağlık harcamalarındaki daha genel artışla ve hastanelere erişimdeki temel eksikleri giderme çabalarıyla birlikte ilerliyor.
Yabancı hastalar ve istihdam bir sonraki aşamayı şekillendiriyor
Sanur; Avustralya, Singapur, Malezya, Güney Kore, Japonya, Avrupa, Kuzey Amerika, diğer ASEAN ülkeleri ve Orta Doğu'dan hasta çekmeyi hedefliyor. Proje yetkililerine göre Bali Uluslararası Hastanesi'nde kayıtlı hastaların yüzde 40'ı Endonezyalı, yüzde 60'ı ise yabancı; yabancı hastalar 30'dan fazla ülkeyi temsil ediyor.
Uluslararası hasta oranı, Endonezya sağlık turizmi alanında Güneydoğu Asya'da yer edinmeye çalışırken hastaneye büyütebileceği mevcut bir hasta tabanı sağlıyor. Bölgenin sağlık turizmi pazarının değerinin 48 milyar doları aştığı, yıllık büyümenin ise yüzde 12'nin üzerinde olmasının beklendiği belirtiliyor. Sağlık hizmetlerini konaklama olanaklarıyla birleştiren Sanur, hem tedavi harcamaları hem de tedaviye eşlik edebilecek uzun süreli ziyaretler için rekabet ediyor.
İstihdam tahminleri de farklı ölçeklerde ele alınıyor. Özel Ekonomik Bölgeler Ulusal Konseyinin 2022 tarihli teklifinde 10,2 trilyon rupiah yatırım ve 43 bin 647 kişilik istihdam hedefi yer alıyordu. Proje yetkilileri daha sonra sağlık ve konaklama hizmetleri genişledikçe üç yıl içinde 12 bin kişiye istihdam sağlanmasının beklendiğini açıkladı.
Thohir, Haziran 2025'teki açılışta hükümetin Sanur modelini başka bölgelere de taşımak istediğini söyledi. Devlet yatırım kuruluşunun faaliyetlere ve sürdürülebilir yatırımlara odaklandığı uzun vadeli yatırımları desteklemek üzere Danantara Üst Yöneticisi Rosan Perkasa Roeslani ile iş birliği çağrısı da yaptı.
Sanur'un öncelikli görevi, tesislerini, ruhsat düzenlemelerini ve ortaklıklarını hastaların tekrar tekrar tercih edeceği hizmetlere dönüştürmek. Batam'ın plana dahil edilmesi hükümetin hedeflerini genişletirken, ülkenin diğer bölgelerindeki hastane yenilemeleri de sağlık turizmi pazarının ötesindeki ihtiyaçlara yanıt veriyor. Bu çabalar, harcamaları ülkede tutma hedefini her hastanın karşılaştığı pratik soruyla birleştiriyor: İhtiyaç duyduğu bakımı nerede alabilir?
Öne Çıkanlar
- Airlangga, Endonezyalı hastaları ülkede tutarak 150 trilyon rupiah tasarruf, uluslararası hastalardan ise 200 trilyon rupiah gelir hedefliyor.
- Tasarruf hesabı, kişi başı 75 milyon rupiah harcayan 2 milyon hastayı; gelir hedefi ise kişi başı 160 milyon rupiah harcayan 1,25 milyon ziyaretçiyi esas alıyor.
- Sanur'da Bali Uluslararası Hastanesi, uzmanlık hizmetleri ve konaklama olanakları bir araya geliyor; Batam da sağlık özel bölgesi stratejisine dahil.
- Yaklaşık 70 bin uzman doktor açığı karşısında ruhsat süreçlerinin kolaylaştırılması, Endonezyalı ve yabancı sağlık profesyonellerini çekmeyi amaçlıyor.
- Hasta deneyimlerine ilişkin bir araştırmada güvensizlik, hizmetlerden memnuniyetsizlik ve kişisel tavsiyeler, yurt dışında tedavi kararlarını etkileyen başlıca unsurlar arasında yer aldı.
- Sanur'un ilk planında 2030 ve 2045 hedefleri bulunuyor. Ulusal düzeydeki son mali hedefler için henüz bir takvim açıklanmadı.






