Manila, Çin’le ticareti sürdürürken yeni pazarlar arıyor
Filipinler, Avrupa Birliği ve Kanada ile ticaret müzakerelerini tamamlamayı ve Japonya ile ekonomik ortaklığını gözden geçirmeyi kasım ayına kadar bitirmeyi, Şili ile ise ekim ya da kasım ayında anlaşma imzalamayı hedefliyor. Bu girişim, Pekin’le yaşanan diplomatik anlaşmazlığın onlarca milyar dolarlık ticari ilişkiyi daha yakından mercek altına aldığı bir dönemde gündeme geliyor.
İçindekiler
- Manila, Çin’le ticareti sürdürürken yeni pazarlar arıyor
- Çin’den sağlanan girdiler Filipin fabrikaları için neden önemli?
- Avrupa anlaşması hangi kapıları açabilir?
- Kanada ve Japonya farklı fırsatlar sunuyor
- Şili müzakerelerden imza aşamasına ilerliyor
- Ticaret kaygılarının arkasındaki diplomatik anlaşmazlık
- İhracatçılar Çin ile öngörülemez ABD pazarını tartıyor
- Pazar çeşitlendirme yeni ticaret anlaşmalarının ötesine uzanıyor
- İzlenecek tarihler ve kararlar
- Öne Çıkanlar
Çin, 2025’te Filipinler’in 38,22 milyar doları aşan ithalatını karşıladı ve ülkenin toplam dış alımlarının yüzde 28,6’sını oluşturdu. Ayrıca Filipinler’den 9,3 milyar dolarlık ürün satın alarak ülkenin dördüncü büyük ihracat pazarı oldu. Manila açısından karşılıklı bağımlılık iki yönlü: İşletmelerin Çinli müşterilere ihtiyacı var, ancak birçoğu başka pazarlara yönelik ürünler üretmek için Çin menşeli malzemelere de ihtiyaç duyuyor.
Ticaret ve Sanayi Bakanı Cristina Roque, bakanlığın (DTI) anlaşmazlığın olası ekonomik sonuçlarına karşı bir acil durum planı bulunmadığını söyledi. Gerilimlerle bağlantılı ticaret ya da yatırım kaygılarına ilişkin herhangi bir bildirim almadıklarını belirten Roque, daha geniş pazarlara erişim sağlamaya odaklanacaklarını ifade etti.
Roque, Filipin Çin Ticaret ve Sanayi Odaları Federasyonu’nun ev sahipliğinde düzenlenen ikinci ASEAN Çinli İş Dünyası Liderleri Zirvesi’nde konuşurken anlaşmaların ihracatçılara potansiyel bir ivme kazandıracağını söyledi.
Roque, “Bunlar ihracat sektörü için oyunun kurallarını değiştirecek,” dedi.
Öncelikli sorun zamanlama. Bir anlaşmanın müzakere edilmesi, imzalanması ve tarife indirimlerinin yürürlüğe girmesi farklı aşamalardır. Manila’nın kasım hedefleri, müzakerelerin tamamlanması ya da ilerletilmesiyle ilgili. Şirketlerin belirli ürünlerde elde edebilecekleri tasarrufu hesaplayabilmesi için nihai şartları ve uygulama takvimlerini görmesi gerekecek.
Çin’den sağlanan girdiler Filipin fabrikaları için neden önemli?
Filipin İhracatçılar Konfederasyonu Başkanı Sergio Ortiz-Luis Jr., Çin’den yapılan ithalattaki aksamaların yalnızca nihai ürün satan mağazaları etkilemekle kalmayabileceği uyarısında bulundu. Üreticiler, ABD de dâhil olmak üzere başka ülkelere ihraç edilen malları üretmek için ithal parça ve ham maddeler kullanıyor.
Ortiz-Luis, bu işletmelerin karşı karşıya olduğu tedarik sorununu şöyle anlattı:
“Çin’den yapılan ithalatın yerini doldurmak kolay değil,” dedi.
Ağustos ayı ticaret verileri, ithalat ve ihracatın ne kadar iç içe olduğunu gösteriyor. Elektronik ürünler, o ay Filipinler’in ihracat gelirlerinin 6,2 milyar dolarını, yani yüzde 68,1’ini oluşturdu. Elektronik ürün ithalatı 4,51 milyar dolara, toplam ithalatın yüzde 34,8’ine ulaştı. Ham maddeler ve ara mallar ise 5,14 milyar dolar ya da yüzde 39,7 pay aldı. Ara mallar, başka bir ürünün üretiminde kullanılan parça ya da malzemelerdir.
Bu kategoriler Filipinler’in tüm ticaret ortaklarıyla yaptığı alışverişi kapsıyor. Ağustos ithalatının 2,94 milyar doları, yani yüzde 22,7’si yalnızca Çin’den geldi. Çin menşeli bir parçayı temin etmekte zorlanan bir üretici, nihai ürününe talep güçlü olsa bile başka bir ülkedeki müşterisinin siparişini karşılayamayabilir.
Yıllık veriler de dengesizliğin boyutunu ortaya koyuyor. Filipinler İstatistik Kurumu verilerine dayandırılan bilgilere göre ülkenin 2025’te Çin’le ticaret açığı 29,13 milyar dolardı. İthalatın 38,22 milyar dolar, ihracatın ise 9,3 milyar dolar olduğu belirtilirken bu rakamlar yaklaşık 28,92 milyar dolarlık bir farka işaret ediyor. Ticaret açığı, bir ülkenin bir ticaret ortağından aldığı malların o ortağa sattıklarından fazla olması anlamına geliyor.
Avrupa anlaşması hangi kapıları açabilir?
Roque’nin öne çıkardığı müzakereler arasında AB anlaşması, pazara erişimi en geniş ölçüde artırma potansiyeline sahip. Birlik 27 ülkeden ve yaklaşık 450 milyon kişiden oluşuyor. DTI’nin müzakere edilen anlaşmalar sayfasına göre Filipinler ile AB arasındaki ticaret 2023’te yaklaşık 18 milyar dolardı.
Roque, AB müzakerelerinin büyük ölçüde tamamlandığını, çözülmesi gereken birkaç konu kaldığını ve bunları bitirmek için kasım ayını hedeflediklerini söyledi. 2015’te başlayan görüşmeler kapsamında 2016-2021 arasında müzakere turları ve istişareler yapıldı; süreç 2024’te yeniden başladı.
DTI, Avrupa’ya erişimin iyileşmesinden elektronik, tarım ürünleri ve deniz ürünleri sektörlerinin yararlanabileceğini belirtiyor. Makineler, otomobiller ve kimyasallar ise Filipinler’in AB’den başlıca ithalat kalemleri arasında. Önerilen anlaşma, yatırımın teşvik edilmesini ve ithal mallara uygulanan vergiler olan gümrük tarifelerinin ötesindeki engellerin azaltılmasını da amaçlıyor.
Filipinli bir ihracatçı için daha düşük tarife, Avrupa’da satış maliyetini azaltabilir. Diğer hükümler ise bir işletmenin bu pazara girebilmek için karşılaması gereken şartları etkileyebilir. Kesin kazanımlar; anlaşma kapsamındaki ürünlere, üzerinde uzlaşılan kurallara ve bu kuralların yürürlüğe gireceği tarihe bağlı olacak.
Kanada ve Japonya farklı fırsatlar sunuyor
Kanada, Manila’nın ticaret gündeminde birden fazla müzakere hattıyla yer alıyor. DTI, müzakereleri 2021’de başlayan ASEAN-Kanada serbest ticaret anlaşmasını listeliyor. Roque, Filipinler-Kanada anlaşmasını da hükümetin öncelikleri arasında gösterdi.
Kanada Asya Pasifik Vakfı, ikili süreci ticaret politikası açıklamasında ele alıyor. Kanada ve Filipinler, olası bir anlaşmayı Aralık 2024’te değerlendirmeye başladı ve Haziran 2025’te yeni ön görüşmeler yaptı. Bölgesel müzakerelere ASEAN topluca katılırken ikili görüşmeler doğrudan Filipinler ile Kanada’yı ilgilendiriyor.
DTI, Kanada-Filipinler ticaretini 2023’te yaklaşık 2 milyar dolar olarak hesaplıyor. Bakanlığın pazar değerlendirmesine göre elektronik ürünler, tarım ürünleri ve deniz ürünleri Filipinler için ihracat fırsatları sunuyor; teknoloji ve hizmetler alanlarında da iş birliği potansiyeli bulunuyor. Kanada’nın Filipinler’e ihracatında et ve buğday gibi gıda ürünleri de yer alıyor.
Japonya için daha somut ve yakın vadeli bir hedef var: Mevcut bir anlaşmanın iyileştirilmesi. Roque, Filipinler-Japonya Ekonomik Ortaklık Anlaşması’nın ilk kez gözden geçirilmesini kasım ayına kadar tamamlamayı hedefliyor. Filipin muzları ve diğer ürünler için daha düşük tarifeler, beklenen kazanımlar arasında.
Muz yetiştiricileri ve ihracatçıları açısından önemli olan, sevkiyatlarına uygulanacak nihai tarife. Roque, gözden geçirme sürecini yepyeni bir ticari ilişki kurmaktan ziyade Japonya’daki fırsatları yeniden canlandırmanın bir yolu olarak tanımladı.
Şili müzakerelerden imza aşamasına ilerliyor
Şili, süreçte daha ileri bir aşamada. DTI, 24 Temmuz 2026’da Filipinler-Şili Kapsamlı Ekonomik Ortaklık Anlaşması müzakerelerinin tamamlandığını duyurdu. Roque’nin ekim ya da kasım hedefi, Filipinler’in bir Latin Amerika ülkesiyle imzalayacağı ilk serbest ticaret anlaşması olacak metnin imzalanmasıyla ilgili.
Anlaşmanın tamamlanması, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerin 80. yılına denk geldi. DTI’nin resmî takvimine göre müzakereler, 2015’teki ilk inceleme ve istişare aşamasının ardından Aralık 2024’te başlatıldı.
Anlaşmanın elektronik ürünler, hindistan cevizi ürünleri ve kişisel bakım ürünleri başta olmak üzere Filipinler’in ihracatını desteklemesi amaçlanıyor. Ayrıca Şili somonu ile bakır cevheri ve konsantrelerine erişimi iyileştirmesi bekleniyor. Bakır; elektronik üretiminde, yenilenebilir enerji ekipmanlarında ve diğer sanayi kollarında kullanılıyor. Dolayısıyla anlaşma, satışların yanı sıra tedarik açısından da önem taşıyor.
Şili, 2025’te Filipinler’in 51’inci büyük ticaret ortağıydı. UN Comtrade’e atfedilen verilere göre Filipinler’in Şili’ye ihracatı 45,43 milyon dolar, ithalatı ise 72,41 milyon dolar oldu; toplam ticaret 117,84 milyon dolara ulaştı. DTI’nin durum sayfasında 2023 ticareti için yaklaşık 1 milyar dolarlık çok daha yüksek bir tahmin yer alıyor. İki rakam farklı yıllara ait ve aradaki farka ilişkin bir açıklama yapılmadı.
Anlaşma dijital ekonomi, inovasyon, çevre, çalışma hayatı, küresel değer zincirleri, ticaret ve toplumsal cinsiyet başlıklarında bölümler de içeriyor. Dolayısıyla ticari kapsamı, sınırları aşan mallara uygulanan vergilerin düşürülmesinin ötesine uzanıyor.
Ticaret kaygılarının arkasındaki diplomatik anlaşmazlık
Çin Büyükelçisi Jing Quan, Diliman Koleji’ndeki bir etkinlikte Çin’in askerî kapasitesine değinmesinin ardından eleştirilerin hedefi oldu. Açıklamaları, Senato’da büyükelçinin değiştirilmesi çağrılarına ve onu istenmeyen kişi ilan edecek bir karar tasarısının değerlendirilmesine yol açtı. Bu diplomatik terim, ülkede istenmediği düşünülen bir kişiyi tanımlıyor.
Jing, Çin’in bir çatışmada galip gelebileceğini ancak barışı tercih ettiğini söyledi.
Güç kullanmak istersek kolayca kazanabiliriz,” dedi. “Ama hayır, güç kullanmayacağız. Bilirsiniz, barışı seviyoruz.
Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr. açıklamaları tehditkâr bulduğunu belirterek izahat istedi. Senatörler Ana Theresia Hontiveros, Francis Pangilinan ve Joseph Victor Ejercito büyükelçinin değiştirilmesi çağrısında bulunurken Senatör Jinggoy Estrada, onu istenmeyen kişi ilan etmenin diyaloğu zayıflatabileceği uyarısında bulundu.
Senato Başkanı Sherwin Gatchalian da önerilen karar tasarısının ifadesinin dikkatle incelenmesi gerektiğini söyledi. Çin’le ihtilaflı bölgeleri de kapsayan ve ülkenin batısındaki sular için Filipinler’in kullandığı ad olan Batı Filipin Denizi konusunda diplomasinin sürdürülmesini destekledi.
Deniz anlaşmazlığının diplomatik boyutunun yanı sıra hukuki bir temeli de var. 2016’da Güney Çin Denizi hakkında verilen tahkim kararı, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi kapsamında Çin’in dokuz çizgili hattı içindeki kaynaklara ilişkin tarihî hak iddialarının hukuki dayanağı olmadığı sonucuna vardı. Çin kararı reddetti.
Saray Basın Sözcüsü Clarissa Castro, Marcos’un ikili görüşmelerin diplomatik yollarla yürütülmesini istediğini, ticari ilişkiler ile toprakların korunmasını ise ayrı konular olarak ele aldığını söyledi. Çin’le ticaret ve yatırıma yönelik herhangi bir yasak olmadığını da belirtti. Roque, olası diplomatik adımların ekonomik sonuçlarını değerlendirmek için henüz erken olduğunu ifade etti.
İhracatçılar Çin ile öngörülemez ABD pazarını tartıyor
Ortiz-Luis, Manila’nın ekonomik ve jeopolitik ilişkilerini daha geniş kapsamlı biçimde yeniden değerlendirmesi çağrısında bulundu. ABD Başkanı Donald Trump’ın gümrük tarifesi politikalarında sık sık yaptığı değişiklikler nedeniyle Pekin’i Washington’dan daha güvenilir bir ticaret ortağı olarak nitelendirdi. Ayrıca 2028’de yeni yönetimin göreve başlamasının ardından Filipinler’in konumunu yeniden gözden geçirmesini önerdi.
Philexport Başkanı, Çin’le ticari bağları korumanın zorunlu olduğunu savundu.
“Bence Çin’i gerçekten karşımıza almayı göze alamayız,” dedi.
2025 ihracat rakamları, işletmelerin neden aynı anda birden fazla pazara önem verdiğini ortaya koyuyor. ABD, Filipinler’den 13,44 milyar dolarlık ürün alırken Hong Kong’un alımları 12,32 milyar dolar, Çin anakarasının 9,3 milyar dolar ve Tayvan’ın 3,28 milyar dolar oldu.
Çin anakarası ile Hong Kong’un toplam alımları 21,62 milyar dolara ulaştı; bu, ABD’ye satılan 13,44 milyar dolardan yaklaşık yüzde 61 daha fazla. ABD, tek başına en büyük pazar olmaya devam etti. Çin anakarası ile Hong Kong’un birlikte değerlendirilmesi toplam ticari talebin boyutunu gösterirken ayrı rakamlar sevkiyatların hangi bölgelere kaydedildiğini ortaya koyuyor.
Asya Pasifik Vakfı’nın 2024 ticaretine ilişkin değerlendirmesi de aynı temel tabloya işaret ediyor: ABD önde gelen ihracat pazarı, Çin ise başlıca ithalat kaynağı. Değerlendirmede ayrıca lojistikteki zayıflıklar ve düzenlemelerdeki verimsizlikler, alternatif üretim merkezleri arayan imalatçıları Filipinler’e çekme kapasitesini sınırlayan etkenler olarak sıralanıyor.
Pazar çeşitlendirme yeni ticaret anlaşmalarının ötesine uzanıyor
Gatchalian’ın önerisi ihracatın yanı sıra yatırım ve turizmi de kapsıyor. Güçlendirilmesi gereken pazarlar arasında Güneydoğu Asya, Japonya, Güney Kore ve Avrupa’yı sayan Gatchalian, diğer ASEAN üyeleriyle ticaret ve turizm hacminin görece düşük olmasının bölgesel bağları sıkılaştırmak için fırsat sunduğunu savundu.
Senato Başkanı, Filipinler’in ekonomik ilişkilerini daha geniş bir alana yayması gerektiğini söyledi.
“Stratejik açıdan pazarlarımızı çeşitlendirmemiz gerekiyor,” dedi.
Mevcut ihracat payları başlangıç noktası sunuyor. Asya Pasifik Vakfı’na göre ASEAN, 2024’te Filipinler’in ihracatının yüzde 15’ini; Japonya yüzde 14,1’ini, AB yüzde 11’ini ve Güney Kore yüzde 4,9’unu oluşturdu. Bu pazarlar toplamda yüzde 45’lik paya sahipti. Bu da çeşitlendirmenin hâlihazırda kayda değer bir ticari faaliyetin üzerine inşa edilebileceğini gösteriyor.
Yatırım deneyimi de politika tartışmalarını şekillendiriyor. Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi, Ocak 2025 tarihli analizinde Çin’in desteklediği seçilmiş 10 altyapı projesini inceledi. Bu projelerin dördü Çin tarafından terk edilmiş ya da başka bir yatırımcıya devredilmişti. Analiz, Manila’nın altyapı ve sanayi kalkınmasında Japonya, Güney Kore, ABD ve Avrupa’nın katılımını sağlamaya çalıştığını belirtiyor.
Aynı analizde teknoloji üretimini genişletmek için güvenilir elektrik ve altyapının gerekli olduğu vurgulanıyor. Yeni tarife avantajları Filipinler’deki bir fabrikanın yurt dışında rekabet etmesine yardımcı olabilir; siparişin zamanında teslim edilmesini ise güvenilir enerji, ulaşım ve malzeme tedariki sağlar.
Manila’nın müzakere programı kasım önceliklerinden daha geniş. DTI, belirli ürünlere daha iyi erişim sağlayacak Hindistan’la tercihli ticaret anlaşmasını da listeliyor. Roque, ASEAN Mal Ticareti Anlaşması üzerinde çalışıldığını belirtirken ocak ayında Birleşik Arap Emirlikleri’yle imzalanan bir anlaşma, Filipinler’in Orta Doğu’daki bir ülkeyle yaptığı ilk serbest ticaret anlaşması oldu.
İzlenecek tarihler ve kararlar
Ticaret gündemi yıllara yayılan müzakereleri kapsıyor. Şili anlaşması imza beklerken diğer bazı süreçler hükümetin hedef tarihlerine yaklaşıyor. Başlıca dönüm noktaları şöyle:
- 2015: Filipinler-AB müzakereleri başladı; Şili anlaşması için ilk inceleme ve istişare çalışmaları yapıldı.
- 2021: ASEAN-Kanada ticaret müzakereleri başladı.
- 2024: AB müzakereleri yeniden başladı; Filipinler-Şili müzakereleri aralık ayında açıldı.
- Haziran 2025: Kanada ve Filipinler yeni ön ikili ticaret görüşmeleri yaptı.
- 24 Temmuz 2026: DTI, Şili müzakerelerinin tamamlandığını duyurdu.
- Ekim ya da kasım 2026: Roque, Şili anlaşmasını imzalamayı hedefliyor.
- Kasım 2026: DTI, AB ve Kanada müzakerelerinin tamamlanmasını ve Japonya’yla ekonomik ortaklık anlaşmasının ilk kez gözden geçirilmesini hedefliyor.
Filipin ihracatçıları bu döneme, mal ihracatının 2025’te rekor seviye olan 84,48 milyar dolara ulaşmasının ardından giriyor. 2026’nın ilk beş ayında ihracat, bir yıl önceki 34,25 milyar dolardan yüzde 10 artarak 37,87 milyar dolara çıktı.
Bu büyümeyi sürdürmek için hem alıcılara hem de tedarik kaynaklarına ihtiyaç var. Anlaşmalar yeni müşteriler ve ticaret seçenekleri sağlamayı amaçlarken diplomatik temaslar, Filipinler’in ithalatının dörtte birinden fazlasını karşılayan mevcut ilişkinin korunmasına yardımcı olmayı hedefliyor. Kasım hedefleri yaklaşırken işletmeler her iki süreci de izleyecek.
Öne Çıkanlar
- DTI, AB ve Kanada müzakerelerini ve Japonya’yla ekonomik ortaklık anlaşmasının gözden geçirilmesini kasım ayına kadar tamamlamayı hedefliyor.
- Şili müzakereleri Temmuz 2026’da tamamlandı; anlaşmanın ekim ya da kasım ayında imzalanması hedefleniyor.
- Çin, 2025’te Filipinler ithalatının yüzde 28,6’sını karşıladı ve ülkeden 9,3 milyar dolarlık ihracat aldı.
- İhracatçılar, Çin menşeli malzemelerin yerine yenisini bulmanın zorlaşmasının üretimi ve yurt dışı satışları aksatabileceği uyarısında bulunuyor.
- DTI, diplomatik gerilimlerle bağlantılı ticaret ya da yatırım kaygılarına ilişkin bildirim almadığını söylüyor.
- Manila, Pekin’le ticari ve diplomatik ilişkileri sürdürürken daha geniş pazarlara yöneliyor.






