Hindistan’da Kırsal Kesimde Kadınlar Daha Fazla Çalışıyor, Ancak Artışın Ardında Ücretsiz Tarım Emeği Var, Diyor Oxfam

9 dakikalık okuma
India's Rural Women Are Working More, but Unpaid Farm Labour Drives the Rise, Oxfam Says

Ücretlerde karşılık bulmayan katılım artışı

Hindistan’da kırsal kesimde kadınların iş gücüne katılım oranı 2017-18’deki %24,6’dan 2023-24’te %47,6’ya yükselerek 23 yüzde puan arttı. Ancak Oxfam araştırmacısı Diya Dutta’nın analizine göre, kendi hesabına çalışan olarak sınıflandırılan kırsal kesimdeki kadınların %59’u aile işletmelerinde ücretsiz çalışan yardımcılar. Temel bulgu, çok daha fazla kadının kendi ücretini almadan kayıtlı istihdama katılması.

İçindekiler
  1. Ücretlerde karşılık bulmayan katılım artışı
  2. İstihdam verileri gerçekte neyi ölçüyor?
  3. Ulusal toparlanma içinde kırsal dönüşüm
  4. Tarım neden daha fazla kadını istihdam ediyor?
  5. Önceki araştırmalar da aynı ücretsiz çalışma örüntüsünü ortaya koydu
  6. Daha iyi sayım ve mali baskı aynı anda etkili olabilir
  7. Uttar Pradesh, kırılganlığın yoğunlaştığı yeri gösteriyor
  8. Hane içi bakım işleri ekonomik faaliyetlerle birlikte sürüyor
  9. Kamu istihdamı ve düşük işsizliğin anlamı
  10. Öne Çıkanlar

Dutta’nın kaleme aldığı Oxfam raporu Hindistan’ın Görünmez Yarısı, artışın hane halklarının mali baskısını, daha önce göz ardı edilen işlerin daha iyi tanınmasını ve tarım dışındaki uygun işlerin yetersizliğini yansıttığını savunuyor. Aile çiftliklerinde çalışan kadınlar, yaptıkları iş için ayrı bir ödeme almasalar bile artık istihdam istatistiklerinde yer alabiliyor.

Değişim kayda değer boyutta. Kendi hesabına çalışma, kırsal kesimde kadın istihdamının 2023-24’te %72,2’sini oluşturdu; bu oran 2017-18’de %57’ydi. Aynı dönemde düzenli maaşlı işlerde çalışanların payı %11’den %8’e, geçici işlerde çalışanların payı ise %32’den %20’ye geriledi.

Aileler açısından ücretsiz çiftlik işi, üretimin sürdürülmesine ve işçi tutma ihtiyacının azalmasına yardımcı olabilir. Ancak kadınlar açısından aile işletmesi yoluyla hane gelirine katkı sunmak, kendi kontrollerinde olan bir kazanç elde etmekten farklıdır. Oxfam, Hindistan’daki istihdam tartışmasının merkezine bu farkı koyuyor.

İstihdam verileri gerçekte neyi ölçüyor?

İş gücüne katılım oranı, çalışan ya da iş arayan kişilerin toplam nüfustaki payını ölçer. İstihdam oranı ise yalnızca çalışanları hesaba katar. Bu iki ölçütte de istihdam edilen herkesin ayrı bir ücret alması şartı aranmaz.

Hindistan’ın Periyodik İş Gücü Araştırması (PLFS), kendi hesabına çalışanları kendi hesabına iş yapanlar, işverenler ve hane işletmelerinde ücretsiz çalışan yardımcılar olarak sınıflandırıyor. Dolayısıyla bir işletmeyi yöneten kadın ile aile çiftliğinde ücretsiz çalışan bir kadın, aynı geniş istihdam kategorisinde yer alabiliyor.

Reklam

Oxfam’ın verileri kullanıldığında, %72,2’nin %59 ile çarpılması, kırsal kesimde çalışan tüm kadınların yaklaşık %43’ünün aile işletmelerinde ücretsiz çalışan yardımcılar olduğunu düşündürüyor. PLFS verilerine dayanan başka bir analizde bu oran %42,3 olarak hesaplanıyor; yani kırsal kesimde çalışan kadınların beşte ikisinden fazlası.

Maaşlı ve geçici işlerde çalışanların payındaki düşüş, istihdam bileşiminin değiştiğini gösteriyor. Çalışan kadınların toplam sayısı büyürken bir kategorinin yüzdesinin düşmesi, o işi yapan kişi sayısının da azaldığı anlamına gelmeyebilir. Asıl kaygı, büyüyen iş gücü içinde ücretli işlerin giderek daha az yer tutması.

Ulusal toparlanma içinde kırsal dönüşüm

Hindistan’da kadınların ulusal iş gücüne katılım oranı 2017-18’deki %23,3’ten 2023-24’te %41,7’ye yükseldi. Kırsal kesimde oranların %24,6’dan %47,6’ya çıkması, %20,4’ten %28’e yükselen kent oranlarına kıyasla çok daha büyük bir artışa işaret ediyor.

Bu nedenle kırsal kesimde kadınların katılımı 23 yüzde puan artarken kentlerdeki artış 7,6 puanda kaldı. Kırsal kesimdeki artış, kentlerdekinin yaklaşık üç katı. Yalnızca 2022-23 ile 2023-24 arasında kırsal kesimde kadınların katılımı 6,1 yüzde puan yükseldi.

Oxfam bu toparlanmayı, uzun ve inişli çıkışlı bir tarihsel sürecin parçası olarak değerlendiriyor. Kadınların istihdam oranı serisinde 1977-78 için %29,7, 2017-18’de en düşük seviye olarak %16,5 ve 2023-24’te %40,3 kaydediliyor. Raporda ayrıca Dünya Bankası’nın 2020 için modellediği %16,1’lik kadınların iş gücüne katılım tahmini yer alıyor; bu, ayrı bir istatistik serisi.

Hükümetin istihdam göstergeleri açıklaması, son altı yılı kadınların ekonomik katılımında iyileşme dönemi olarak sunuyor. Oxfam ise bu iyileşmenin bileşimine odaklanıyor: işlerin ne kadarının ücret getirdiğine, nerede yapıldığına ve güvenceli olup olmadığına.

Yakın dönemdeki eğilimin başlıca kilometre taşları şöyle:

  • 2017-18: Kırsal kesimde kadınların iş gücüne katılımı %24,6, ulusal oran ise %23,3’tü.
  • 2020: Oxfam’a göre Dünya Bankası’nın kadınların iş gücüne katılımına ilişkin modellemesi %16,1’e geriledi.
  • 2022-23: Observer Research Foundation’ın PLFS verileri analizine göre kadınların ulusal katılım oranı %37’ye ulaştı.
  • 2023-24: Kırsal kesimde kadınların katılımı %47,6’ya, ulusal oran ise %41,7’ye çıktı.
Reklam

Tarım neden daha fazla kadını istihdam ediyor?

Oxfam’ın açıklamasında tarım merkezi bir yer tutuyor. Rapora göre kadınlar artık Hindistan’daki tarım iş gücünün %55’ini oluşturuyor. Erkekler tarım dışındaki işlere yöneldikçe kadınlar aile arazilerinde daha fazla çalışıyor ve çoğu zaman bunun karşılığında ücret almıyor.

Kendi hesabına çalışan kadınlar arasında tarım ve bağlantılı faaliyetlerde çalışanların payı, 2017-18 ile 2023-24 arasında %62’den %70’e yükseldi. Okuma yazma bilmeyen kırsal kesimde çalışan kadınların yaklaşık %40’ı tarımda kendi hesabına çalışıyordu.

Ekonomist Sona Mitra, bu artışı, diğer uygun işlerin azlığı nedeniyle kadınların tarımda kendi hesabına çalışmaya yönelmesi olarak yorumluyor. Ekonomist Ashwini Deshpande’nin analizi ise iş gücü talebine odaklanıyor: Ekonomik büyüme, çalışmak isteyen kadınları istihdam edebilecek kadar tarım dışı iş yaratmadı.

Oxfam, Hindistan’daki büyümenin yüksek beceri gerektiren hizmet sektörlerini desteklediğini, çok sayıda işçiyi istihdam edebilecek imalat sanayisinde ise yeterli istihdam yaratmadığını savunuyor. Bu nedenle eğitim düzeyi sınırlı kadınların yakın çevrelerinde bulabilecekleri işler az seçenekle sınırlı kalıyor.

Eğitimli kırsal kesim kadınları da benzer bir sorunla karşı karşıya. Dutta’nın analizi, katılım artarken bu grupta işsizliğin de yükseldiğini ortaya koyuyor. Daha fazla kadın iş arıyor, ancak mevcut işler onların niteliklerine ya da beklentilerine mutlaka uymuyor.

Önceki araştırmalar da aynı ücretsiz çalışma örüntüsünü ortaya koydu

Foundation for Agrarian Studies tarafından 25 Mart 2024’te yayımlanan Nency Agrawal’ın Eşitsiz İş analizi, son yıllık artıştan önceki kırsal istihdamı inceledi. Araştırma, tarımdaki ücretsiz hane işlerini artışın başlıca kaynaklarından biri olarak belirledi.

Agrawal’ın PLFS verileri üzerinden yaptığı hesaplamaya göre kırsal kesimde kadınların çalışma oranı 2017-18’de %24,8, 2022-23’te ise %42,7’ydi. Bunlar, Oxfam’ın kullandığı iş gücüne katılım serisinin yanında, söz konusu araştırmanın çalışma oranı verileridir.

Agrawal’ın analizinde aile işletmelerinde ücretsiz çalışan yardımcıların, verilerin kapsadığı kırsal kadın nüfusu içindeki payı %9,6’dan %17,7’ye yükseldi. Bu, 8,1 yüzde puanlık artış demek. Maaşlı istihdam yok denecek kadar az artarken geçici işlerde çalışanların payı %8’den %11’e çıktı.

Araştırmada ayrıca hane işletmelerinde ücretsiz çalışan kadınların %87’sinin tarım ve bağlantılı sektörlerde olduğu saptandı. Çalışma, bu yoğunlaşmayı kırsal kesimde geçim kaynaklarının sınırlı olması ve dezavantajlı birçok hanenin sahip olduğu küçük arazilerle ilişkilendiriyor.

Reklam

Geçici iş verileri, paydanın neden önemli olduğunu gösteriyor. Agrawal, 2022-23’e kadar geçici işçileri kırsal kesimdeki kadın nüfusuna oranlıyor; Oxfam ise 2023-24’e kadar geçici işlerin istihdam edilen kadınlar içindeki payını veriyor. İlk ölçüm, bir faaliyetin kadınlar arasında ne kadar yaygın olduğunu; ikincisi ise kadın istihdamı içindeki yerini gösteriyor.

Daha iyi sayım ve mali baskı aynı anda etkili olabilir

Araştırma yöntemleri de açıklamanın bir parçası. Ailelerin, özellikle çiftliklerde veya hane işletmelerinde, yardım olarak tanımladığı işler; anketörler günlük faaliyetlerle ilgili ayrıntılı sorular sormadıkça gözden kaçabiliyor.

Oxfam, kayıt dışı ve ikincil işlerin istatistiklerde daha iyi yakalanmasını katılımdaki artışın nedenlerinden biri olarak gösteriyor. İkincil iş, kişinin evin başlıca sorumluluğunu üstlenirken tarıma yardım etmesi gibi, ana faaliyetinin yanında yürüttüğü ek bir ekonomik faaliyettir.

Dutta’nın 8 Ekim 2026 tarihli değerlendirmesinde, 2023-24’teki keskin artışa PLFS anketörlerine verilen talimatlardaki değişikliklerin katkıda bulunduğu yönündeki görüşler de ele alınıyor. Sınıflandırmadaki değişikliklerin katkısının boyutu henüz belirlenmiş değil.

Observer Research Foundation’da kıdemli araştırmacı olan Sunaina Kumar, Mart 2024 tarihli analizinde hem ölçümün iyileşmesini hem de ekonomik baskıyı değerlendirdi. Ücretsiz ekonomik faaliyetlerin daha iyi tanınmasının artışın bir bölümünü açıklayabileceğini, pandemi sonrasındaki mali sıkıntıların da kadınları kendi hesabına çalışmaya yöneltebileceğini yazdı.

Kumar’ın analizinde ücretsiz çalışanların kadın işçiler içindeki payı 2017-18’de %31,7’den 2022-23’te %37’ye yükseldi. Analizde ayrıca istihdama katılan genç ve daha eğitimli kadınlardaki değişimler ele alındı ve krediye daha kolay erişimin küçük işletmelere destek olabileceği belirtildi. Büyüyen ekonomi, farklı kadın gruplarını çok farklı biçimlerde etkileyebiliyor.

Uttar Pradesh, kırılganlığın yoğunlaştığı yeri gösteriyor

Dutta’nın analizine göre Hindistan’da kendi hesabına çalışan kadınların yaklaşık %17’si Uttar Pradesh’te yaşıyor. Eyaletteki bu kadınların %91’i tarımda çalışıyor.

Dezavantajlar üst üste biniyor. Uttar Pradesh’te kendi hesabına çalışan kadınların yaklaşık %51’i okuma yazma bilmiyor, dörtte birinden fazlası en yoksul ekonomik sınıfta yer alıyor ve %87’si Hindistan kamu politikalarında tanınan Diğer Geri Kalmış Sınıflar ya da Planlanmış Kastlar kategorilerine mensup.

Reklam

Aile çiftliklerinde çalışan birçok kadının adına kayıtlı arazi bulunmuyor. Fiziksel işin büyük bölümünü yapsalar bile bu durum krediye, tarımsal girdilere ve pazarlara erişimlerini kısıtlıyor.

Agrawal’ın araştırması, tarihsel olarak toprak mülkiyetinden dışlanan ve çoğu zaman çok küçük arazilere sahip Dalit ve Adivasi hanelerinin karşılaştığı benzer baskıları anlatıyor. Bu hanelerdeki kadınlar için aile işletmesinde daha fazla çalışmak, eldeki kaynaklarla geçimi sürdürme zorunluluğunu yansıtıyor olabilir.

Hane içi bakım işleri ekonomik faaliyetlerle birlikte sürüyor

Ev içi sorumluluklar önemli bir kısıt olmaya devam ediyor. Agrawal, 2022-23’te kırsal kesimdeki kadınların yaklaşık %43’ünün ev işleri ve bağlantılı hane faaliyetleri olarak sınıflandırılan işlerle uğraştığını tespit etti.

İş gücü dışında kalan 15-65 yaş aralığındaki ilgili kadın grubunun %88,2’si, katılmama nedeni olarak çocuk bakımını ve hane sorumluluklarını gösterdi. Kadın tarımda çalışsa, işletme yürütse ya da ücretli bir işe girse de yemek pişirme, temizlik ve yakınlarının bakımı zaman almaya devam ediyor.

2024 Zaman Kullanımı Araştırması’na atfedilen verilere göre kadınlar ücretsiz ev işlerine ve bakım işlerine günde ortalama 305 dakika ayırırken bu süre erkeklerde yaklaşık 163 dakika. Aradaki fark 142 dakika, yani günde iki saat 22 dakika. Aynı kaynak, bir gün içinde ücretli işte çalışanların oranını kadınlarda %25, erkeklerde %75 olarak veriyor.

Kumar’ın önceki analizinde farklı bir zaman tahmini yer alıyor: Kadınlar günde 7,2 saat, erkekler ise 2,8 saat ücretsiz ev işi yapıyor. Kullanılan rakamlar ve kapsam farklı olsa da her iki karşılaştırma da büyük bir eşitsizliğe işaret ediyor. Kumar, daha iyi istihdam olanaklarının yanı sıra bakım hizmetlerine yatırım yapılması ve ev içi sorumlulukların daha eşit paylaşılması çağrısında bulunuyor.

Kamu istihdamı ve düşük işsizliğin anlamı

Ücretli kamu istihdamı önem taşıyor; çünkü kırsal kesimdeki kadınlara ücretsiz aile emeğine alternatif sunabiliyor. Dutta’nın değerlendirmesine göre kadınlar, Mahatma Gandhi Ulusal Kırsal İstihdam Garanti Yasası (MGNREGA) kapsamında çalışılan kişi-günlerin %54’ünü oluşturdu. Kişi-gün, bir kişinin bir gün çalışmasını ifade ediyor.

Dutta, Ekim 2026 tarihli değerlendirmesinde MGNREGA’nın yerini Viksit Bharat-İstihdam ve Geçim Kaynakları Garantisi Kırsal Misyonu Yasası’nın (VB-GRAM-G) almasını ele alıyor. Çalışmayı belirli mevsimlerle sınırlayan, ücret bütçesinin %40’ını eyaletlere yükleyen ve konum verisi içeren fotoğrafların günde iki kez bir mobil uygulama üzerinden yüklenmesini zorunlu kılan hükümleri eleştiriyor.

Dutta, bu şartların telefonu veya dijital becerileri sınırlı olan kadınların programa erişimini zorlaştırabileceğini savunuyor. Değerlendirmesinde ayrıca, kampanya yürütücüleri Nikhil Dey ve Aruna Roy’un, Temmuz 2026’da program aracılığıyla tarım dışındaki kırsal işlerde yıllık %50 düşüş kaydettiğini aktarıyor.

Reklam

15 Ekim 2026’da yayımlanan PLFS aylık bülteninde kırsal kesimde kadınların katılım oranı %38,9, işsizlik oranı ise %3,9 olarak verildi. Kentlerde kadınların katılımı %25,9, işsizlik oranı %9,2’ydi. Bu aylık verilerin referans dönemi, Oxfam araştırmasının merkezindeki yıllık verilerden farklı.

İşsizlik, işi olmayan ancak iş arayan ya da çalışmaya hazır olan kişileri kapsar. Ücretsiz aile işçisi olarak sınıflandırılan bir kadın ise istihdam edilmiş sayılır. Bu nedenle yaygın ücretsiz çalışmaya ve kişisel kazançların sınırlı olmasına rağmen işsizlik oranı düşük olabilir.

Oxfam’ın temel kaygısı, Hindistan’da iş gücüne katılım oranındaki artışın ardındaki işlerin niteliği. Daha fazla kadın, ölçülen ekonomik faaliyetlere katkı sunuyor. Günlük yaşamlarında fark yaratan somut kazanımlar ise ayrı bir gelir, güvenceli istihdam, kaynaklara erişim ve tüm bakım yükünü tek başına üstlenmeden ücretli çalışma fırsatıdır.

Öne Çıkanlar

  • Kırsal kesimde kadınların iş gücüne katılımı 2017-18’de %24,6’dan 2023-24’te %47,6’ya yükseldi.
  • Kendi hesabına çalışma, kırsal kesimde kadın istihdamının %72,2’sine ulaştı; bu gruptaki kadınların %59’u aile işletmelerinde ücretsiz çalışan yardımcılar.
  • Kırsal kesimde kadın istihdamı içinde düzenli maaşlı işlerin payı %11’den %8’e, geçici işlerin payı ise %32’den %20’ye geriledi.
  • Oxfam artışı mali baskıya, tarım dışındaki işlerin sınırlı olmasına ve daha önce göz ardı edilen işlerin artık daha iyi tanınmasına bağlıyor.
  • Araştırmalar, tarımı, eşitsiz arazi mülkiyetini ve hane içi bakım sorumluluklarını kadınların ücretli istihdamının önündeki başlıca engeller arasında gösteriyor.
  • Katılımın artması ve işsizliğin düşük seyretmesi, yaygın ücretsiz emekle aynı anda görülebilir.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir