IMF, Gelir Artışında Denetimin Etkisi Öne Çıkarken Pakistan’a Vergi Tabanını Genişletme Çağrısı Yaptı

9 dakikalık okuma
IMF Urges Pakistan to Widen Tax Base as Enforcement Drives Revenue Gains

Pakistan’ın önünde daha fazla vergi toplamaktan öte bir sınav var

Uluslararası Para Fonu (IMF), Pakistan’dan vergi yükümlülüklerini yeterince yerine getirmeyen sektörleri sisteme dahil etmesini ve vergi ayrıcalıklarını gözden geçirmesini isterken, Federal Gelir İdaresinin ekonomiye oranla vergi tahsilatını yüzde 8,8’den yüzde 10,3’e çıkardığını Maliye Bakanı Muhammad Aurangzeb söyledi. Şimdi asıl zorluk, yatırımları ve kalıcı ekonomik büyümeyi desteklerken geliri daha adil biçimde toplamak.

İçindekiler
  1. Pakistan’ın önünde daha fazla vergi toplamaktan öte bir sınav var
  2. Daha geniş bir vergi tabanı neleri değiştirir?
  3. Son dönemdeki iyileşmenin büyük bölümü denetimden kaynaklandı
  4. İşletmeler bütçede sürprizlerle karşılaşmak istemiyor
  5. Federal ve eyalet düzeyindeki koordinasyon neden önemli?
  6. Ekonomik toparlanmadan kalıcı büyümeye
  7. Rezervler toparlandı, ancak niteliği de önemli
  8. Kamu yatırımları ve sosyal harcamalar da denklemde
  9. Çalıştay sona erdiğinde ne olacak?
  10. Öne Çıkanlar

Aurangzeb, 20 Ekim 2026’da İslamabad’da düzenlenen vergi reformu çalıştayında, FBR’nin vergi/GSYH oranındaki 1,5 puanlık artışın 0,9 puanının denetimden kaynaklandığını söyledi. Yeni politika tedbirleri kalan 0,6 puanlık katkıyı sağladı. Başka bir deyişle, iyileşmenin yüzde 60’ı denetimin güçlendirilmesinden, yüzde 40’ı politika değişikliklerinden geldi.

IMF Orta Doğu ve Orta Asya Departmanı Direktörü Jihad Azour, vergi yükünü daha dengeli dağıtacak değişiklikler yapılması çağrısında bulundu. Şunları söyledi:

Vergilendirilmeyen veya yeterince vergilendirilmeyen sektörlerin ele alınması, ayrıcalıkların rasyonelleştirilmesi ve orantısız yükün azaltılması adil bir vergi sisteminin unsurlarıdır.

Maliye Bakanlığı ile IMF’nin çalıştayı 20 ve 21 Ekim’de düzenleniyor. Basın Enformasyon Dairesinin yayımladığı hükümetin çalıştay duyurusu, büyüme, vergi sisteminin modernleştirilmesi, satış vergisinin koordinasyonu, gelir vergisi, idare ve eyalet gelirlerini ele alan altı oturum öngörüyor.

Aurangzeb ve Azour, IMF Mali İşler Departmanı Direktörü Rodrigo Valdés ile birlikte açılış konuşmalarını yaptı. Çalıştaya hükümet yetkilileri, IMF ve Dünya Bankası temsilcileri, vergi uzmanları, akademisyenler ve özel sektör yöneticileri katılıyor. Görüşmeler üç pratik konuyu bir araya getiriyor: Pakistan ne kadar vergi topluyor, bu vergileri kim ödüyor ve kurallar işletmelerin plan yapıp büyümesine yardımcı oluyor mu?

Reklam

Daha geniş bir vergi tabanı neleri değiştirir?

Azour’un önerisi, daha fazla ekonomik faaliyetin vergi sistemine dahil edilmesine ve ayrıcalıkların gözden geçirilmesine odaklanıyor. Vergi tabanı, üzerinden vergi alınan gelir, harcama, mülk veya diğer faaliyetleri ifade eder. Tabanı genişletmek, vergi ödeyenlere aşırı ölçüde yüklenmek yerine vergilendirilebilir faaliyetlerin daha geniş bir bölümünden tahsilat yapmak anlamına gelir.

Vergi ayrıcalıkları, muafiyet veya indirimli oran gibi uygulamalarla belirli faaliyetlere ya da mükelleflere daha elverişli muamele sağlar. Bunları gözden geçirmek, hangi tercihli uygulamaların hâlâ amaca hizmet ettiğini, hangilerinin ise yükü başkaları üzerinde dengesiz biçimde bıraktığını değerlendirmek demektir.

Azour, adalet ile vergiye uyum ve özel sektörün büyümesi arasında bağ kurdu. Daha tarafsız bir sistem, işletmelerin kararlarını belirli bir faaliyete vergi avantajı tanınıp tanınmadığına göre değil, esas olarak ekonomik gerekçelere dayanarak almasını sağlamayı amaçlıyor. Daha basit kurallar, mükelleflerin yükümlülüklerini anlamasını da kolaylaştırabilir.

Öneriler henüz görüşme aşamasında. Çalıştayın ayrıntılarında veya açılış konuşmalarında ek vergiyle karşılaşacak sektörlere, kaldırılacak belirli ayrıcalıklara, yeni oranlara ya da uygulama takvimine ilişkin bir liste açıklanmadı. Öncelikli görev, genel hedefleri hükümetlerin ve vergi idarelerinin hayata geçirebileceği önerilere dönüştürmek.

Son dönemdeki iyileşmenin büyük bölümü denetimden kaynaklandı

Aurangzeb, vergi gelirlerinin son iki mali yılda yüzde 40 arttığını söyledi. İyileşmeyi hem denetimin güçlendirilmesine hem de yeni politika tedbirlerine bağlayan bakan, reformların bir sonraki aşamasında denetimin daha da önemli hâle geleceğini belirtti.

Bakan, hükümetin denetim çabalarını doğrudan şu sözlerle anlattı:

"Sızıntıları, hırsızlığı ve yolsuzluğu durdurduk," dedi Aurangzeb.

FBR’nin GSYH içindeki payının yüzde 8,8’den yüzde 10,3’e çıkması, üretilen her 100 rupilik ekonomik değer için 1,5 rupi daha fazla vergi toplandığı anlamına geliyor. GSYH, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçer. Vergi gelirlerini GSYH ile karşılaştırmak, tahsilatın onu destekleyen ekonominin büyüklüğüne oranını gösterir.

FBR’nin 2024-25 Gelir Dairesi Yıllığı, federal vergi dışı gelirler hariç oranın 2023-24 mali yılında yüzde 8,8’den 2024-25 mali yılında yüzde 10,3’e çıktığını doğruluyor. Aynı dönemde FBR’nin vergi tahsilatı 9.299.080 milyon rupiden 11.744.288 milyon rupiye yükseldi. Yıllıkta, vergi oranlarındaki sınırlı artışlar, vergi tabanını genişletmeye yönelik tedbirler ve daha etkin denetim katkı sağlayan unsurlar olarak sıralanıyor; ancak bunların 1,5 puanlık artışa ayrı ayrı ne ölçüde katkıda bulunduğu belirtilmiyor.

Yıllığa göre denetim kapsamında tahsil edilen tutar 2023-24 mali yılında 105 milyar rupiyken 2024-25 mali yılında 874 milyar rupiye çıktı. Üretimin gerçek zamanlı izlenmesiyle şeker sektöründen 25 milyar rupi, çimento sektöründen 12,8 milyar rupi ek gelir sağlandı. İhtilafların hızla çözüme kavuşturulması ise hukuki uzlaşmalar yoluyla 255 milyar rupi getirdi. Kaçakçılık riski yüksek ürünlere yönelik Gümrük Tek Nokta Denetim Birimi 321 milyar rupi tahsil etti; bu, yüzde 19,7’lik artışa karşılık geliyor.

Talep üzerine tahsil edilen gelir vergisi de 2023-24 mali yılında 127 milyar rupiyle gelir vergisi tahsilatının yüzde 3’ü düzeyindeyken, 2024-25 mali yılında 267 milyar rupiye, yani yüzde 5’e yükseldi. Stopaj gelirleri 2.739 milyar rupiden 3.382 milyar rupiye çıktı; ancak toplam içindeki payı yüzde 60’tan yüzde 59’a geriledi. Peşin vergi tahsilatı 1.530 milyar rupiden 1.894 milyar rupiye yükselirken payı yüzde 34’ten yüzde 33’e düştü.

Reklam

Aurangzeb’in dökümünde denetim, önümüzdeki tartışmaların merkezinde yer alıyor. Son artışın 0,9 puanının denetime, 0,6 puanının politikaya bağlanması, hükümetin mevcut yükümlülüklerin daha iyi tahsil edilmesini önemli bir gelir kaynağı olarak gördüğünü ortaya koyuyor. Bu da vergi idaresinin performansını ve güvenilirliğini vergi yasalarının tasarımı kadar önemli hâle getiriyor.

İşletmeler bütçede sürprizlerle karşılaşmak istemiyor

Aurangzeb, özel sektör yatırımlarının politika istikrarına bağlı olduğunu söyledi. Fabrika kurma, ekipman satın alma veya faaliyetlerini genişletme kararı alan şirketlerin maliyet ve getirileri birkaç yıl için hesaplaması gerekiyor. Vergi kurallarında sık sık değişiklik yapılması bu hesapları zorlaştırabilir.

Maliye Bakanı katılımcılara şöyle konuştu:

Her bütçede özel sektör yatırımlarını şaşırtmaya devam edemeyiz.

Aurangzeb, kalıcı reformun koşulları arasında siyasi uzlaşıyı, güçlü kurumları ve mükelleflerin güvenini de saydı. FBR’nin itibarını yeniden tesis etmeyi hükümetin öncelikleri arasında gösteren bakan, mükelleflerle idare arasında daha iyi bir ilişki kurulması çağrısında bulundu.

Çalıştayın vergi idaresine ayrılan oturumu dijitalleşme, vergiye uyum ve mükellef güvenini bir arada ele alıyor. Dijitalleşme, vergi kayıtları, beyan ve ödemeler gibi süreçlerin yönetiminde elektronik sistemlerden yararlanılması demek. Programda dijitalleşmenin güven başlığıyla birlikte yer alması, reform tartışmasının pratik kapsamını yansıtıyor: Mükelleflerin hem işleyen prosedürlere hem de idarenin bunları uygulama biçimine güven duyması gerekiyor.

Federal ve eyalet düzeyindeki koordinasyon neden önemli?

Pakistan’da federal hükümet ile eyalet yönetimleri önerilen değişikliklerin her ikisinde de rol oynuyor. Çalıştayın bir oturumu federasyon ve eyaletler genelinde birleşik bir satış vergisi rejimini, bir diğeri ise mali federalizmi ve eyaletlerin vergi gelirlerini ele alıyor.

Satış vergisi, vergilendirilebilir işlemler üzerinden alınır. Birleşik rejim, farklı yönetim kademeleri arasında daha koordineli bir çerçeve oluşturmayı hedefler. Eyalet sınırlarının ötesinde faaliyet gösteren işletmeler açısından pratik mesele, vergi yükümlülüklerinin ne ölçüde tutarlı biçimde tasarlanıp uygulandığıdır.

Mali federalizm, farklı yönetim kademelerinin gelir toplama ve kamu hizmetlerini finanse etme sorumluluklarını nasıl paylaştığıyla ilgilidir. Bu nedenle eyalet gelirleri de federal tahsilatla aynı tartışmanın parçasıdır: Daha geniş bir vergi sistemi, kuralları belirleyen ve uygulayan idareler arasında iş birliği gerektirir.

Reklam

Aurangzeb, vergi politikası üzerinde daha geniş uzlaşı sağlamak için federal hükümet ile eyaletlerin iş birliği yapması çağrısında bulundu. Çalıştayda bu konu, daha basit ve tarafsız bir gelir vergisi sistemiyle birlikte reform gündemine alınıyor. Bu oturumlar, hem vergi yapısını hem de sistemin işlemesi için gereken koordinasyonu ele alıyor.

Ekonomik toparlanmadan kalıcı büyümeye

Aurangzeb, Pakistan ekonomisinin yaklaşık yüzde 0,3’lük daralmadan yüzde 3,7 civarında büyümeye geçtiğini söyledi. Toparlanmanın niteliğinin hızı kadar önemli olduğunu belirten bakan, ihracat odaklı büyüme çağrısı yaptı.

Bakanın kaygısı, alışıldık bir döngünün yeniden yaşanması: Harcamalardaki sıçrama ve paranın kolay erişilebilir olması faaliyeti artırıyor, ancak genişlemeyi daha sonra daralma izliyor. İhracat odaklı bir strateji ise yurt dışındaki alıcılar için üretimi artırmayı ve iç büyümeyle birlikte döviz geliri sağlamayı hedefliyor.

Azour, Pakistan’ın makroekonomik istikrarı yeniden sağlamada, güveni yeniden tesis etmede, dış tamponları güçlendirmede ve toparlanmayı desteklemede ilerleme kaydettiğini söyledi. Makroekonomik istikrar; kamu maliyesinin yönetilebilir olması ve ithalat ile diğer dış yükümlülüklerin karşılanmasında daha güvenli bir konumda bulunulması dahil, ekonominin genelindeki koşulları ifade eder.

IMF yetkilisi bir sonraki hedefi şöyle ifade etti:

"Bir sonraki dönüm noktası, bu istikrarı daha güçlü ve kalıcı bir büyümeye dönüştürmek," dedi Azour.

Bu dönüşümün merkezinde vergi politikası bulunuyor. Hükümetin hizmetleri finanse etmek ve yükümlülüklerini yerine getirmek için gelire ihtiyacı var; işletmelerin ise verimli yatırımlara imkân tanıyan kurallara ihtiyacı bulunuyor. Aurangzeb, hükümet gelir gereksinimlerini karşılamayı sürdürürken vergi tasarımına ekonomik değerin yön vermesi gerektiğini söyledi.

Rezervler toparlandı, ancak niteliği de önemli

Aurangzeb, Pakistan’ın döviz rezervlerinin yaklaşık iki haftalık ithalatı karşılayabilecek seviyeden üç ayı aşan bir düzeye çıktığını söyledi. İthalat karşılama süresi, rezervlerin ithalatı ne kadar süreyle finanse edebileceğini gösterir ve döviz tamponunun büyüklüğünü daha anlaşılır kılar.

Bakan, rezervlerin miktarının yanı sıra nasıl biriktirildiklerinin de önemli olduğunu söyledi. Bu görüşü, büyümeye ilişkin savıyla paralellik taşıyor: Büyük görünen bir rakam, altında yatan iyileşme kalıcı olduğunda daha anlamlıdır.

Reklam

Azour, toparlanmanın önündeki riskler arasında enerji ve gıda fiyatlarının yükselmesini, ticaret ve tedarik zincirlerinde aksama yaşanmasını, dış talebin zayıflamasını ve küresel finansman koşullarının aniden sıkılaşmasını sıraladı. Pakistan bu baskılarla aynı anda karşılaştığında ithalat maliyetleri, yurt dışına satışlar ve finansmana erişim etkilenebilir.

Bu nedenle istikrarı korurken toparlanmayı desteklemek vergi tartışmasının bir parçası olmayı sürdürüyor. Daha geniş ve güvenilir bir gelir tabanı, dış koşullar kötüleştiğinde hükümete önceliklerini finanse etme konusunda daha fazla imkân sağlar.

Kamu yatırımları ve sosyal harcamalar da denklemde

Azour, maliye politikasının birincil denge hedeflerini karşılamanın ve borç sürdürülebilirliğini korumanın ötesine geçmesi gerektiğini söyledi. Birincil denge, faiz ödemeleri hariç hükümet gelirleriyle harcamalarını karşılaştırır. Borç sürdürülebilirliği ise hükümetin borç yükümlülüklerini zaman içinde yerine getirebilme kapasitesini ifade eder.

IMF yetkilisi, kamu kararlarına güveni artıran, toparlanmayı destekleyen ve kamu yatırımlarıyla sosyal harcamalara alan açan bir maliye politikası çağrısında bulundu. Bu talepler, çalıştayda vergilerin ne kadar gelir sağladığının yanı sıra nasıl toplandığının da neden incelendiğini açıklıyor.

Pakistan ve IMF personeli, ekim ayının başlarında 7 milyar dolarlık Genişletilmiş Fon Kolaylığı’nın dördüncü değerlendirmesi ve Direnç ve Sürdürülebilirlik Kolaylığı’nın üçüncü değerlendirmesi üzerine, 2026 Madde IV istişaresinin tamamlanmasıyla birlikte personel düzeyinde anlaşmaya vardı. Program değerlendirmeleri finansman düzenlemeleri kapsamındaki ilerlemeyi inceler; Madde IV istişaresi ise IMF’nin bir ülke ekonomisine yönelik düzenli değerlendirmesidir.

Azour, IMF’nin daha üretken ve güçlü bir özel sektörün öncülük ettiği Pakistan ekonomisini desteklemeyi sürdüreceğini söyledi. Vergi politikasıyla idarenin birlikte ilerlemesi gerektiğini de belirtti: Daha basit kurallar idareyi kolaylaştırırken etkin idare, politika değişikliklerinin uygulamada sonuç vermesini sağlar.

Çalıştay sona erdiğinde ne olacak?

İslamabad’daki toplantının, önerileri bir araya getirecek, öncelikli adımları belirleyecek ve devamlı iş birliği düzenlemelerini oluşturacak üst düzey bir panelle sona ermesi planlanıyor. Bu sıralama, ilk politika görüşmelerinin ardından uygulamaya geçilmesini öngörüyor:

  • Ekim 2026’nın başlarında: Pakistan ve IMF personeli, Madde IV istişaresinin tamamlanmasıyla birlikte program değerlendirmeleri üzerinde anlaşmaya vardı.
  • 20 Ekim 2026: Vergi çalıştayı, Aurangzeb, Azour ve Valdés’in konuşmalarıyla İslamabad’da başladı.
  • 20 ve 21 Ekim 2026: Altı oturumda vergi tasarımı, tahsilat, büyüme ve federal hükümet ile eyaletlerin sorumlulukları ele alınıyor.
  • 21 Ekim 2026: Kapanış panelinin önerileri ve öncelikli sonraki adımları bir araya getirmesi planlanıyor.

Azour, reformun başarılı olması için sahiplenme, koordinasyon, katılım ve iletişim gerektiğini söyledi. Pakistan’daki mükellefler ve işletmeler açısından somut sonuç, bu önerilerin daha açık yükümlülüklere, daha tutarlı bir idareye ve yükün daha adil paylaşılmasına nasıl dönüştürüleceğine bağlı olacak.

Öne Çıkanlar

  • IMF, Pakistan’a vergi ayrıcalıklarını gözden geçirme, yeterince vergilendirilmeyen sektörleri sisteme dahil etme ve dengesiz yükleri azaltma çağrısı yaptı.
  • Aurangzeb, FBR’nin vergi/GSYH oranının yüzde 8,8’den yüzde 10,3’e yükseldiğini ve bu artışın yüzde 60’ına denetimin katkıda bulunduğunu söyledi.
  • Maliye Bakanı, vergi gelirlerinin son iki mali yılda yüzde 40 arttığını bildirdi.
  • 20 ve 21 Ekim’de düzenlenen çalıştayda gelir vergisi, koordineli satış vergisi, vergi idaresi, mükellef güveni ve eyalet gelirleri ele alınıyor.
  • Aurangzeb, öngörülebilir politika ve ihracat odaklı sürdürülebilir büyüme çağrısında bulundu.
  • Kapanış panelinin önerileri, öncelikli adımları ve devamlı iş birliği düzenlemelerini belirlemesi planlanıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir