Rekor Bütçe Hazırlık Sınavıyla Karşı Karşıya
Tayvan, Devlet Başkanı Lai Ching-te’nin Çin saldırısını önlemek için askeri kapasitenin güçlendirilmesi gerektiğini savunduğu bir dönemde, 2027 için gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 3’ünü aşan, rekor düzeyde 1,1 trilyon NT$’lık (34,5 milyar ABD doları) savunma ödeneği açıkladı. Duyuru, yerli füze, insansız hava aracı ve mühimmat üretiminin nasıl finanse edileceğine ilişkin tartışmalar sürerken geldi. Milletvekilleri, 2026’nın başlarında ayrı bir savunma paketini 470 milyar NT$ azalttı.
İçindekiler
- Rekor Bütçe Hazırlık Sınavıyla Karşı Karşıya
- Farklı Bütçeler Neleri Kapsıyor?
- Finansman Kararları Nasıl Şekillendi?
- Yerli Üretim Neden Temel Bir Konu Hâline Geldi?
- Ek Bütçe Önerisi Neleri Karşılayacak?
- Daha Uzun Menzilli Füzeler Yeni Bir Boyut Ekliyor
- Çin’in Baskısı Tayvan’ın Doğusuna Uzandı
- Amerikan Silahları ve Siyasi Belirsizlik
- Harcama Planlarını Kullanılabilir Savunmaya Dönüştürmek
- Öne Çıkanlar
Lai, 10 Ekim 2026’da Taipei’deki Başkanlık Ofisi binasının önünde yaptığı Tayvan Ulusal Günü konuşmasında gerekçelerini anlattı. Adanın 23 milyon sakini açısından harcama tartışması, hem bir saldırıya karşı koyma kapasitesini hem de denizaşırı sevkiyatların aksaması hâlinde askeri birliklere ikmal sağlama gücünü ilgilendiriyor.
Tayvan Devlet Başkanı Lai, konuşmasında bütçe artışının amacını şöyle açıkladı:
Ulusal savunmaya yaptığımız yatırımı artırmaktaki amacımız kışkırtmak değil, savaşı caydırmaktır,
1,1 trilyon NT$’lık rakam, 2027 için açıklanan ödenek. Duyuruda bu ödeneğin yasama sürecindeki nihai durumu belirtilmedi. Özel bir tedarik yasası hâlihazırda kabul edilmiş, bu yasaya alınmayan projeleri yeniden kapsama dahil etmeyi amaçlayan ek bütçe önerisi ise başka bir aşamada bulunuyor.
Paralel bütçeler, temel zorluğu ortaya koyuyor: Tayvan, ABD’den gelişmiş silahlar almak isterken kendi kuvvetlerini ayakta tutmak için gereken fabrikaları, onarım tesislerini ve stokları da kurmaya çalışıyor. Ekipman satın almak ile çatışma sırasında çalışır durumda tutmak farklı türde yatırımlar gerektiriyor.
Farklı Bütçeler Neleri Kapsıyor?
Tayvan’ın yıllık savunma ödeneği, özel tedarik paketi ve ek harcama önerisi farklı dönemleri ve amaçları kapsıyor. 2027 ödeneği, o yılın savunma harcamalarını karşılıyor. Özel paket ilk olarak yönetimin 2026-2033 dönemini kapsayan 1,25 trilyon NT$’lık önerisi olarak sunuldu.
Tayvan parlamentosu Yasama Yuanı, özel savunma tedarik yasasını 8 Mayıs 2026’da, 780 milyar NT$’lık harcama tavanıyla kabul etti. Bu tutar, yönetimin önerdiği miktarın 470 milyar NT$, başka bir deyişle yüzde 37,6 altındaydı. Azaltma, ABD’den silah alımlarını korurken yerli üretim ve geliştirmeye yönelik bazı projeleri kapsam dışı bıraktı.
Muhalefetteki Kuomintang (KMT) ve Tayvan Halk Partisi, harcamaların şişirilmesi, paketin kapsamı ve yasama denetimine ilişkin kaygılarını dile getirdi. İtirazları paranın nasıl tahsis edilip denetleneceğiyle ilgiliydi; iki parti de savunmanın güçlendirilmesini destekliyordu.
Tayvan kabinesi Yürütme Yuanı, daha sonra 2026 merkezi hükümet bütçesine ek olarak savunma için 145,7 milyar NT$’lık ek kaynak önerdi. Institute for the Study of War’ın 11 Eylül tarihli güncellemesi, bu öneriyi özel paketten çıkarılan projeler de dahil olmak üzere yerli tedarik ve geliştirmeyi hızlandırmanın bir yolu olarak tanımlıyor.
Ek savunma talebi, yükselen enerji maliyetleri karşısında devlet kontrolündeki petrol tedarikçisi CPC Corporation’ı desteklemeye ayrılacak en büyük payı da içeren, toplam 607,6 milyar NT$’lık daha geniş bir yasa tasarısının parçası. Bu nedenle ilerleyişi, daha kapsamlı harcama önleminin yasama incelemesine bağlı.
Finansman Kararları Nasıl Şekillendi?
Tayvan’ın savunma finansmanı nisan-ekim döneminde birkaç kez değişti. Süreç, bir paketten çıkarılan bir projenin daha sonra başka bir önlemle nasıl yeniden gündeme alınabildiğini açıklıyor.
- Nisan 2026: Lai yönetimi, 2026-2033 dönemi için 1,25 trilyon NT$’lık özel savunma bütçesi istedi.
- 8 Mayıs: Yasama Yuanı, harcama tavanı 780 milyar NT$ olan özel tedarik yasasını kabul etti.
- 27 Ağustos: Milletvekilleri, yurt içinde üretilen insansız sistemlerin tedarikine yönelik ayrı bir yasa tasarısını kabul etti.
- 3 Eylül: Yürütme Yuanı, ek harcamalar yoluyla Strong Bow, insansız sistemler ve mühimmat üretimi için kaynak ayrılmasını önerdi.
- 10 Eylül: KMT’nin önerdiği insansız hava aracı önlemi, altı yılı kapsayan bir plan olarak yasalaştı.
- 10 Ekim: Lai, Ulusal Gün konuşmasında savunma yatırımlarını artırma gerekçesini anlattı.
Ağustostaki oylama ve eylüldeki imza, insansız hava aracı yasasının birbirini izleyen aşamalarıydı. Ek bütçe önerisi, üretimi daha erken finanse etmek ve söz konusu planın dışında kalan programları desteklemek için başka bir yol sundu.
Tayvan daha önce onaylanmış askeri ödeneklere erişimde gecikmeler yaşamıştı. 2025 savunma bütçesinin dondurulmasının ardından milletvekilleri, 27 Haziran 2025’e kadar dondurulan 279 harcama kaleminin 278’ini serbest bıraktı; yerli denizaltı programı çözüme kavuşmadı. Bu anlaşmazlık, 90 milyar NT$’ın kullanımını geçici olarak kısıtlarken ayrıca 8,4 milyar NT$’lık kesintiye yol açtı.
Ödeneğin dondurulması, paranın bütçede kalması ancak harcanabilmesi için yeni bir onay gerekmesi anlamına gelir. Kesinti ise parayı bütçeden çıkarır. Siyasi liderler savunmanın güçlendirilmesi gerektiği konusunda hemfikir olsalar bile her ikisi de bakım, eğitim ve tedarik takvimlerini etkileyebilir.
Yerli Üretim Neden Temel Bir Konu Hâline Geldi?
Mayısta kabul edilen özel tedarik yasası, balistik füzeleri önlemek üzere tasarlanan ve yurt içinde üretilen Strong Bow sistemini kapsam dışında bıraktı. Strong Bow, farklı tehditlere karşı farklı hava savunma sistemlerini bir araya getiren Tayvan’ın T-Dome konseptinin bir parçası.
İnsansız hava araçları, insansız su üstü araçları, insansız hava araçlarına karşı koyma ekipmanları, mühimmat üretim hatları ve yerli sözleşmeli üretim projeleri de kapsam dışında bırakıldı. Bu eksiklikler, bitmiş silahların yanı sıra üretim altyapısını da etkiledi.
Johns Hopkins Üniversitesi İleri Uluslararası Çalışmalar Fakültesinde doktora adayı Rena Sasaki, Tayvan’ın ABD’den silah alımlarını yerli üretim, bakım ve onarım kapasitesiyle birleştirmesi gerektiğini savunuyor. Sasaki’nin analizine göre savunmada kendi kendine yeterliliğin pratik ölçütü, sürdürülebilir muharebe kapasitesi: Dışarıdan yardım geciktiğinde kuvvetlerin faaliyetlerini sürdürüp sürdüremeyeceği.
Patriot hava savunma sistemleri ve HIMARS roketatarları gibi gelişmiş sistemlerin yerine yenilerini koymak kısa sürede mümkün değil. Yerli üretim ise mühimmat, bileşen ve bazı silahları sağlayarak, hasar gören ekipmanların yeniden hizmete dönmesine yardımcı olan tamamlayıcı bir işlev görüyor.
Sasaki, Anduril gibi Amerikan şirketleriyle işbirliğini ortak geliştirme ve üretim için bir yol olarak da gösteriyor. Bu tür düzenlemeler, teknolojiye erişimi Tayvan’da üretim kapasitesini geliştirme çabalarıyla buluşturabilir.
Ek Bütçe Önerisi Neleri Karşılayacak?
Institute for the Study of War’ın güncellemesine göre 145,7 milyar NT$’lık ek savunma bütçesi önerisinde insansız sistemlere 55,9 milyar NT$, yedi savunma programına 13 milyar NT$, mühimmata 7,3 milyar NT$ ve gizli tutulan iki projeye 64,5 milyar NT$ ayrılıyor.
İnsansız sistemlere ayrılan kaynak, önerilen ek savunma bütçesinin yaklaşık yüzde 38’ini oluşturuyor. Gizli tutulan iki projenin payı ise yaklaşık yüzde 44. Güncellemede bu projelerin amaçları kamuoyuyla paylaşılmadı.
Milli Savunma Bakanlığı Stratejik Planlama Dairesi Başkanı Huang Wen-chi, önerinin mayıstaki özel bütçeye alınmayan kalemleri içerdiğini söyledi. Bunlar arasında 600’den fazla gözetleme ve keşif dronu, 40 binden fazla saldırı dronu ve hedeflere çarparak saldırmak üzere tasarlanmış 100’den fazla küçük insansız tekne bulunuyor.
Bu sayılar, yalnızca sınırlı sayıdaki pahalı platforma bel bağlamak yerine çok sayıda daha küçük sistemi kullanmaya dayalı bir stratejiyi yansıtıyor. Gözetleme dronları kuvvetlerin yerini belirlemeye ve hareketlerini izlemeye yardımcı oluyor. Saldırı dronları ve insansız tekneler ise mürettebatı doğrudan tehlikeye atma ihtiyacını azaltırken hedefleri tehdit edebiliyor.
Büyük siparişler aynı zamanda fabrikalar, bileşenler ve eğitimli çalışanlar gerektiriyor. Sasaki’ye göre üreticilerin yatırım yapmayı gerekçelendirebilmeleri için birkaç yıla yayılan öngörülebilir talebe ihtiyaçları var; tedarik sözleşmelerinin de dron teknolojisindeki hızlı değişikliklere uyum sağlayacak esnekliğe sahip olması gerekiyor.
Aynı sorun mühimmat için de geçerli: stok satın almak acil ihtiyaçları karşılıyor, üretim hatlarıysa stokları yenileme olanağı sağlıyor. Tayvan’ın ek bütçe önerisi hem ekipmana hem de onu mümkün kılan üretim kapasitesine kaynak ayırmayı amaçlıyor.
Daha Uzun Menzilli Füzeler Yeni Bir Boyut Ekliyor
Tayvan’ın 2027 savunma bütçesi, Institute for the Study of War’ın güncellemesine göre hizmette olan ve seri üretimi devam eden Ching Tien I seyir füzesini de ortaya çıkardı. Füzenin bildirilen azami menzili 1.500 kilometre, hızı ise ses hızının yaklaşık üç katına, Mach 3’e ulaşıyor.
İkinci sürüm Ching Tien II’nin 2.000 kilometre menzile ve Mach 5 hızına ulaşması planlanıyor. Ching Tien I’in sabit fırlatma noktalarından kullanıldığı bildirilirken ikinci sürüm karayolunda hareket edebilen lançerlerden ateşlenebilecek. Ordu, ikinci sürümün ne zaman hizmete gireceğini açıklamadı.
Hareketli lançerler yer değiştirebilir; bu da onların tespit edilip saldırıya uğramasını zorlaştırır. Sabit noktaların önceden belirlenmesi daha kolaydır. Bu fark, füze kuvvetlerinin ilk saldırıdan sağ çıkıp karşılık verebilecek durumda kalıp kalamayacağını etkiler.
Enstitü, füzelerin Tayvan’ın saldırılara karşılık verme kapasitesini güçlendirebileceğini ve Tayvan’ı kapsayan operasyonlardan birincil derecede sorumlu Çin’in Doğu Harekât Komutanlığı tarafından kullanılan havaalanlarını, deniz tesislerini ve füze üslerini tehdit edebileceğini değerlendiriyor.
Bu gelişme, Lai’nin caydırıcılık savına yeni bir unsur ekliyor. Hava savunma sistemleri yaklaşan saldırıları önlemeyi hedeflerken daha uzun menzilli silahlar, saldıran tarafın kendi askeri altyapısının da zarar göreceğini hesaba katmasını amaçlıyor. Her iki yaklaşımın da işe yaraması, sistemlerin yeterince uzun süre hayatta kalıp çalışabilmesine bağlı.
Çin’in Baskısı Tayvan’ın Doğusuna Uzandı
Çin, Tayvan’ı kendi toprağı olarak görüyor ve demokratik yönetilen adayı kontrol altına almak için güç kullanma seçeneğini dışlamıyor. Lai, Pekin’i Tayvan Boğazı’ndaki koşulları değiştirmek amacıyla askeri operasyonlara ve açık savaş eşiğinin altında kalan faaliyetlere başvurmakla suçladı.
Sıklıkla gri bölge baskısı olarak adlandırılan bu faaliyetler, tartışmalı bir mevcudiyeti zamanla sıradanlaştıran tekrarlanan devriyeleri veya ileri sürülen kolluk yetkilerini içerebilir. Institute for the Study of War’ın güncellemesi, Çin sahil güvenlik gemilerinin Tayvan’ın doğusunda konuşlanmasını buna örnek gösteriyor.
Starboard Maritime Intelligence verilerini temel alan güncellemede, Çin sahil güvenliğine ait gemilerin ikili gruplar hâlinde 1 Haziran’dan itibaren yaklaşık bir ay süren devriyeler yaptığı; bu grupların yerini alan yeni ikililerin 4 Temmuz, 4 Ağustos ve 4 Eylül’de bölgeye geldiği belirtiliyor.
Bir sahil güvenlik gemisi, Çin’in araştırma gemisi Xiang Yang Hong 03’e 10-31 Ağustos tarihleri arasında Tayvan’ın doğusunda yapılan araştırma sırasında eşlik etti. Çin Doğal Kaynaklar Bakanlığı, çalışmanın kaynak yönetimi ve bölgesel planlama amacıyla deniz tabanının jeolojik ve topoğrafik özelliklerine ilişkin bilgi topladığını bildirdi.
Enstitü, sahil güvenliğin bölgede sürekli bulunmasının Çin’in daha az uyarıyla karantina veya abluka başlatmasına yardımcı olabileceğini değerlendiriyor. Tayvan’ın savunma planlamacıları açısından bu olasılık, denizlerdeki baskıyı stoklar ve yerli üretimle doğrudan ilişkilendiriyor: Deniz taşımacılığına getirilecek kısıtlamalar mühimmat, yedek parça ve ikmal ekipmanlarının sevkiyatını aksatabilir.
Bu faaliyetler, Tayvan çevresindeki Aralık 2025’teki askeri tatbikatların ardından geldi. O dönemde Amerikan ve Japon gözetleme uçakları, Çin kuvvetlerini izlemek üzere operasyonlarını hızla yeniden düzenledi. Tatbikatlar ve devam eden devriyeler birlikte değerlendirildiğinde, Tayvan’ın planlamasını neden tek bir işgal senaryosuyla sınırlamadığını gösteriyor.
Amerikan Silahları ve Siyasi Belirsizlik
Tayvan, Patriot hava savunma sistemlerinin de aralarında bulunduğu yaklaşık 14 milyar ABD doları tutarındaki silah satışının ABD tarafından onaylanmasını bekliyor. ABD, yaklaşık beş on yıl önce diplomatik tanımayı Taipei’den Pekin’e çevirmiş olmasına rağmen Tayvan’ın en önemli güvenlik ortağı olmayı sürdürüyor.
Başkan Donald Trump’ın, silah satışlarının Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’le yürütülecek müzakerelerde pazarlık unsuru hâline gelebileceği yönündeki açıklaması, gelecekteki destek konusunda belirsizliği artırdı. Tayvan’ın tedarik planlaması, üretim ve nakliye takvimlerinin yanı sıra siyasi kararları da hesaba katmak zorunda.
Washington, Lai’nin Tayvan Boğazı’nda barış ve istikrara bağlılığını memnuniyetle karşıladı. Üst düzey bir yönetim yetkilisi, Ulusal Gün konuşmasının Çin’e saldırgan ya da zorlayıcı bir adım için gerekçe sunmadığını söyledi.
Lai, Washington ile Pekin arasındaki diyaloğu memnuniyetle karşılarken bölgesel istikrarın Tayvan’ın var olma ve geleceğini belirleme hakkına saygı göstermesi gerektiğini söyledi. Pekin, Lai’nin diyalog tekliflerini reddetti ve onu ayrılıkçı olarak nitelendirdi. Çin’in Tayvan İşleri Ofisi, konuşmayla ilgili yorum talebine hemen yanıt vermedi.
Lai, Ulusal Gün konuşmasında Tayvan’ın niyetlerini de şöyle ifade etti:
Hegemonya peşinde değiliz, başkalarına hükmetmek de istemiyoruz,
Harcama Planlarını Kullanılabilir Savunmaya Dönüştürmek
Tayvan’ın rekor ödeneği, tartışmayı bütçenin büyüklüğünden ordunun sahada gerçekten konuşlandırabileceği, onarabileceği ve sürdürebileceği kapasitelere taşıyor. Binlerce dron için imzalanan bir sözleşmenin hazırlık düzeyine katkı sunabilmesi için işler durumdaki üretim hatlarına, teslim edilen ekipmanlara ve eğitimli birliklere dönüşmesi gerekiyor.
Sasaki’nin analizi, dağınık stokları, onarım kapasitesini ve dayanıklı lojistiği öncelikler olarak öne çıkarıyor; çünkü yoğunlaşmış fabrikalar ve tedarik merkezleri de saldırıya uğrayabilir. Dağıtık yerleşim, tek bir saldırının bütün bir kapasiteyi devre dışı bırakmaması için ekipman ve malzemelerin farklı noktalara yayılması anlamına geliyor.
Bütçe tercihleri birbiriyle de uyumlu olmalı. İthal hava savunma sistemleri, yerli önleyiciler, saldırı dronları, mühimmat stokları ve daha uzun menzilli füzeler farklı amaçlara hizmet ediyor. Bunların etkinliği bakıma, eğitime ve birlikler arasında ikmalin güvenilir biçimde taşınmasına bağlı.
Bir sonraki yasama kararı, mayısta kapsam dışında kalan yerli programları yeniden bütçeye almayı amaçlayan ek yasa tasarısıyla ilgili. Bu incelemenin yanı sıra Tayvan, ABD’den silah alımlarına ilişkin onay belirsizliğini yönetirken 2027 için açıkladığı harcamaları teslimatlara ve hazırlık düzeyine dönüştürme gibi pratik bir görevle karşı karşıya.
Öne Çıkanlar
- Tayvan, 2027 için gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 3’ünden fazlasına karşılık gelen, rekor düzeyde 1,1 trilyon NT$’lık savunma ödeneği açıkladı.
- Lai, artan savunma yatırımlarının Çin’in askeri ve denizlerdeki baskısı karşısında savaşı caydırmayı amaçladığını söyledi.
- Milletvekilleri, ayrı bir özel tedarik paketinin harcama tavanını yönetimin önerisinin yüzde 37,6 altında, 780 milyar NT$ olarak belirledi.
- Önerilen 145,7 milyar NT$’lık ek savunma bütçesi dronları, mühimmatı ve diğer yerli programları finanse edecek.
- 2027 bütçesi, hizmetteki Ching Tien I seyir füzesini ve daha uzun menzilli, hareketli bir ardıl sürüm planını ortaya koydu.
- Tayvan, yerli üretim ve onarım kapasitesini artırmaya çalışırken yaklaşık 14 milyar ABD doları tutarındaki silah satışının ABD tarafından onaylanmasını bekliyor.






