Diplomatik kriz büyürken dokuz milletvekili hedef alındı
Çin'in Manila Büyükelçiliği, Senatör Risa Hontiveros'un Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr.'dan Çin Büyükelçisi Jing Quan'ı istenmeyen kişi ilan etmesini veya geri çağrılmasını talep etmesini isteyen 746 sayılı Senato Kararı'nı sunduğu 20 Ekim 2026 Salı günü Filipinli milletvekillerine "artık listedesiniz" dedi.
İçindekiler
- Diplomatik kriz büyürken dokuz milletvekili hedef alındı
- Karşı karşıya gelmeyi tetikleyen sözler
- İki karar, tek yürütme organı kararı
- Manila, Jing'i çağırdı ve sindirme girişimini reddetti
- Pekin, sözlerinin bağlamından koparıldığını savunuyor
- Milletvekilleri geri adım atmıyor
- Çin'in mevcut kısıtlamaları uyarıya ağırlık kazandırıyor
- Anlaşmazlığın tırmanışı
- Deniz hakları ve Manila'nın önündeki seçenekler
- Öne Çıkanlar
Uyarı, Temsilciler Meclisinin dokuz üyesinin Marcos'a Jing'in sınır dışı edilmesine karşı çıkışını yeniden değerlendirmesi çağrısında bulunmasının ardından geldi. Çağrının odağında, büyükelçinin Çin'in Filipinler'e karşı güç kullanmayı seçmesi halinde kolayca zafer kazanabileceğini söylemesi yer alıyor; Jing, Pekin'in barışı seçeceğini de belirtmişti.
Büyükelçilik, milletvekillerini tanıtan bir fotoğrafı Facebook'ta yayımladı ve kısa bir uyarıda bulundu:
Kayıtlara geçsin. Artık listedesiniz.
Büyükelçilik, listenin ne anlama geldiğini açıklamadı veya listeye bağlı kısıtlamaları belirtmedi. Filipinli siyasetçilerin Çin'e girişinin engellenebileceğine dair önceki uyarıları ve başka Filipinli yetkililere uygulanan mevcut kısıtlamalar, Pekin'e karşı çıkan milletvekilleri için bu mesajı somut bir endişe kaynağı haline getirdi.
Hontiveros'un kararına yanıt niteliğinde görünen başka bir açıklamada büyükelçilik şöyle dedi:
Bizi istemediğinize göre biz de sizi istemiyoruz. Adil olan bu.
İki Senato kararı da Jing'e karşı yürütme organından adım atmasını istiyor. Kongrenin iki kanadından hiçbiri yabancı bir büyükelçiyi kendisi görevden alamaz. Karar Filipinler'in yürütme organına ait. Yürütme, Jing'i Dışişleri Bakanlığına çağırırken yetkilileri sindirme girişimlerini reddetti ve diplomatik kanalları açık tuttu.
Karşı karşıya gelmeyi tetikleyen sözler
Jing, Quezon City'deki Diliman College bünyesindeki Filipinler-Çin Çalışmaları Merkezi'nin düzenlediği bir diyalogun ardından tartışmalı sözleri sarf etti. Son Senato girişimine eşlik eden kronolojide etkinlik 15 Ekim olarak belirtilirken başka kaynaklarda 16 Ekim tarihi de verildi.
Büyükelçi, Savunma Bakanı Gilberto Teodoro Jr.'ın Çin'i ihtilaflı sulardaki eylemleri nedeniyle bölgede "sorun çıkaran taraf" olarak nitelemesine yanıt veriyordu. Jing bu nitelemeyi "saçmalık" diye niteledi ve Filipinler'in komşusu olarak Çin'e sahip olduğu için şanslı olduğunu söyledi.
Jing, Çin'in askerî gücüne atıfta bulunurken Pekin'in güç kullanmaktan kaçınacağını da söyledi:
Güç kullanmak isteseydik kolayca kazanabilirdik. Ama hayır, güç kullanmayı seçmeyeceğiz; barışı seviyoruz.
Marcos, açıklamanın tehdit gibi duyulduğunu ve açıklama gerektirdiğini söyledi. Devlet başkanı cuma günü gazetecilere şöyle konuştu:
Bana çok açık biçimde tehdit gibi geliyor ve söylenebilecek pek diplomatik bir söz değil. Bu nedenle tam olarak ne demek istediğini anlamak isteyebiliriz.
Dışişleri Bakanlığı, sözleri güç kullanmaya yönelik "örtülü bir tehdit" olarak niteledi. Filipinler Sahil Güvenliği Sözcüsü Tümamiral Jay Tarriela ise denizde Filipinli ve Çinli personelin karıştığı çatışmalara işaret ederek bunları "doğrudan tehdit" olarak tanımladı.
İki karar, tek yürütme organı kararı
Senatör Erwin Tulfo, 19 Ekim Pazartesi günü 739 sayılı Senato Kararı'nı sundu. Kararda, sözlerinin ciddiyeti ve Filipinler'in egemenliğine, ulusal onuruna ve Çin'le ilişkilerine etkisi gerekçe gösterilerek Dışişleri Bakanlığından, Jing'in istenmeyen kişi ilan edilmesi için yetkili makamlara tavsiyede bulunması isteniyor.
Hontiveros, 20 Ekim'de 746 sayılı kararı sundu. Önerisi, devlet başkanından ya Jing'i istenmeyen kişi ilan etmesini ya da Pekin'den büyükelçiyi geri çağırmasını istemesini talep ediyor. İki girişim de aynı genel hedefi, biraz farklı taleplerle izliyor: Tulfo, Dışişleri Bakanlığı üzerinden bir tavsiye istiyor; Hontiveros ise doğrudan devlet başkanına sesleniyor ve geri çağırmayı alternatif olarak sunuyor.
İstenmeyen kişi ilanı, bir diplomatın görev yaptığı ülkede artık hoş karşılanmadığı anlamına geliyor. Hontiveros, kabul eden ülkenin bu kararı gerekçesini açıklamadan alabileceğini belirten Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi'ne atıfta bulundu. Bunun ardından gönderen ülke diplomatı geri çağırmalı veya diplomatın görevini sona erdirmelidir.
Hontiveros'un kararı, Senatonun tepkisini resmî kayda geçirirken dış ilişkilerde devlet başkanının öncü rolünü kabul ediyor. Kararların sunulması Marcos üzerindeki siyasi baskıyı artırıyor; Jing'e karşı atılacak resmî adımın yürütme organından gelmesi gerekiyor.
Manila, Jing'i çağırdı ve sindirme girişimini reddetti
Dışişleri Bakanı Ma. Theresa Lazaro, Manila'nın ciddi kaygısını ve güçlü itirazını iletmek üzere Jing'i 19 Ekim'de bakanlığa çağırdı. Lazaro, Jing'in kullandığı dili kışkırtıcı ve kabul edilemez olarak niteleyerek bunun zaten hassas olan ilişkileri daha da kötüleştirdiğini ve anlayış ile işbirliği kurma çabalarını zayıflattığını söyledi.
Dışişleri Bakanlığı, büyükelçiliğin seçilmiş yetkililere yönelik kamuya açık çıkışlarına da yanıt verdi. Bakanlık açıklamasında şöyle dedi:
Yabancı bir temsilciliğin, görevleri çerçevesinde hareket eden Filipinli yetkilileri ve milletvekillerini kamuoyu önünde eleştirmesi ya da onlarla alay etmesi doğru değildir. Bir demokrasi olarak Filipinler, ifade özgürlüğüne ve farklı görüşlerin varlığına değer verir; bunları kullananları yabancı bir temsilcinin sindirme girişimlerini kabul etmez.
Lazaro, hassas meselelerin yerleşik diplomatik kanallar ve ikili mekanizmalar aracılığıyla ele alınması gerektiğini söyledi. Bunlar, hükümetlerin her görüşmeyi kamuoyu önünde yürütmeden şikâyetlerini dile getirmek, tutumlarını açıklamak ve müzakere etmek için kullandıkları görüşme ve iletişim düzenlemeleridir.
Devlet Başkanlığı Basın Sözcüsü Yardımcısı Claire Castro, Marcos'un krizin yönetimini Dışişleri Bakanlığına bırakacağını söyledi. Ayrıca devlet başkanının yabancı bir temsilciyi istenmeyen kişi ilan etmek istemediğini belirtti. Devlet Başkanlığı, önceliklerini diplomasiyi sürdürmek ve saldırganlığa başvurmadan Batı Filipin Denizi'ndeki Filipin hak ve çıkarlarını savunmak olarak açıkladı.
Pekin, sözlerinin bağlamından koparıldığını savunuyor
Jing, 19 Ekim'de Lazaro ile yaptığı görüşmede Manila'nın yorumuna itiraz etti. Büyükelçiliğin görüşmeye ilişkin açıklamasına göre Jing, Filipinli yetkilileri ve siyasetçileri sözlerini bağlamından koparmak ve Çin'e saldırmakla suçladı.
Büyükelçi, ilişkinin farklı alanlarının kendi koşulları içinde ele alınması, bir alandaki anlaşmazlığın diğer tüm alanları etkilemesine izin verilmemesi gerektiğini söyledi. Açıklamalarını barışı koruma çağrısı olarak sundu:
Bu bölgede barışı sağlamak kolay olmadı. Barışa değer vermeliyiz. Buna 'tehdit' denmez; barışı koruma çabasıdır. Deniz yetki alanları konusundaki anlaşmazlıklarda Çin büyük ölçüde itidal göstermiştir.
Büyükelçilik daha geniş kapsamlı bir dizi şikâyeti de dile getirdi. Üç yıl boyunca askerî iletişimin askıya alınmasını, Çinli işçilerin bulunduğu iddia edilen bir fabrikaya yapılan baskını ve Çin dili eğitimi alanında çalışan 180 öğretmenin ayrılmasını gündeme getirdi. Bunlar, anlaşmazlık sırasında Çin tarafının öne sürdüğü iddialardı.
Jing, Filipinler'in önceki ay denizde en az 10 kez ihlal ve provokasyon olarak nitelediği eylemlerde bulunduğunu iddia etti. Ayrıca Tarriela'yı eleştirerek Manila'yı Çin'e düşman olarak tanımladığı siyasetçileri dizginlemeye çağırdı.
Bu karşılıklı açıklamalar, anlaşmazlığın temelini ortaya koyuyor: Jing, askerî güce atfını itidal taahhüdünün bir parçası olarak sunarken Filipinli yetkililer, tekrarlanan deniz çatışmaları zemininde kolayca askerî zafer kazanılabileceğine ilişkin sözleri bir sindirme girişimi olarak görüyor.
Milletvekilleri geri adım atmıyor
Marcos'u Jing'in sınır dışı edilmesine karşı tutumunu yeniden değerlendirmeye çağıran Temsilciler Meclisinin dokuz üyesi Zia Alonto Adiong, Arlene "Kaka" Bag-ao, Percival "Perci" Cendaña, Leila de Lima, Chel Diokno, Dadah Kiram Ismula, Cielo Krisel Lagman, Karl Legazpi ve Mark Anthony Santos'tu.
Ortak çağrılarında büyükelçiliğin kullandığı dili diplomasiye aykırı ve ciddi diyaloğa zarar verici olarak nitelediler. Marcos'u Çin'in yeni saldırganlıklarına karşı kararlı durmaya ve büyükelçinin görevden alınmasını ciddi biçimde değerlendirmeye çağırdılar.
Adiong, büyükelçiliğin listesini Çin'in sindirme, saldırganlık ve saygısızlık alışkanlığına karşı çıkan kişileri belirleyen bir liste olarak anladığını söyledi. Lanao del Sur temsilcisi şöyle yanıt verdi:
Öyleyse evet, bu listede olmaktan gurur duyuyorum.
Akbayan da uyarıyı reddetti. Partinin açıklamasında Diokno, Cendaña, Ismula, Bag-ao ve Hontiveros, partinin Çin'in muhtemel düşmanları listesi olarak nitelediği listeyle ilişkilendirildi; bu kişilerin tepkisi, Batı Filipin Denizi'ndeki Filipinli balıkçı ve görevlilerin yaşadıklarıyla bağlantılandırıldı.
Akbayan şöyle dedi:
Bu sıfatı gururla taşıyacağız. Sessiz kalmamız için sindirilmeyeceğiz; egemenliğimizi, egemenlik haklarımızı ve ulusal bütünlüğümüzü savunmaktan da vazgeçmeyeceğiz.
Temsilciler Meclisinin kıdemli azınlık başkanvekili De Lima, mevcut anlaşmazlığı çözmek için bir yol önerdi: özür veya geri alma. Bunlardan biri olmazsa yürütme organının Jing'i istenmeyen kişi ilan etmeyi ciddi biçimde değerlendirmesi gerektiğini söyledi.
Çin'in mevcut kısıtlamaları uyarıya ağırlık kazandırıyor
Çin, Filipinler'in iki üst düzey yetkilisine zaten kısıtlama getirdi. Temmuz 2025'te, eski senatör ve şimdiki Çalışma Bakanı Francis Tolentino'nun Pekin'in çıkarlarına zarar verdiğini söylediği eylemleri gerekçe göstererek ana kara Çin'e, Hong Kong'a ve Makao'ya girişini yasakladı.
Haziran 2026'da Çin, Teodoro'ya, eşine ve çocuğuna kısıtlamalar uyguladı. Bu tedbirler giriş yasaklarının yanı sıra Çinli kuruluş ve kişilerin onlarla işlem yapmasını, işbirliğinde bulunmasını veya başka faaliyetler yürütmesini yasaklayan hükümler içeriyordu.
Dışişleri Bakanlığı, Teodoro ve ailesine yönelik yaptırımları ilişkileri karmaşıklaştıran ve karşılıklı güveni zayıflatan "dostça olmayan bir eylem" olarak niteledi. Pekin ise tedbirlerini Çin'in ulusal çıkarlarını koruma gerekçesiyle savundu.
Bicol Saro Temsilcisi Terry Ridon, büyükelçiliğin uyarısına itiraz ederken bu örneklere dikkat çekti. Yeni kısıtlamaların, Filipinli yetkililerin ulusal çıkarları savunma biçimini belirlememesi gerektiğini söyledi.
Büyükelçiliğin söylemi, olası giriş kısıtlamalarının ötesine de geçti. Daha önceki bir paylaşımda, istenmeyen kişi ilanı önerisini dile getiren Filipinli yetkililere hemen harekete geçmeleri çağrısı yapılmış ve Pekin'deki Filipinler Büyükelçisi'ne karşılık verilebileceğini ima eden ifadeler kullanılmıştı.
Dolayısıyla anlaşmazlık iki hükümet için de Jing'in bireysel görevlendirmesinden fazlasını ilgilendiriyor. Bir büyükelçinin görevden alınması, diğer ülkenin temsilcisine karşı adım atılmasına yol açabilir ve zaten gergin olan ilişkiyi üst düzey diplomatik temaslarla yönetmeyi zorlaştırabilir.
Anlaşmazlığın tırmanışı
Kamuoyu önündeki karşı karşıya geliş birkaç güne yayıldı; güç kullanımına ilişkin bir açıklamayla başlayıp resmî diplomatik itirazlara, Senato kararlarına ve tek tek milletvekillerine yöneltilen uyarılara dönüştü.
- 15 veya 16 Ekim: Jing, Quezon City'de düzenlenen bir diyalogun ardından Çin'in güç kullanması halinde kolayca zafer kazanabileceğini, ancak Pekin'in barışı seçeceğini söyledi.
- 17 Ekim: Büyükelçilik, istenmeyen kişi ilanını tartışan yetkililere harekete geçme çağrısı yaptı ve "BLÖF YAPMAYI BIRAKIN" dedi.
- 19 Ekim: Lazaro, Jing'i bakanlığa çağırdı; Tulfo ise Jing'in istenmeyen kişi ilan edilmesi için tavsiye isteyen 739 sayılı Senato Kararı'nı sundu.
- 20 Ekim: Hontiveros, 746 sayılı Senato Kararı'nı sundu; büyükelçilik de milletvekillerine "artık listedesiniz" dedi.
Bu karşılıklı açıklamaların ardındaki deniz gerilimi daha da geriye uzanıyor. Filipinli bir deniz piyadesinin Spratly Adaları'ndaki İkinci Thomas Sığlığı'nda Çin Sahil Güvenliği ile yaşanan bir çatışmada yaralanmasının ardından Jing, temmuz ayında da bakanlığa çağrılmıştı.
Çarpışmaların ve güçlü su toplarının tekrar tekrar kullanıldığı karşılaşmalar, Manila'da askerî güce yapılan göndermeleri özellikle hassas hale getirdi. Filipinli balıkçılar, sahil güvenlik ekipleri ve askerî personel anlaşmazlığın merkezindeki sularda görev yapıyor; bu nedenle diplomatik dilin doğrudan insani bir boyutu bulunuyor.
Deniz hakları ve Manila'nın önündeki seçenekler
Filipinler denizlerdeki tutumunu Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne ve Çin'e karşı açtığı davada 2016'da verilen tahkim kararına dayandırıyor. Tahkim heyeti, Çin'in Güney Çin Denizi'nin büyük bölümünde tarihî hak iddiasını destekleyen hukuki dayanağı reddetti. Pekin bu kararı tanımıyor.
Denizdeki egemenlik hakları, balık, petrol ve gaz gibi kaynaklara ilişkin haklar da dahil olmak üzere belirli yetkileri kapsıyor. Bu haklar, Batı Filipin Denizi'ndeki çatışmalardan dolayı çalışma ve balıkçılık alanlarına erişimleri etkilenen Filipinli mürettebat için doğrudan önem taşıyor.
Hontiveros hükümeti resmî bir geri alma ve özür talep etmeye, ayrıca konuyu Güneydoğu Asya Uluslar Birliği ile Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'na taşımaya çağırdı. Bu öneriler, görüşmeyi iki hükümetin ötesine taşıyarak diğer ülkelerden destek arayışına işaret ediyor.
Diğer milletvekilleri itidal çağrısı yaptı. Makabayan milletvekilleri Antonio Tinio, Sarah Elago ve Renee Co, Filipinler'in deniz haklarını ve hukuki zaferini savunmayı sürdürürken gerilimin derhal düşürülmesini ve diplomasiye dönülmesini istedi.
Ridon ayrıca, Çin yanlısı çevrimiçi savunucular ile Duterte ailesinin destekçileri arasındaki iddia edilen bağlantılara ilişkin soruşturma talep eden bir Temsilciler Meclisi kararını ekim ayı içinde sunmayı planladığını söyledi. Önerilen soruşturma, anlaşmazlığa iç siyasete ilişkin bir boyut daha ekleyecek.
Marcos birbiriyle yarışan taleplerle karşı karşıya: Milletvekilleri tehdit olarak gördükleri ifadelere kararlı bir yanıt verilmesini isterken Dışişleri Bakanlığı Pekin'le iletişimi korumaya çalışıyor. Özür veya geri alma, geri çağırma talebi ve resmî bir istenmeyen kişi ilanı kamuoyunda dile getirilen başlıca seçenekler olmaya devam ediyor.
Öne Çıkanlar
- Çin Büyükelçiliği, 20 Ekim'de Filipinli milletvekillerine ne anlama geldiğini açıklamadan "artık listedesiniz" dedi.
- Temsilciler Meclisinin dokuz üyesi, Marcos'u Büyükelçi Jing Quan'ın sınır dışı edilmesine karşı tutumunu yeniden değerlendirmeye çağırdı.
- Tulfo'nun 739 sayılı ve Hontiveros'un 746 sayılı kararları Jing'e karşı yürütme organından adım atmasını istiyor.
- Bir temsilciyi istenmeyen kişi ilan etme yetkisi Kongre'de değil, devlet başkanında veya Dışişleri Bakanlığında bulunuyor.
- Manila, Jing'in güç kullanımına ilişkin sözlerini kınadı; Jing ise barışı savunduğunu ve sözlerinin bağlamından koparıldığını söyledi.
- Tolentino ve Teodoro'ya yönelik mevcut Çin kısıtlamaları, büyükelçiliğin uyarıları için somut bir emsal oluşturuyor.
- Devlet Başkanlığı diplomasinin sürdürülmesinden yana; milletvekilleri ise özür, geri alma, geri çağırma veya sınır dışı etme önerilerinde bulundu.






