Anwar Kriz Sonrası Şirket Satışlarını Örnek Gösterdi: Mali Suçlarla Mücadelede Siyasi İrade Önemli

7 dakikalık okuma
Anwar Cites Post-Crisis Corporate Sales, Says Political Will Is Key to Tackling Financial Crime

Geçmişteki şirket işlemleri yeniden Meclis'in gündeminde

Başbakan Datuk Seri Anwar Ibrahim, mali düzenleyici kurumların ve kolluk kuvvetlerinin şeffaf biçimde ve siyasi müdahale olmadan hareket etmesi gerektiğini anlatırken Asya Finans Krizi sonrasında gerçekleşen üç büyük Malezya şirket işlemini örnek gösterdi. Salı günü Meclis'te yaptığı konuşmada, 1999'da Multi-Purpose Holdings Bhd'nin devralınmasına, RHB Bank'ın yeniden yapılandırılmasına ve Phileo Allied Bank'ın 2001'de Maybank'a satılmasına değindi.

İçindekiler
  1. Geçmişteki şirket işlemleri yeniden Meclis'in gündeminde
  2. Anwar'a göre mevcut yasalar neler sağlıyor?
  3. Üç işlem ve satış baskısı
  4. Olaylar nasıl gelişti?
  5. Serba Dinamik ve açıklama talebi
  6. Malezya dışındaki işbirliği neden önemli?
  7. Kamu işletmeleri için planlanan değişiklikler
  8. Öne Çıkanlar

Anwar, Malezya'da şirket suçlarıyla mücadele için yeterli yasanın bulunduğunu söyledi. Dewan Rakyat'a hitaben, temel meselenin ülke yönetiminin bu yasaların uygulanması için, nüfuz sahibi kişilerin söz konusu olduğu durumlar da dahil, açık bir yön ve siyasi kararlılık sağlayıp sağlamadığı olduğunu belirtti.

Anwar'ın açıklamaları, mali kriz sonrasında önde gelen iş insanlarına nasıl muamele edildiğine ilişkin soruları; soruşturmalar, sınır ötesi işlemler ve kamu kaynaklarının korunması konusundaki güncel kaygılarla ilişkilendirdi. Serba Dinamik davasını da gündeme getiren Anwar, kamuya ya da hissedarlara verilen zararın 34 milyar RM'ye ulaştığını söyledi ve soruşturmanın durdurulması için daha önce taleplerde bulunulduğunu öne sürdü.

Aynı zamanda maliye bakanı olan Anwar, Port Dickson'ı temsil eden Pakatan Harapan milletvekili Datuk Seri Aminuddin Harun'un ek sorusunu yanıtlıyordu. Aminuddin; birden fazla kurumu ve yurt dışındaki işlemleri kapsayan soruşturmaları, uluslararası işbirliğinin güçlendirilmesini ve uygulama ile kovuşturmada boşlukları önlemek için mali ve ticari yasalarda değişiklik gerekip gerekmediğini sormuştu.

Anwar'a göre mevcut yasalar neler sağlıyor?

Anwar, Bank Negara Malaysia, Malezya Menkul Kıymetler Komisyonu, Malezya Kraliyet Polisi, İç Gelir İdaresi ve Malezya Yolsuzlukla Mücadele Komisyonu'nun kendi sorumluluk alanlarında yeterli yasal yetkilere sahip olduğunu söyledi.

Bu kurumlar mali faaliyetlerin farklı alanlarından sorumlu. Bankacılık denetimi, sermaye piyasaları, vergilendirme, yolsuzluk ve ceza soruşturmaları bir şirket davasında kesişebilir. Örneğin bir şirketi içeren işlemde soruşturmacıların hem mali kayıtları incelemesi hem de kamu görevlilerinin ya da iş dünyası liderlerinin konumlarını kötüye kullanıp kullanmadığını araştırması gerekebilir.

Anwar'ın yanıtı, bu yetkilerin nasıl kullanılacağına odaklandı. Anwar'a göre etkili bir uygulama için soruşturmacıların bilgi peşinde ilerleyebilmesi ve uygun adımları atabilmesi, ayrıca hükümetin açık bir kararlılık göstermesi gerekiyor.

Reklam

Aminuddin'in sorusu, hem kurumlar hem de ülkeler arasındaki sınırları aşan davaların pratik zorluklarını ele alıyordu. Deliller birden fazla kurumda bulunabilir; para ya da şirket kayıtları ise Malezya dışında olabilir. Anwar, uluslararası ilişkilerin uygulama sisteminin zaten bir parçası olduğunu söyledi.

Üç işlem ve satış baskısı

Multi-Purpose Holdings, 1999'da Singapurlu iş insanı Akbar Khan'ın liderlik ettiği bir grup tarafından devralındı. Anwar, şirketin hâkim hissedarı Lim Thian Kiat'ın elindeki hisseleri satmaya zorlandığı yönündeki iddiaları gündeme getirdi.

İkinci örneği RHB Bank'tı. Mali krizin ve bankanın yeniden yapılandırılmasının ardından kurucu Abdul Rashid Hussain'in hisselerini devretmesi için siyasi ve düzenleyici baskıyla karşılaştığı yönünde yaygın bir algı oluştu. Hâkim hisse sahibi olmak, bir işletme üzerinde önemli ölçüde söz sahibi olmayı sağlar; bu hisselerden vazgeçmeye yönelik baskı hem mülkiyeti hem de karar alma sürecini değiştirebilir.

Tong Kooi Ong tarafından kurulan Phileo Allied Bank, 2001'de Maybank'a satıldı. Kriz sonrasında Malezya bankacılık sektörünün konsolidasyonu sırasında Tong'un da sektörden çıkması için yoğun siyasi baskıyla karşılaştığı yönünde yaygın bir algı vardı.

Anwar, davaları dönemin maliye bakanıyla ilişkilendirdi. Açıklamalarında bakanın adını vermeyen Anwar, bu kişiyi önemli nüfuza ve ciddi mali kaynaklara sahip biri olarak tanımladı. Bankacılık sektörünün o dönemdeki konsolidasyonuyla ilişkilendirilen bakan Daim Zainuddin'di.

İddialar, iş sahiplerinin ve düzenleyici kurumların kararlarını siyasi nüfuzun şekillendirip şekillendirmediğiyle ilgili. Anwar, bu işlemleri Bank Negara, Menkul Kıymetler Komisyonu, Yolsuzlukla Mücadele Komisyonu ve polis teşkilatında daha fazla şeffaflık ve hesap verebilirlik sağlanması gerektiğini savunmak için kullandı.

Olaylar nasıl gelişti?

Anwar'ın sözünü ettiği şirket işlemleri, mali kriz ve bankacılık sektörünün yeniden düzenlenmesi sürecindeki birkaç yıla yayıldı. Başlıca gelişmeler şöyleydi:

  • 1998: Asya Finans Krizi, Malezya'nın mali sektörünün yeniden yapılandırılmasına ve Abdul Rashid Hussain'in RHB'den ayrılmasıyla sonradan ilişkilendirilen baskılara zemin oluşturdu.
  • 1999: Akbar Khan liderliğindeki bir grup Multi-Purpose Holdings'i devraldı. Lim Thian Kiat'ın hisselerini satmaya zorlandığı iddia edildi.
  • 2001: Bankacılık sektörünün konsolidasyonu sırasında Phileo Allied Bank Maybank'a satıldı.
  • 2025: Malezya, Anwar'ın ülkenin mali suçlarla mücadele çalışmalarını savunurken atıfta bulunduğu Mali Eylem Görev Gücü karşılıklı değerlendirmesinden geçti.

Bankacılık konsolidasyonu, genellikle birleşme ya da satın almalar yoluyla bankaların daha az sayıda kurumda birleştirilmesi anlamına geliyor. Anwar'ın gündeme getirdiği davalarda temel kaygı, mülkiyete ilişkin kararların nasıl alındığı ve hisselerini devreden kişilerin ne ölçüde baskı gördüğüydü.

Reklam

Serba Dinamik ve açıklama talebi

Serba Dinamik, tartışmayı geçmişteki mülkiyet anlaşmazlıklarından büyük bir şirket soruşturmasının yürütülmesine taşıdı. Anwar, kamuya ya da hissedarlara verilen zararın 34 milyar RM'ye kadar çıktığını söyledi. Meclis'teki söz konusu açıklamalarında bu rakamın dökümünü paylaşmadı.

Anwar, soruşturmanın durdurulması için daha önce taleplerde bulunulduğunu da öne sürdü. Hükümetinin tutumunun soruşturma çalışmalarına müdahale etmemek ve şirketlerdeki usulsüzlüklere ilişkin bilgilerin istisnasız biçimde açıklanıp soruşturulmasını sağlamak olduğunu söyledi.

Anwar, milletvekillerine bu tutumu Malaycadan çevrilen şu sözlerle açıkladı:

Tutumumuz, elde edilen her türlü bilginin istisnasız açıklanması ve gerektiği şekilde soruşturulması yönündedir.

Anwar ayrıca soruşturma gerektiren bilgilerle açık delillerle desteklenmeyen suçlamaları birbirinden ayırdı. Savı, soruşturmacılar daha ileri adımlar için gereken delilleri değerlendirirken, kimlerin adının karışabileceğine bakılmaksızın uygulamanın elde edilen bilgiler doğrultusunda yürütülmesi gerektiğiydi.

Hissedarlar açısından bu taahhüt, kayıpların nasıl ele alındığı ve yatırımlarına ne olduğuna dair yanıtları öğrenebilmekle ilgili. Kolluk kuvvetleri açısından ise bir dava siyasi ilgi gördüğünde ya da güçlü çıkar gruplarını ilgilendirdiğinde soruşturmanın devam edip edemeyeceğiyle ilgili.

Malezya dışındaki işbirliği neden önemli?

Anwar, Menkul Kıymetler Komisyonu, Bank Negara ve Malezya Yolsuzlukla Mücadele Komisyonu'nun uluslararası kuruluşlarla ilişkilerini sürdürdüğünü söyledi. Mali suçların sınır ötesine yayılabilmesi nedeniyle bu bağlantıların gerekli olduğunu belirtti.

Para farklı ülkelerdeki banka hesapları arasında hareket edebilir; bir işlemi açıklamak için gereken belgeler ise başka bir yerde tutulabilir. İşbirliği, ulusal makamların fonların izini sürerken ve işin içindeki kişi ya da şirketleri soruştururken muhataplarından yardım istemesine olanak tanıyor.

Anwar, ülkenin çalışmalarının takdir edildiğini göstermek üzere Malezya'nın 2025'te Mali Eylem Görev Gücü (FATF) tarafından yapılan karşılıklı değerlendirmesine atıfta bulundu. Bank Negara'nın özellikle güçlü biçimde takdir edildiğini, bunun yanı sıra Malezya'nın kara para aklamayla mücadele ve başka yerlere aktarılan fonları geri alma çabalarının da öne çıkarıldığını söyledi.

FATF, ülkelerin kara para aklama ve bağlantılı mali suçlara karşı aldığı önlemleri değerlendiriyor. Kara para aklama, suçtan elde edilen paranın yasal bir kaynaktan geliyormuş gibi gösterilmesi süreci. Karşılıklı değerlendirme, hem ülkenin kurallarını hem de kurumlarının bunları uygulama biçimini inceliyor.

Anwar'ın değerlendirmeye atıfta bulunması, Malezya'nın yerleşik bir uygulama çerçevesine sahip olduğu yönündeki savını destekledi. Siyasi kararlılık çağrısı ise nüfuz sahibi kişilerin de dahil olduğu münferit davalarda bu çerçevenin nasıl kullanılacağıyla ilgiliydi.

Reklam

Kamu işletmeleri için planlanan değişiklikler

Anwar'ın sözünü ettiği yasal değişiklikler, devlete ait işletmelere odaklanıyor. Maliye Bakanlığı'nın, önerilen Devlete Ait İşletmeler (SOE) çerçevesi kapsamında önlemler hazırladığını söyledi.

Anwar, önerilerin yıl sonuna doğru, hazırlık için daha fazla zamana ihtiyaç duyulması hâlinde ise gelecek yılın başlarında Meclis'e sunulmasının beklendiğini söyledi. Kesin bir sunuş tarihi verilmedi. Bir yasa tasarısının Meclis'e sunulması, parlamentodaki süreci başlatıyor; önerilen kuralların yürürlüğe girmesi için tartışılıp onaylanması gerekiyor.

Kamu işletmelerine odaklanılması, önerilen değişikliklerin Aminuddin'in şirket suçlarına ilişkin daha geniş kapsamlı sorusuna kıyasla daha dar bir alanı kapsadığı anlamına geliyor. Bu işletmelerde kamu mülkiyeti söz konusu olduğundan, yönetim ve hesap verebilirlik hem hükümetin hem de vergi mükelleflerinin doğrudan meselesi.

Dolayısıyla Anwar'ın tutumu iki bölümden oluşuyor: Mevcut uygulama yasaları, şirket suçlarına ilişkin soruşturmalar için yeterli; kamu işletmelerine yönelik değişiklikler ise ayrıca hazırlanıyor. Kurumlara verilen acil talimat, şeffaf biçimde hareket etmeleri ve işin içindekilere siyasi koruma sağlamadan bilgilerin peşine düşmeleri.

Öne Çıkanlar

  • Anwar, Malezya'nın mevcut mali ve uygulama yasalarının yeterli olduğunu, ancak etkili adımlar için açık bir liderlik ve siyasi kararlılık gerektiğini söyledi.
  • Asya Finans Krizi sonrasında iş sahiplerine baskı yapıldığı iddialarını ele alırken Multi-Purpose Holdings, RHB Bank ve Phileo Allied Bank'ı örnek gösterdi.
  • Serba Dinamik'le bağlantılı kayıpların 34 milyar RM'ye kadar çıktığını belirtti ve soruşturmayı durdurmak için daha önce taleplerde bulunulduğunu öne sürdü.
  • Şirketlerdeki usulsüzlüklere ilişkin bilgilerin istisnasız açıklanıp soruşturulması gerektiğini söyledi; bunu dayanaksız suçlamalardan ayırdı.
  • Kara para aklamayla mücadelede Bank Negara ve Malezya'nın çabalarının takdir edildiğini gösteren 2025 FATF karşılıklı değerlendirmesine atıfta bulundu.
  • Maliye Bakanlığı'nın kamu işletmelerine yönelik önerilerinin yıl sonuna doğru ya da gelecek yılın başlarında sunulması bekleniyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir