İşçiler kimlik belgesi alabilmek için para transferi yaptıklarını kanıtlamak zorunda
Tayland'da geçici kimlik belgesi almak isteyen Myanmar göçmen işçilerin artık resmî kanallardan 6.000 baht, yaklaşık 180 ABD doları gönderdiklerini ve yüzde 2 gelir vergisi ödediklerini göstermeleri gerekiyor. Myanmar yetkililerinin göçmen işçi havalelerini 2025'te 5,6 milyar ABD doları olarak açıklamasının ardından bu şartlar, yurt dışında yasal olarak çalışma imkânını eve gönderilen dövize daha sıkı biçimde bağlıyor.
İçindekiler
- İşçiler kimlik belgesi alabilmek için para transferi yaptıklarını kanıtlamak zorunda
- Kayda geçen para akışında keskin artış
- Kurallar Eylül 2023'te yürürlüğe girdi
- Beş merkez yeni bir kontrol noktası oluşturuyor
- Başvuru masrafları aile bütçelerini zorluyor
- Döviz kuru neden ücretler kadar önemli?
- Kayıt dışı transferler köylere nasıl ulaşıyor?
- Tayland politikanın merkezinde
- İşçiler kazançları ve hareket özgürlükleri konusunda baskıyla karşı karşıya
- Öne Çıkanlar
Çalışma Bakanı Maung Myint, Tayland'da Kimlik Belgesi düzenleyen beş merkezin faaliyetlerini anlatırken yıllık toplamı parlamentoda açıkladı. CI olarak bilinen bu belgeler, geçici pasaport işlevi görüyor ve gerekli şartları taşıyan Myanmar göçmenlerinin Tayland çalışma izni almasını sağlıyor.
İstenen transfer, aylık ücretin sabit olarak 8.000 baht kabul edildiği hesaplamaya göre üç aylık kazancın dörtte birine denk geliyor. İşçilerin başvurmadan önce gelir vergisini ödediklerini gösteren belgeyle birlikte transfer kanıtı sunmaları gerekiyor. Eve gönderilen para ailelere yapılan havale olarak kalırken vergi, yetkililere ödenen ayrı bir tutar.
Tayland'dan elde edilen kazançlara bağımlı haneler için pratik sorun hemen ortaya çıkıyor: İşçiler kendi geçim masraflarını da karşılarken transfer, vergi ve belge giderleri için para bulmak zorunda. Myanmar'ın uzak bölgelerindeki aileler bankalara erişimleri kısıtlıysa bir başka engelle daha karşılaşabiliyor.
Son şartlar, daha önce getirilen havale kısıtlamalarıyla anlatılan baskıyı artırıyor. Yurt dışındaki kazançları Myanmar'ın düzenlemeye tabi finans sistemine yönlendiren bir politikanın merkezine temel bir kimlik belgesini yerleştiriyor.
Kayda geçen para akışında keskin artış
Maliye Bakanlığı verilerine göre havaleler, 2025'te Myanmar'ın yurt dışından elde ettiği döviz girişlerinin yaklaşık yüzde 38'ini oluşturdu ve göçmen işçi kazançları en büyük kaynak hâline geldi. Toplam 5,6 milyar ABD doları, 2022'deki 670 milyon dolarla karşılaştırıldığında yaklaşık 8,4 kat artış anlamına geliyor.
Bu rakamlar, yetkililerin yurt dışındaki işçilere neden odaklandığını gösteriyor. Baht, dolar ve diğer yabancı para birimleri cinsinden kazanılan para, dövize erişimin sıkı biçimde denetlendiği bir bankacılık sistemine giriyor. Myanmar'ın yakıt, ilaç ve gıda dâhil yurt dışından mal satın alabilmesi için bu dövize ihtiyacı var.
Dünya Bankası farklı bir ölçüm yayımladı: 2024-25 mali yılında havaleler, yüzde 46 artışla 2,1 milyar ABD dolarına ulaştı. Maliye Bakanlığının 5,6 milyar dolarlık verisi 2025 yılını, Dünya Bankasının verisiyse bir mali yılı kapsıyor. Bakanlığın açıkladığı çok daha yüksek toplamın hangi tanım ve kapsam temelinde hesaplandığı kamuoyuna açıklanmadı.
Dünya Bankası tahminlerine atıfta bulunan Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), 2023'te havaleleri 1,5 milyar ABD doları olarak hesapladı; bu, Myanmar ekonomisinin yaklaşık yüzde 2'sine denk geliyordu. Bu tahmine, aracılar yoluyla ya da elden ülkeye getirilen para dâhil kayıt dışı transferler eklenmemişti. Bu nedenle ailelere ulaşan toplam miktar, bankalarda kayda geçen para akışının üzerindedir.
Kurallar Eylül 2023'te yürürlüğe girdi
ILO'nun Myanmar'a ilişkin üç aylık bilgilendirme raporu, zorunlu havale şartının başlangıcını 1 Eylül 2023 olarak gösteriyor. Rapora göre göçmen işçilerin döviz cinsinden kazançlarının en az yüzde 25'ini eve göndermeleri gerekiyordu. Kurala uymayanlar, çalışma izinlerinin süresi dolduktan sonra yurt dışında çalışma konusunda üç yıl yasakla karşı karşıya kalıyordu.
Daha sonraki bazı açıklamalarda kuralların başlangıcı 2024 olarak veriliyor. Ancak ILO, hem transfer şartını hem de ayrı gelir vergisini 2023'te yürürlüğe girmiş olarak belgeliyor. Bu zaman çizelgesi, kimlik belgesine ilişkin son şartların birkaç yıldır uygulanan bir politikayla nasıl örtüştüğünü açıklamaya yardımcı oluyor.
- 1 Şubat 2021: Myanmar ordusu iktidarı ele geçirdi.
- 1 Eylül 2023: ILO'ya göre en az yüzde 25 transfer şartı yürürlüğe girdi.
- 23 Eylül 2023: 2023 Birlik Vergi Yasası'nda değişiklik yapıldı.
- 1 Ekim 2023: Yurt dışındaki Myanmar işçilerine yüzde 2 gelir vergisi uygulaması, döviz cinsinden ödenmek üzere yürürlüğe girdi.
- 8 Aralık 2023: Çalışma Bakanlığı, Tayland'daki işçiler için havale yönetimi sağlayan bir mobil uygulamayı duyurdu.
- 2025: Myanmar yetkililerine göre göçmen işçi havaleleri 5,6 milyar ABD dolarına ulaştı.
ILO, bilgilendirme raporunda zorunlu transfer ve vergilerin daha fazla kişiyi resmî prosedürler dışındaki göç yollarına itebileceği uyarısında bulundu. İşçiler zaten pahalı ve karmaşık işe alım süreçleriyle karşı karşıya. Bu durum, seyahat ve iş ayarlamalarını lisanslı sistemlerin dışında yapan aracılara talep yaratıyor.
Beş merkez yeni bir kontrol noktası oluşturuyor
Beş CI merkezi Samut Sakhon, Samut Prakan, Chiang Mai, Chon Buri ve Surat Thani'de bulunuyor. Bu merkezler, yeni kontrolleri Tayland'daki Myanmar işçileri için önemli olan çeşitli bölgelere taşıyor.
Sabit hesaba göre 8.000 baht üzerinden üç aylık ücret 24.000 baht ediyor. Bunun dörtte biri olan 6.000 baht, gerekli transfer tutarına karşılık geliyor; bu da ayda ortalama 2.000 baht demek. Savunucular, Tayland'daki işçilere ayda en az 2.500 baht göndermelerinin söylendiğini de aktarıyor. Bu nedenle uygulamada istenen miktar, sürece bağlı olarak değişebiliyor.
Rejimin çalışma bakanı Maung Myint, havaleleri "ulusal çıkar" meselesi olarak nitelendirdi ve işçilerin bunları ülkeye yapılmış "bir bağış" olarak görmeleri gerektiğini söyledi. Açıklamaları, yurt dışındaki kazançları ulusal bir mali kaynak olarak sunarken işçilerin kira, gıda ve yakınlarına destek için de bütçe ayırması gerekiyor.
İşverenler, işe alım kuruluşları ve büyükelçilikler uygulamanın parçası hâline gelebiliyor. Göçmen hakları savunucuları, işçilerin düzenli para transferi yapmayı taahhüt ettikleri anlaşmalardan, pasaport yenileme ve yurt dışında çalışma haklarıyla bağlantılı kontrollerden ve ödemeler durduğunda ailelerle iletişime geçilmesinden söz ediyor. CI şartı, işçilerin kurallara uyduklarını kanıtlamaları gereken yeni bir aşama ekliyor.
Başvuru masrafları aile bütçelerini zorluyor
CI başvurusu yaklaşık 3.600 baht tutuyor; ancak aracılar hizmet bedelleri dâhil genellikle 7.000 ila 15.000 baht alıyor. Yetkililerin varsaydığı aylık 8.000 baht ücretle karşılaştırıldığında bu aracılık ücretleri, bir aylık kazancın yüzde 87,5 ila yüzde 187,5'ine denk geliyor. Son şartlar kapsamında alınan kesin ücretler henüz açıklanmadı.
Bir işçi, işvereninin ayarladığı ücret kesintileri yoluyla bir aracıya yaklaşık 15.000 baht ödediğini anlattı. Bu taksitler, yakınlarına gönderebildiği para miktarını azalttı. Ek belgeler, aracılar için daha fazla iş ve başvuru sahipleri için daha yüksek ücret anlamına da gelebilir.
Bankacılık ağı dışında kalan aileler farklı bir zorlukla karşılaşıyor. Bir işçi parayı resmî bir kanaldan gönderebilse de uzak bir köydeki yakınları bu parayı almakta güçlük çekebilir. Kabul edilebilir bir transfer kanıtı edinmek, parayı kazanmakla ailenin eline ulaştırmak arasına giren bir başka göreve dönüşüyor.
Ekonomist ve görevden alınan sivil hükümetin eski planlama ve maliye bakan yardımcısı U Set Aung, düşük ücretle çalışan işçilerin kendi masraflarını karşılamakta zorlandığını söyledi. Ne kadar para göndereceklerine kendilerinin karar vermesi gerektiğini savundu.
"İşçilerin eve göndereceği miktara kendileri karar vermeli," dedi.
Kazançların değişken olduğu durumlarda şartı yerine getirmek özellikle zorlaşıyor. Düzenli işi olmayan bir işçi, belgelerini güncel tutmaya ve yasal çalışma imkânını kaybetmemeye çalışırken sabit bir transfer hesabıyla karşı karşıya kalabiliyor.
Döviz kuru neden ücretler kadar önemli?
Myanmar yetkilileri, resmî havale kurallarını transferleri düzenlemeye tabi bankacılık sistemine yönlendirmenin, kayıt dışı işlemleri azaltmanın ve döviz piyasasını istikrara kavuşturmanın bir yolu olarak sunuyor. Aileler açısından yabancı paranın kyata çevrildiği kur, gönderilen parayla ne kadar gıda, ilaç ya da kira masrafının karşılanabileceğini belirliyor.
Göçmen hakları savunucularına göre bankalar başlangıçta transferleri, resmî kanallar dışında geçerli olan kurların altında bir kurdan çevirdi. Aktardıklarına göre fiyatlandırma daha sonra piyasa seviyelerine yaklaştı ve işçilerin kayıpları azaldı. ILO, yetkilendirilmiş bankaların kurları piyasa koşullarına göre belirlemesine izin veren 5 Aralık 2023 tarihli bir duyuruyu da kayda geçirdi.
Eski bakan yardımcısı U Set Aung, elverişsiz kurun hanelere getirdiği maliyeti şöyle anlattı:
"Havaleler geçerli piyasa kurlarının altında bir kurdan çevrildiğinde işçiler ve aileleri ek mali kayıplara uğruyor," dedi.
Risk istihbaratı şirketi Verisk Maplecroft'un Asya baş analisti Dr Kaho Yu, aynı transferlerin finans sistemi açısından neden önemli olduğunu açıkladı.
"Hızla artan havale girişleri, yetkililerin döviz likiditesini ve dış dengeleri istikrara kavuşturma baskısıyla karşı karşıya olduğu bir dönemde Myanmar'ın sıkı denetim altındaki bankacılık sistemine can simidi oluyor," dedi.
Döviz likiditesi, ödemelerin vadesi geldiğinde kullanılabilir yabancı para bulunması anlamına geliyor. Yetkililer dövizin bankacılık sistemi içindeki hareketini düzenlerken ailelerin günlük harcamalar için genellikle kyata ihtiyacı oluyor. Bu fark, döviz bozdurma sürecini hem kamu maliyesi hem de hane bütçeleri açısından önemli kılıyor.
Kayıt dışı transferler köylere nasıl ulaşıyor?
Myanmar'ın hundi olarak bilinen kayıt dışı para transferi ağı başka bir seçenek sunuyor. Göçmenler yurt dışında güvendikleri bir aracıya ödeme yapıyor, o aracıyla bağlantılı bir başka kişi de Myanmar'daki yakınlarına ödeme ulaştırıyor. Para çoğu zaman aynı nakit fiziksel olarak sınırı geçmeden alıcıya ulaşıyor.
Tayland'da aracılar göçmenlerden baht toplayıp bunu Taylandlı ihracatçılara ödeme yapmak için kullanabiliyor. Myanmar'daki ithalatçılar da ülke içindeki aracılara kyat veriyor, bu aracılar da parayı ailelere dağıtıyor. Bu düzenleme, ailelere yapılan para transferlerini ticaret ödemeleriyle ilişkilendiriyor.
Hundi ücretlerinin genellikle yüzde 2 ila 2,5 arasında olduğu belirtiliyor. Aracılar, resmî referans kur olan ABD doları başına yaklaşık 2.100 kyattan çok daha fazla, kimi zaman bunun iki katı kyat da sunabiliyor. Elde edilecek gerçek tutar, aracıya ve transfer sırasında geçerli olan kura bağlı.
Myanmar'ın Bago bölgesinde devlete ait bir bankada çalışan eski bir görevli olan 31 yaşındaki Aung, köyündeki bir aracı üzerinden annesiyle kız kardeşine ayda 3.000 ila 5.000 baht gönderiyor. Bu tercihte kişisel güvenin belirleyici olduğunu anlattı.
Yalnızca köyümdeki aracıyı kullanıyorum. Döviz kuru daha iyi ve ordu parayı almıyor," dedi. "Aracım benim için bir ağabey gibi; ona yüzde 100 güveniyorum.
Myanmar'da hundi yasak ve kullanıcılar dolandırıcılık riskiyle de karşı karşıya. Bazı göçmenler, daha büyük miktarlar göndermeden önce tanımadıkları aracıları küçük transferlerle deniyor. Tayland bankaları ile KBZPay ve AYA Pay gibi Myanmar ödeme platformları arasındaki iş birlikleri dâhil resmî hizmetler de başka bir seçenek sunuyor; ancak Tayland'da banka hesabı açmak, bazı göçmenlerin sahip olmadığı belgeleri gerektiriyor.
Tayland politikanın merkezinde
Resmî Tayland verilerine göre Kasım 2025 itibarıyla ülkede yaklaşık 3 milyon Myanmar işçisi bulunuyordu. Uluslararası Göç Örgütü, aynı yılın Eylül ayı itibarıyla Tayland'da yaşayan Myanmar vatandaşlarının sayısının 4,6 milyona ulaşabileceğini tahmin etti. İlk rakam işçileri, ikincisiyse daha geniş anlamda Myanmar'dan gelen sakinleri kapsıyor.
Tayland'daki Myanmar nüfusunun büyüklüğü, belgelendirme kurallarını özellikle önemli kılıyor. CI, göçmenlerin yasal olarak iş bulmasına yardımcı olabiliyor. Resmî finansal hizmetlerden yararlanmak içinse pasaport ya da banka hesabı gerekebiliyor. Her şartın yerine getirilmesi, önce başka bir belgenin alınmasına bağlı olabiliyor.
Taylandlı yetkililer de işçileri kayıtlı istihdama dâhil etmek ve para transferlerini izlemekle ilgileniyor. Stratejik Politika Enstitüsü İcra Direktörü Pana Janviroj, göçmenlere yönelik sağlık, eğitim ve diğer hizmetlerin maliyetlerine dikkat çekerek yasal çalışanlar için işverenlerin sosyal yardım fonlarına katkıda bulunmasını önerdi. Ayrıca kayıt dışı transfer kullananların sömürüyle karşılaşabileceği uyarısında bulundu.
Ancak ordudan kaçan bazı kişiler için Myanmar yetkililerine kayıt yaptırmak, hem kendilerinin hem de yakınlarının güvenliği konusunda kaygı yaratıyor. Bu kaygılar, ücret kazanma, yasal statüyü koruma ve eve para gönderme zorunluluklarıyla birlikte varlığını sürdürüyor.
İşçiler kazançları ve hareket özgürlükleri konusunda baskıyla karşı karşıya
Tayland'daki bir deniz ürünleri işleme fabrikasında çalışan 29 yaşındaki Myo Ko Oo, hastalık ve fazla mesainin azalmasının zorunlu ödemeleri nasıl güçleştirdiğini anlattı.
Özellikle hastalık izni almak zorunda kaldığımızda ya da fazla mesai yapamadığımızda geçinmekte zorlanıyoruz," dedi. "Zor kazanılmış paramızı özgürce kendimiz yönetebilmemiz harika olurdu.
Uluslararası Af Örgütü'nün Myanmar araştırmacısı Joe Freeman, pasaport erişimini idari şartlara bağlamanın temel hakları etkileyebileceğini söyledi. Politikanın gözden geçirilmesi ya da kaldırılması çağrısında bulundu.
"Bir devletin, genel geçer ulusal çıkar kaygılarını ya da idari tedbirleri gerekçe göstererek pasaport vermeyi veya geçerlilik süresini uzatmayı reddetmesi, kişinin hareket özgürlüğü ve geçimini sağlama hakkının ihlali anlamına gelebilir," dedi.
Myanmar'da kayda geçen havalelerin artması ülkeye döviz getirirken, CI için getirilen son şartlar bu akışın güvence altına alınması sorumluluğunun daha büyük bölümünü göçmenlere yüklüyor. Aileleri gelen paraya bağımlı. İşçiler artık yurt dışında çalışmayı sürdürmek için gerekli belgeleri korumanın bir parçası olarak parayı nasıl gönderdiklerini de açıklamak zorunda.
Öne Çıkanlar
- Myanmar yetkilileri, göçmen işçi havalelerini 2025'te 5,6 milyar ABD doları, yani yurt dışından gelen döviz girişlerinin yaklaşık yüzde 38'i olarak açıkladı.
- Tayland'daki yeni CI şartları, resmî kanallardan 6.000 baht transfer yapıldığının ve yüzde 2 gelir vergisinin ödendiğinin kanıtlanmasını gerektiriyor.
- ILO, zorunlu yüzde 25 havale kuralının başlangıcını Eylül 2023'e, gelir vergisininkini Ekim 2023'e dayandırıyor.
- Samut Sakhon, Samut Prakan, Chiang Mai, Chon Buri ve Surat Thani'de beş CI merkezi bulunuyor.
- Aracı ücretleri, belge şartları ve bankalara erişim, ailelere ulaşan desteği azaltabiliyor ya da geciktirebiliyor.
- Kayıt dışı hundi transferleri avantajlı kurları ve geniş erişimiyle tercih edilmeyi sürdürüyor, ancak hukuki ve dolandırıcılık riskleri taşıyor.






