Yurt Dışından Gelen Kazançlar Kritik Bir Döviz Kaynağına Dönüşüyor
Myanmar, askeri yönetimin göçmenleri kazançlarının dörtte birini rejimin denetimindeki bankalar aracılığıyla göndermeye zorlayan kuralları sıkılaştırdığı 2025 yılında, işçi havalelerinden 5,6 milyar ABD doları (7,1 milyar Singapur doları) aldı. Bu tutar, ülkeye giren toplam dövizin yaklaşık yüzde 38’ine karşılık geliyor. Maliye Bakanlığı verilerine göre havaleler, Şubat 2021’deki askeri darbeden sonraki yıl olan 2022’deki 670 milyon ABD dolarlık seviyeden yükseldi.
İçindekiler
- Yurt Dışından Gelen Kazançlar Kritik Bir Döviz Kaynağına Dönüşüyor
- Yetkililer Neden Resmî Transfer İstiyor?
- Uyumu Askeri Komite Denetliyor
- Vergiler İşçilerin Yükünü Artırıyor
- Bankacılık Bağlantıları ve Döviz Kurları Maliyeti Belirliyor
- Kurallar Sıkılaşırken Zorunlu Askerlik İnsanları Ülke Dışına İtiyor
- Tayland’ın Belgelendirme Kuralları Göçmenlerin Endişelerini Artırıyor
- Havaleler Artarken Ekonomi Zayıflıyor
- Yaptırımlar ve Bölgesel Çıkarlar Mali Baskıyı Şekillendiriyor
- Bilinmesi Gerekenler
2025 toplamı, 2022’deki rakamın yaklaşık 8,4 katıydı. Bu artışın arkasında, pasaportlarını yenileme, seyahat etme ve yurt dışında yasal olarak çalışmayı sürdürme imkânları zorunlu transferleri yapıp yapmamalarına bağlı olabilen işçiler var. Uluslararası yaptırımlar ve iç çatışmalar askeri hükümetin mali kaynaklarını kısıtlarken, işçilerin kazançları ülkenin en büyük döviz kaynağı hâline geldi.
Cuntanın kendisine verdiği adla Devlet İdare Konseyi, zorunlu havale kurallarını 2024’te yürürlüğe koydu. Göçmenlerin gelirlerinin yüzde 25’ini resmî bankacılık kanallarından göndermesi gerekiyor. Böylece para ailelere destek için gönderiliyor olsa bile yetkililer dövize erişebiliyor.
Maliye Bakanlığı verileri, 2025’te doğrudan yabancı yatırımın yalnızca 83 milyon ABD doları olduğunu, enflasyonun ise yüzde 30 civarında seyrettiğini de gösteriyor. Havaleler, bu yatırım tutarının yaklaşık 67 katıydı. Bu durum, Myanmar’ın artık ülke dışında çalışan kişilerin kazandığı paralara ne ölçüde bağımlı olduğunu ortaya koyuyor.
Risk istihbarat şirketi Verisk Maplecroft’un Asya baş analisti Dr. Kaho Yu, bu para girişlerinin döviz likiditesini istikrara kavuşturma konusunda ciddi baskı altındaki, sıkı denetlenen bankacılık sistemine kritik destek sağladığını söyledi. Basitçe ifade etmek gerekirse bankaların, yurt dışından yapılan alışverişler dâhil ödeme taleplerini karşılayabilmek için kullanılabilir dövize ihtiyacı var.
Yetkililer Neden Resmî Transfer İstiyor?
Myanmarlı yetkililer, kuralları parayı denetlenen bankalara yönlendirmenin ve kayıt dışı transferleri sınırlamanın bir yolu olarak tanımlıyor. Resmî hesapların merkez bankasının döviz kurlarını yönetmesine ve temel ithalat için rezerv tutmasına yardımcı olduğunu savunuyorlar.
Mart 2024’te döviz rezervleri yaklaşık 8,5 milyar ABD doları düzeyindeydi. Yaklaşık 54 milyon nüfuslu bir ülke için bu, sınırlı bir güvence. Rezervler, yurt dışındaki tedarikçilere ödeme yapılmasına ve mali baskı sırasında yerel para biriminin desteklenmesine yardımcı olabilecek döviz cinsinden fonlardır.
Merkez bankası darbeden bu yana 30 trilyon kyattan fazla para bastı. Bu, 2020 seviyelerinin on katı. Para arzındaki bu genişleme, para biriminin değerinin yüzde 80 düşmesiyle birlikte kontrolden çıkan enflasyonu körükledi. Fiyatların yükselmesi temel ihtiyaçları karşılamayı zorlaştırırken kyatın zayıflaması, dövizle fiyatlandırılan malları daha pahalı hâle getiriyor.
Zorunlu havaleler, bu koşulların baskı altına aldığı mali sisteme döviz getiriyor. İşçiler ve aileleri, hane giderlerini karşılamak için bu transferlere bağımlı olmaya devam ederken yetkililer, zorunlu payın geçmesi gereken bankacılık kanallarını denetliyor.
Uyumu Askeri Komite Denetliyor
30 Ağustos 2024’te kurulan 13 üyeli bir komite, kuralların uygulanmasını denetliyor. Savunma Bakanlığından Tuğgeneral Win Myint Khaing’in başkanlık ettiği komitede askeri istihbarat, Askerî Güvenlik İşleri Başsavcılığı, polisin Özel Şubesi ile maliye, dışişleri, göç ve çalışma bakanlıklarından yetkililer yer alıyor.
Komite doğrudan Döviz Denetleme Komitesine rapor veriyor. Bu kurul, döviz kurunun istikrara kavuşturulmasını yönetiyor ve yakıt, ilaç, gübre ve inşaat malzemeleri gibi temel ithalatlar için dövizle yapılacak harcamalara izin veriyor.
Resmî Mutabakat Zaptı düzenlemeleri kapsamında yurt dışına giden göçmenler, yola çıkmadan önce rejimin denetlediği bankalarda ortak hesap açmak zorunda. Bu düzenlemeler, yurt dışındaki istihdamı yöneten hükümetler arası anlaşmalara dayanıyor. İşçiler daha sonra kazançlarının yüzde 25’ini her ay ya da üç ayda bir aktarmak zorunda.
İstihdam ajanslarına yerleştirdikleri göçmenleri takip etmeleri için baskı yapılıyor; varış ülkelerindeki rejim temsilcileri de havale akışlarını izliyor. Ajanslar ayrıca işçiler yurt dışında ilk maaşlarını almadan önce düzenli para göndermeyi taahhüt ettikleri anlaşmaları imzalamalarını sık sık şart koşuyor.
Kurallara uymayan işçilerin pasaportlarını yenilemeleri kısıtlanabiliyor. Süresi dolmuş bir pasaport, göçmeni yurt dışında yasal statüden yoksun bırakabilir; Myanmar’a döndükten sonra getirilen kısıtlamalar ise yeniden yurt dışına çıkmasını engelleyebilir. Savunuculuk grupları, ödemeler aksadığında ülke içindeki ailelerle de iletişime geçilebildiğini ve baskının yakınlara kadar uzandığını söylüyor.
Yaklaşık 5 milyon Myanmar göçmeninin yasal belgelerle ya da belgesiz çalıştığı Tayland’da, cuntanın Çalışma Bakanlığı kuralları Ağustos 2024’te uygulamaya koymaya başladı. Laos’taki yetkililerden de işçileri resmî para transferi kanallarına yönlendirmeleri istendi.
Vergiler İşçilerin Yükünü Artırıyor
Tayland’daki Myanmar göçmenleri, ayda en az 2.500 baht göndermelerinin istendiğini söylüyor. Bu tutar bazı işçilerin gerçek ücretlerinin yüzde 25’ini aşıyor. Birçoğu asgari ücretle ya da biraz üzerinde kazanıyor; zorunlu transfer ve vergilerin ardından harcayabilecekleri çok az para kalıyor.
Ailelerini geçindiren işçiler, çalışma saatleri ve gelirlerindeki değişiklikleri de karşılamak zorunda. Hastalık nedeniyle çalışamadıklarında ya da fazla mesai ortadan kalktığında sabit bir aylık ödeme talebini karşılamak daha da zorlaşıyor.
Myanmar’ın 2023 Ekim’inde vergi yasalarını değiştirerek, yurt dışında kazanılan gelirlere 2012’de getirilen muafiyeti kaldırmasıyla mali yük arttı. Yurt dışından elde edilen kazançlar yüzde 2 sabit vergiye ya da yüzde 10 ile yüzde 25 arasında değişen kademeli vergi oranlarına tabi oldu.
Ev sahibi ülkelerinde gelir vergisi ödeyen işçiler böylece iki ülkede birden vergilendiriliyor. Fabrikalarda, deniz ürünleri işleme tesislerinde ve inşaatlarda düşük ücretlerle çalışan göçmenler için bu talepler kira, gıda ve yakınlarına destek giderleriyle yarışıyor.
Tayland’da çalışan 31 yaşındaki fabrika işçisi Aung Thein Kyaw, bir işçi hakları kuruluşuna darbenin ardından yaşanan kaos ve siyasetten kaçmak için Myanmar’dan ayrıldığını söyledi. Zorunlu transferlerin, geride bıraktığı yetkililere bağını nasıl sürdürdüğünü anlattı.
Ne yazık ki döviz elde etmelerine yarayabilecek çılgın kurallara hâlâ bağlıyız. Para göndermekten başka seçeneğimiz yok.
Tayland’da deniz ürünleri işleme işçisi olan 29 yaşındaki Myo Ko Oo, hastalık ya da fazla mesai yapamama nedeniyle ücreti düştüğünde mali talepleri karşılamanın zorluğundan söz etti.
Özellikle hastalık izni almak zorunda kaldığımızda ya da fazla mesai yapamadığımızda geçinmekte zorlanıyoruz. Kazandığımız parayı özgürce kendimiz yönetebilsek çok iyi olurdu.
Bankacılık Bağlantıları ve Döviz Kurları Maliyeti Belirliyor
Myanmar’da banka işleten bazı özel şirketler topluluğunun Tatmadaw, yani ülkenin silahlı kuvvetleriyle güçlü bağları var. Bu nedenle zorunlu transferler, belgelenmiş askeri bağlantılara sahip kurumların da bulunduğu bankacılık sistemine göçmenlerin kazançlarını yönlendiriyor.
Birleşmiş Milletler araştırmacıları 2019’da, bu şirketler topluluğundan ikisi hakkında Rohingyalara karşı işlenen insanlığa karşı suçlara önemli ve doğrudan katkıları nedeniyle cezai soruşturma açılması çağrısında bulundu. Hükümet iddiaları reddetti. Aynı araştırma heyeti, özel finans kuruluşlarının havacılık yakıtı ve askeri teçhizat alımlarını mümkün kıldığını tespit etti.
Döviz dönüşümü göçmenler için bir başka maliyet oluşturuyor. Kazançların yüzde 25’ini gönderme zorunluluğu ilk yürürlüğe girdiğinde bankaların dolarları piyasadaki kurun altında bir orandan bozdurduğu ve bunun ailelerin eline geçen kyat miktarını azalttığı bildirildi.
Hak savunucuları, döviz dönüşüm oranlarının o tarihten bu yana piyasa fiyatlarına yaklaştığını söylüyor. Bu durum, işçilerin doğrudan kur kaybını azaltırken bankalara giren dövizin denetimini yetkililerin elinde bırakıyor.
Merkez bankasının döviz kuru dolar başına yaklaşık 3.600 kyat düzeyinde kalırken kayıt dışı piyasalarda kur yaklaşık 4.200 kyat. Bu oranlarla kayıt dışı piyasada bir dolar 600 kyat daha fazla getiriyor. Aradaki fark, resmî bankacılık kanallarının dışında para transfer etmek için kullanılan ve yasaklı olan hundi ağlarının neden tercih edildiğini açıklamaya yardımcı oluyor.
Uluslararası Çalışma Örgütü, cezalandırıcı havale politikalarının işçileri kayıt dışı transferlere yönelterek yetkililerin parayı denetlenen bankalara çekme hedefini sekteye uğratabileceği uyarısında bulundu. Hak grupları ve örgüt ayrıca havalelerin pasaport geçerliliğine bağlanmasının seyahat özgürlüğünü ihlal edebileceği uyarısını yaptı.
Kurallar Sıkılaşırken Zorunlu Askerlik İnsanları Ülke Dışına İtiyor
Myanmar’ın göç krizi, cuntanın 2010 tarihli Halkın Askerlik Hizmeti Yasası’nı uygulamaya başladığı Şubat 2024’te derinleşti. Yasa, 18-35 yaş arası erkekleri ve 18-27 yaş arası kadınları iki yıl süren askerlik hizmetine çağırıyor.
Duyuru, Tayland, Malezya ve diğer komşu ülkelere yasal ya da düzensiz yollarla gitmeye çalışan gençlerin toplu biçimde ülkeyi terk etmesine yol açtı. Pasaport daireleri başvurulara yetişemez hâle geldi, randevular aylar öncesinden doldu ve başvuruları hızlandırmak için çalışan fırsatçı aracılar fiyatları yükseltti.
Rejim, zorunlu askerlik çağındaki erkeklerin hizmetten kaçmak için ülkeyi terk etmesini önlemek amacıyla, Mayıs 2024’ten itibaren yurt dışında çalışmak isteyen erkek vatandaşlara verilen izinleri askıya aldı. Böylece askere alınmaktan kaçmaya çalışanlar, yola çıkmadan önce kısıtlamalarla, yurt dışında iş bulmaları hâlinde ise mali taleplerle karşılaştı.
Başlıca politika değişiklikleri şu sırayla gerçekleşti:
- Şubat 2021: Ordu iktidarı ele geçirdi.
- Ekim 2023: Vergi değişiklikleri, yurt dışından elde edilen kazançlara ilişkin 2012 muafiyetini kaldırdı.
- Şubat 2024: Cunta, 2010 tarihli Halkın Askerlik Hizmeti Yasası’nı uygulamaya başladı.
- Mayıs 2024: Yetkililer erkek vatandaşların yurt dışında çalışma izinlerini askıya aldı.
- Ağustos 2024: Cuntanın Çalışma Bakanlığı, Tayland’da zorunlu havale kurallarını uygulamaya başladı.
- 30 Ağustos 2024: Yetkililer, askeri yönetimindeki havale denetleme komitesini kurdu.
- 2025: Tayland’daki bir işçi belgelendirme kuralı, çalışma izinleri için Myanmar hükümetinin onayını şart koştu.
Tayland’ın Belgelendirme Kuralları Göçmenlerin Endişelerini Artırıyor
Tayland’ın 2025’te getirdiği belgelendirme şartı, çalışma izinlerinin onaylanmasında Myanmar hükümetine rol veriyor. Uygulamada cuntayı Bangkok’ta temsil eden büyükelçilik, göçmenlerin yasal olarak çalışmayı sürdürüp sürdüremeyeceği konusunda veto yetkisi kazanıyor.
Göçmenlere Yardım Programı Direktörü Brahm Press, birçok göçmenin Myanmar yetkililerinin misillemesinden korktuğu için kayıt yaptırmaktan kaçındığını söyledi. Bu endişeler özellikle Sivil İtaatsizlik Hareketi ya da Halk Savunma Güçleri ile bağlantılı kişiler ve zorunlu askerlikten kaçanlar arasında belirgindi.
Press, bazı işçilerin neden kayıt sisteminin dışında kalmayı seçtiğini şöyle açıkladı:
Sistemin dışında kalmayı seçenlerin çoğu, Myanmar hükümetinin kendilerine ya da ailelerine yönelik misillemelerinden korktukları için bunu yapıyor. Özellikle zorunlu askerlikten kaçanlar ile Halk Savunma Güçleri ya da Sivil İtaatsizlik Hareketi’ne katılmış olanlar.
Mae Sot gibi batı bölgelerinde, darbeden bu yana 21 binden fazla siyasi tutukluyu gözaltına alan rejimin kimliklerini öğrenmesini önlemek isteyen binlerce işçinin kayıt tarihlerini kaçırması bekleniyordu.
Belgesiz kalmanın ciddi sonuçları var. İşçiler sosyal güvenlik, sağlık hizmetleri, bankacılık hizmetleri ve Tayland içinde serbest dolaşım imkânlarını kaybediyor. Press, insanları belgesiz bırakmanın ve sağlık hizmetleri gibi hizmetlere erişimlerini sınırlamanın sıtma, tüberküloz ve bulaşıcı hastalıklarda artışa katkıda bulunabileceği uyarısını yaptı.
Sürgündeki paralel Myanmar Ulusal Birlik Hükümeti, Tayland’a cuntanın yurt dışında çalışan işçiler üzerindeki artan denetimine son verme çağrısında bulundu. Göçmenler, Myanmar yetkililerinin erişimine açık bir sisteme girmekle ev sahibi ülkelerinde hizmetlerden ve yasal korumadan yoksun kalmak arasında zor bir seçimle karşı karşıya.
Havaleler Artarken Ekonomi Zayıflıyor
Dünya Bankası, 2024-25 mali yılında havalelerin yüzde 46 artarak 2,1 milyar ABD dolarına ulaştığını ve ticaret ile yatırımlar çökerken bunun Myanmar’ın cari işlemler hesabını fazlaya taşıdığını bildirdi. Maliye Bakanlığının 5,6 milyar ABD dolarlık rakamı 2025 yılını kapsıyor; Dünya Bankasının açıkladığı rakam ise 2024-25 mali yılına ait.
Cari işlemler hesabı, bir ülkenin mal ve hizmet ticaretinin yanı sıra sınırlarından geçen gelir ve transferleri kaydeder. İşletmelerin ve yatırımların zorlandığı bir dönemde bile havaleler ülkeye para getirerek hesabın fazlaya geçmesini sağlayabilir.
Myanmar’ın verileri bu gerilimi ortaya koyuyor. Yurt dışından elde edilen kazançlar döviz sağlarken, insanları ülke dışına iten ekonomik çöküş ve zorunlu askerlik korkusu işçileri yerel ekonomiden de uzaklaştırıyor.
Verisk Maplecroft’tan Yu, bunun sonucunda ortaya çıkan iş gücü açığının Myanmar’ın yatırımcılar açısından cazibesini daha da azaltabileceği uyarısında bulundu. Havaleler yoluyla bankacılık sistemini destekleyen bu dış göç, aynı zamanda ülkedeki işletmelerin erişebileceği iş gücünü de tehdit ediyor.
Haneler açısından da faydalarla maliyetler birbirine sıkı biçimde bağlı. Yurt dışında çalışan bir yakın temel gelir sağlayabilirken zorunlu transfer kanalları, vergiler ve döviz kurları işçinin bu geliri nasıl yöneteceği üzerindeki kontrolünü azaltıyor.
Yaptırımlar ve Bölgesel Çıkarlar Mali Baskıyı Şekillendiriyor
Çin, Myanmar’ın uluslararası yalnızlığından yararlanarak Arakan Eyaleti’ndeki stratejik öneme sahip Kyaukpyu limanı da dâhil Kuşak ve Yol Girişimi projelerini ilerletti. Pekin ayrıca silah sağlıyor ve Birleşmiş Milletler’de diplomatik koruma sunuyor.
Washington, 2023’te Myanmar Dış Ticaret Bankasını hedef alan önlemler dâhil, belirli kişi ve kurumlara yönelik yaptırımlar uyguladı. Rejim, finansal düzenlemelerini kısıtlamalara göre uyarlayarak işlemlerini Myanmar Ekonomi Bankasına kaydırdı.
Lowy Enstitüsü analistleri, ABD’nin Myanmar Merkez Bankasını yaptırım listesine almak ve dondurulmuş varlıkları paralel Ulusal Birlik Hükümetine yönlendirmek dâhil, henüz tam anlamıyla kullanmadığı ekonomik araçları bulunduğunu savunuyor.
New York Federal Rezerv Bankası, Myanmar Merkez Bankasına ait 1 milyar ABD dolarından fazla dondurulmuş varlığı tutuyor. Bazı uzmanlar bu fonların getirisinin, Ukrayna’yı desteklemek amacıyla Rus varlıklarında izlenen yönteme benzer biçimde Ulusal Birlik Hükümetine aktarılmasını önerdi. Bu önlemler henüz öneri aşamasında; uygulama tarihi açıklanmadı.
Göçmenler açısından yakın vadeli baskılar, zorunlu transferler, vergi talepleri ve yurt dışında çalışmayı sürdürebilmek için gereken belgeler olmaya devam ediyor. Kazançları ailelerini desteklerken yaptırımlar, enflasyon ve yatırımlardaki düşüşle karşı karşıya olan askeri denetimindeki mali sisteme de döviz sağlıyor.
Bilinmesi Gerekenler
- Maliye Bakanlığı verilerine göre havaleler 2025’te 5,6 milyar ABD dolarına, yani ülkeye giren dövizin yaklaşık yüzde 38’ine ve 2022 toplamının yaklaşık 8,4 katına ulaştı.
- 2024’te getirilen kurallar, göçmenlerin kazançlarının yüzde 25’ini resmî bankalar aracılığıyla göndermesini şart koşuyor; kurallara uyulması pasaport ve seyahat kısıtlamalarıyla sağlanıyor.
- Tuğgeneral Win Myint Khaing başkanlığındaki 13 üyeli komite, kurumların ve yurt dışındaki temsilcilerin desteğiyle uygulamayı denetliyor.
- Ekim 2023’te yurt dışından elde edilen gelir muafiyetinin kaldırılması, işçileri ev sahibi ülke vergilerine ek olarak yüzde 2 sabit ya da yüzde 10-25 aralığında kademeli vergiye tabi tuttu.
- Zorunlu askerlik ve ekonomik sıkıntılar göçü artırırken Myanmar içinde iş gücü açığına da yol açıyor.
- Tayland’ın 2025’te getirdiği belgelendirme kuralı, çalışma izinleri üzerinde Myanmar yetkililerine söz hakkı vererek zorunlu askerlikten ya da siyasi misillemeden kaçan göçmenlerin endişelerini artırıyor.
- Dünya Bankası, 2024-25 mali yılında havaleleri yüzde 46 artışla 2,1 milyar ABD doları olarak kaydetti. Bu artış, ticaret ve yatırımlar çökerken cari işlemler hesabının fazlaya geçmesine yardımcı oldu.






