Daha güçlü geçen yıl, sert yavaşlamayla sona erdi
Pakistan ekonomisi, tarımdaki daha güçlü performansın sanayi ve hizmetlere ilişkin daha düşük tahminleri dengelemesiyle 30 Haziran 2026'da sona eren mali yılda yüzde 3,65 büyüdü. Yıllık oran, önceki yüzde 3,70'lik tahminin bir miktar altında kaldı. Sanayi faaliyetlerinin yüzde 4,70 daralmasıyla büyüme son çeyrekte yüzde 2'ye yavaşladı.
İçindekiler
- Daha güçlü geçen yıl, sert yavaşlamayla sona erdi
- Ekonominin 450,4 milyar dolarlık değeri ne anlama geliyor?
- Yıl içinde büyüme nasıl değişti?
- Kamu hizmetleri sanayiyi neden bu kadar olumsuz etkiledi?
- Buğday, mısır ve diğer ürünler tarımı destekledi
- İmalatta farklı seyir, inşaatta toparlanma
- Dijital hizmetler güçlenirken ticaret yavaşladı
- Komite önceki yılları da neden revize etti?
- FY2027 tahminlerinde büyüme beklentisi, enerji riski
- Öne Çıkan Noktalar
Pakistan İstatistik Bürosu, verileri Ulusal Hesaplar Komitesi'nin 19 Ekim 2026'da düzenlenen 118. toplantısının ardından yayımladı. Komitenin ekim ayı toplantı açıklamasında ekonominin değerinin 450,4 milyar dolar, kişi başına yıllık gelirin ise 1.896 dolar olduğu belirtildi.
Yıllık revizyon sınırlı kaldı: 0,05 yüzde puanlık düşüş. Yıl içindeki değişim ise çok daha belirgindi: Büyüme üçüncü çeyrekte yüzde 4,42'ye ulaşırken dördüncü çeyrekte yüzde 2'ye geriledi. Tarım ve hizmetler bu son dönemde büyümeyi sürdürürken elektrik, gaz ve su arzındaki sert düşüş sanayiyi daralmaya itti.
Pakistan, büyüme tahmini yüzde 3,18'den yüzde 3,11'e düşürülen FY2025'e kıyasla daha hızlı büyüdü. Güncellenen veriler, yıl genelinde ivme kazanan ancak FY2027'ye, yılın orta çeyreklerinin düşündürdüğünden daha zayıf bir ivmeyle giren bir ekonomiye işaret ediyor.
Ekonominin 450,4 milyar dolarlık değeri ne anlama geliyor?
Ulusal Hesaplar Komitesi, yıllık ekonomik üretimi önceki mali yıldaki 114,9 trilyon rupiye kıyasla 126,4 trilyon rupi olarak hesapladı. Dolar cinsinden karşılıkları 450,4 milyar ve 408,7 milyar dolardı. Bu, 41,7 milyar dolarlık, yaklaşık yüzde 10,2'lik bir artışa denk geliyor.
Ekonominin büyüklüğüne ilişkin bu rakamlar, cari fiyatlarla üretimi ölçüyor. Yüzde 3,65'lik GSYH büyüme oranı ise fiyat değişimleri hesaba katıldıktan sonraki artışı gösteriyor. GSYH, yani gayrisafi yurt içi hasıla, mal üretimi ve hizmet sunumuyla yaratılan değerin toplamıdır. Fiyatlar ve döviz kurları da ekonominin rupi ya da dolar cinsinden ne kadar büyük göründüğünü etkiler.
Ekonominin dolar cinsinden revize edilen değeri, 452,1 milyar dolarlık geçici tahminin 1,7 milyar dolar altında kaldı. Kişi başına yıllık gelir de 5 dolar düşürülerek 1.901 dolardan 1.896 dolara, yani 531.897 rupiye indirildi.
Kişi başına gelir, ulusal gelir toplamının nüfusa bölünmesiyle elde edilen ortalamayı ifade eder. Gerçek kazançlar haneler, meslekler ve bölgeler arasında büyük farklılıklar gösterir. Aileler açısından gelirin günlük hayattaki karşılığı; gıda, ulaşım, elektrik ve diğer temel ihtiyaçlar için ödedikleri fiyatlara da bağlıdır.
Yıl içinde büyüme nasıl değişti?
Komite, daha önce yayımlanmış üç çeyreğe ait büyüme tahminlerinin tamamını revize etti. İlk çeyrek tahminini hafifçe düşürürken ikinci ve üçüncü çeyrek tahminlerini yükseltti; en büyük artış üçüncü çeyrekte yapıldı.
Mali yıl ve sonrasındaki revizyonlar şöyle sıralandı:
- Temmuz-Eylül 2025: İlk çeyrek büyümesi yüzde 3,92'den yüzde 3,89'a revize edildi.
- Ekim-Aralık 2025: İkinci çeyrek büyümesi yüzde 4,05'ten yüzde 4,31'e yükseltildi.
- Ocak-Mart 2026: Üçüncü çeyrek büyümesi yüzde 3,99'dan yüzde 4,42'ye yükseltildi.
- Nisan-Haziran 2026: Dördüncü çeyrek büyümesi yüzde 2 oldu. Bir yıl önce aynı dönemde bu oran yüzde 6,07'ydi.
- 19 Ekim 2026: Komite, dördüncü çeyrek tahminini onaylayarak yıllık hesapları güncelledi.
Topline Research, son çeyreği altı çeyreğin en zayıf dönemi olarak nitelendirdi. Yüzde 2'lik büyüme, önceki üç çeyrekte kaydedilen ortalama yüzde 4,21'lik oranın yarısından azdı.
Sektör verileri, ivmenin hangi alanlarda zayıfladığını gösteriyor. Sanayi büyümesi ilk çeyrekte yüzde 7,76, ikinci çeyrekte yüzde 6,62 ve üçüncü çeyrekte yüzde 4,87 oldu; ardından negatife döndü. Tarım ilk üç çeyrekte sırasıyla yüzde 3,18, yüzde 3,34 ve yüzde 3,79 büyürken hizmetlerde oranlar yüzde 3,04, yüzde 4 ve yüzde 4,54 oldu.
Kamu hizmetleri sanayiyi neden bu kadar olumsuz etkiledi?
Elektrik, gaz ve su arzı dördüncü çeyrekte yüzde 33,19 daralarak toplam sanayi faaliyetlerinin yüzde 4,70 gerilemesine katkıda bulundu. Bir yıl önce aynı çeyrekte sanayi yüzde 20 büyümüş, kamu hizmetleri ise alışılmadık derecede yüksek yüzde 123,03 artış kaydetmişti.
Pakistan İstatistik Bürosu, kamu hizmetlerindeki düşüşü sübvansiyonların azalmasına, yüksek bir deflatöre ve baz etkisine bağladı. Deflatör, üretim değerlerinden fiyat değişimlerini arındırmak için kullanılan bir ölçüdür. Baz etkisi, karşılaştırma dönemindeki olağan dışı yüksek ya da düşük bir rakamın sonraki yılın büyüme oranını olduğundan çok zayıf ya da güçlü gösterebilmesini ifade eder.
Topline Research de olağan dışı yüksek karşılaştırma rakamını, önceki yılın hesaplamalarında güneş enerjisi verilerine ilişkin yapılan düzeltmelerle ilişkilendirdi. Bu açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde, kamu hizmetlerindeki sonucun hem faaliyetlerdeki değişimi hem de üretimin olağan dışı bir önceki döneme göre nasıl ölçüldüğünü yansıttığı görülüyor.
Diğer sanayi faaliyetleri son çeyrekte büyümeyi sürdürdü. Madencilik ve taş ocakçılığı yüzde 8,90, toplam imalat yaklaşık yüzde 3, küçük ölçekli üreticilerin imalatı ise yüzde 9,5 büyüdü. Büyük ölçekli imalat yalnızca yüzde 0,41 artarak büyük fabrikalardaki ivmenin genel imalat toplamına kıyasla çok daha zayıf kaldığını gösterdi.
Aynı çeyrekte tarım yüzde 3,71, hizmetler yüzde 3,62 büyüdü. Bu sektörlerdeki artış, sanayideki daralmaya rağmen GSYH'nin büyümesini sağladı. Mali yılın tamamında elektrik, gaz ve su arzı yüzde 10,24 daraldı. Dolayısıyla kamu hizmetleri yalnızca son üç aya özgü bir sorun değil, yıl boyunca süren bir zayıflık kaynağı oldu.
Buğday, mısır ve diğer ürünler tarımı destekledi
Üç ana sektör içinde en büyük yukarı yönlü revizyon tarımda yapıldı. Buğday, mısır ve çeşitli diğer ürünlerdeki daha iyi sonuçlar sayesinde yıllık büyüme tahmini yüzde 2,89'dan yüzde 3,50'ye yükseltildi.
Önemli ürünler olarak sınıflandırılan gruptaki büyüme yüzde 0,65'ten yüzde 1,59'a çıktı. Diğer ürünler, önceki yüzde 2,43'lük tahmine kıyasla yüzde 4,28 büyüdü. Üretim artışları domateste yüzde 44, bakliyatta yüzde 6,3, yağlı tohumlarda yüzde 5,4, yeşil yem bitkilerinde yüzde 2,4 ve meyvede yüzde 1,3 oldu.
Bu rakamlar, tarım ekonomisindeki ağırlıkları farklı olan çeşitli ürünleri kapsıyor. Sıralanan ürünler arasında en yüksek oransal artış domateste görülürken tarımın genel sonucu başlıca ürünlerin yanı sıra hayvancılık, ormancılık ve balıkçılığı da yansıtıyor.
Komitenin artan yem girdilerine bağladığı hayvancılık büyümesi, yüzde 3,75'ten yüzde 3,71'e hafifçe geriledi. Tarımsal katma değer, hayvan yemi gibi girdiler hesaba katıldıktan sonra yaratılan değeri ölçtüğü için bu maliyetlerdeki değişiklikler sonucu etkileyebilir. Ormancılık yüzde 10,80, balıkçılık ise yüzde 1,39 büyüdü.
FY2025 ile karşılaştırıldığında fark kayda değer. Önceki yılın tarım büyüme tahmini, esas olarak ormancılık revizyonu nedeniyle yüzde 1,53'ten yüzde 1,32'ye düşürüldü. Böylece FY2026'daki yüzde 3,50'lik büyüme, 2,18 yüzde puanlık artış anlamına geldi. Yalnızca son çeyrekte tarım yüzde 3,71 büyüdü; bir yıl önce aynı dönemde bu oran yüzde 0,58'di.
İmalatta farklı seyir, inşaatta toparlanma
Sanayinin yıllık büyüme tahmini yüzde 3,51'den yüzde 3,34'e düşürüldü. Üretim Sanayi Miktar Endeksi'ne dayanan büyük ölçekli imalat, aşağı yönlü revizyonda önemli rol oynadı; bu alandaki büyüme yüzde 6,11'den yüzde 5,01'e indirildi. Endeks, başlıca imalat sanayilerindeki üretim değişimlerini izliyor.
Fabrikalardaki performans büyük farklılıklar gösterdi. Otomobil üretimi yüzde 57,77, ulaşım ekipmanları yüzde 42,36, mobilya yüzde 22,69, elektrikli ekipmanlar yüzde 14,25 ve kauçuk ürünleri yüzde 14,19 büyüdü. Gıda imalatı yüzde 7,03 artarken petrol ürünlerinde büyüme yüzde 9,7 oldu.
Diğer sanayi kollarında ise daralma görüldü. İlaç ürünleri yüzde 8,87, demir ve çelik ürünleri yüzde 7,84, kimyasallar yüzde 2,53 ve deri ürünleri yüzde 1,95 geriledi. Bu zıt tablo, araçlar ve başka bazı ürünlerdeki hızlı büyümeye rağmen imalatın genel sonucunun neden daha sınırlı kaldığını açıklamaya yardımcı oluyor.
Madencilik ve taş ocakçılığındaki büyüme, önceki yüzde 0,38'lik tahminden yüzde 1,52'ye yükseltildi. Gaz üretimi yüzde 2,84, ham petrol üretimi yüzde 5,12 ve kömür üretimi yüzde 2,73 arttı. Komitenin kamu sektörü inşaat harcamalarındaki artışa bağladığı inşaat büyümesi de yüzde 5,73'ten yüzde 6,30'a çıkarıldı.
Buna rağmen sanayi, revize büyüme oranının yüzde 5,46 olduğu FY2025'e kıyasla daha yavaş büyüdü. İki yıl arasında tarım hız kazanırken sanayinin büyümesi 2,12 yüzde puan geriledi. Bu durum, yıllık toparlanmanın ekonomi genelinde eşit olmadığını gösteriyor.
Dijital hizmetler güçlenirken ticaret yavaşladı
Hizmetler FY2026'da yüzde 3,81 büyüdü; önceki tahmin yüzde 4,09'du. Hizmet sektörünün tüm alt kolları büyürken birkaç güçlü sonuç, toptan ve perakende ticaret için yapılan daha düşük tahmini telafi edemedi.
Komitenin imalat ve ithalat verilerindeki aşağı yönlü düzeltmelere bağladığı toptan ve perakende ticaret büyümesi, yüzde 3,71'den yüzde 2,37'ye indirildi. Ticaret, üreticilerle ithal malları mağazalar ve müşteriler arasında buluşturduğu için ekonomi içinde hareket eden malların hacmindeki değişimler ölçülen faaliyet düzeyini etkiliyor.
Bilgi ve iletişim alanındaki büyüme yüzde 7,52'den yüzde 9,53'e yükseltildi. Sigortacılık faaliyetlerindeki güçlenmenin etkisiyle finans ve sigortacılık yüzde 0,32'den yüzde 4,23'e çıktı. Demir yolları, su ve hava taşımacılığı verilerindeki revizyonların desteğiyle ulaştırma ve depolama büyümesi yüzde 2,31'den yüzde 3,23'e yükseldi.
Kamu yönetimi ve sosyal güvenlik yüzde 5,67, eğitim yüzde 4,17, sağlık ve sosyal hizmetler yüzde 5,52 büyüdü. Son çeyrekte bilgi ve iletişim yüzde 15,03 artarken toptan ve perakende ticaret yalnızca yüzde 0,75 büyüdü. Bu sonuçlar, dijital faaliyetlerle fiziksel mal ticareti yapan işletmelerin karşı karşıya olduğu farklı koşulları gösteriyor.
Komite önceki yılları da neden revize etti?
Planlama, Kalkınma ve Özel Girişimler Bakanlığı sekreterinin başkanlık ettiği ekim ayı toplantısında, FY2021-FY2025 dönemini kapsayan ulusal hesaplar için revize ithalat verileri de onaylandı. Güncellenen yıllık kıyas değerleri ve sektör göstergeleri son hesaplamalara dahil edildi.
Daha kapsamlı üretim, ticaret ve finans bilgileri elde edildikçe ulusal hesap tahminleri değişir. Yıllık kıyas değerleri, istatistikçilerin çeyreklik hesaplamaları güncellemek için kullandığı daha geniş toplamlar sunar. Bu da aynı toplantıda önceki çeyreklerden birkaçının neden değiştiğini açıklamaya yardımcı olur.
Pakistan İstatistik Bürosu, çeyreklik bülteni, çeyreklik tabloları ve güncellenmiş yıllık tabloları ulusal hesaplar sayfasında yayımlıyor. Son revizyona göre FY2025 büyümesi yüzde 3,11'e düşürülürken tarım yüzde 1,32, sanayi yüzde 5,46 ve hizmetler yüzde 3,13 büyüdü.
Her iki yıl için revize edilmiş veriler kullanıldığında Pakistan'ın büyümesi FY2026'da 0,54 yüzde puan hızlandı. Tarım ve hizmetlerdeki güçlenme bu iyileşmeyi desteklerken sanayinin yavaşlaması artışın sınırlı kalmasına yol açtı.
FY2027 tahminlerinde büyüme beklentisi, enerji riski
Asya Kalkınma Bankası, 10 Nisan 2026'da yayımlanan nisan ayı ekonomik görünüm raporunda FY2026 büyümesini yüzde 3,5 olarak tahmin etmişti. Revize edilen yüzde 3,65'lik sonuç bu öngörünün bir miktar üzerinde, Pakistan Merkez Bankası'nın yüzde 3,75 ile yüzde 4,75 arasındaki tahmin aralığının ise altında kaldı.
ADB'nin nisan ayı görünümünde FY2027 büyüme tahmini yüzde 4,5'ti. Topline Research'in ekim ayı değerlendirmesinde ise yüzde 3,5 ile yüzde 4 arasında daha düşük bir aralık öngörüldü. Kurum, tarımda yüzde 4-yüzde 4,5, sanayi ve hizmetlerde ise ayrı ayrı yüzde 3,5-yüzde 4 büyüme tahmin etti. Bunlar yılın farklı dönemlerinde yapılan öngörüler; FY2027'nin gerçekleşen büyüme oranı henüz bilinmiyor.
ADB'nin Pakistan ülke direktörü Emma Fan, nisan ayı görünümü yayımlandığında toparlanmayı ve risklerini şöyle değerlendirdi:
Pakistan ekonomisi istikrar kazandı ve zorlu küresel koşullar altında temel ekonomik reformların uygulanmasındaki ilerlemenin desteğiyle daha güçlü bir ivme kazanmaya başladı,
ADB; yatırımların, para politikasındaki gevşemenin, FY2026 bütçesindeki inşaat teşviklerinin ve sel sonrası yeniden inşa çalışmalarının ekonomik faaliyetleri desteklemesini bekliyordu. Banka ayrıca Orta Doğu'daki çatışmaların uzamasının enerji ve gübre maliyetlerini artırabileceği, tarımsal ve sınai üretimi zayıflatabileceği, yurt dışında çalışanların ülkeye gönderdiği parayı azaltabileceği ve cari açığı büyütebileceği uyarısında bulundu.
Cari işlemler hesabı, mal ve hizmet ticaretinin yanı sıra diğer ülkelerle gelir ve transfer akışlarını izler. İthal yakıt maliyetlerinin yükselmesi, fabrikalar, çiftlikler ve haneler üzerindeki maliyetleri artırırken Pakistan'ın yurt dışından ihtiyaç duyduğu finansmanı da büyütebilir.
ADB'nin nisan ayı tahminlerinde ortalama enflasyon FY2026 için yüzde 6,4, FY2027 için yüzde 6,5 olarak öngörülüyordu. Her iki oran da merkez bankasının orta vadeli yüzde 5-yüzde 7 hedef aralığındaydı. Son çeyrekte sanayide görülen zayıflık, büyümenin bir sonraki aşamasında ekonomik faaliyeti destekleme ile fiyatları kontrol altında tutma arasındaki dengeyi özellikle önemli kılıyor.
Öne Çıkan Noktalar
- Pakistan'ın FY2026 GSYH büyümesi yüzde 3,70'ten yüzde 3,65'e revize edildi. FY2025 büyümesi yüzde 3,11 olarak güncellendi.
- Ekonominin değeri 126,4 trilyon rupi, yani 450,4 milyar dolar olarak hesaplandı; kişi başına yıllık gelir 1.896 dolardı.
- Sanayinin yüzde 4,70 daralması ve elektrik, gaz ve su arzının yüzde 33,19 gerilemesiyle dördüncü çeyrek büyümesi yüzde 2'ye yavaşladı.
- Tarım yıllık bazda yüzde 3,50 büyürken sanayi yüzde 3,34, hizmetler yüzde 3,81 büyüdü.
- Topline Research, FY2027 büyümesini yüzde 3,5-yüzde 4 aralığında tahmin ediyor; ADB'nin nisan ayı tahmini yüzde 4,5'ti.






