Yüzde 99,96 Gerilemenin Ardından Hong Kong’daki İstiridye Resifleri Kritik Tehlike Altında

9 dakikalık okuma
Hong Kong Oyster Reefs Assessed as Critically Endangered After 99.96% Decline

Geniş bir kıyı habitatından geriye dağınık parçalar kaldı

1750 yılına ilişkin tarihsel bir yeniden yapılandırmaya göre, Hong Kong ve İnci Nehri Halici’ndeki istiridye resifleri bir zamanlar 3.000 kilometrekareden fazla alanı kaplıyordu. Araştırmacılar bugün geriye yalnızca 1,34 kilometrekare kaldığını, üç yüzyıldan kısa sürede yüzde 99,96’lık bir gerileme yaşandığını tahmin ediyor.

İçindekiler
  1. Geniş bir kıyı habitatından geriye dağınık parçalar kaldı
  2. Bir resif için Kritik Tehlike Altında olmak ne anlama geliyor?
  3. Yüzyıllar süren kayıplar nasıl yeniden oluşturuldu?
  4. Bir istiridye resifi kaybolduğunda neler yok oluyor?
  5. İstiridyeler ne kadar su filtreleyebilir?
  6. Genç istiridyeler toparlanma için bir fırsat sunuyor
  7. Atık kabuklardan havalimanı deniz duvarına
  8. Koruma neden en az resif oluşturmak kadar önemli?
  9. Yeni değerlendirme neyi değiştiriyor?
  10. Öne Çıkanlar

Hong Kong Üniversitesi Swire Deniz Bilimleri Enstitüsü’nden Profesör Bayden Russell’ın liderliğindeki ekip, Uluslararası Doğa Koruma Birliği’nin Ekosistemler Kırmızı Listesi çerçevesini kullanarak ekosistemi Kritik Tehlike Altında olarak değerlendirdi. Asya’daki istiridye resifleri için türünün ilk örneği olduğu belirtilen değerlendirme, önümüzdeki 50 ila 100 yılda ekosistemin çökme riskini inceliyor.

Global Ecology and Conservation’da yayımlanan 2026 tarihli istiridye resifleri değerlendirmesi, bölgedeki resif yapısının ve ekolojik işlevlerin yüzde 99’undan fazlasının kaybolduğunu ortaya koyuyor. Yazarlar, geriye kalan alanların korunması ve çok daha geniş bölgelerde restorasyon yapılması çağrısında bulunuyor.

Hong Kong’da restorasyonun işe yarayabileceğini gösteren bulgular mevcut. Araştırmalarda çok sayıda genç istiridye kaydedilirken, Hong Kong Uluslararası Havalimanı’ndaki bir proje 2024’te 4.080 metrekareye genişletildi ve bölgeye 500.000 canlı istiridye yerleştirildi. Zorluk, bu istiridyelerin kalıcı bir habitatı yeniden oluşturacak kadar uzun süre hayatta kalmasını sağlamak.

Bir resif için Kritik Tehlike Altında olmak ne anlama geliyor?

Araştırmacılar; istiridyeleri, fiziksel resif yapısını ve çevresinde yaşayan organizmalar topluluğunu kapsayan bir ekosistemi değerlendirdi. Habitat, o topluluğun işleyişini mümkün kılan belirleyici özelliklerini ve süreçlerini kaybettiğinde ekosistem çöker.

İstiridye resifi, kabuklu deniz hayvanlarından oluşan bir topluluktan ibaret değildir. İstiridyelerin nesiller boyunca büyümesiyle canlı hayvanlar ve kabuklardan oluşan yükseltilmiş bir yapı meydana gelir. Bu yapının çatlakları ve yüzeyleri başka canlılara barınak olur; istiridyeler beslenirken suyu da filtreler. Tek tek istiridyeler hayatta kalsa bile bu yapının kaybı habitatın ortadan kalkması demektir.

Reklam

Değerlendirme, makalede Güney Çin’in en büyük haliç deltası olarak tanımlanan İnci Nehri Haliçi’ni kapsıyor ve iki tür istiridye ekosistemini karşılaştırıyor. Gelgitler arası resifler, sular çekildiğinde açığa çıkan kıyılarda bulunuyor. Gelgit altı resifler ise su altında kalıyor.

Gelgitler arası topluluklarda Magallana ve Saccostrea türleri, gelgit altı topluluklarda ise Dendostrea, Magallana ve Ostrea türleri yer alıyor. Her iki türü de incelemek, araştırmacıların tüm istiridye habitatlarını aynı kabul etmek yerine kıyı boyunca ve su altındaki kayıpları hesaba katmasını sağlıyor.

Yüzyıllar süren kayıplar nasıl yeniden oluşturuldu?

Tarihsel ve arkeolojik bulgular, bölgede en az 10. yüzyılın başlarına uzanan, kimi yerde metrelerce yükselen geniş resifleri ortaya koyuyor. Bu kayıtlar, günümüzde yalnızca küçük parçaları ayakta kalan kıyıların geçmişte ne kadar farklı olduğunu gösteriyor.

Russell’ın ekibi, resiflerin geçmişteki yayılımını tahmin etmek için tarihsel ekolojiden yararlandı. Geçmiş çevrelere ilişkin kanıtları güncel ekolojik bilgilerle birleştiren bu yaklaşım, resif alanının 1750’de 3.000 kilometrekareyi aştığı sonucuna ulaşıyor.

Makalede, birkaç yüzyıl boyunca yaşanan gerilemenin başlıca nedenleri arasında sürdürülemez hasat, insan nüfusunun hızla artması ve kıyı yapılaşması gösteriliyor. Arazi kazanımı ve kıyı çizgisindeki değişiklikler habitatı ortadan kaldırdı ya da dönüştürdü; kirlilik ve iklim değişikliği de baskıyı artırıyor.

Başlıca tarihler hem gerilemeyi hem de bunu tersine çevirme çabalarını özetliyor:

  • 10. yüzyılın başları: Tarihsel ve arkeolojik bulgular, bölgede geniş istiridye resifleri bulunduğunu gösteriyor.
  • 1750: Yeniden yapılandırmaya göre resif alanı 3.000 kilometrekareyi aşıyor.
  • 28 Aralık 2020: HKU, yoğun yapılaşmış kıyılardaki resifleri restore etme potansiyeline ilişkin bulguları yayımlıyor.
  • 2021: Havalimanının Üç Pist Sistemi’ndeki bir deniz duvarının bir bölümünü kabuklu deniz canlıları için habitata dönüştürmeye yönelik pilot proje başlıyor.
  • 2024: Havalimanı projesi 4.080 metrekareye genişletiliyor ve bölgeye 500.000 canlı istiridye yerleştiriliyor.
  • 2026: Bölgesel ekosistem değerlendirmesi resifleri Kritik Tehlike Altında kategorisine alıyor.

Bir istiridye resifi kaybolduğunda neler yok oluyor?

Deep Bay’deki araştırmalar, risk altındaki biyolojik çeşitliliğin somut bir ölçüsünü sunuyor. Bilim insanları gelgitler arası çamurlu kıyılarda 80’den fazla tür kaydetti. Bu türlerin yüzde 95’i istiridye resiflerinde bulunurken, yaklaşık yüzde 60’ına yalnızca resiflerde rastlandı.

Reklam

Swire Deniz Bilimleri Enstitüsü ve The Nature Conservancy’nin araştırmasına göre resiflerdeki tür sayısı, çıplak çamurlu kıyılardakinin altı katıydı. Resiflerin fiziksel yapısı küçük hayvanlara barınma, genç deniz canlılarına ise büyüme alanı sağlıyor.

HKU’nun 2020 tarihli araştırma duyurusu, çalışma sırasında tespit edilen ve daha önce Hong Kong’da kaydedilmemiş küçük bir yengeç türünden de söz ediyordu. O dönemde enstitü müdür yardımcısı ve HKU’da doçent olan Russell, bu keşfin söz konusu ekosistemler hakkında ne kadar az araştırma yapıldığını gösterdiğini söyledi.

Ticari ya da sportif açıdan değer taşıyan balıklar ve yengeçler de restore edilen resiflerden yararlanabilir. Dolayısıyla kıyı toplulukları için olası faydalar, deniz yaşamı çeşitliliğinin artmasından insanların avlayıp tükettiği canlılara habitat sağlanmasına kadar uzanıyor.

İstiridyeler ne kadar su filtreleyebilir?

Restoration Ecology’de 2020’de yayımlanan bir araştırma, Hong Kong’daki yedi metrekarelik bir istiridye resifinin bir günde olimpik yüzme havuzu hacmine kadar suyu filtreleyebileceğini ortaya koydu. S. C. Y. Lau, Marine Thomas, Boze Hancock ve Bayden Russell’ın yürüttüğü çalışma, yoğun yapılaşmış kıyılardaki restorasyon potansiyelini inceledi.

Araştırmada Crassostrea hongkongensis olarak tanımlanan tek bir Hong Kong istiridyesi, yaz sıcaklıklarında saatte 30 litreye kadar suyu filtreleyebiliyor. İstiridyeler besin toplamak için suyu vücutlarından geçirirken sudaki asılı maddeleri de tutuyor.

The Nature Conservancy’nin kamuoyuyla paylaştığı daha genel tahmine göre bir istiridye günde 200 litreye kadar suyu filtreleyebiliyor. HKU’nun verdiği değer özellikle Hong Kong türünün yaz sıcaklıklarındaki performansıyla ilgili. Bu nedenle filtreleme kapasitesine ilişkin tahminler aktarılırken her birinin hangi koşullarda geçerli olduğu önem taşıyor.

Su filtrasyonu, istiridyelerin sağladığı faydalardan yalnızca biri. The Nature Conservancy, kıyı çizgisinin sabitlenmesini ve kıyıların korunmasını da resif restorasyonunun gerekçeleri arasında sayıyor. Yeni değerlendirmede ekolojik işlevlerin kaybolduğuna ilişkin bulgu, geniş ve bağlantılı istiridye habitatlarının sağladığı faydaların da ortadan kalktığını gösteriyor.

Genç istiridyeler toparlanma için bir fırsat sunuyor

Hong Kong’da hayatta kalan istiridyeler hâlâ çok sayıda yavru üretiyor. Yeni değerlendirmeye ilişkin açıklamada, yerleşen genç istiridye sayısının metrekare başına yüz binlere ulaşabildiği belirtiliyor. Yerleşme, genç istiridyelerin büyümeye başlayabilecekleri bir yüzeye tutunması anlamına geliyor.

Reklam

Önceki araştırmalar, kuluçkahanelerde yetiştirilen istiridyelere ihtiyaç duyulmadan doğal yerleşmenin restorasyonu mümkün kılabileceğini ortaya koymuştu. Kuluçkahanelerde genç kabuklu deniz canlıları üretilip büyütülüyor, ardından denize bırakılıyor. Bu yöntem başka yerlerdeki restorasyon çalışmalarında kullanılıyor.

Deniz ekoloğu Russell, önceki araştırma hakkında konuşurken bulgunun önemini şöyle anlatmıştı:

Doğal yerleşme düzeylerinin yüksek olduğunu görmek bizi heyecanlandırdı; bu, kuluçkahane desteği olmadan da istiridye resiflerinin restore edilebileceğini gösteriyor.

Russell, İnci Nehri Deltası’ndaki geleneksel istiridye çiftliklerinin yerli istiridye popülasyonlarını korumuş olabileceğini ve yerleşmeden önce suda sürüklenen çok küçük erken gelişim evresindeki canlılar olan larvaları sağlayabileceğini öne sürdü. Bu olası bağlantı, yerel su ürünleri yetiştiriciliği topluluklarının doğal habitatı yeniden oluşturma sürecinde rol üstlenmesine imkân verebilir.

Değerlendirmeye ilişkin açıklamaya göre Hong Kong’un bazı bölgelerinde su kalitesi de giderek iyileşiyor. Uygun su koşulları ve çok sayıdaki genç istiridye, hayvanların tutunabileceği yüzeyler ve büyürken korunmaları sağlandığı takdirde restorasyon için fırsat yaratıyor.

Atık kabuklardan havalimanı deniz duvarına

The Nature Conservancy’nin Hong Kong restorasyon programı, Lau Fau Shan ve Tolo Limanı’ndaki pilot resiflerle yöntemleri test etmeye başladı. Lau Fau Shan ve Yung Shue O’daki su ürünleri yetiştiriciliği topluluklarının desteğiyle, resiflerin yapımında atık istiridye kabukları kullanıldı.

Pilot projelerde resiflerin büyümesi, biyolojik çeşitlilik ve su kalitesi takip edildi. HKU’nun Swire Deniz Bilimleri Enstitüsü’yle birlikte yürütülen çalışmaların amacı, kanıt toplamak ve daha geniş alanlarda uygulanabilecek yöntemler geliştirmekti.

Havalimanı projesi, restorasyonu hâlihazırda yapılandırılmış bir kıyıya taşıdı. The Nature Conservancy, 2021’de yeni Üç Pist Sistemi’nin deniz duvarının bir bölümünü işlevsel bir kabuklu deniz canlıları habitatına dönüştürmek için pilot çalışma başlattı. Sonraki izleme çalışmalarında tür çeşitliliğinin arttığı kaydedildi.

Proje 2024’te 4.080 metrekareye genişletildi ve alana çeşitli türlerden 500.000 canlı istiridye yerleştirildi. 300’den fazla gönüllü, kuruluşun Save Our Shell programı kapsamında toplanan geri dönüştürülmüş kabukları 1.500 biyolojik olarak parçalanabilir torbaya doldurdu.

Reklam

Genişletilen alan 0,00408 kilometrekareyi kaplıyor. Tarihsel tahminin 3.000 kilometrekareyi aştığı düşünüldüğünde bu ölçü, görevin boyutunu gözler önüne seriyor: Başarılı tekil projelerin, resif habitatını yeniden oluşturacak çok daha geniş kapsamlı bir çabanın parçası hâline gelmesi gerekiyor.

Koruma neden en az resif oluşturmak kadar önemli?

Hong Kong’da kalıntı kabuklu deniz canlısı habitatlarına sahip 10 alanı inceleyen araştırmacılar, bir yıldan büyük iri istiridyelere rastlamanın zor olduğunu belirledi. Bu azlığı süregelen avlanma baskısına bağladılar.

Çok sayıda genç istiridyenin yüzeylere tutunması bir resifin oluşmasını başlatabilir; ancak yaşlı istiridyeler, diğer türlere barınak sağlayan kalıcı yapının oluşmasına katkıda bulunur. İstiridyeleri yenebilecekleri boya ulaşır ulaşmaz toplamak, habitatın büyümesini sekteye uğratır.

Önceki araştırma sırasında The Nature Conservancy’nin Hong Kong’daki koruma projeleri yöneticisi olan Marine Thomas, sorunu şöyle anlattı:

Doğadan kontrolsüz hasat büyük bir sorun. İstiridyeler ya da midyeler yenebilecek boya ulaşır ulaşmaz biri onları topluyor.

Thomas, kuruluşun kabuklu deniz canlısı habitatlarının daha iyi korunması ve tanınması için hükümetle çalıştığını, bunların bir sonraki Hong Kong Biyoçeşitlilik Stratejisi ve Eylem Planı’na dahil edilmesini de hedeflediğini söyledi. Bu, önceki çalışmada belirtilen bir hedefti; 2026 değerlendirmesi ise şimdi kalan resif parçalarının korunmasının yanı sıra geniş ölçekli restorasyon çağrısı yapıyor.

Yeni değerlendirme neyi değiştiriyor?

Ekosistemin Kritik Tehlike Altında olarak değerlendirilmesi, geçmişteki kayıpları, ayakta kalan habitatı ve tehditleri çökme riskini değerlendirmeye yarayan tek bir çerçevede bir araya getiriyor. Araştırmacıların değerlendirmesinde kullanılan 50 ila 100 yıllık süre, ele alınan dönemi ifade ediyor. Ekosistemin çökeceği bir tarih belirtilmiyor.

Çalışmanın temel verileri, ek materyallerde ve Hong Kong Üniversitesi DataHub’da 10.25442/hku.33067739 DOI numarasıyla erişime açıldı. Bu kayıtlar, gelecekteki araştırmaların resiflerin yayılımı ve durumundaki değişimleri karşılaştırmasına temel oluşturuyor.

Hong Kong’daki restorasyon çalışmalarının artık birbiriyle bağlantılı iki görevi var: Geriye kalan küçük alanları korumak ve yeni resiflerin kalıcı olabileceği koşulları oluşturmak. Önceki araştırmalar, çok sayıda genç istiridyenin yanı sıra ciddi hasat baskısının da bulunduğunu ortaya koyuyor. Havalimanı projesi ise habitat oluşturulmasına ve biyolojik çeşitlilikte kaydedilen artışa bir örnek sunuyor.

Kıyı sularında başarı, istiridye sayısının artmasından ibaret olmayacak. Deniz yaşamına barınak sağlayan, suyu filtreleyen ve kıyı çizgisini sabitlemeye yardımcı olan kalıcı yapıların yeniden kurulması, resiflerle birlikte büyük ölçüde ortadan kalkan işlevlerin geri kazanılması anlamına gelecek.

Öne Çıkanlar

  • Araştırmacılar, Hong Kong ve İnci Nehri Haliçi’ndeki istiridye resifi ekosistemlerini IUCN Ekosistemler Kırmızı Listesi çerçevesini kullanarak Kritik Tehlike Altında olarak değerlendirdi.
  • Yeniden yapılandırmaya göre resif alanı, 1750’de 3.000 kilometrekareyi aşarken bugün tahminen 1,34 kilometrekareye düştü.
  • Deep Bay’deki araştırmada istiridye resiflerinde çıplak çamurlu kıyılara kıyasla altı kat fazla tür bulundu.
  • Yoğun doğal yerleşme restorasyon için fırsat sunarken, hasat yaşlı istiridyelerin hayatta kalmasını tehdit ediyor.
  • Havalimanı deniz duvarındaki restorasyon alanı 2024’te 4.080 metrekareye genişletildi ve bölgeye 500.000 canlı istiridye yerleştirildi.
  • Değerlendirme, geriye kalan resif parçalarının korunması ve çok daha geniş alanlarda habitat restorasyonu yapılması çağrısında bulunuyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir