Antik Parmak İzleri, Çin’in Pişmiş Toprak Ordusunun Yapımına Kadınların ve Çocukların da Katkıda Bulunduğunu Gösteriyor

9 dakikalık okuma
Ancient Fingerprints Suggest Women and Children Helped Build China's Terracotta Army

79 parmak izi, antik dönemdeki iş gücüne dair yeni bir tablo sunuyor

36 pişmiş toprak savaşçı üzerinde korunan 79 parmak izi, kadınların ve çocukların Çin’in ilk imparatoru Qin Shihuang’ın mezarını koruyan kil ordusunun yapımına yardım etmiş olabileceğini gösteriyor. İstatistiksel analizde izlerin yüzde 45’i yetişkin erkeklere, yüzde 32,7’si yetişkin kadınlara, yüzde 22,3’ü ise 15 yaşından küçük çocuklara atfedildi.

İçindekiler
  1. 79 parmak izi, antik dönemdeki iş gücüne dair yeni bir tablo sunuyor
  2. Gündelik temas kalıcı izler bıraktı
  3. Parmak izi çizgileri arasındaki boşluklar ne anlatıyor?
  4. Tahminler neden daha geniş kapsamlı bir incelemeyle sınanmalı?
  5. Önceki mikroskop incelemelerinde de genç işçilere dair izler bulunmuştu
  6. Çocuklar bir zanaat mı öğreniyordu?
  7. Geniş bir mezar kompleksi, aşamalı olarak ortaya çıkarıldı
  8. İmparatorluk inşaatlarından parmak izi araştırmalarına
  9. Öne Çıkanlar

Journal of Cultural Heritage dergisinde yayımlanan bulgular, heykellerin ardındaki insanları daha yakından görmemizi sağlıyor. Araştırmalar onlarca yıl boyunca büyük ölçüde figürlerin nasıl üretildiğine odaklandı. Parmak izleri ise başka bir soruya yanıt arıyor: Yaklaşık 2.200 yıl önce onları kim şekillendirdi?

Yüzdeler, incelenen parmak izlerinin dağılımını gösteriyor. Aynı kişiler birden fazla iz bırakmış olabileceğinden ve beceriyle çalışma alışkanlıkları görünür izlerin sayısını etkilediğinden, iş gücünün gerçek dağılımı belirsizliğini koruyor.

İncelemede, imparatorun Xi’an yakınlarındaki, Shaanxi eyaletinde bulunan mozolesindeki 1 numaralı çukurun T23 birimi olarak tanımlanan tek bir kazı alanındaki savaşçılar ele alındı. Küçük örneklem, çok daha büyük bir üretim çabasının bir bölümüne dair ayrıntılı bir bakış sunuyor.

Müze arkeoloğu Xiaoxi Li’nin liderliğindeki araştırma ekibi, bulguların atölyelerde yalnızca yetişkin erkeklerin çalıştığı yönündeki yaygın tasavvura meydan okuduğunu belirtti.

Bu bulgular, Pişmiş Toprak Ordusu’nun üretiminde yalnızca yetişkin erkeklerin çalıştığı yönündeki köklü varsayıma meydan okuyor,” diye yazdı araştırmacılar. “Kadın ve çocukların da yer aldığı çeşitli bir iş gücüne ilişkin ilk nicel biyolojik kanıtı sunuyor.

Tarihî kayıtlarda, lake eşya üretenler de dahil olmak üzere Qin devletinin denetimindeki atölyelerde kadınların ve gençlerin çalıştığı zaten anlatılıyor. Bu izler, söz konusu geniş çalışma tarihini imparatorun kil askerlerinin üretimiyle ilişkilendiriyor.

Reklam

Gündelik temas kalıcı izler bıraktı

Araştırmacılar başlangıçta 91 parmak izini belgeledi. Aynı kişilerin bıraktığı birden fazla izin etkisini azaltmak için, analizden önce yinelenmiş görünen 12 izi çıkardılar ve geriye kalan 79 izi incelediler.

İzlerin 73’ü yüzey iziydi; kalıplama, şekillendirme veya birleştirme sırasında parmakların ıslak kile doğrudan bastırılmasıyla oluşmuştu. Diğer altı iz ise ayrı hazırlanan süslemelerin, başlıca zırh çıkıntılarının ve bel kuşaklarının takılmasıyla ilişkili kabartma izleriydi.

İzlerin çoğu başlarda ve kollarda bulundu. İşçiler bu parçaları diğer bileşenlere birleştirirken ve kili düzeltirken kavrıyordu. Zırh, eller ve yakalarda da izler korundu; bir iz de ayakta kaydedildi.

İzlerin bulunduğu yerler, onları işçilerin yanı sıra çalışma sürecini anlamak açısından da değerli kılıyor. Takılmış bir süslemenin yanındaki iz, kolu yerinde tutarken bırakılmış bir izden farklı bir hareketi kaydediyor. Bir araya geldiklerinde, karmaşık bir üretim sürecindeki küçük anları koruyorlar.

Heykeller çeşitli parçalardan oluşturuluyor, ardından saç biçimleri, şapkalar, kulaklar, ayakkabılar ve sakal gibi ayrıntılar ekleniyordu. Tekrarlanan üretim adımlarıyla her figürün ayrı ayrı tamamlanmasının birleşimi, farklı görünümlere sahip binlerce figürün ortaya çıkmasını sağladı.

Parmak izi çizgileri arasındaki boşluklar ne anlatıyor?

Parmak izi çizgileri, derideki ince kabarık hatlardır. Çocuk büyüdükçe bu çizgiler arasındaki mesafe genellikle artar. Fiziksel olgunluğa eriştikten sonra ise yetişkin erkeklerin çizgileri, ortalama olarak yetişkin kadınlarınkinden biraz daha geniş aralıklıdır.

Araştırmacılar, bu çizgiler arasındaki ortalama mesafeyi ölçen ortalama çizgi genişliği değerini kullandı. Yöntem, modern bir polis parmak izi veri tabanındaki gibi kişileri tek tek belirlemek yerine, gruplar arasındaki biyolojik örüntüyü inceliyor.

Yaş ve cinsiyet kategorileri büyük ölçüde örtüşüyor. Örneğin ergenlik çağındaki bir erkek çocuğun çizgileri arasındaki mesafe, yetişkin bir kadınınkine benzer olabilir. Bu nedenle araştırmacılar her ize kesin bir kimlik atamak yerine, tüm örneklemdeki grup dağılımını tahmin etti.

Reklam

Bu hesaplamada Bayesçi bir karışım modeli kullanıldı. Basitçe söylemek gerekirse model, ölçümlerin dağılımını referans örüntülerle karşılaştırıyor ve izlerin bütününe en uygun grup bileşimini tahmin ediyor.

Kadınlara ve çocuklara atfedilen tahmini oranların toplamı yüzde 55; yetişkin erkeklere atfedilen oran ise yüzde 45. Çocuk kategorisi, Qin dönemine ait tarihî hukuk kaynaklarının ışığında belirlenen 15 yaş altını kapsıyordu.

Ekip, kilde zamanla meydana gelen değişimleri de hesaba kattı. Kuruma ve pişirme, kil nesnenin küçülmesine ve korunan parmak izi çizgilerinin, el yüzeye ilk dokunduğundaki hâline kıyasla birbirine yaklaşmasına yol açıyor. Nüfus farklılıkları için de düzeltme yapıldı.

Tahminler neden daha geniş kapsamlı bir incelemeyle sınanmalı?

Model, günümüz Avrupa nüfuslarından elde edilen referans ölçümlere dayanıyordu. Nüfus farklılıkları için düzeltmeler yapılmış olsa da bu örüntüleri antik Çin’de yaşamış insanlara uygulamak belirsizlik yaratıyor.

Araştırmacılar, kadınlara ve gençlere ilişkin tahmini oranların gerçekte olduğundan yüksek olabileceği uyarısında bulunuyor. Antik dönemden kalma daha geniş bir iz koleksiyonu ve daha uygun karşılaştırma verileri, sayısal dağılımı değiştirebilir.

İş deneyimi de başka bir karmaşıklık yaratıyor. Yeni başlayan biri, ıslak kille çalışırken deneyimli ve hareketlerini daha kontrollü kullanan bir zanaatkâra kıyasla daha belirgin parmak izleri bırakmış olabilir. Bazı üretim işleri de diğerlerine göre iz bırakmak için daha fazla fırsat sunmuş olabilir.

36 savaşçı, yaklaşık 8.000 askerden oluştuğu tahmin edilen ordunun çok küçük bir bölümünü temsil ediyor. Araştırmacılar bir sonraki adım olarak parmak izi veri tabanını daha fazla figür ve kazı alanını kapsayacak şekilde genişletmeyi öneriyor; çalışmanın ne zaman tamamlanacağına dair bir tarih verilmedi.

Önceki mikroskop incelemelerinde de genç işçilere dair izler bulunmuştu

Temmuz 2025’te açıklanan bulgularda, restore edilmiş 40’tan fazla savaşçıdan çıkarılan 100’ün üzerinde parmak izi ele alınmıştı. Müze araştırmacıları, düzensiz yüzeylerdeki ince ayrıntıları yakalayabilen mikroskoplarla izleri kaydetmişti.

Bu ön analizde parmak izlerinin çoğunun yetişkin erkeklere ait olduğu, az sayıda izin ise reşit olmayan kişilere atfedildiği belirtilmişti. Daha sonra elde tutulan 79 izi inceleyen analizde, yetişkin erkekler için yüzde 45, yetişkin kadınlar için yüzde 32,7 ve çocuklar için yüzde 22,3 şeklinde özel tahminler ortaya kondu. İki örneklem grubu arasındaki ilişki açıklanmadı.

Reklam

İmparator Qin Shihuang’ın Mozolesi Alan Müzesi’nde araştırmacı olan Li, önceki bulgularda, hangi aşamalarda reşit olmayanların çalıştığını ve görevlerin yaşa göre bölünüp bölünmediğini belirlemek için daha fazla araştırma gerektiğini söylemişti.

Müzenin koruma laboratuvarında sıcaklık ve nem kontrollü tutuluyor, üç boyutlu veri toplama sistemleri kullanılıyor. Bu imkânlar, sonraki araştırmalar için ayrıntılı kayıtlar oluştururken kırılgan kalıntıların korunmasına yardımcı oluyor.

2022’de yayımlanan bir çalışma, K9901 çukurundan çıkarılan pişmiş toprak bir akrobatın karnındaki üç parmak izinin genç bir zanaatkâra ait olabileceğini öne sürmüştü. Müze müdür yardımcısı Zhou Ping ve çalışma arkadaşları bu sonuca ulaşmış, böylece gençlerin katılımına ilişkin kanıtları asker figürlerinin ötesine taşımıştı.

Çocuklar bir zanaat mı öğreniyordu?

Yuelu Akademisi Qin bambu yazmaları olarak bilinen, bambu üzerine yazılmış Qin dönemi hukuk metinlerinde yapılandırılmış bir zanaat eğitimi sistemi anlatılıyor. Metinlerde bir yıllık çıraklık eğitiminin ardından, yeni zanaatkâr olma süreciyle bağlantılı iki yıllık bir dönemden söz ediliyor.

Bu yazılı kanıtlar, gençlere ait parmak izlerinin bulunabileceği olası bir ortam sunuyor: deneyimli işçilerin yanında pratik beceriler öğrenen çocuklar ve ergenler. Araştırmacılar, daha az deneyimli kişilerin basit süs parçalarını takmış, deneyimli zanaatkârların ise daha zahmetli şekillendirme ve birleştirme işlerini üstlenmiş olabileceğini öne sürüyor.

Görev dağılımına ilişkin bu yorumun sınanması gerekiyor. Arkeologlar, kadınların, çocukların veya yetişkin erkeklerin hangi işleri yaptığını kesin olarak gösteren güvenilir bir örüntü henüz belirleyemedi.

Nesnelerin üzerine kazınan veya damgalanan isimler, atölyelerin işleyişine dair başka bir bakış sunuyor. Bu işaretler, bitmiş bir ürünün kalitesine ilişkin sorumluluğun belirli üreticilere veya denetçilere kadar izlenebildiği bir sistemi destekliyordu.

Parmak izleri farklı türde ayrıntılar sunuyor. Bir yazıt, verilen adı veya sorumluluğu kaydederken parmak izi, üretim sırasında gerçekleşen fiziksel teması koruyor. Her ikisini birlikte incelemek, arkeologların üretimin idaresini kil yüzeyinde yapılan işlerle ilişkilendirmesine yardımcı olabilir.

Geniş bir mezar kompleksi, aşamalı olarak ortaya çıkarıldı

İlk savaşçı parçaları Mart 1974’te, imparatorun mezarına yaklaşık 1,5 kilometre mesafede kuyu kazan çiftçilerin kırık kil figürlerle karşılaşmasıyla bulundu. Kazılarda, Qin Shihuang’a ölümünden sonra eşlik edip onu koruması için yapılmış yer altı ordusu ortaya çıkarıldı.

Reklam

Orduda yaklaşık 8.000 savaşçı, 130 savaş arabası, arabalara bağlı 520 at ve ayrıca 150 süvari atı bulunduğu tahmin ediliyor. İki at kategorisinin toplamı yaklaşık 670 hayvan ediyor.

Kazı kayıtlarında 2.000’den fazla savaşçının gün yüzüne çıkarıldığı belirtiliyor. Başka bir tahmine göre kazılan bölüm yaklaşık üçte bir; başta 1 ve 2 numaralı çukurlar olmak üzere gömülü kalanların sayısı ise yaklaşık 6.000. Ordunun büyük bölümü hâlâ yer altında.

Mezar kompleksi asker figürlerinin çok ötesine uzanıyor. Arkeologlar, yaklaşık 57 kilometrekarelik bir alana yayılan yaklaşık 600 çukur belirledi. Buluntular arasında görevliler, müzisyenler, akrobatlar ve bronz su kuşları da var; bunlar imparatorun sarayına dair daha geniş bir tablo sunuyor.

Mozele kazı ekibinin başında bulunan Duan Qingbo, bu keşiflerin alan hakkındaki anlayışı nasıl değiştirdiğini anlattı.

“Yer altındaki çukurların, Qin hanedanlığındaki gerçek düzenin bir taklidi olduğunu görüyoruz,” dedi.

İmparatorun mezarının kendisi hiçbir zaman kazılmadı. Tümseğinde yapılan toprak testlerinde yüksek cıva seviyeleri tespit edildi; bu da mezar ortamının dikkatle incelenmesi için başka bir neden oluşturuyor.

İmparatorluk inşaatlarından parmak izi araştırmalarına

Mozolenin inşası, geleceğin imparatorunun Qin hükümdarı olduğu yaklaşık MÖ 246’da başladı. Anlatımlara göre çalışmalar yaklaşık 40 yıl sürdü; bu süre, yüz binlerce kişinin çalıştırıldığı bildirilen daha geniş imparatorluk inşaat programının bir parçasıydı.

Sıkça anılan yaklaşık 720.000 işçi sayısı, imparatorun kapsamlı projeleriyle ilgili. Parmak izi araştırması ise belirli heykellerin yapımında kullanılan kile kimin dokunduğu gibi çok daha dar bir soruya odaklanıyor.

  • Yaklaşık MÖ 246: Geleceğin Qin Shihuang’ı Qin hükümdarı olduktan sonra mozolenin inşası başladı.
  • MÖ 221: Qin Shihuang, rakip devletleri birleştirdikten sonra kendini imparator ilan etti.
  • Mart 1974: Shaanxi’de kuyu kazan çiftçiler pişmiş toprak figür parçaları buldu.
  • 1987: Mozole ve pişmiş toprak savaşçı çukurları UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne girdi.
  • 2022: Bir araştırmada, akrobat figüründeki parmak izlerinin genç bir zanaatkâra ait olabileceği öne sürüldü.
  • Temmuz 2025: Ön bulgularda, restore edilmiş savaşçılardan alınan 100’ün üzerinde parmak izi arasında reşit olmayan kişilere ait izler olduğu belirtildi.

Koruma çalışmaları, gömülü figürlerin ne hızda incelenebileceğini etkiliyor. Savaşçılar başlangıçta boyalıydı ve kırılgan renklerini korumak hâlâ büyük bir zorluk. Kontrollü kazı ve restorasyon, hem bu süslemelerin hem de parmak izleri gibi küçük izlerin korunmasına yardımcı oluyor.

Reklam

Yeni analiz, tanıdık asker saflarının ardındaki insan tablosunu değiştiriyor. Deneyimli yetişkin erkeklerin yanında kadınlar ve genç çıraklar da figürleri kalıplama, birleştirme ve süsleme işlerinde çalışmış olabilir. Kompleksin daha fazla bölümünden elde edilecek izler, bu örüntünün ne kadar yaygın olduğunu gösterebilir.

Öne Çıkanlar

  • Araştırmacılar, 1 numaralı çukurun tek bir alanındaki 36 savaşçı üzerinde korunan 79 parmak izini inceledi.
  • Model, izlerin yüzde 45’ini yetişkin erkeklere, yüzde 32,7’sini yetişkin kadınlara, yüzde 22,3’ünü ise 15 yaşından küçük çocuklara atfetti.
  • Tahminler parmak izleriyle ilgilidir; iş gücünün bileşimi belirsizliğini koruyor.
  • Modern Avrupa referans verileri, biyolojik ölçümlerin örtüşmesi ve çalışma alışkanlıklarındaki farklılıklar tahminleri etkiliyor.
  • Qin dönemine ait kayıtlar zanaat çıraklığı eğitiminden söz ediyor ve gençlerin katılımına olası bir açıklama sunuyor.
  • Araştırmacılar, bulguları daha geniş bir örneklemde sınamak için parmak izi veri tabanını büyütmeyi planlıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir