Temyiz başvurusu üst kurulda görüşülecek: Grameen Kalyan’ın 6,67 milyar takalık vergi tahsilatı durduruldu

9 dakikalık okuma
Grameen Kalyan wins pause on Tk6.67 billion tax recovery as appeal heads to full bench

Aralık ayındaki duruşma öncesinde vergi tahsilatı durduruldu

Bangladeş Yüksek Mahkemesi, Nobel ödüllü Muhammed Yunus’un kurduğu hayır kuruluşu Grameen Kalyan’dan ihtilaflı gelir vergisi olarak 6.669.152.370 taka tahsil edilmesi talimatını durdurdu. Temyiz Dairesi’nin tam heyetinin, kuruluşun temyiz izni isteyen iki dilekçesini 13 Aralık 2026’da görüşmesi planlanıyor.

İçindekiler
  1. Aralık ayındaki duruşma öncesinde vergi tahsilatı durduruldu
  2. Yargıcın kararının değiştirdiği durum
  3. Yüksek Mahkeme talebi neden onadı?
  4. Yatırım anlaşmazlığı nasıl doğdu?
  5. Aynı para için iki farklı değerlendirme
  6. Her yıl için ne kadar talep ediliyor?
  7. Yeniden tarhiyata neden itiraz edilebildi?
  8. Duruşma için defalarca başka heyete gönderilen dava
  9. Tahsilat nasıl yapılacaktı?
  10. Öne Çıkanlar

Yargıç Md Rezaul Haque, Grameen Kalyan’ın 2012-13 ile 2016-17 arasındaki beş vergi yılını kapsayan Yüksek Mahkeme kararına itirazını dinledikten sonra 18 Ekim’de bu kararı verdi. Talep genellikle 666 crore taka olarak anılıyor, ancak kesin tutar yaklaşık 666,92 crore taka. Bir crore, 10 milyon takaya eşittir.

Başsavcı yardımcısı Md Mehedi Hasan, kararın yürürlükte olduğu sürece Ulusal Gelir Kurulu’nun (NBR) tahsilat işlemi yürütemeyeceğini söyledi. Karar, Yüksek Mahkeme’nin hızlı tahsilat talimatını durduruyor; temyiz süreci devam ederken vergi talebinin hukuka uygun olduğu yönündeki tespiti ise yürürlükte kalıyor.

Uyuşmazlığın merkezinde pratik bir soru var: Grameen Kalyan, Grameen Telecom ile yaptığı yatırım anlaşması kapsamında para aldığında bu para temettü müydü, yoksa normal vergiye tabi başka tür bir gelir miydi? Buna yakından bağlı ikinci soru ise başka bir kuruluş adına ödenen verginin Grameen Kalyan’ın kendi borcundan mahsup edilip edilemeyeceği.

Grameen Kalyan, temettülerin kaynağındaki gelirden verginin zaten kesildiğini savunuyor. Gelir idaresi ve Yüksek Mahkeme ise kuruluşları ayrı mükellefler olarak değerlendirdi. Bu nedenle parayı alan tarafın kimliği ve ödemenin yapıldığını gösteren belgeler davanın merkezinde yer aldı.

Reklam

Yargıcın kararının değiştirdiği durum

Grameen Kalyan, itirazını 18 Ekim’de Temyiz Dairesi’ne sundu. Kuruluşu, daha geniş bir heyet konuyu ele almadan önce incelenmesi gereken başvurulara bakan yargıç önünde kıdemli avukat Abdullah Al Mamun temsil etti.

Kuruluş, temyiz izni için iki dilekçe sundu. Bu dilekçelerle Yüksek Mahkeme kararlarına itiraz edebilmek için Temyiz Dairesi’nden izin istiyor. Böylece 13 Aralık’taki duruşma, 2017’de iki anayasa başvurusuyla başlayan hukuk sürecinin bir sonraki aşaması olacak.

Başsavcı yardımcısı Mehedi Hasan, durdurma kararının 13 Aralık’a kadar geçerli olduğunu söyledi. Mamun ise korumanın temyiz sonuçlanana kadar devam edeceğini belirtti. Her ikisi de NBR’nin şimdilik ihtilaflı tutarı tahsil edemeyeceğini söyledi; 13 Aralık, mahkemenin belirlenen bir sonraki duruşma tarihi.

Grameen Kalyan açısından karar, Yüksek Mahkeme’nin talimatı uyarınca tahsilat işlemi yapılmasına karşı şimdilik rahatlama sağlıyor. Sonuçta ne kadar vergi borcu olduğu sorusu artık Temyiz Dairesi’nin önüne gidecek.

Yüksek Mahkeme talebi neden onadı?

Yargıçlar Md Mozibur Rahman Miah ve Rezaul Karim, Grameen Kalyan’ın iki anayasa başvurusunu 10 Eylül 2026’da reddederek yeniden vergi tarhiyatını onadı. Usul sürecini anlatan kronolojilerden birinde yeni heyetin başvuruları reddettiği tarih 11 Eylül olarak veriliyor; kararın kendisini aktaran haberlerde ise tarih 10 Eylül.

Heyetin yazılı kararları 15 ve 32 sayfadan oluştu. Kararlar 12 Ekim’de imzalandı. Yayımlanma tarihleri 12, 13 ve 15 Ekim olarak belirtilirken, Yüksek Mahkeme’nin internet sitesinde yayımlandığını aktaran haberlerde tarih 12 Ekim olarak veriliyor.

Yüksek Mahkeme, NBR başkanı ve diğer yetkililere ödenmemiş vergiyi yasalar uyarınca tahsil etme talimatı verdi. Heyet, kararlardan birinde talimatını şöyle ifade etti:

Davalılara, gerekli talep bildirimini derhâl düzenleyerek başvurucunun ödenmemiş vergisiyle ilgili gereken işlemleri yapmaları talimatı verilmiştir. Bu karar ve hükmün bir örneği vakit kaybetmeksizin davalılara tebliğ edilsin.

Mahkeme daha önceki bir durdurma kararını da kaldırdı. Tahsilat talimatı, kararı kuruluş açısından derhâl sonuç doğurur hâle getirdi ve 18 Ekim’deki durdurma kararına yol açan başvuruyu tetikledi.

Reklam

Yatırım anlaşmazlığı nasıl doğdu?

Grameen Kalyan 1996’da kuruldu ve aynı yılın kasım ayında Şirketler Yasası uyarınca tescil edildi. Temmuz 2002’de STK İşleri Bürosu’na kaydoldu. Kuruluş; dezavantajlı kesimlere hizmet veren hastane ve klinikler dâhil hayır faaliyetlerini desteklemek amacıyla oluşturuldu.

Yunus’la bağlantısı, kuruluşun kurucusu ve eski başkanı olmasından kaynaklanıyor. Avukat Khaja Tanvir Ahmed, Yunus’un 2024’ten bu yana Grameen kuruluşlarıyla ilişkisi olmadığını söyledi. Söz konusu vergi talebi Grameen Kalyan’a yöneltilmiş durumda.

Mali anlaşmada üç kuruluş yer alıyordu: Grameen Kalyan, Grameen Telecom’a fon sağladı; Grameen Telecom ise kendi adına Grameenphone hisselerine yatırım yaptı. Ardından Grameen Telecom, elde edilecek temettü kârının bir bölümünü Grameen Kalyan’a aktarmayı kabul etti.

Yüksek Mahkeme, Grameen Kalyan’a ilgili kârların yüzde 42,65’ini alma hakkı tanıyan 13 Nisan 2011 tarihli hisse katılım anlaşmasını inceledi. 2004’teki daha eski bir anlaşmaya ilişkin açıklamada ise yüzde 42,50’lik pay ve 532.562.941 taka tutarında fon belirtiliyor.

Uyuşmazlık, Grameen Telecom’dan alınan ve temettü geliri olarak beyan edilen 285,58 crore takayı da kapsıyor. Grameen Kalyan, ilgili vergi yılı için toplam 285,83 crore taka temettü geliri bildirdi; yani Grameen Telecom’dan yapılan ödeme, beyan edilen bu gelirin neredeyse tamamını oluşturuyordu.

Temettü, bir şirketin kârından hissedarlarına yaptığı ödemedir. Hukuki mesele, Grameen Kalyan’ın Grameen Telecom’un gelirinden pay alma yönündeki sözleşmeye dayalı hakkının, aldığı paraya doğrudan hissedara ödenen temettüyle aynı vergi muamelesinin uygulanmasını sağlayıp sağlamadığıydı.

Aynı para için iki farklı değerlendirme

NBR’ye göre Grameen Kalyan’a yapılan ödeme temettü geliri değil, yatırım getirisi, başka bir deyişle faiz veya diğer kaynaklardan elde edilen gelir niteliğindeydi. Yeniden tarhiyatta, belirlenen gelir üzerinden yüzde 35 vergi uygulandı.

Grameen Kalyan, ödemeye kaynak olan temettüler aktarılırken Grameenphone’un vergiyi zaten kestiğini savundu. Mamun, kesintinin yüzde 15 olduğunu ve ek vergi uygulanmasının aynı gelirin iki kez vergilendirilmesi anlamına geleceğini söyledi.

Mamun, Grameen Kalyan’ın vergi uygulamasına itirazını şöyle açıkladı:

Vergi zaten ödenmişken neden ek vergi alınsın? Bizi mahkemeye getiren soru buydu. Buna rağmen konu bir vergi kaçakçılığı davası olarak haberleştirildi.

Yüksek Mahkeme, hisselerin kime ait olduğuna ve verginin kimin adına ödendiğine odaklandı. Anlaşma uyarınca Grameen Kalyan’ın Grameenphone’da hissedar olmadığına ve bu hisselerin mülkiyeti üzerinde hak iddia edemeyeceğine hükmetti. Bu nedenle Grameen Telecom’dan yapılan ödemenin diğer kaynaklardan elde edilen gelir olarak değerlendirilmesini kabul etti.

Mahkeme ayrıca Grameen Kalyan adına vergi kesildiğine veya onun hesabına ödeme yapıldığını kanıtlayan geçerli hazine ödeme belgelerine ilişkin herhangi bir kanıt bulmadığını belirtti. Mahkemeye göre Grameen Telecom adına düzenlenmiş belgeler, Grameen Kalyan’ın kendi vergi ödemesi sayılamazdı.

Reklam

Her yıl için ne kadar talep ediliyor?

Başsavcı yardımcısı Abdus Samad Azad, NBR’nin beş tarhiyat yılına ilişkin talep dökümünü paylaştı. Tutarların toplamı 6.669.152.370 takaya ulaşıyor:

  • 2012-13: 1.892.525.466 taka, yaklaşık 189,25 crore taka.
  • 2013-14: 1.327.746.012 taka, yaklaşık 132,77 crore taka.
  • 2014-15: 1.140.282.574 taka, yaklaşık 114,03 crore taka.
  • 2015-16: 1.152.296.625 taka, yaklaşık 115,23 crore taka.
  • 2016-17: 1.156.301.693 taka, yaklaşık 115,63 crore taka.

İlk yıl için talep edilen tutar en yüksek miktar ve toplamın yaklaşık yüzde 28,4’ünü oluşturuyor. Bu tutar, yıllık taleplerin en düşüğü olan 2014-15 dönemindeki miktardan yaklaşık 75,22 crore taka daha fazla.

Yatırım anlaşmazlığında söz edilen 285,58 crore taka tutarındaki ödeme ile 666,92 crore takalık vergi talebi farklı kalemleri ifade ediyor. İlki davada incelenen gelir; ikincisi ise vergi idaresinin beş tarhiyat yılı boyunca biriken toplam talebi.

Yeniden tarhiyata neden itiraz edilebildi?

NBR’nin Merkezî İstihbarat Birimi, Grameen Kalyan’ın vergi dosyalarını 2017’de yeniden açtı. 26 Eylül 2017 tarihli kararda, ihtilaflı tahsilatlar yeniden tarhiyat süreci kapsamında diğer kaynaklardan elde edilen gelir olarak değerlendirildi.

1984 tarihli Gelir Vergisi Kararnamesi’nin 120(1) maddesi, alt düzey bir vergi idaresinin verdiği kararı değiştirme konusunda denetleyici makama tanınan yetki bakımından önem taşıyordu. Grameen Kalyan, iki anayasa başvurusuyla kararların hukuka uygunluğuna itiraz etti ve ayrıca vergi komiserinden kararları yeniden değerlendirmesini istedi.

Yüksek Mahkeme, 121A(4)(b) maddesinin gerektirdiği kabul edilmiş vergi borcunu Grameen Kalyan ödemediği için yeniden değerlendirme başvurusunun sonuçsuz kaldığını belirtti. Mahkeme, beyanlarla bağlantılı vergi ödeme yükümlülüğünü açıklarken 74. ve 75(2)(d)(iii) maddelerine de atıfta bulundu.

Mahkemenin hataların düzeltilmesine ilişkin değerlendirmesinde 173. madde de yer aldı. Heyet, komiserin daha önceki bir kararı, bildirimde bulunup dinlenme fırsatı verdikten sonra 13 gün içinde düzelttiğini söyledi.

Kararda, mevcut uyuşmazlıktaki tutum değerlendirilirken Grameen Kalyan’ın sonraki tarhiyat yıllarında benzer gelirleri nasıl ele aldığına da değinildi. Kuruluş, Temyiz Dairesi’ne yaptığı başvurularla vergi talebine itiraz etmeyi sürdürüyor.

Reklam

Duruşma için defalarca başka heyete gönderilen dava

Grameen Kalyan, başlangıçta Yüksek Mahkeme’den belirli koşullara bağlı olarak vergi itirazı yapmasına imkân tanıyan bir karar aldı. NBR bu sonuca itiraz etti; bunun üzerine yeni duruşmalar yapıldı. Daha sonra bir yargıcın dava sürecinde önceden görev almış olması nedeniyle karar geri çekildi.

Başlıca usul aşamaları şöyleydi:

  • 2017: Grameen Kalyan, yeniden tarh edilen vergi taleplerine itiraz ederek iki anayasa başvurusu yaptı.
  • 17 Ekim 2023: Yüksek Mahkeme, komiserin kararını iptal etti ve 60 gün içinde koşullu olarak itiraz etme imkânı tanıdı.
  • 11 Mart 2024: Temyiz Dairesi bu kararı iptal ederek uyuşmazlığın esasına ilişkin yeni duruşmalar yapılması için dosyayı Yüksek Mahkeme’ye gönderdi.
  • 4 Ağustos 2024: Bir Yüksek Mahkeme heyeti anayasa başvurularını reddetti.
  • 2024: Karar geri çekildi ve davalar başka bir heyete atanmak üzere gönderildi.
  • 10 Eylül 2026: Yeni Yüksek Mahkeme heyeti başvuruları reddetti.
  • 14 Eylül 2026: Yargıç Farah Mahbub, kararların tam metni yayımlanmadan önce müdahale etmeyi reddetti.
  • 18 Ekim 2026: Yargıç Rezaul Haque tahsilat talimatını durdurdu ve tam heyetin duruşması için 13 Aralık tarihini belirledi.

2024’teki geri çekme tarihi, ayrıntılı usul kronolojilerinde 29 Ağustos; diğer haberlerde ise 4 Ekim olarak veriliyor. Kararın geri çekilme gerekçesi, önceki heyetteki bir yargıcın aynı davada daha önce başsavcı yardımcısı olarak devleti temsil etmiş olmasıydı.

Tahsilat nasıl yapılacaktı?

18 Ekim’deki durdurma kararından önce Başsavcı yardımcısı Azad, Vergi Dairesi 14’ün vergi müdür yardımcısının 2023 tarihli Gelir Vergisi Yasası’nın 214. veya 221. maddeleri uyarınca talep bildirimi düzenleyeceğini söyledi. Azad’a göre bildirimde Grameen Kalyan’a ödeme için 30 gün süre verilecek, 2017’den itibaren basit faiz hesaplanacaktı.

Karara ilişkin başka bir açıklamada üç mali yıllık ödeme süresi belirtiliyor. Alıntılanan tahsilat talimatları hızlı işlem yapılmasını öngörürken Azad, 30 günlük bildirim süresinden söz etti. 18 Ekim tarihli karar, aralık ayındaki duruşma öncesinde tahsilatı durdurdu.

Azad, ödeme yapılmaması hâlinde 221. madde uyarınca banka hesaplarına ve diğer varlıklara yönelik işlem yapılabileceğini söyledi. Sağlık hizmeti sunan bir hayır kuruluşu açısından fonlara erişim somut bir kaygı konusu; ancak hastane veya kliniklerin işleyişi üzerindeki herhangi bir etki belirtilmiş değil.

Temyiz Dairesi’nin bir sonraki görevi, temyiz izni isteyen iki dilekçeyi değerlendirmek. Grameen Kalyan, vergisi zaten kesilmiş olan gelirle ilgili savunmasını sürdürecek; Yüksek Mahkeme’nin gerekçesi ise ayrı tüzel kişiliklere, hisse sahipliğine ve ödeme kanıtlarına dayanıyor.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Yüksek Mahkeme, 18 Ekim 2026’da Grameen Kalyan’dan 6.669.152.370 taka tutarındaki verginin hızlı biçimde tahsil edilmesini durdurdu.
  • İtiraz süreci devam ederken Yüksek Mahkeme’nin vergi talebini onayan kararı yürürlükte kalıyor.
  • Talep, 2012-13 ile 2016-17 arasındaki beş tarhiyat yılını kapsıyor.
  • Grameen Kalyan, temettülerin kaynağındaki vergilerin zaten kesildiğini savunuyor; Yüksek Mahkeme ise başka bir kuruluşun yaptığı ödemenin Grameen Kalyan’ın kendi vergi ödemesi sayılamayacağına hükmetti.
  • Temyiz Dairesi’nin tam heyetinin temyiz izni isteyen iki dilekçeyi 13 Aralık 2026’da görüşmesi planlanıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir