Ampang Hilir Gölü Kayıtlarının Yüzde 95’ini Yabancı Balıklar Oluşturuyor; Malezya Tür Yasaklarını Değerlendiriyor

9 dakikalık okuma
Alien Fish Make Up 95% of Ampang Hilir Lake Records as Malaysia Weighs Species Bans

Yabancı balıkların hâkim olduğu bir göl

Kuala Lumpur’daki Tasik Ampang Hilir’de, Tarım ve Gıda Güvenliği Bakanlığı Genel Sekreteri Datuk Seri Isham Ishak’ın aktardığı Balıkçılık Dairesi kayıtlarında, kaydedilen 154 balığın 146’sının yabancı, yalnızca sekizinin yerli olduğu belirtildi. Buna göre yabancı balıkların oranı yaklaşık yüzde 95; kaydedilen her bir yerli balığa karşılık yaklaşık 18 yabancı balık düşüyor.

İçindekiler
  1. Yabancı balıkların hâkim olduğu bir göl
  2. Temizleme programı ne sağladı?
  3. Yerli balık salımlarında farklı rakamlar
  4. Akvaryum mağazaları neden önemli?
  5. Hangi balıklar en büyük riski taşıyor?
  6. Nehir araştırmaları istilaları yaşam alanlarının durumuyla ilişkilendiriyor
  7. Yerli balıklar üzerindeki baskı
  8. Malezya satışlara kısıtlama getirmeyi değerlendiriyor
  9. Daha uzun geçmişe dayanan ulusal kampanya
  10. Öne Çıkanlar

Bu veriler, akvaryum balıklarının doğaya bırakılmasına yönelik daha sıkı denetimler, daha fazla temizleme programı ve Malezya’nın tatlı su ekosistemlerini tehdit eden türlere olası yasaklar getirilmesi yönündeki çağrıları artırdı. 16 hektarlık gölde düzenlenen bir balık avı programında, dört saatte 1.800 kilogramdan fazla istilacı balık çıkarıldı.

Isham, 17 Ekim’de Tasik Ampang Hilir’de düzenlenen iç su balıkçılığının sürdürülebilirliği ve yabancı balıkların temizlenmesi programında konuştu. Verilere dayalı kararlar alınması, halkın bilinçlendirilmesi ve kamu kurumları, işletmeler ile sivil toplum kuruluşları arasında iş birliği yapılması çağrısında bulundu.

Dairenin verileri kamuoyuna, 154 tür içinde 146 yabancı ve sekiz yerli tür bulunduğu şeklinde de aktarıldı. Daha ayrıntılı açıklamada ise kaydedilen 154 balıktan söz edildi. Okurlar açısından temel bulgu, yetkililerin aktardığı göl kayıtlarında yabancı balıkların ezici çoğunluğu oluşturması.

Yabancı balık, doğal yaşam alanının dışına taşınmış bir türdür. İstilacı balık ise yeni bir alana getirildikten sonra yerleşen, yayılan ve zarara yol açan türdür. Isham, akvaryum balıklarını büyüdüklerinde ya da bakımları zorlaştığında doğaya bırakmanın, sudaki yaşam çeşitliliği anlamına gelen sucul biyolojik çeşitliliğe zarar verebileceği ve yerli balıkları tehdit edebileceği uyarısında bulundu.

Şimdi yürütülen çalışmalar üç görevi bir araya getiriyor: yerleşmiş istilacı türleri temizlemek, yerli popülasyonları takviye etmek ve yeni tür girişlerini önlemek. Klang Vadisi’nden araştırmalar ise dördüncü bir kaygıya işaret ediyor: doğaya bırakılan balıkların yerleşebileceği nehir ve göllerin durumu.

Reklam

Temizleme programı ne sağladı?

Balıkçılık Dairesi Genel Müdür Yardımcısı (kalkınma) Datuk Azahari Othman, dört saatlik programda 150 amatör balıkçının 2.000’den fazla istilacı balık yakaladığını söyledi. Avın ağırlığı 1,8 tonu aştı. Bu sonuç, tek bir planlı çalışma sırasında ne kadar çok yabancı balığın sudan çıkarılabileceğini gösterdi.

Yedi kurum ve kuruluştan yaklaşık 250 kişi daha geniş kapsamlı programa katıldı. Etkinliklerde sürütme ağları, atma ağları, olta takımları ve balık tuzakları kullanıldı. Sürütme ağları, bir alanın içinden ya da çevresinden çekilerek balıkları toplarken atma ağları, geri çekilmeden önce daha küçük bir su alanına yayılıyor.

Kampanya 2022’den bu yana yürütülüyor. Yabancı balıkları temizleme programında 2022-2025 döneminde toplam 19,74 ton balık yakalandı. Etkinlikteki av ve kampanyanın toplamı farklı dönemleri kapsıyor: biri dört saati, diğeri birkaç yıl süren temizleme çalışmalarını ölçüyor.

Isham, yabancı balıkların yakalanmasının daha yoğun hâle gelmesi gerektiğini söyledi. Toplam avın büyüklüğü, yetkililerin yalnızca tekrar tekrar balık avlama etkinlikleri düzenlemek yerine balıkların kamuya açık sulara bırakılmasına yol açan kararları da hedef almasının nedenini açıklıyor.

Yerli balık salımlarında farklı rakamlar

Agrobank, Tasik Ampang Hilir’e 1.100 baung ve 300 lampam sungai olmak üzere 1.400 yerli balık yavrusu bıraktı. Yavrular, popülasyonları takviye etmek amacıyla suya salınan genç balıklardır. Bankanın katkısının yaklaşık beşte dördünü baung oluşturdu.

Azahari, program kapsamında daha yüksek bir salım rakamı açıkladı: 32.500 yerli balık yavrusu ve 11 yetişkin balık. Bu toplam ile Agrobank’ın bıraktığı 1.400 yavru arasındaki ilişki açıklanmadı. Balıkçılık Dairesi, 2021-2025 yılları arasında Malezya genelinde popülasyonları takviye etmek ve zarar görmüş sucul ekosistemleri onarmak amacıyla 58,6 milyon balık ve karides yavrusu saldı.

Agrobank Kalkınmadan Sorumlu Genel Müdürü Ahmad Arif Abu Bakar, onarım çalışmalarının balık salımının yanı sıra halkın bilinçlenmesini de gerektirdiğini söyledi. Akvaryum sahiplerinin sorumluluğunu şöyle anlattı:

“Balıklar büyüdüğünde evcil balıklarını nehirlere ya da göllere bırakmamak da dâhil olmak üzere, ekosistemin korunmasındaki sorumluluklarını halkın anlaması gerekiyor,” dedi.

Reklam

Akvaryum mağazaları neden önemli?

Scientific Reports’ta 14 Ekim 2020’de yayımlanan bir araştırma, Klang Vadisi’ndeki akvaryum sahiplerinin erişebildiği balık türlerine dair ayrıntılı bir tablo sunuyor. Araştırmacılar 2019’da 60 süs balığı mağazasını inceleyerek 251 yabancı balık türü ve 42 yerli tür tespit etti.

Süs balıkları araştırmasında, ticarette kaydedilen türlerin yüzde 85,66’sının yabancı olduğu belirlendi. Araştırmada tespit edilen 251 yabancı ve 42 yerli türün toplamına göre bu, her bir yerli türe karşılık neredeyse altı yabancı tür bulunduğu anlamına geliyor.

Araştırmacılar, akvaryum ticaretini, yetiştiricilikten, yani balıkların ve diğer su canlılarının üretiminden sonra, yabancı balıkların iç sulara girmesindeki en önemli ikinci yol olarak tanımladı. Balık sahiplerinin balıklarını doğaya bırakma nedenleri arasında balığın aşırı büyümesi, saldırganlaşması, hızla üremesi ya da sahiplerinin ona ilgisini kaybetmesi gösterildi.

Araştırmaya katılan mağazaların yüzde 83,3’ünde Japon balığı satılıyordu. Tespit edilen yabancı türlerin yüzde 44’ü Güney Amerika, yüzde 25’i Asya ve yüzde 20’si Afrika kökenliydi. Bir balık Asya’nın başka bir bölgesinde yerli olsa da Malezya suları için yabancı sayılabilir; çünkü doğal yayılış alanları kıta sınırlarına değil, yaşam alanlarına ve coğrafyaya göre belirlenir.

Mağaza bulguları, Isham’ın mesajının gölü ziyaret edenlerin ötesine neden uzandığını açıklamaya yardımcı oluyor. Bir balığı doğaya bırakma kararını son olarak sahibi veriyor; ancak perakendeciler hangi türlerin evlere girdiğini ve alıcıların balıklar büyürken onlara nasıl bakacaklarını ne ölçüde bildiğini etkiliyor.

Hangi balıklar en büyük riski taşıyor?

Isham, halk arasında ikan bandaraya olarak bilinen vatoz ağızlı yayın balıklarının ülke genelinde kaydedilen istilacı balık avlarının yüzde 83’ünü oluşturduğunu söyledi. İkan raja olarak da bilinen tavus balığı ise yüzde 13,8’lik paya sahipti. Bu iki grup, kaydedilen avların toplam yüzde 96,8’ini oluşturdu.

Av miktarı, yakalandıktan sonra karaya çıkarılan balıkları ifade ediyor. Rakamlar, ülke genelindeki temizleme avlarında hangi balıkların öne çıktığını göstererek yetkililere balıkçılık kampanyalarında ve kamuoyu uyarılarında odaklanabilecekleri türleri sunuyor.

Reklam

Akvaryum ticareti araştırmasında ayrıca seçilen 23 türün istilacılık riski değerlendirildi. Araştırmacılar, Fish Invasiveness Screening Kit (FISK) olarak bilinen yöntemi kullanarak dokuz türü, yani yüzde 39,1’ini yüksek riskli sınıfına aldı. Bu araçta balığın biyolojisi, ekolojik gereksinimleri ve doğal yayılış alanı dışında yerleşme geçmişi hakkında sorular soruluyor.

Araştırmacılar değerlendirmelerinde 17 puanı yüksek istilacılık riskini belirleyen eşik olarak kullandı. Fish Invasiveness Screening Test adlı ikinci yöntemde ise yedi tür yüksek risk grubuna alındı: Kuzey Afrika yayın balığı, Japon balığı, sazan, lepistes, flowerhorn, kırmızı kuyruklu yayın balığı ve vatoz ağızlı yayın balığı.

İki yöntem, riski farklı biçimlerde değerlendirdikleri için farklı sonuçlar verdi. Her ikisi de yetkililere, hangi balıkların daha sıkı denetim gerektirdiğine karar vermeden önce türleri ayrı ayrı inceleme imkânı sunuyor.

Nehir araştırmaları istilaları yaşam alanlarının durumuyla ilişkilendiriyor

2021’de Animals dergisinde yayımlanan bir araştırmada Klang Vadisi’ndeki altı nehir incelendi: Pusu, Langat, Gombak, Klang, Tekala ve Semenyih. Araştırmacılar Ocak-Mart 2020 döneminde balık ve su örnekleri aldı; her nehirde ortalama yaklaşık 500 metrelik bölümleri kapsadı.

Nehirlerdeki istilalara ilişkin araştırmada, altısı yabancı olmak üzere 20 balık türü kaydedildi. Örneklenen tüm balıkların yüzde 45,9’unu tilapia oluşturdu. Yabancı balıkların görülme oranı Pusu Nehri’nde yüzde 57, Langat Nehri’nde yüzde 50 ve Gombak Nehri’nde yüzde 40’a ulaştı. Saha çalışması nehirleri kapsarken Tasik Ampang Hilir araştırma alanının dışındaydı.

Araştırmacılar, yabancı balıkların görülme oranının daha kötü su kalitesiyle; amonyak azotu ve nitrit düzeylerinin yüksek, çözünmüş oksijenin ise düşük olmasıyla ilişkili olduğunu belirledi. Balıklar solunum için suda çözünmüş oksijene ihtiyaç duyar. Kirlilik, bir yaşam alanında hangi türlerin hayatta kalma şansının daha yüksek olduğunu değiştirebilir.

Yabancı tilapia ve yelken yüzgeçli yayın balıklarının daha kirli çevrelerle ve insanların suya daha kolay erişebilmesiyle de ilişkili olduğu görüldü. Araştırmacılar, insan faaliyetlerinin ve esnek beslenme alışkanlıklarının yabancı balıkların yerleşip baskın hâle gelmesini kolaylaştırabileceği sonucuna vardı.

Araştırmada Aquatic Species Invasiveness Screening Kit (AS-ISK) kullanılarak beş yabancı tür değerlendirildi. Dört tür yüksek istilacılık riski kategorisine girerken Barbonymus gonionotus orta risk kategorisinde yer aldı.

Reklam

Yerli balıklar üzerindeki baskı

Nehir araştırmasında balıkların beslenme düzenini anlamak için mide içerikleri ve balık dokularındaki kimyasal izler incelendi. Mide içeriği, yakın zamanda tüketilen besinleri gösterir. Kimyasal izler ise daha uzun bir dönemde tüketilen besinlerin kaynaklarını belirlemeye yardımcı olabilir.

Bulgular, örneklenen nehir topluluğunun bazı bölümlerinde yabancı balıkların baskınlığıyla birlikte, yabancı ve yerli balıkların beslenme düzenlerinin örtüştüğünü gösterdi. Türler benzer besinlere ihtiyaç duyduğunda yerli balıklar, büyümek ve üremek için gerekli kaynaklar açısından daha yoğun bir rekabetle karşılaşabilir.

Araştırmada, getirilen balıkların yerli popülasyonlara avcılık, yaşam alanları için rekabet, habitat değişiklikleri ve hastalıkların yayılması gibi yollarla zarar verebileceği de belirtildi. Hangi baskıların daha önemli olduğu, söz konusu türe ve su yoluna bağlı.

Ampang Hilir’deki onarım çalışmaları açısından bulgular birlikte değerlendirildiğinde somut bir zorluk ortaya çıkıyor: Yeni salınan yerli balıklar, yerleşmiş yabancı balıklar temizlenirken elverişli yaşam koşullarına ihtiyaç duyuyor. İstilacıları yakalamak, habitat koşullarını iyileştirmek ve yeni balık salımlarını önlemek bu zorluğun farklı yönlerini ele alıyor.

Malezya satışlara kısıtlama getirmeyi değerlendiriyor

Isham, bakanlığın yerel ekosistemler için tehdit oluşturduğu belirlenen türlere olası yasaklar da dâhil olmak üzere mevcut düzenlemeleri sıkılaştırmanın yollarını değerlendirdiğini söyledi. Süs balığı satan işletmelere de şu çağrıda bulundu:

“Süs balığı satıcılarından da halka istilacı balık satmaktan kaçınmalarını istiyoruz. Sularımız için tehdit oluşturan bazı türlere tamamen yasak getirebiliriz,” dedi.

Bakanlık henüz nihai bir tür listesi, karar tarihi ya da uygulama takvimi açıklamadı. Yapılan ilk çağrı, satıcıların istilacı balıkları satmaktan kaçınması ve balık sahiplerinin istemedikleri evcil balıkları göllere, nehirlere, barajlara ve kamuya açık su yollarına bırakmaması yönündeydi.

Isham, bu çağrıyı zararlı bir alışkanlığın kabul gören bir davranışa dönüşme riskiyle ilişkilendirdi. Halkı bilinçlendirmenin neden müdahalenin bir parçası olduğunu şöyle anlattı:

“Eğitim vermezsek bu mesele, önüne geçilmesi zor bir alışkanlığa dönüşür ve uzun vadeli bir sorun hâline gelir,” dedi.

Akvaryum araştırması bu çağrının somut bir dayanağı olduğunu gösteriyor. Yüzlerce yabancı türün bulunduğu bir ticaret, yeni tür girişleri için çok sayıda fırsat yaratırken tür taraması, yerleşip zarar verme olasılığı en yüksek görülen balıklara yönelik kısıtlamalara yön vermeye yardımcı olabilir.

Reklam

Daha uzun geçmişe dayanan ulusal kampanya

Isham, açıklamanın yapıldığı yıl içinde 37 istilacı balık temizleme programı düzenlendiğini ve yıl sonuna kadar bu sayının 40’ı aşmasının beklendiğini söyledi. Çalışmalar başkentle sınırlı değil: Kaydedilen yabancı balık istilası vakalarının yüzde 50,3’ü Perak’ta, yüzde 16,5’i Negeri Sembilan’da ve yüzde 13,3’ü Selangor’da görüldü.

Bu üç eyalet, kaydedilen vakaların toplam yüzde 80,1’ini oluşturdu. Yalnızca Perak’ın payı, Negeri Sembilan ve Selangor’da kaydedilen toplam yüzde 29,8’lik orandan fazlaydı. Bu da daire verilerindeki vakaların ne ölçüde belirli bir bölgede yoğunlaştığını gösteriyor.

Araştırmalar ve temizleme programları birkaç yıla yayıldı:

  • 2019: Araştırmacılar Klang Vadisi’nde 60 süs balığı mağazasını inceledi.
  • Ocak-Mart 2020: Araştırmacılar Klang Vadisi’ndeki altı nehirde balık ve su örnekleri aldı.
  • 14 Ekim 2020: Scientific Reports akvaryum ticareti araştırmasını yayımladı.
  • 2021: Animals, yabancı balıkların görülme oranını habitat ve su koşullarıyla ilişkilendiren nehir araştırmasını yayımladı.
  • 2021-2025: Balıkçılık Dairesi ülke genelinde 58,6 milyon balık ve karides yavrusu saldı.
  • 2022-2025: Yabancı balıkları temizleme programında toplam 19,74 ton balık yakalandı.

Ampang Hilir, bu farklı çalışmaları tek bir kamuya açık gölde bir araya getiriyor. Yetkililer istilacı balıkları temizleyip yerli balıklar salarken araştırmalar, mağazalarda ve evlerde, ayrıca yeni balık girişlerinin yaşandığı su yollarının çevresinde de adım atılması gerektiğine işaret ediyor.

Öne Çıkanlar

  • Tasik Ampang Hilir’e ilişkin aktarılan Balıkçılık Dairesi kayıtlarına göre yabancı balıkların oranı yaklaşık yüzde 95.
  • Dört saatlik programda 1.800 kilogramdan fazla istilacı balık sudan çıkarıldı; 150 amatör balıkçı 2.000’den fazla balık yakaladı.
  • Agrobank 1.400 yerli balık yavrusu saldı; Balıkçılık Dairesinin açıkladığı daha geniş program rakamı 32.500 yavru ve 11 yetişkin balıktı.
  • Vatoz ağızlı yayın balıkları ile tavus balıkları, ülke genelinde kaydedilen istilacı balık avlarının toplam yüzde 96,8’ini oluşturdu.
  • Klang Vadisi’ndeki 60 akvaryum mağazasında yapılan araştırmada 251 yabancı ve 42 yerli balık türü tespit edildi.
  • Bakanlık, daha sıkı denetimleri ve olası tür yasaklarını değerlendirirken balık sahiplerine akvaryum balıklarını kamuya açık sulara bırakmamaları çağrısı yapıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir