İzin verilen alanların çoğu hâlâ arama aşamasında
Aceh’te 12 ilçe ve kentteki maden ruhsatları 155.307,50 hektarı kapsıyor. Eyaletin Enerji ve Maden Kaynakları Dairesi’ne atfedilen rakamlara göre bu alanın dörtte üçünden fazlası arama faaliyetlerine ayrılmış durumda. Bu ölçek, Walhi Aceh’in bölge halkına sağlanan faydaların ve ormanlar, nehirler ile tarım arazileri üzerindeki risklerin kamuya açık biçimde incelenmesi talebinde bulunmasına yol açtı.
İçindekiler
- İzin verilen alanların çoğu hâlâ arama aşamasında
- Ruhsat verilen en geniş alanlar nerelerde yoğunlaşıyor?
- Resmî kayıtlar kamuoyunun neleri denetlemesine olanak tanıyor?
- Aceh, maden başvurularının nasıl denetlendiğini söylüyor
- Ruhsatlandırma yetkisinin önemi
- Kazancı kim elde ediyor, bedeli kim ödüyor?
- Ormanlar ve rehabilitasyon neden anlaşmazlığın merkezinde?
- Geçmişte verilen ruhsatlara dayanan bir anlaşmazlık
- Kamuya açık kayıtları şekillendiren tarihler
- Öne Çıkanlar
Rakamlar, 85 metal ve kömür madenciliği ruhsatına işaret ediyor: 117.727,67 hektarı kapsayan 56 arama ruhsatı ve 37.579,83 hektarı kapsayan 29 üretim ruhsatı. Arama, maden yataklarının ve ticari potansiyellerinin araştırılması anlamına geliyor. Üretim ise ruhsatın maden çıkarma ve ilgili faaliyetlere izin verdiği aşamadır.
İzin verilen en geniş alan 48.324,30 hektarla Aceh Jaya’da bulunuyor. Aceh Barat, Aceh Singkil ve Nagan Raya ile birlikte bu dört ilçe, toplam alanın yaklaşık yüzde 78,5’ini oluşturuyor. Bu yoğunlaşma, arazi, su kaynakları ve geçim kaynakları konusundaki tartışmaların büyük bölümünü dört ilçede topluyor.
Aceh yetkilileri, başvuruların elektronik ortamda denetlendiğini ve hükümetin çeşitli kademelerinden tavsiye alınmasının gerektiğini söylüyor. Çevre örgütü Walhi ise tartışmalarda ekonomik kazançları kimin elde ettiğinin ve arazi ya da su zarar gördüğünde bedeli kimin ödediğinin de ele alınması gerektiğini savunuyor.
Kamuya açık kayıtlarda açıklanması gereken bir farklılık da bulunuyor. Enerji ve Maden Kaynakları Dairesi’nin Haziran 2025 tarihli ruhsat kaydı, 36 arama ruhsatı ve 28 işletme ruhsatından oluşan toplam 64 ruhsatı listeliyor. Bu kayıt ile daireye atfedilen 85 ruhsat arasındaki farkın nedeni, rakamlarla birlikte yayımlanan bilgilerde kamuoyuna açıklanmadı.
Ruhsat verilen en geniş alanlar nerelerde yoğunlaşıyor?
Aceh Jaya’daki 48.324,30 hektar, eyalet genelinde bildirilen toplam alanın yaklaşık yüzde 31,1’ine karşılık geliyor. Onu 30.926 hektarla Aceh Barat, 22.049 hektarla Aceh Singkil ve 20.648,48 hektarla Nagan Raya izliyor. Bu ilçelerdeki toplam ruhsatlı alan 121.947,78 hektar.
Haziran 2025 tarihli kayıt, ilgili şirketler ve madenler hakkında daha ayrıntılı bilgi veriyor. Aceh Jaya’daki kayıtların tamamı arama aşamasında. Bunlar arasında PT Mas Putih Aneka Tambang’ın 4.949 hektarı, PT Longsunindo Perkasa’nın ise 4.655 hektarı kapsayan kömür ruhsatları da yer alıyor. Kayıtta ilçedeki altın, demir cevheri ve galen arama ruhsatları da bulunuyor.
Aceh Barat’ta işletme aşamasında olan çeşitli ruhsatlar var. Bunlar arasında PT Agrabudi Jasa Bersama’nın 5.000 hektarı, PT Mifa Bersaudara’nın ise 3.134 hektarı kapsayan kömür ruhsatları yer alıyor. Nagan Raya’da PT Mega Multi Cemerlang, 7.943 hektarlık alanda kömür işletme ruhsatına sahip.
Bu kayıtlar, denetimde hem konumun hem de ruhsat aşamasının neden dikkate alınması gerektiğini gösteriyor. Faaliyetteki bir kömür madeninin yakınında yaşayanların mevcut koşulları, bir şirketin hâlâ maden yatağı araştırdığı bölgelerde yaşayanlarınkinden farklı. Walhi, her bölgede ormanların durumunun ve toplulukların mevcut geçim kaynaklarının incelenmesini istiyor.
Resmî kayıtlar kamuoyunun neleri denetlemesine olanak tanıyor?
Haziran 2025 tarihli kayıt; ruhsat sahiplerini, madenleri, arazi büyüklüklerini, konumları, ruhsat aşamalarını, kararname numaralarını ve geçerlilik tarihlerini belirtiyor. Bu bilgiler, bölge sakinlerinin ruhsatla ilişkili şirketi ve izin süresini tespit etmesine olanak tanıyor.
Kayıtta metaller ve kömürün yanı sıra çimento üretiminde kullanılan kireçtaşı, kil ve diğer malzemeler de yer alıyor. Bu nedenle kayıt, özellikle metal madenleri ve kömür ruhsatları olarak tanımlanan rakamlarla karşılaştırılırken kapsamı dikkate alınarak incelenmeli.
Hükümetin ikinci bir kaynağı olan yıllık ruhsat veri seti, ruhsat sayılarını ilçe ve kentlere göre düzenliyor. Verilerin üreticisi ESDM Aceh, yayımlayıcısı ise Endonezya İstatistik Kurumu’nun Aceh ofisi olarak belirtiliyor; kaynak olarak Aceh Dalam Angka gösteriliyor. Veri seti en son 3 Aralık 2025’te güncellendi.
Ruhsat sayıları ile ruhsatlı hektar miktarları farklı sorulara yanıt veriyor. Sayı, kayıtlarda kaç izin bulunduğunu; alan verileri ise bu izinlerin kapsadığı araziyi gösteriyor. Yakınındaki bir projeyi anlamaya çalışan bölge sakinleri için şirket adı, maden, ruhsat aşaması ve sona erme tarihi ek bilgi sağlıyor.
Aceh, maden başvurularının nasıl denetlendiğini söylüyor
Aceh Yatırım ve Tek Noktadan Entegre Hizmetler Dairesi’nin (DPMPTSP) başkanı Marwan Nusuf, başvurudan onaya kadar ruhsatlandırma sürecinin elektronik ortamda yürütüldüğünü söyledi. Açıklaması 9 Temmuz 2026 tarihliydi.
Marwan, ruhsat düzenlenirken başvuru sahipleriyle ruhsatlandırma görevlilerinin doğrudan görüşmediğini belirtti:
Ruhsat düzenleme sürecinde başvuru sahipleriyle görevliler arasında yüz yüze görüşme yapılmıyor.
Açıklamasına göre sistem, başvurunun yapıldığı, incelendiği ve imzalandığı tarihleri kaydediyor. Yetkililer, destekleyici belgeler ve imzalar dâhil olmak üzere şirket belgelerinin eksiksiz ve geçerli olup olmadığını denetliyor.
Başvuru sahiplerinin köy, bucak ve ilçe ya da kent yönetimlerinden tavsiye alması gerekiyor. Önerilen yerin madencilik için uygun olup olmadığını değerlendirmek amacıyla ilgili kurumlardan teknik görüş de isteniyor.
Yerel arazi kullanımı ve koşullarının hükümetin değerlendirmesine dâhil edildiği onay sürecindeki somut aşamalardan biri bu tavsiyeler. Walhi’nin talebi ise daha ileri giderek çevresel koşulların, toplumsal çatışma risklerinin ve bölge halkının fiilen elde ettiği faydaların açık biçimde incelenmesini istiyor.
Ruhsatlandırma yetkisinin önemi
Marwan, Aceh’in belirli maden ruhsatlarını düzenleme yetkisinin 2006 tarihli Aceh Yönetimi Hakkında 11 Sayılı Kanun’dan kaynaklandığını belirtiyor. Madencilik ruhsatı yetkisinin 2020 tarihli Mineral ve Kömür Madenciliği Hakkında 3 Sayılı Kanun’la genel olarak merkezi hükümete devredilmesine rağmen, eyaletin bu özel çerçeve kapsamında belirli yetkilerini koruduğunu söyledi.
İdari süreç açık: Şirket, ruhsatı vermekle sorumlu kuruma başvuruyor; ilgili kurum da koşulların karşılanıp karşılanmadığını değerlendiriyor. Marwan, tüm koşulları karşılayan bir başvuruyu reddetmesi hâlinde DPMPTSP’nin Devlet İdare Mahkemesi’nde (PTUN) davayla karşılaşabileceğini söyledi.
Walhi, değerlendirme çağrısını hem Aceh hükümetine hem de merkezi hükümete yöneltiyor. Önerdiği incelemenin ormanların durumunu, ekolojik etkileri, olası toplumsal çatışmaları, bölge halkına sağlanan ekonomik faydaları ve şirketlerin çevreyi eski hâline getirme yükümlülüklerini ele almasını istiyor.
İki taraf karar sürecinin farklı yönlerine odaklanıyor. Marwan, hükümetin başvuruyu kurallar çerçevesinde nasıl işleme aldığını anlatıyor. Walhi ise maden çıkarma sona erdikten sonraki dönem de dâhil olmak üzere, ruhsatların kapsadığı yerler ve insanlar üzerindeki sonuçların incelenmesini istiyor.
Kazancı kim elde ediyor, bedeli kim ödüyor?
Walhi Aceh’in Savunuculuk ve Kampanya Bölümü Başkanı Afifuddin, yalnızca yatırım ve istihdam rakamlarına bakmanın madenciliğin topluluklar üzerindeki etkisini eksik gösterdiğini söyledi. Açıklamaları 6 Ekim 2026 tarihliydi.
Afifuddin, kamuoyundaki tartışmalarda bölge sakinlerine ve çevreye yeterince yer verilmediğini söyledi:
Hükümet ve maden sahipleri sürekli ekonomik büyümeden ve istihdam yaratılmasından söz ediyor. Ancak topluluklar ve çevre üzerindeki etkiler nadiren gündeme geliyor.
Afifuddin’e göre madencilik istihdam ve ticari faaliyet yaratabilir, ancak en büyük fayda başka yerlere gidebilir. Projenin yakınındaki bölge sakinleri, kirlenen suya, zarar gören nehirlere ve tarım arazilerinin verim kaybına en fazla maruz kalanlar olabilir.
Geçimini tarım, plantasyonlar ya da ormancılıkla sağlayan haneler için su ve verimli toprak ekonomik varlıklardır. Bu kaynakların niteliğinin düşmesi, madenin istihdam sağladığı dönem sona erdikten sonra da gıda üretimini ve geliri etkileyebilir. Bu nedenle Walhi’nin talebi, hükümetin bir gelir kaynağını mevcut geçim kaynaklarıyla nasıl karşılaştırdığını da ilgilendiriyor.
Yayımlanan ruhsat kayıtlarında şirket ve arazi bilgileri yer alıyor. Walhi, bölge sakinlerinin bir projenin kendi koşulları açısından ne ifade ettiğini değerlendirebilmesi için topluluklara sağlanan faydaların ve rehabilitasyon sorumluluklarının da aynı kamu incelemesine dâhil edilmesini istiyor.
Ormanlar ve rehabilitasyon neden anlaşmazlığın merkezinde?
Afifuddin, ormanların korunmasını ayrı bir koruma meselesi olarak değil, toplulukların günlük ihtiyaçlarıyla doğrudan bağlantılı bir konu olarak ele alıyor. Şöyle dedi:
Ormanlar; suya erişim, gıda güvenliği, ekolojik felaketlere karşı korunma ve topluluklarla yaban hayatının geçim kaynaklarının devamı için doğrudan önem taşıyor.
Walhi, her ruhsatın şeffaf biçimde incelenmesini ve ormanları ya da toplulukların yaşam alanlarını tehdit edebilecek yeni ruhsatların verilmesinin durdurulmasını istiyor. Talebi, faaliyetler başlamadan önce arazinin durumunun, işletme sırasında yaşanabilecek olası çatışmaların ve sonrasında zararın giderilmesinden kimin sorumlu olacağının incelenmesini kapsıyor.
Çevresel rehabilitasyon, madencilikten etkilenen araziyi yeniden işler hâle getirmek için yapılan çalışmaları ifade ediyor. Walhi’nin gündeme getirdiği tartışmada temel mesele, ticari faaliyet sona erdiğinde bölge sakinlerinin kullanabilecekleri araziye ve güvenilir su kaynaklarına sahip olup olmayacağı.
Afifuddin, örgütünün yetkililerden önlemesini istediği sonucu şöyle anlattı:
Topluluk, yıllarca katlanmak zorunda kalacağı maden ocakları ve çevre tahribatıyla baş başa bırakılmamalı.
Geçmişte verilen ruhsatlara dayanan bir anlaşmazlık
Aceh’te madencilik ve toplulukların çıkarlarına ilişkin tartışmalar, 85 ruhsata dair rakamlardan daha eskiye dayanıyor. Aralık 2018’de Walhi Aceh’in yönetici direktörü M. Nur, hükümetin verdiği bilgilere göre 10 ilçe ve kentte 156.003 hektarı kapsayan 37 İşletme Hakkı Sözleşmesi ve maden işletme ruhsatı bulunduğunu söyledi.
O dönemde bölge sakinleri ve Walhi, PT Emas Mineral Murni’ye Nagan Raya ve Central Aceh’de 10.000 hektarlık alan için verilen işletme ruhsatına itiraz ediyordu. Sumatra kaplanları, filleri ve orangutanlar için yaşam alanlarını da kapsayan Leuser Ekosistemi’ndeki konumuna ilişkin kaygılar nedeniyle ruhsatın iptali için Doğu Cakarta Devlet İdare Mahkemesi’ne başvurdular.
Walhi ayrıca yasa dışı altın madenciliğinin 2018 sonuna kadar 7.500 hektar orman ve araziye zarar verdiğini bildirmişti. Bu rakam yasa dışı faaliyetlerin yol açtığı zararı ifade ediyordu; daha yüksek hektar toplamlarıysa ruhsatların kapsadığı alanları gösteriyordu.
Walhi’nin 7 Nisan 2021’de yayımladığı 2020 madencilik envanteri, 70.761,10 hektarı kapsayan 28 metal maden ve kömür ruhsatı listeliyordu. Envanterde PT Emas Mineral Murni’nin yanı sıra Haziran 2025 tarihli hükümet kaydında da bulunan bazı şirketler yer alıyordu.
Tarihî kayıtların kapsamları farklılık gösteriyor: 2018 rakamı İşletme Hakkı Sözleşmelerini de içerirken, 2020 envanteri metal madenler ve kömüre odaklanmış, Haziran 2025 tarihli kayıt ise sanayi hammaddelerini de kapsıyor. Bu kayıtlar birlikte değerlendirilirken söz konusu kategorilerin ve münferit ruhsatlardaki değişikliklerin dikkate alınması gerekiyor.
Kamuya açık kayıtları şekillendiren tarihler
Belgeler ve açıklamalar birkaç yıla yayılıyor. Tarihler, her birinin hangi ruhsat tablosunu yansıttığını ve tartışmanın nasıl geliştiğini anlamaya yardımcı oluyor.
- Aralık 2018: Walhi, 156.003 hektarı kapsayan 37 İşletme Hakkı Sözleşmesi ve maden işletme ruhsatından söz etti; PT Emas Mineral Murni’nin ruhsatına yönelik itiraz da bu dönemde gündeme geldi.
- 7 Nisan 2021: Walhi, 2020 sonuna kadarki durumu yansıtan ve 70.761,10 hektarı kapsayan 28 ruhsatı listeleyen envanterini yayımladı.
- Haziran 2025: ESDM Aceh, 36 arama ruhsatı ve 28 işletme ruhsatından oluşan 64 ruhsatlık kaydını güncelledi.
- 3 Aralık 2025: Hükümet portalı, ilçe ve kentlere göre ruhsat sayılarını gösteren yıllık veri setini güncelledi.
- 9 Temmuz 2026: Marwan’ın elektronik ruhsatlandırma ve Aceh’in yetkilerine ilişkin açıklaması bu tarihle yayımlandı.
- 6 Ekim 2026: Afifuddin’in topluluklar ve çevre üzerindeki etkilerin incelenmesi çağrısı bu tarihle yayımlandı.
Haziran 2025 tarihli kayıtta gelecekte sona erecek ruhsat tarihleri de yer alıyor. PT Energy Tambang Gemilang’ın Nagan Raya’daki kömür işletme ruhsatı 2 Temmuz 2039’a, PT Tripa Semen Aceh’in Aceh Tamiang’daki kireçtaşı işletme ruhsatı ise 12 Haziran 2040’a kadar geçerli.
Bu süreler, denetim ve rehabilitasyon tartışmalarının uzun yıllara yayıldığını gösteriyor. Bölge sakinleri açısından temel mesele, onay ve işletme sırasında alınan kararların tüm bu süre boyunca suyu, verimli araziyi ve hane gelirlerini nasıl etkileyeceği.
Öne Çıkanlar
- ESDM Aceh’e atfedilen rakamlara göre 12 ilçe ve kentteki 85 maden ruhsatı 155.307,50 hektarı kapsıyor.
- 56 ruhsat ve 117.727,67 hektarlık alan arama aşamasında. Bu, ruhsatlı alanın yaklaşık yüzde 75,8’ine karşılık geliyor.
- Aceh Jaya, Aceh Barat, Aceh Singkil ve Nagan Raya, bildirilen toplam alanın yaklaşık yüzde 78,5’ini oluşturuyor.
- Haziran 2025 tarihli resmî kayıtta 64 ruhsat listeleniyor. Bu farklı sayının sonraki rakamlarla birlikte açıklığa kavuşturulması gerekiyor.
- Aceh yetkilileri elektronik başvuru sürecinden, belge denetimlerinden ve yerel yönetimlerle teknik kurumlardan alınan tavsiyelerden söz ediyor.
- Walhi; ruhsatların, topluluklara sağlanan faydaların, ormanların durumunun, toplumsal risklerin ve çevresel rehabilitasyon yükümlülüklerinin açık biçimde incelenmesini istiyor.






