Resmî adak diplomatik protestoya yol açtı
Japonya Başbakanı Sanae Takaichi, 17 Ekim 2026’da Tokyo’daki Yasukuni Tapınağı’na ritüel amaçlı bir yaprak dökmeyen dal sunusu gönderdi. Sonbahar şenliği sırasında tapınağı ziyaret etmesi beklenmezken Güney Kore, "derin hayal kırıklığı ve üzüntü" duyduğunu açıkladı.
İçindekiler
- Resmî adak diplomatik protestoya yol açtı
- Takaichi ne gönderdi?
- Güney Kore eylemle pişmanlık gösterilmesini istedi
- Kiuchi tapınağı ziyaret etti, diğer liderler sunu gönderdi
- Tapınakta anılan kişilerin anlaşmazlıktaki yeri
- Takaichi’nin uygulaması nasıl değişti?
- Çin’le gerilim diplomatik hesapları etkiliyor
- Anma ve Japonya’nın askerî güce ilişkin tartışmaları
- Öne çıkanlar
Masakaki adı verilen sunu, pazartesi 19 Ekim’e kadar sürecek şenliğin açılışında başbakan sıfatıyla takdim edildi. Kabine üyesi Minoru Kiuchi cumartesi sabahı tapınağı ziyaret ederken üst düzey parlamento yetkilileri ve Sağlık, Çalışma ve Refah Bakanı Kenichiro Ueno da sunu gönderdi.
Yasukuni, 14’ü A sınıfı savaş suçlarından hüküm giymiş kişiler olmak üzere yaklaşık 2,46 milyon Japon savaş ölüsünü anıyor. Bu kişilerin tapınakta yer alması, Japon liderlerin buraya yönelik jestlerini, Japon işgali ve sömürge yönetimine ilişkin hatıraların Tokyo’yla ilişkilerde hâlâ merkezi önem taşıdığı Çin ve Güney Kore’de özellikle hassas kılıyor.
Takaichi’nin kararı, başbakan olmadan önce düzenli olarak ziyaret ettiği tapınakla bağını korurken, bizzat orada bulunmak gibi daha görünür bir adımdan kaçınmasını sağlıyor. Güney Kore’nin tepkisi, başbakan sıfatıyla gönderilen bir sununun da diplomatik ağırlık taşıdığını gösteriyor.
Bu gelişme, Takaichi’nin 21 Ekim 2025’te göreve başlamasından yaklaşık bir yıl sonra yaşandı. Tayvan’ı kapsayabilecek olası bir çatışmaya ilişkin açıklamaları nedeniyle Çin’le ilişkiler gerginliğini korurken Japonya ve Güney Kore, savaş dönemi tarihine ilişkin yıllarca süren anlaşmazlıkların ardından ilişkilerini yeniden geliştirmeye çalışıyor.
Takaichi ne gönderdi?
Masakaki, Şinto tapınaklarında bir sehpa üzerinde sergilenen, yaprak dökmeyen dallardan oluşan ritüel bir düzenlemedir. Takaichi’nin gönderdiği sunuda adı ve resmî unvanı yer aldı; böylece sunu, sıradan bir ziyaretçininkinden ziyade Japon hükümetinin başındaki kişiye ait olarak tanımlandı.
Takaichi geçen yılki sonbahar şenliğinde, bu nisandaki ilkbahar şenliğinde ve Japonya’nın İkinci Dünya Savaşı’nda teslim oluşunun 15 Ağustos’taki yıl dönümünde de özel olarak para bağışında bulunmuştu. Başbakan olarak tapınağı ziyaret etmekten kaçınsa da sunduğu adaklarla katılımını sürdürdü.
Katılımın biçimi siyasi açıdan önem taşıyor. Bir ziyaret, lideri fiziksel olarak tapınağa götürür ve çoğu zaman kameraların önünde gerçekleşir. Ritüel sunu ise başka bir yerden katılım olanağı verir. Seul’ün protestosu her iki uygulamayı da hedef aldı ve itirazının yalnızca ziyarete değil, Yasukuni’nin resmî düzeyde tanınmasına da yönelik olduğunu açıkça ortaya koydu.
Takaichi’ye yakın bir isim, başbakanın mevcut şenlik sırasında tapınağı ziyaret etmesinin beklenmediğini söyledi. Çevresindekiler, sonbahar töreni için başka bir yerden tapınağa doğru dua edip etmediği konusunda açıklama yapmadı. Siyasi faaliyetler açısından sıradaki planlı fırsat, pazartesi günü şenliğin son günü olacak. Farklı partilerden bir grup milletvekilinin tapınağı ziyaret etmesi bekleniyor.
Güney Kore eylemle pişmanlık gösterilmesini istedi
Güney Kore Dışişleri Bakanlığı, 17 Ekim’de yayımladığı sözcü açıklamasında Japon liderlerin yinelenen ziyaret ve sunularını eleştirdi. Bakanlık, Yasukuni’yi Japonya’nın geçmişteki saldırgan savaşını yücelten ve savaş suçlularını kutsayan bir tapınak olarak niteledi.
Bakanlık, Japon liderlere tarih karşısındaki tutumlarını davranışlarıyla göstermeleri çağrısında bulundu:
tarihle yüzleşmelerini ve eylemleriyle geçmişe yönelik alçakgönüllü bir muhasebe yaptıklarını ve samimi pişmanlık duyduklarını göstermelerini.
Seul bu talebi iki ülke arasındaki ilişkilerle doğrudan ilişkilendirdi. Açıklamada, muhasebe ve pişmanlığın iki ülkenin hükümetleri ve halkları arasında güven inşa etmenin temeli olduğu belirtildi.
Japonya, Kore Yarımadası’nı 1910’dan 1945’e kadar sömürgesi olarak yönetti. Güney Kore açısından Japonya’nın savaş dönemi uygulamalarından sorumlu liderleri anan törenler, sömürge yönetiminin tarihine ve bu dönemde Korelilere yapılan muameleye dokunuyor. Tokyo’daki bir ritüelin neden kısa sürede dışişleri bakanlıklarının gündemine girebildiğini bu durum açıklıyor.
Buna rağmen Tokyo ve Seul, savaş döneminde zorla çalıştırmayla ilgili anlaşmazlıklarda ilerleme kaydedilmesinin ardından son yıllarda ilişkilerini geliştirdi. İki ülkenin liderleri 2023’te karşılıklı ziyaretlere yeniden başladı. Cumartesi günkü protesto, tapınak anlaşmazlığını bu diplomatik toparlanmanın yanına koyuyor: İş birliği gelişirken Japonya’nın savaşı anma biçimine ilişkin görüş ayrılığı sürüyor.
Kiuchi tapınağı ziyaret etti, diğer liderler sunu gönderdi
Minoru Kiuchi, bu yılki sonbahar şenliğinde Yasukuni’yi ziyaret ettiği bildirilen Takaichi kabinesinin ilk üyesi oldu. Büyüme stratejisi ile ekonomi ve maliye politikasından sorumlu Kiuchi, tamagushi adı verilen para sunusunu kendi cebinden ödedi. Masakaki sunduğu da bildirildi.
Kiuchi, ziyaretin ardından gazetecilere, hayatını kaybedenleri andığını ve savaşa karşı bağlılığını yinelediğini söyledi:
Ülke uğruna kıymetli hayatlarını veren kahramanların ruhlarına içten taziyelerimi sundum ve saygılarımı ifade ettim; savaşı reddetme sözümü yineledim,
Temsilciler Meclisi Başkanı Eisuke Mori ile Danışmanlar Meclisi Başkanı Masakazu Sekiguchi masakaki sunusu gönderdi. Sağlık, Çalışma ve Refah Bakanı Ueno da ritüel amaçlı bir ağaç dalı düzenlemesi sundu.
Kabine üyeleriyle parlamentonun iki kanadının başkanlarının katılımı, şenliğe başbakanın ötesinde siyasi bir görünürlük kazandırıyor. Kiuchi ziyaretini, savaşı reddetme sözüyle birlikte anma amacı taşıyan bir eylem olarak sundu. Güney Kore ise resmî katılımı saldırganlığı yücelten bir tapınağı onurlandırmak olarak niteledi. Bu açıklamalar, aynı törenlere yüklenen farklı anlamları gösteriyor.
Tapınakta anılan kişilerin anlaşmazlıktaki yeri
Yasukuni, Tokyo’nun Chiyoda semtinde bulunuyor. Tapınakta anılan yaklaşık 2,46 milyon kişi arasında Japon silahlı kuvvetlerinin sıradan mensuplarının yanı sıra İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra savaş suçlarından hüküm giyenler de var. Siyasi açıdan en tartışmalı grup, 1978’de tapınakta kutsanan 14 A sınıfı savaş suçlusu.
A sınıfı, saldırgan bir savaşı planlama ya da yürütme sorumluluğu da dahil olmak üzere barışa karşı suçlardan yargılananları ifade ediyor. B ve C sınıfları ise geleneksel savaş suçları ve insanlığa karşı suçlarla ilgili. Bu hukuki sınıflandırmalar suç kategorilerini tanımlıyor; kişilerin eylemlerinin ne kadar ciddi olduğuna dair basit bir sıralama oluşturmuyor.
Bu 14 kişi arasında, mahkûmiyetinin ardından 1948’de idam edilen savaş dönemi Başbakanı Hideki Tojo da vardı. Tapınakta B ve C sınıflarından hüküm giymiş binden fazla kişi de anılıyor.
Japonya’daki son yayınlar, kurum içi toplantı kayıtları ve ses kayıtları aracılığıyla 1978’deki karara yeniden dikkat çekti. O dönemde tapınağın başrahibi olan Nagayoshi Matsudaira, Tokyo Mahkemesi’ne karşı çıkmış ve hüküm giymiş liderlerin ülkeleri için ölmüş kişiler olarak kutsanmasını desteklemişti.
Bu liderlerin tapınakta yer alması, resmî ziyaretlere aile yakınlarını anmanın ötesinde bir anlam yüklüyor. Saldırganlıktan sorumlu kişilerin diğer savaş ölümleriyle birlikte anılması, Çin ve Güney Kore’nin Yasukuni’yi Japonya’nın geçmiş militarizmiyle ilişkilendirmesine yol açıyor. Japonya, İkinci Dünya Savaşı öncesinde ve sırasında Çin’in geniş bölgelerini işgal etmişti; sömürge yönetimi de Kore’nin aynı döneme ilişkin deneyimini şekillendirdi.
Takaichi’nin uygulaması nasıl değişti?
Takaichi, başbakan olmadan önce kabine üyesi olduğu dönem de dahil olmak üzere ilkbahar ve sonbahar şenliklerinde ve 15 Ağustos’ta Yasukuni’yi düzenli olarak ziyaret ediyordu. Ekim 2025’te göreve başlamasından bu yana tapınağı ziyaret etmekten kaçındı.
Anma törenlerine başka biçimlerde katılmayı sürdürdü. Bu yıl savaş ölüleri için düzenlenen ulusal törende, yakındaki Nippon Budokan arenasının otoparkından Yasukuni’ye dönerek dua etti. Şinto ibadetiyle ilişkilendirilen bir sıra izleyerek iki kez eğildi, iki kez el çırptı ve bir kez daha eğildi.
Son dönemdeki uygulama, Takaichi’nin katılımının yerini ve biçimini değiştirirken dinî törenleri nasıl sürdürdüğünü gösteriyor:
- 21 Ekim 2025: Takaichi başbakan oldu.
- Nisan 2026: Yasukuni’nin ilkbahar şenliğine katılmadı ve sunular gönderdi.
- 15 Ağustos 2026: Nippon Budokan’da düzenlenen ulusal savaş anma törenine katıldı, yakından Yasukuni’ye dönerek dua etti ve özel olarak para sundu.
- 17 Ekim 2026: Sonbahar şenliğinin açılışında başbakan sıfatıyla masakaki gönderdi.
- 19 Ekim 2026: Şenliğin sona ermesi planlanıyor; farklı partilerden bir grup milletvekili tapınağı ziyaret etmeyi planlıyor.
Takaichi’nin siyasi akıl hocası Shinzo Abe, görevdeyken Yasukuni’yi ziyaret eden son Japon başbakandı; ziyareti Aralık 2013’te yapmıştı. Takaichi, tapınağa gitmeden ritüel sunu göndererek kendisinden sonraki başbakanların izlediği uygulamayı sürdürüyor.
Çin’le gerilim diplomatik hesapları etkiliyor
Takaichi’nin bizzat ziyaret etmekten kaçınması, Çin’le Tayvan konusunda süren gerilim dönemine denk geliyor. Kasım 2025’te Takaichi, Tayvan’a yönelik bir saldırının Japonya Öz Savunma Kuvvetleri’nin ABD’yi desteklemek amacıyla harekete geçebileceği koşulları doğurabileceğini söyledi.
Tayvan kendi kendini yönetirken Çin adayı kendi toprağı olarak görüyor. Takaichi’nin açıklamaları, Japonya’nın olası askerî müdahalesini zaten hassas olan bir anlaşmazlığın gündemine taşıdı. Pekin sözlerini geri almasını istedi; diplomasi, ticaret ve seyahat alanlarında ilişkiler kötüleşti.
Bu gerilimin ekonomik sonuçları, Tayvan açıklamaları üzerindeki anlaşmazlık sırasında görüldü: Japonya’ya gelen Çinli turist sayısı aralıkta bir önceki yıla göre yüzde 45 azalarak yaklaşık 330 bine indi. Gerilim; ihracat kontrollerini, deniz ürünlerine yönelik kısıtlamaları ve bildirilen askerî karşılaşmaları da kapsadı.
Yasukuni, güvenlik gerilimine tarih anlaşmazlığını da ekliyor. Başbakanın tapınağı ziyaret etmesi, Tokyo ile Pekin’in Japonya’nın bölgesel bir çatışmadaki olası rolü konusunda zaten zorlandığı bir dönemde yeni ve belirgin bir anlaşmazlık konusu yaratabilir.
Güney Kore’yle ilişkiler ise farklı bir diplomatik ortamda ilerliyor. İlişkiler kötüleşmek yerine iyileşiyor; bu da Tokyo’ya 2023’ten bu yana yeniden kurulan temasları koruma çıkarı sağlıyor. Buna rağmen Seul’ün açıklaması tutumunu açıkça ortaya koyuyor: Bugünkü ilişkilerin iyileşmesi, geçmişe yönelik samimi bir muhasebe olarak gördüğü davranışlarla desteklenmeli.
Anma ve Japonya’nın askerî güce ilişkin tartışmaları
Takaichi’nin tapınağa gönderdiği sunu, Japonya’nın askerî rolüne ilişkin ülke içindeki tartışmaların ortasında gerçekleşiyor. Hükümeti, silah ihracatı politikasında ve anayasa değişikliği konusunda adımlar attı. Bu gelişmeler, Japonya’nın İkinci Dünya Savaşı sonrasında benimsediği kısıtlamalardan uzaklaşabileceğinden kaygı duyanların gösterilerine yol açtı.
3 Mayıs’ta Tokyo’da, askerî politika protestoları sırasında tahminen 50 bin kişi toplandı. Göstericiler, hükümetin silah ihracatına ve savaşı reddeden anayasa hükmü 9. maddeye ilişkin tutumuna itiraz etti.
Yasukuni anlaşmazlığı anma biçimiyle, anayasa tartışması ise askerî gücü düzenleyen kurallarla ilgili. Her ikisinin merkezinde Japon siyasetinin gündeminden düşmeyen bir soru var: Ülkenin savaş deneyimi, liderlerinin bugün alacağı kararları nasıl yönlendirmeli?
Kiuchi’nin savaşı reddetme sözü ile Güney Kore’nin pişmanlık talebi, sorumlu bir anmanın ne gerektirdiğine dair farklı değerlendirmeleri yansıtıyor. Takaichi, başbakan olarak tapınağı ziyaret etmekten kaçınırken sunularla Yasukuni’yi anmayı sürdürdü. Bunun sonucunda ortaya, bizzat ziyaretten daha sınırlı ve kamuoyunda daha az görünür bir jest çıktı; ancak bu da resmî diplomatik protestoya yol açtı.
Bir sonraki planlı gelişme, milletvekillerinin 19 Ekim’de yapması beklenen ziyaret. Takaichi tapınaktan uzak durmayı sürdürse bile milletvekillerinin katılımı, şenliğin son gününe yönelik siyasi ilgiyi artıracak.
Öne çıkanlar
- Takaichi, 17 Ekim 2026’da başbakan sıfatıyla Yasukuni Tapınağı’na masakaki sunusu gönderdi.
- 19 Ekim’de sona erecek sonbahar şenliği sırasında tapınağı ziyaret etmesi beklenmiyor.
- Güney Kore derin hayal kırıklığı ve üzüntü duyduğunu açıkladı; Japon liderlere eylemleriyle pişmanlık göstermeleri çağrısında bulundu.
- Kabine üyesi Minoru Kiuchi tapınağı ziyaret ederken parlamento liderleri ve Sağlık Bakanı Kenichiro Ueno sunular gönderdi.
- Yasukuni, 1978’de kutsanan ve A sınıfı savaş suçlarından hüküm giymiş 14 kişi de dahil olmak üzere yaklaşık 2,46 milyon savaş ölüsünü anıyor.
- Farklı partilerden bir grup milletvekili, şenliğin son günü tapınağı ziyaret etmeyi planlıyor.






