Bangladeş'te Kızamık Ölümleri 1.147'ye Ulaştı; Aşı Kampanyaları Milyonlarca Çocuğa Ulaşamadı

9 dakikalık okuma
Bangladesh Measles Deaths Reach 1,147 as Vaccination Drives Miss Millions of Children

Ölümcül salgın, çocuklara ulaşmadaki aksaklıkları gözler önüne seriyor

Dünya Sağlık Örgütü'ne (DSÖ) göre Bangladeş'te mart ortası ile 9 Ekim 2026 arasında yaklaşık 202.000 şüpheli kızamık vakası kaydedildi; bunların 22.000'i laboratuvar testleriyle doğrulandı. Kurum, 1.147 ölüm bildirirken kayıtlara geçen ölümlerin yüzde 94'ünün beş yaşından küçük çocuklardan oluştuğunu açıkladı.

İçindekiler
  1. Ölümcül salgın, çocuklara ulaşmadaki aksaklıkları gözler önüne seriyor
  2. Aşılama oranları koruma hedefinin altına düştü
  3. Sylhet'te aileler yardımın çok geç geldiğini anlatıyor
  4. Acil müdahale nasıl ilerledi?
  5. Çocukları saymak kritik bir zayıflığa dönüştü
  6. Hazırlık dört haftaya sıkıştırıldı
  7. Ağustos kayıtları devam eden açıkları gösterdi
  8. En büyük tehlikeyle küçük çocuklar karşı karşıya
  9. Yeni kampanya aşılanamayan hanelere ulaşmalı
  10. Öne Çıkanlar

Ülke, bu dönemde diğer tüm ülkelerden daha fazla şüpheli kızamık vakası kaydetti. Nisan ve mayısta düzenlenen acil aşılama kampanyası yaklaşık 20 milyon çocuğa ulaştı. Ancak daha sonraki bir sağlık programı, aynı yaş grubunda kızamık kampanyasının hedef listesinde yer alanlardan dört milyon daha fazla çocuk tespit etti.

Bu rakamlar, 178 milyon nüfuslu ülkedeki temel sorunu ortaya koyuyor: Milyonlarca doz aşı uygulanmasına rağmen çok sayıda çocuk korumasız kaldı. Eksik nüfus listeleri, sağlık çalışanı açığı ve ebeveynlere aşılama oturumlarının duyurulamaması, 2025'te rutin bağışıklama oranlarının düşmesinin ardından müdahaleyi zayıflattı.

Eylülde günde ortalama 1.198 yeni kızamık vakası görüldü; bu, mayıstan bu yana kaydedilen en yüksek düzeydi. Hükümet, daha önce aşılanamayan 3,4 milyon çocuğa ulaşmak için eylül sonunda yeni bir kampanya başlatırken hastaneler hem kızamık hem de dang humması vakalarının baskısıyla karşı karşıya kaldı.

DSÖ aşı danışmanı ve New York Üniversitesi Küresel Halk Sağlığı Fakültesi profesörü Mark Jit, yaşananların Bangladeş'in ötesine uzanan bir mesaj taşıdığını söyledi:

Bu, her ülke için gerçek bir uyarı.

Jit, aşılamayla bir salgını önlemenin acil müdahalede bulunmaktan daha kolay, daha ucuz ve daha güvenli olduğunu belirtti. Bangladeş'te yaşananlar, rutin aşılama oranlarındaki düşüşün, kapsamlı bir aşılama kampanyasının bile kontrol altına almakta zorlandığı bir krize ne kadar hızlı dönüşebileceğini gösteriyor.

Reklam

Aşılama oranları koruma hedefinin altına düştü

DSÖ ve UNICEF, Bangladeş'te ilk kızamık aşısı dozunun uygulanma oranının 2024'te yüzde 96 iken 2025'te yüzde 90'a düştüğünü tahmin etti. İkinci doz oranı ise yüzde 93'ten yüzde 86'ya geriledi.

İlk dozda altı, ikinci dozda yedi puanlık düşüş yaşandı. 2025 itibarıyla oranlar, DSÖ'nün ilk doz için belirlediği yüzde 95 hedefinin beş; ikinci doz hedefinin ise dokuz puan altındaydı.

Kızamık çok kolay yayıldığı için salgınları önlemek amacıyla aşılama oranlarının çok yüksek olması gerekiyor. Yeterli sayıda kişi korunduğunda virüsün kişiden kişiye bulaşma fırsatı azalıyor. Bu ortak koruma, genellikle toplum bağışıklığı olarak adlandırılıyor.

İkinci doz, ilk enjeksiyondan sonra bağışıklık geliştirmeyen az sayıdaki çocuğu koruyor. Bu nedenle bir çocuğa bir kez ulaşmak, kızamığa karşı korumanın tamamlanması için yeterli değil.

Bangladeş'teki düşüş, Şeyh Hasina'nın 15 yıllık iktidarını sona erdiren 2024 protestolarının ardından yaşanan siyasi çalkantıyı izledi. Sağlık çalışanları greve gitti, aşı siparişleri gecikti ve takip aşıları kesintiye uğradı. Bu aksaklıklar bir araya gelerek daha önce aşılama başarısı olarak görülen programı zayıflattı.

Sylhet'te aileler yardımın çok geç geldiğini anlatıyor

Bangladeş'in kuzeydoğusundaki Sylhet, salgından en ağır etkilenen bölgeler arasında yer aldı. Resmî kayıtlara göre burada 180 çocuk hayatını kaybetti. Aileler, aşılama ekipleri topluluklarına ulaşmadan önce çocuklarının hastalandığını anlattı.

İki yaşındaki Arman Hossain, hastaneye yatırıldıktan yaklaşık 24 saat sonra, temmuz ayında hayatını kaybetti. Ailesi tedavi masraflarını karşılamak için otomatik çekçeklerini sattı. Arman aşılanmamıştı. Dört yaşındaki kız kardeşi de aşı olmadan kızamığa yakalandı ancak hayatta kaldı.

Babası 26 yaşındaki Amin Mia, oğlu hastalanmadan önce sağlık çalışanlarının aşı yapmak için uzak köylerini ziyaret etmediğini söyledi:

Oğlumu gömdükten sonra geldiler.

Reklam

Sylhet bölgesindeki Chhatak'ta da dokuz aylık Labiba Akter, haziran ayında hayatını kaybetti. Acil program, aşı için asgari yaşı dokuz aydan altı aya indirerek daha küçük bebeklerin de korunmasını sağlamıştı.

30 yaşındaki marangoz Labiba'nın babası Humayun Rashid, aileye kampanyanın duyurulmadığını söyledi:

Bize haber vermek için hiçbir sağlık çalışanı gelmedi.

Eylülde Sylhet'te görüşülen 16 ailenin sekizi, aşı yapan sağlık çalışanlarını görmediklerini söyledi. En az altı aile, çalışanların ancak topluluklarında bir çocuk kızamıktan öldükten sonra ziyaret ettiğini belirtti. Bu deneyimler, ulusal programın tek tek hanelere ulaşması gereken noktada erişim ve iletişim sorunları yaşandığını gösteriyor.

Acil müdahale nasıl ilerledi?

Salgının başlamasının ardından Bangladeş hızlı hareket etti ve nisan-mayıs aşılama kampanyasının ardından yeni enfeksiyonlar başlangıçta yavaşladı. Hükümet, hedef grubundaki altı aylık ile beş yaş arasındaki tüm çocuklara ulaştığını açıkladı.

Sonraki aylarda aşılanamayan çocuklara ve bulaşmanın yeniden hızlanmasına ilişkin bulgular ortaya çıktı:

  • Mart 2026 ortası: Kızamık salgını başladı.
  • Nisan ve mayıs: Acil program kapsamında yaklaşık 20 milyon çocuk aşılandı.
  • Mayıs: Sağlık Bakanı Sardar Md Sakhawat Husain, salgının kontrol altına alındığını söyledi.
  • Haziran: Başka bir sağlık programı, aynı yaş grubunda kızamık kampanyasının listesinde yer alanlardan dört milyon daha fazla aşılanmaya uygun çocuk tespit etti.
  • Ağustos: Toplantı tutanakları, çocuklarda laboratuvarla doğrulanmış vakaların çoğunun hâlâ aşılanmamış çocuklar arasında görüldüğünü ortaya koydu.
  • Eylül: Günlük yeni vaka ortalaması 1.198'e ulaştı; bu, mayıstan bu yana en yüksek düzeydi.
  • Eylül sonu: Daha önce aşılanamayan 3,4 milyon çocuğu hedefleyen yeni kampanya başladı.
  • 9 Ekim: Şüpheli vakaların toplamı yaklaşık 202.000'e ulaştı.

Başbakan Tarique Rahman'ın sağlık işlerinden sorumlu özel danışmanı Ziauddin Hyder, 14 Eylül'de aşılama kapsamındaki açığı kabul etti. Aşıların kaçırılmasında kısmen ebeveynlerin isteksizliğini ve aşılama ekiplerinin ziyaret ettiği sırada çocukların hasta olmasını gerekçe gösterdi.

Reklam

Çocukları saymak kritik bir zayıflığa dönüştü

Kızamık kampanyasının hedef listesiyle haziran programının listesi arasındaki dört milyonluk fark, temel bir planlama sorununu ortaya çıkardı. Her iki program da aynı yaş grubunu kapsıyordu ancak hizmete ihtiyaç duyan çocuk sayısına ilişkin tahminleri önemli ölçüde farklıydı.

Aşılama oranı iki sayıya bağlıdır: Kaç çocuğun doz aldığı ve kaç çocuğun aşılanmaya uygun olduğu. Uygun nüfus olduğundan az tahmin edilirse yetkililer sayısal hedeflerine ulaşırken çocuklar programın dışında kalabilir.

DSÖ ve UNICEF'in temmuzda yayımladığı bir raporda, 2023-2025 döneminde kızamık ve diğer hastalıklara ilişkin resmî aşılama verilerinin niteliği sorgulandı. Bazı ön verilerde aşılananların sayısı hedef nüfusun yüzde 100'ünü aşıyordu. Bu durum, uygulanan dozların sayılmasında ya da aşılanmaya uygun çocuk sayısının tahmininde hata olduğuna işaret ediyordu.

Doğum kayıtları da başka bir güçlük oluşturuyor. UNICEF ile Bangladeş İstatistik Bürosu, çocukların yüzde 40'ına kadarının kayıt dışı olabileceğini tahmin etti. Eksik kayıtlar, aşılanmaya uygun çocukların belirlenmesini, yerel aşılama oturumlarının planlanmasını ve hâlâ doz alması gerekenlerin takibini zorlaştırıyor.

Uzak köylerde yaşayan aileler için hatalı bir hedef listesi doğrudan sonuçlar doğurabilir: Aşılama ekibine ulaşması için çok az çocuk atanabilir veya ebeveynlere aşıların nerede ve ne zaman yapılacağı hiç bildirilmeyebilir.

Hazırlık dört haftaya sıkıştırıldı

Hükümet, DSÖ ve sağlık ortaklarının katıldığı 19 Nisan tarihli toplantının tutanaklarına göre yetkililer, zaman kısıtlamaları nedeniyle acil kampanya öncesinde olağan dört tur yerine bir tur hazırlık kontrolü yaptı.

Hazırlık kontrolleri; aşıların soğuk zincirde saklanması, personel durumu ve aşılanması gereken çocuk sayısına ilişkin tahminler gibi pratik gereklilikleri kapsıyor. Tek tur kontrol, ilçelerin çoğunun hazır olduğunu ancak bazılarının olmadığını gösterdi.

Hyder, nisan kampanyasının dört hafta içinde düzenlendiğini söyledi. Bangladeş'in bağışıklama programına 2017'ye kadar liderlik eden Tajul Islam Abdul Bari, bu tür kampanyaların normalde aylar süren bir planlama gerektirdiğini belirtti.

Reklam

Epidemiyolog ve Bangladeş Kızamık ve Kızamıkçığın Ortadan Kaldırılmasını Doğrulama Ulusal Komitesi Başkanı Mahmudur Rahman, hazırlıkların yetersiz kalmasından en çok kimlerin etkilendiğini şöyle anlattı:

Hazırlık kontrolleri gerektiği gibi yapılmadığında aşı olamayan ve bunun bedelini ödeyenler çoğunlukla en yoksul ve ulaşılması en zor çocuklar oluyor.

Hükümet verileri, sağlık çalışanı kadrolarının yaklaşık üçte birinin boş olduğunu da gösterdi. Bu eksiklik; aşılanamayan çocukları tespit etmek, kampanyayı ebeveynlere anlatmak, aşıları ulaştırmak ve çocuk evde olmadığında ya da hasta olduğunda haneleri yeniden ziyaret etmek için gereken iş gücünü azalttı.

Ağustos kayıtları devam eden açıkları gösterdi

Ağustos ayındaki bir toplantıda yetkililer, doğrulanmış enfeksiyonların çoğunun aşılanmamış çocuklarda görülmeye devam ettiğine ilişkin verilere sahipti. Laboratuvarla doğrulanmış kızamık vakalarının görüldüğü çocuklar arasında aşılanmamış olanların oranı, acil kampanyadan önce yüzde 82, kampanyadan sonra yüzde 85'ti.

Yaklaşık 20 milyon doz aşı uygulanmasına rağmen, kızamık tanısı doğrulanmaya devam eden çocukların ezici çoğunluğu aşı kaydı olmayanlardan oluşuyordu. Bu rakamlar, kampanyanın dışında kalan çocuklara ulaşılması gerektiğine işaret etti.

Eylülde vakaların yeniden artması, sağlık bakanının mayısta en ağır etkilenen bölgelerde vakaların neredeyse sıfıra indiğini açıklamasının ardından geldi. Başlangıçtaki yavaşlama rahatlama sağlasa da bulaşmanın sürmesi, aylar sonra aileleri risk altında bıraktı.

DSÖ'nün Bangladeş'teki temsilci yardımcısı Rajesh Narwal, kurumun risk altındaki her çocuğun aşılanması için hükümete destek vermeyi sürdüreceğini söyledi. Narwal, rutin hizmetlerin güçlendirilmesi çağrısında da bulundu:

Bu açıkların yeniden ortaya çıkmaması için rutin bağışıklama daha etkili ve dayanıklı hâle gelmeli.

Düzenli aşılama ile acil kampanyalar birbiriyle bağlantılı amaçlara hizmet ediyor. Acil kampanya birikmiş açıkları hızla kapatmayı hedeflerken rutin hizmetlerin, aşılanmaya uygun hâle gelen her yeni çocuk grubunu korumayı sürdürmesi gerekiyor.

En büyük tehlikeyle küçük çocuklar karşı karşıya

Kızamık yüksek ateşe, öksürüğe ve tipik bir döküntüye yol açıyor. DSÖ'ye göre hastalık her 1.000 vakada genellikle iki ya da üç kişinin ölümüne neden oluyor. Yetersiz beslenme gibi etkenler, yoksul ülkelerde hastalığı daha ölümcül hâle getiriyor.

Bangladeş'te kayıtlara geçen ölümlerin yüzde 94'ünü beş yaşından küçük çocuklar oluşturdu. Daha büyük çocuklar da salgında önemli bir paya sahipti: DSÖ verilerine göre beş yaşın üzerindeki çocuklar kızamık vakalarının yaklaşık üçte birini oluşturuyordu.

Reklam

Sağlık uzmanları, hükümeti aşılama çalışmalarını bu büyük yaş grubuna da genişletmeye çağırdı. Acil programın altı aylık ile beş yaş arasındaki çocuklara odaklanması, yetkilileri daha geniş bir yaş aralığında görülen bulaşmayla karşı karşıya bıraktı.

Bangladeşli bilim insanları, yaklaşık altı aylığa kadar olan bebeklerde antikorların neden beklenenden daha hızlı azaldığını da araştırıyordu. Bu yaş grubundaki bebeklerin, annelerinden geçen antikorlardan bir süre koruma sağlaması bekleniyor. Antikorların daha hızlı azalmasının nedeni henüz belirlenmedi.

DSÖ'nün öncelikleri arasında hızlı teşhis ve tedavi de yer aldı. Bangladeş'te aynı anda yaşanan dang humması salgını, zaten çok sayıda kızamık hastasını tedavi eden sağlık hizmetleri üzerindeki yükü artırdı.

Sylhet'te kızamık hastalarını tedavi eden 100 yataklı Shahid Shamsuddin Ahmed Hastanesi'ne eylül ayında bir günde 178 hasta yatırıldı. Bu sayı, hastanenin açıklanan yatak kapasitesinden 78 fazlaydı ve salgın sırasında sağlık hizmetleri üzerindeki baskıyı gözler önüne serdi.

Yeni kampanya aşılanamayan hanelere ulaşmalı

Eylül sonunda başlatılan kampanya, daha önce aşılanamayan 3,4 milyon çocuğa ulaşmayı hedefledi. Kampanyanın başarısı bu çocukların bulunmasına, ailelerinin bilgilendirilmesine ve önceki çalışmaların ulaşamadığı yerlere aşıların götürülmesine bağlıydı.

Sağlık Bakanı Sardar Md Sakhawat Husain, köy halkının da müdahale çalışmalarına katılacağını söyledi:

Hiçbir çocuk geride kalmasın diye köylerdeki insanları sürece katacağız.

Hyder, hükümetin salgını sona erdirmek için elinden gelen her şeyi yaptığını eylülde söyledi. Hükümet, ekim ayında iletilen yeni sorulara yanıt vermedi. Yeni kampanyanın ne zaman tamamlanacağı açıklanmadı.

Bangladeş'in hem acil hem de uzun vadeli bir sorunla karşı karşıya olduğu görülüyor: Acil müdahale sırasında aşılanamayan çocukları aşılamak ve güvenilir rutin hizmetleri yeniden kurmak. Sylhet'teki ailelerin anlattıkları, bu çabaların pratik ölçütünü ortaya koyuyor: Bir sağlık çalışanının, çocuk ağır hastalanmadan önce bilgi ve aşıyla haneye ulaşıp ulaşmadığı.

Öne Çıkanlar

  • DSÖ, 9 Ekim 2026'ya kadar yaklaşık 202.000 şüpheli kızamık vakası kaydetti; bunların 22.000'i laboratuvar testleriyle doğrulandı.
  • Bildirilen ölü sayısı 1.147'ye ulaştı; kayıtlara geçen ölümlerin yüzde 94'ü beş yaşından küçük çocuklardı.
  • İlk doz aşılama oranı 2024'teki yüzde 96'dan 2025'te yüzde 90'a düştü; ikinci doz oranı yüzde 93'ten yüzde 86'ya geriledi.
  • Nisan ve mayısta yaklaşık 20 milyon çocuk aşılandı ancak daha sonra hazırlanan nüfus listeleri önemli açıkları ortaya çıkardı.
  • Eksik kayıtlar, sınırlı erişim çalışmaları, hazırlık süresinin kısalığı ve sağlık çalışanı açığı müdahaleyi zorlaştırdı.
  • Eylül sonunda başlatılan kampanya, daha önce aşılanamayan 3,4 milyon çocuğu hedef aldı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir