Trump, Rusya Enerjisine Yönelik Yaptırımları Askıya Aldı; Hindistan ve Çin İçin Yüzde 100 Gümrük Vergisi Tehdidi Hafifledi

10 dakikalık okuma
Trump Pauses Russia Energy Sanctions, Easing 100% Tariff Threat to India and China

16 Ekim’deki muafiyet, yakın vadeli ticaret tehdidini ortadan kaldırdı

ABD Başkanı Donald Trump, 16 Ekim 2026 Cuma günü imzaladığı kararnameyle, Hindistan, Çin ve Rusya’dan büyük miktarda petrol ve doğal gaz alan diğer ülkelere ait mallara yüzde 100’e varan gümrük vergileri getirilmesi tehdidi oluşturan yaptırım ve tarife hükümlerini askıya aldı. Karar, Trump’ın bir aydan kısa süre önce imzaladığı yasanın 18 Ekim’deki son tarihinden önce alındı.

İçindekiler
  1. 16 Ekim’deki muafiyet, yakın vadeli ticaret tehdidini ortadan kaldırdı
  2. Graham Yasası neleri mümkün kılıyor?
  3. Kararlar nasıl alındı?
  4. Hindistan’ın petrol tasarrufu ihracat riskleriyle bağlantılıydı
  5. Rus petrolünün yerine başka kaynak bulmak neden zor?
  6. Rusya’dan tedarik ticari baskı altında
  7. Zamanlamanın arkasındaki dizel anlaşması
  8. Yakıt fiyatları Moskova’ya yönelik baskıyla çatışıyor
  9. Askıya almaya rağmen izleme sürüyor
  10. Öne Çıkanlar

Trump, Lindsey O. Graham’ın 2026 tarihli Rusya ve İran’a Yaptırım Yasası’nın 115(a) maddesine dayandı ve muafiyetin ABD’nin ulusal çıkarlarına hizmet ettiğini Kongre’ye bildirdiğini söyledi. Enerji alımlarına yönelik yaptırımlara maruz kalma ihtimali bulunan beş ülke Çin, Hindistan, Azerbaycan, Macaristan ve Slovakya olarak sıralandı.

Trump, kararnamede kararını ve muafiyetten yararlanmak için gereken bildirimi şöyle açıkladı:

Graham Yasası’nda öngörülen bu yaptırım, kısıtlama ve gümrük vergilerinin uygulanmasını bu yolla askıya alıyorum. Böyle bir muafiyetin şu anda tanınmasının ABD’nin ulusal çıkarlarına hizmet ettiğine ilişkin bildirimi Kongre’ye sundum.

Askıya alma kararı, bu ülkelere ABD’ye mal satmanın maliyetinde yaşanabilecek büyük artıştan derhal korunma imkânı veriyor. Yönetim, 3 Kasım’daki ara seçimler öncesinde daha ucuz yakıt ararken, 9 Ekim’de duyurulan Rusya’dan dizel tedariki anlaşmasının ardından bu adım da geldi.

Kararı özellikle memnuniyetle karşılaması beklenen ülkelerin başında Hindistan geliyor. Orta Doğu’daki tedarik kesintileri Hindistan’ın Rus petrolüne bağımlılığını artırırken, ihracatçıları petrol sektörüyle sınırlı kalmayacak yaptırımlarla karşı karşıya kalma riski taşıyordu. Muafiyet için herhangi bir bitiş tarihi açıklanmadı; Trump askıya alınan önlemleri yeniden yürürlüğe koyma yetkisini koruyor.

Reklam

Graham Yasası neleri mümkün kılıyor?

Kongre, Graham Yasası’nı 16 Eylül’de kabul etti; Trump da 18 Eylül’de imzaladı. Senato, yasayı ağustos ayında 11’e karşı 86 oyla onaylamıştı. Yasa, Rus kurumlarını ve Rusya’ya gelir sağlayan uluslararası ticareti hedef alarak Ukrayna’daki savaş nedeniyle Moskova üzerindeki ekonomik baskıyı artırmayı amaçlıyordu.

Yasanın 113. maddesi, Rus petrolünü veya doğal gazını büyük miktarlarda satın alan ülkelere ve Rusya’nın yaptırımları aşmasına yardım eden ülkelere ait mallara yüzde 100’e varan gümrük vergileri getirilmesine izin veriyor. Bu vergilerin uygulanıp uygulanmayacağı, oranı ve zamanlaması başkanın takdirinde. Dolayısıyla yasanın kabulü, herkese otomatik olarak yüzde 100’lük tek tip bir vergi getirmek yerine ticarete yönelik bir tehdit oluşturdu.

Gümrük vergisi, mallar bir ülkeye girdiğinde tahsil edilen vergidir. Bu durumda tehdide konu olan vergi, hedef ülkelerden ABD’ye giren mallara uygulanacaktı. Bu nedenle Rus petrolü satın alımında hiçbir rolü olmayan bir Hint şirketi bile, Hindistan’ın petrol alımlarıyla bağlantılı bir ticaret cezasıyla karşılaşabilirdi.

Yasa ayrıca Rus finans kuruluşlarına ve uluslararası ortaklarına yaptırım uygulanmasını öngörüyor. Rusya’ya yönelik ayrı gümrük vergisi yetkisine ilişkin açıklamalarda üst sınır yüzde 500 olarak veriliyor; kapsam ise Rusya’nın ABD’ye ihracatı veya daha dar bir ifadeyle Rus enerji ürünleri olarak tanımlanıyor.

Trump, önlemleri askıya almak için yasanın kendi muafiyet mekanizmasını kullandı. Kararnamesinde özellikle 112. ve 113. maddeler kapsamındaki vergilere atıfta bulunuyor. Yasa yürürlükte kalıyor; bu da yönetime yeni bir yaptırım yasası çıkarmadan politika değişikliğine gitme imkânı veriyor.

Kararlar nasıl alındı?

Muafiyet kararı, bir ay süren yasama sürecinin, diplomatik görüşmelerin ve enerji müzakerelerinin ardından geldi. Yönetimin Rusya üzerindeki baskıyı artırma kararından bunu askıya almaya ne kadar hızlı geçtiğini birkaç tarih ortaya koyuyor.

  • Ağustos 2026: Senato, yaptırım yasasını 11’e karşı 86 oyla onayladı.
  • 16 Eylül: Kongre, Graham Yasası’nı kabul etti.
  • 18 Eylül: Trump yasayı imzaladı.
  • 23 Eylül: Hindistan Dışişleri Bakanı S. Jaishankar, New York’ta ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’ya Hindistan’ın kaygılarını iletti.
  • 9 Ekim: Trump, Rusya’dan dizel tedariki anlaşmasını duyurdu; Hazine Bakanlığı da bununla bağlantılı genel bir lisans yayımladı.
  • 16 Ekim: Trump, 18 Ekim’deki uygulama tarihinden önce ulusal çıkarlar gerekçesiyle muafiyet kararı aldı.
  • 3 Kasım: ABD’de Kongre ara seçimleri yapılacak.
  • 7 Nisan 2027: Rusya’dan dizel alımına yönelik ayrı Hazine yetkisinin süresi dolacak.

Rubio’nun muafiyet kararını izleyen günlerde Hindistan’ı ziyaret etmesi de bekleniyor. Karar, daha kapsamlı ticaret müzakereleri sürerken bu ziyaret öncesindeki acil gerilim kaynaklarından birini ortadan kaldırıyor.

Reklam

Hindistan’ın petrol tasarrufu ihracat riskleriyle bağlantılıydı

Hindistan’ın karşı karşıya olduğu risk, iki büyük para akışıyla ilgili: ithal enerji için ödediği tutar ve ABD’ye mal satarak elde ettiği gelir. Global Trade Research Initiative’e göre Rusya, 2026 mali yılında Hindistan’ın ham petrol ithalatının yüzde 30,3’ünü karşıladı. Bu, toplam 134,7 milyar dolarlık ham petrol ithalat faturasının yaklaşık 40,8 milyar doları demekti.

ABD, 2025’te Hindistan’dan yaklaşık 104 milyar dolarlık mal ithal etti. Bu rakamlar, daha önceki gümrük vergisi tehdidinin Hindistan’daki rafinerilerin çok ötesinde neden kaygı yarattığını açıklamaya yardımcı oluyor. Rusya’nın petrol gelirlerini azaltmaya yönelik bir politika, çok çeşitli Hint ihraç ürünlerini de önemli bir pazarda daha pahalı hâle getirebilirdi.

Hindistan bu baskıyı daha önce yaşamıştı. Washington, Rus petrolü alımlarıyla bağlantılı olarak yüzde 25 ek gümrük vergisi ve buna ek olarak yüzde 25 karşılıklı gümrük vergisi uygulamış, toplam oran yüzde 50’ye çıkmıştı. Şubat 2026’da ikili ticaret çerçevesi kapsamında ek ceza kaldırıldı, karşılıklı gümrük vergisi oranı ise yüzde 18’e indirildi.

Zorla çalıştırılarak üretilen mallara ilişkin kaygılar nedeniyle Hindistan’dan yapılan ithalata yüzde 10’luk ayrı bir ABD gümrük vergisi uygulandığı da bildirildi. Son kararname, Graham Yasası kapsamındaki önlemleri ele alıyor; Hindistanlı ihracatçılar ürünlerini etkileyen daha geniş gümrük vergisi düzenlemelerine tabi olmaya devam ediyor.

Hindistan Ticaret Bakanı Piyush Goyal, taslak ticaret anlaşmasının neredeyse hazır olduğunu belirtti. Rus enerjisine yönelik yaptırımların askıya alınması, müzakerelerdeki acil engellerden birini azaltıyor; ancak geçici bir anlaşmanın ne zaman tamamlanacağı açıklanmadı.

Rus petrolünün yerine başka kaynak bulmak neden zor?

Jaishankar’ın Birleşmiş Milletler Genel Kurulu sırasında Rubio ile yaptığı görüşmelerde pratik bir sorun da ele alındı: Hindistan’daki rafineriler büyük ölçüde Rusya ve Orta Doğu’dan sağlanan orta yoğunlukta, kükürt oranı yüksek ham petrolü işlemek üzere tasarlanmış durumda. “Orta yoğunluk” petrolün yoğunluğunu, “yüksek kükürtlü” ise rafinaj sırasında arıtılması gereken kükürt miktarının görece yüksek olmasını ifade ediyor.

Venezuela petrolü genellikle daha ağır, ABD petrolü ise daha hafiftir. Bu nedenle tedarikçi değiştirmek, bir rafinerinin ekipmanına uygun karışımı elde etmek için farklı petrol türlerinin harmanlanmasını gerektirebilir. Dünya piyasasında bulunan bir varil petrol, bir tesisin alışık olduğu petrolün yerine her zaman kolayca kullanılamaz.

İran savaşı ve Hürmüz Boğazı’ndaki aksama bu sorunu daha acil hâle getirdi. Hindistan’ın petrol tedarikinin normalde yüzde 40 ila 50’si bu güzergâhtan geçiyor. Boğazın kapanması Orta Doğu’dan sevkiyatları aksatınca Rusya’dan alımlar yeniden arttı.

Hindistan Dışişleri Bakanlığı, ülkenin tutumunu halkın enerji ihtiyacını karşılamayı sürdürme hedefiyle açıklıyor. Bakanlık, yaptırım yasasına ilişkin açıklamasında şöyle dedi:

Daha önce de birçok kez ifade edildiği üzere Hindistan, 1,4 milyar vatandaşının enerji güvenliğini sağlamaya kararlılıkla bağlıdır. Bunu, tedarik kaynaklarını çeşitlendirerek ve değişen piyasa koşullarını dikkate alarak sürdürmeye devam edecektir.

Hindistanlı rafineriler açısından muafiyet, alternatif tedarik kaynakları kesintiye uğramışken Rusya’dan alımları sürdürmeyi planlamayı kolaylaştırıyor. Yakıtın bulunabilirliği, haneler, taşımacılık şirketleri ve bu rafinerilerin ürettiği ürünlere bağımlı fabrikalar için de önem taşıyor.

Reklam

Rusya’dan tedarik ticari baskı altında

Moskova’dan daha fazla ham petrol almaya çalışan Hintli rafineriler, Rusya’dan tedarikin sıkılaştığını gördü. ABD’nin Rosneft ve Lukoil’i hedef alan yaptırımlarının ardından alımlar gerilemeye başladı; bankalar, sigortacılar ve nakliye şirketleri iki üreticiyle bağlantılı işlemleri daha yakından incelemeye aldı.

Rafinerilerde daha önce yaşanan sıkışıklık, bu kısıtlamaların maliyetleri nasıl etkilediğini gösterdi. Rus petrolündeki indirim, Orta Doğu gösterge fiyatlarına kıyasla varil başına 8 ila 12 dolara kadar çıkmıştı. Buna karşılık bazı ikame sevkiyatların maliyeti, Dubai bağlantılı ortalama fiyatların varil başına yaklaşık 5 dolar üzerindeydi. Navlun, sigorta ve ödeme gecikmeleri, daha düşük alım fiyatından sağlanan tasarrufu daha da azaltabiliyordu.

Çin’le rekabet de yeni bir baskı unsuru. Hintli rafineriler, ihracatın azalması ve Çinli alıcıların sevkiyatlar için daha agresif rekabete girmesiyle ekim ve kasım aylarında Rus petrolü arzının daralmasını bekliyordu. Orta Doğu’daki tedarik İran çatışması nedeniyle kesintiye uğrarken Çin’in talebi de arttı.

Enerji veri sağlayıcısı Kpler’e atfedilen ekim ayı verilerine göre toparlanan tedarik günlük ortalama 2 milyon varilin üzerine çıktı. Buna rağmen rafinerilerin tek tek sevkiyatlar için anlaşma yapması, fiyat belirlemesi ve teslimatı ayarlaması gerekiyor. Fiziksel petrol için rekabetin güçlü olduğu bir dönemde muafiyet, yasal ve ticari riskleri azaltıyor.

Zamanlamanın arkasındaki dizel anlaşması

Trump’ın 9 Ekim’de Rusya’yla yaptığı anlaşma, ABD ve uluslararası pazarlar için dizel tedarikiyle ilgili. Açıklanan ilk sevkiyat 300 bin tonu aşıyor; kasım ayında başka sevkiyatların da yapılması bekleniyor. Daha geniş kapsamlı düzenleme, önümüzdeki aylarda yaklaşık 5 milyon tonluk tedarik olarak tanımlandı.

Bu rakamlar, önerilen tedarikin farklı aşamalarını ifade ediyor: ilk sevkiyat ve zamana yayılan daha büyük bir miktar. Hazine Bakanlığı, 9 Ekim’de küresel alıcıların 7 Nisan 2027’ye kadar Rusya’dan dizel satın almasına izin veren genel bir lisans yayımladı. Genel lisans, yaptırım kısıtlamalarına tabi olacak belirli bir işlem kategorisine izin verir.

Dizel izniyle Graham Yasası kapsamındaki muafiyetin takvimleri farklı. İlki nisanda sona erecek; ikincisi ise yönetim değiştirene kadar yürürlükte kalacak. Rus enerji ürünlerinin ticaretini yapan şirketlerin, işlemlerine hangi iznin uygulandığını ve bunun ne zaman sona ereceğini dikkate alması gerekiyor.

Trump, özellikle çiftçiler, hayvancılıkla uğraşanlar ve kamyon şoförleri için dizel fiyatlarının düşmesini siyasi öncelik hâline getirdi. Dizel, tarım makinelerine ve yük taşıyan araçlara güç sağlıyor; dolayısıyla fiyatların yükselmesi hem gıda üretimini hem de malların taşınmasını pahalılaştırıyor. Tedarikteki olası artış, teslimat miktarına, zamanlamaya ve genel piyasa koşullarına bağlı olarak bu baskıyı hafifletebilir.

Reklam

Yakıt fiyatları Moskova’ya yönelik baskıyla çatışıyor

3 Kasım’daki ara seçimler, yakıt maliyetlerini yönetimin iç gündeminin merkezine taşıyor. Benzin ve dizel fiyatlarının yüksek olması hane bütçelerini doğrudan etkiliyor ve başka birçok ürünün nakliye maliyetini artırıyor. Trump, Rus enerji tedarikini ve ABD’nin Hürmüz Boğazı üzerinde kontrol sahibi olduğu iddiasını daha düşük fiyat vaadiyle ilişkilendirdi.

Ukrayna ve Washington’daki eleştirmenler ise farklı bir bedel görüyor. Rusya’nın askeri harekâtı sürerken enerji ihracatı Moskova’ya gelir sağlıyor. İki partiden bir grup senatör, dizel anlaşmasının Rusya’nın savaş ekonomisini destekleyeceğini savunarak Beyaz Saray’a anlaşmadan vazgeçme çağrısı yaptı.

Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, dizel anlaşmasını "zayıf bir karar" ve "ortaklarımız için yakışıksız" diye nitelendirdi. Moskova’yı da anlaşmaya Ukrayna’ya yönelik yeni saldırılarla karşılık vermekle suçladı.

Demokratlar daha önce, Hintli rafinerilerin 30 gün boyunca Rus petrolü almasına izin veren Hazine muafiyetini "tehlikeli, kendi kendini baltalayan ve savunulamaz" diye eleştirmişti. Bu eleştiri aynı politika tartışmasını yansıtıyor: Washington Moskova’nın gelirlerini kısıtlamaya çalışırken, yakıt sıkıntısını hafifletmek için Rus enerji ticaretine izin vermek doğru mu?

Trump, küresel enerji fiyatlarını yükselttiğini öne sürdüğü Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik saldırılarını da eleştirdi ve Ukrayna’yı barış anlaşmasına varabilecek bir lider bulmaya açıkça çağırdı. Muafiyet kararı, yönetimin enerji maliyetlerine ilişkin acil kaygısını savaşı sona erdirme yönündeki açıklanmış hedefinin yanına koyuyor.

Askıya almaya rağmen izleme sürüyor

ABD Ticaret Temsilcisi, Rus ham petrolü ve doğal gazı alımlarının yanı sıra Rusya’nın yaptırımları aşmasına yardımcı olabilecek faaliyetleri izlemeyi sürdürecek. Kararname, gerektiğinde diğer üst düzey yetkililerle birlikte dışişleri, maliye ve enerji bakanlarına danışılmasını gerektiriyor.

Bu yetkililer, muafiyetlerdeki değişiklikler de dâhil olmak üzere ek önlem alınmasını gerektirebilecek koşulları Trump’a bildirmek zorunda. Dolayısıyla Hindistan, Çin ve diğer ülkelerin alımları, ABD’nin aktif politika incelemesi kapsamında kalmaya devam ediyor.

Enerji alıcıları için acil fayda, Graham Yasası’ndaki yaptırım tehdidi olmadan tedariki sürdürme imkânının artması. İhracatçılar içinse yüzde 100’e varabilecek olası gümrük vergisi artışından kurtulmak anlamına geliyor. Her iki grubun da politikanın yeniden değişebileceğini hesaba katması gerekiyor.

Bir sonraki tarihli gelişmeler 3 Kasım’daki seçimler ve dizel lisansının 7 Nisan 2027’de sona ermesi. Bu arada Rusya’dan petrol sevkiyatlarının bulunabilirliği, Çin’in talebi, Orta Doğu’daki aksaklıklar ve ABD’nin ticaret müzakereleri, muafiyetin pratikte ne ölçüde rahatlama sağlayacağını belirleyecek.

Öne Çıkanlar

  • Trump’ın 16 Ekim tarihli kararı, ulusal çıkar gerekçesiyle Graham Yasası kapsamındaki belirli yaptırımları, kısıtlamaları ve gümrük vergilerini askıya alıyor.
  • Hindistan, Çin, Azerbaycan, Macaristan ve Slovakya, Rus enerji alımlarıyla bağlantılı yüzde 100’e varan gümrük vergileriyle karşı karşıya kalabilirdi.
  • Muafiyet için bir bitiş tarihi açıklanmadı; yönetim askıya alınan önlemleri yeniden yürürlüğe koyabilir.
  • Rusya’dan dizel alımına yönelik ayrı izin 7 Nisan 2027’ye kadar geçerli.
  • Hindistan ticaret alanında derhal rahatlama sağlarken Orta Doğu’daki tedarik kesintileri ve Rus petrolü için Çin’le rekabetle karşı karşıya.
  • ABD’li yetkililer Rus enerji alımlarını ve yaptırımların aşılması ihtimalini izlemeyi sürdürecek.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir