IMF’den uyarı: Yapay zekâ işe alımları dönüştürürken Bangladeş eğitimli gençlerin istihdamında krizle karşı karşıya

11 dakikalık okuma
IMF Warns Bangladesh Faces Educated Youth Jobs Crisis as AI Reshapes Hiring

Yüksek eğitimli gençlerin yaklaşık yüzde 30’u işsiz

Uluslararası Para Fonu’na (IMF) göre Bangladeş’te yüksek eğitimli gençlerin yaklaşık yüzde 29’u işsiz; yüksek eğitimli çalışanların ise neredeyse yarısı, niteliklerinin altında işlerde çalışıyor. Bulgular, ülkenin karşı karşıya olduğu iki baskıyı ortaya koyuyor: eğitim sonrası iş bulmak ve insanların öğrendiklerini gerçekten kullanabildiği bir işe girmek.

İçindekiler
  1. Yüksek eğitimli gençlerin yaklaşık yüzde 30’u işsiz
  2. İşsizlik verileri ne anlama geliyor?
  3. Yapay zekâ patlamasından önceye dayanan bir sorun
  4. İşverenler belirli beceri açıklarına dikkat çekiyor
  5. Eğitim ile istihdam yaratma birbirine bağlanmalı
  6. Yapay zekâ ve işe alım verileri ne gösteriyor?
  7. İlk işe neden odaklanılmalı?
  8. Eğitim programları kalıcı sonuçlar vermeli
  9. Genç nüfus daha geniş yatırımlar gerektiriyor
  10. Öne Çıkanlar

IMF, Ekim 2026 tarihli Bölgesel Ekonomik Görünüm raporunu 15 Ekim’de Tayland’ın Bangkok kentinde sundu. Raporda Bangladeş’te genel genç işsizliği yaklaşık yüzde 12 ila 13 olarak belirtilirken, yüksek eğitimli gençler arasındaki oranın bunun iki katından fazla olduğu kaydedildi.

Bangladeş’in yeni iş alanları oluşturma ihtiyacı da giderek artıyor. IMF, ülkede 15-64 yaş grubundaki nüfusun 2025-2035 arasında yaklaşık yüzde 10 ila 12 büyüyeceğini öngörüyor. Genişleyen nüfus için imalat ve hizmet sektörlerinde üretken istihdam yaratılması gerekecek.

Yapay zekâ da aynı dönemde işe alım ortamını değiştiriyor. IMF, 19 Asya ekonomisindeki 40 milyon çevrimiçi iş ilanını inceleyerek yapay zekâya daha fazla maruz kalan mesleklerde işveren talebinin, daha az etkilenen mesleklere kıyasla yaklaşık yüzde 10 düştüğünü belirledi. Bununla birlikte, yapay zekâ alanında uzmanlaşmış becerilere sahip çalışanlara talep artıyor.

Dolayısıyla Bangladeş’in sorunu, daha fazla genci üniversiteye ya da eğitim programlarına yönlendirmekten ibaret değil. Eğitim, işverenlerin ihtiyaçlarıyla daha yakından örtüşmeli; işletmeler de yeterli sayıda uygun pozisyon oluşturmalı. Aksi halde mezunlar diplomalarını aldıktan sonra ek eğitimlere katılsa bile düzenli geçim sağlamakta zorlanabilir.

İşsizlik verileri ne anlama geliyor?

IMF’nin verileri farklı grupları kapsıyor. Yaklaşık yüzde 29’luk işsizlik oranı, iş gücü piyasasına katılan yüksek eğitimli gençleri ifade ediyor. Neredeyse yüzde 50’lik oran ise hâlihazırda çalışan ancak yaptıkları işte eğitim ve niteliklerini sınırlı ölçüde kullanabilen yüksek eğitimli kişileri kapsıyor.

İlk grup için sorun işe girebilmek. İkinci grup içinse eğitim ile iş arasında daha iyi bir uyum bulmak. Her iki durum da yıllarca süren eğitimin ekonomik getirisini düşürebilir; çünkü edinilen bilgi ve beceriler kullanılmadan kalır.

Reklam

Bangladeş’te kayıt dışı ekonomi de güvencesizliği artırıyor. Tarımda ve diğer kayıt dışı işlerde çalışanların çoğunun resmî iş sözleşmesi, güvenilir iş güvencesi ve ilerlemek için net fırsatları yok. Gelirleri belirsiz, gelecek beklentileri sınırlı olsa da istihdamda sayılıyorlar.

İşsizlik, işi olmayan ve iş arayan, çalışmaya hazır kişileri kapsar. Bangladeş’in iş gücü piyasasını anlamak için iş kalitesine, kazançlara ve çalışanların becerilerini kullanıp kullanamadığına da bakmak gerekir. IMF’nin bulguları, bu soruların manşet işsizlik oranı kadar önemli olduğunu gösteriyor.

Yapay zekâ patlamasından önceye dayanan bir sorun

Bangladeş’te gençleri uygun işlere yerleştirme güçlüğü, yapay zekâdaki son ilerlemelerden yıllar önce de görülüyordu. Politika Diyaloğu Merkezi’nin beceri açığı araştırması, Bangladeş İstatistik Bürosu’nun genç işsizliğinin 2016-2017’de yüzde 10,6, ülke genelindeki işsizliğin ise yüzde 4,2 olduğunu gösteren verilerine yer veriyor. İşsizlerin yüzde 79,6’sını gençler oluşturuyordu.

Aynı araştırmada, mezun işsizliğinin 2015’te yüzde 32, 2019’da ise yüzde 43 olduğuna ilişkin tahminler aktarılıyor. Bu oranlar mezunları kapsarken IMF’nin son verisi yüksek eğitimli gençleri ele alıyor. Her istatistik, kapsadığı nüfus grubu ve dönem dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Sorunun nasıl geliştiği kısa bir zaman çizelgesinde görülebilir:

  • 2016-2017: Genç işsizliği yüzde 10,6 düzeyindeydi; gençlerin yaklaşık yüzde 30’u eğitimde, istihdamda ya da mesleki eğitimde değildi.
  • Şubat 2021: Akademik bir makalede eğitim, teknik öğretim ve iş yeri ihtiyaçları arasında daha yakın bağlar kurulması çağrısı yapıldı.
  • Kasım 2021: 100 işverenle yapılan bir ankette işe alım güçlükleri ve eksik beceriler incelendi.
  • 2022: Bangladeş’te genç işsizliği yüzde 11,5, iş gücü genelindeki işsizlik ise yüzde 4,6 olarak kaydedildi.
  • Ekim 2026: IMF; yüksek eğitimli gençler arasındaki işsizliğe, çalışanların niteliklerinin altındaki işlere ve yapay zekâyla bağlantılı değişimlere dikkat çekti.

Asya Kalkınma Bankası’nın Temel İstatistikler raporunda aktarılan yüzde 11,5 ve yüzde 4,6 oranlarına göre 2022’de genç işsizliği, ülke genelindeki işsizlik oranının 2,5 katıydı. Bangladeş ekonomisi önceki on yılda yıllık ortalama yüzde 6,5 büyümüş olsa da gençler iş bulmakta çok daha büyük güçlüklerle karşılaşmaya devam etti.

Reklam

İşverenler belirli beceri açıklarına dikkat çekiyor

Politika Diyaloğu Merkezi, işe alımın iki tarafını da inceledi: kamu dışındaki 100 işverenle çevrimiçi bir anket yaptı; 500 üniversite öğrencisi ve yeni mezunun becerilerini değerlendirdi. İşverenlerden 46’sı, gerekli becerilere sahip başvuran sayısı çok az olduğu için açık pozisyonları doldurmanın zor olduğunu belirtti. 35’i başvuranların niteliklerinin yetersizliğini, 32’si ise deneyim şartlarını karşılamadaki güçlüğü gerekçe gösterdi.

İşverenler, farklı mesleklerde geçerli olan becerilere sıkça ihtiyaç duyduklarını söyledi. İşe alımda 83 işveren sosyal becerileri, 65’i teknik becerileri, 51’i ise iş deneyimini önemli buldu. Sosyal beceriler arasında bir fikri açıklayabilmek, zamanı yönetmek, başkalarıyla çalışmak ve sorun çözmek yer alıyor.

İletişim becerileri özellikle önemliydi. 61 işveren, mezunlardan beklenen başlıca beceriler arasında iletişimi saydı. Öğrenci ve mezun değerlendirmelerinde ise iletişim ve İngilizcenin yanı sıra sayısal beceriler ve matematik en düşük ortalama puanların alındığı alanlar arasındaydı. İşverenlerin öncelikleriyle değerlendirilen performans arasındaki en büyük fark iletişim ve İngilizcede görüldü.

İşverenler ayrıca 56 kişinin belirttiği profesyonel ağ kurma, 53 kişinin dile getirdiği eleştirel düşünme ve 48 kişinin işaret ettiği sayısal beceriler ve matematik alanlarındaki eksikliklere dikkat çekti. Katılımcılar birden fazla yanıt seçebildi.

Araştırmada rastgele seçilmeyen küçük örneklemler kullanıldı; bu nedenle bulgular ankete katılan işverenleri ve gençleri yansıtıyor. Araştırmanın pratik değeri, istihdam edilebilirliği mezunların sahip olduğu ya da olmadığı belirsiz bir özellik gibi ele almak yerine, öğretim ve değerlendirmede iyileştirilebilecek belirli alanları ortaya koymasında yatıyor.

Eğitim ile istihdam yaratma birbirine bağlanmalı

Journal of Developing Areas’da yayımlanan ve 18 Şubat 2021’de paylaşılan Eğitimli Genç İşsizliğini Azaltmak başlıklı akademik makalede, Bangladeş’in örgün eğitim, teknik öğretim, işe giriş ve iş yerleri arasında daha güçlü bağlar kurması gerektiği savunuldu.

Makalede ilköğretim düzeyinde eğitim almış kişilerde işsizlik yüzde 2,7, üniversite mezunlarında ise yüzde 11,2 olarak aktarılırken ülke genelindeki oran yüzde 4,2 olarak verildi. Makalenin yazarları, teknik eğitim kurumlarının ilgili becerilere sahip yeterli sayıda çalışan yetiştiremediğini, bazı Bangladeşli şirketlerin ise açığı kapatmak için yurt dışından nitelikli çalışanlar aldığını belirtti.

Yazarlar, istihdam konusundaki hayal kırıklığını toplumsal gerilimlerle de ilişkilendirerek kamu hizmetlerine alımlardaki kotalara karşı düzenlenen öğrenci protestolarına atıfta bulundu. Eğitimli nüfusun büyümesiyle iş yaratma hızının düşük kalmasının toplum üzerindeki baskıyı artırabileceği uyarısında bulundular.

Reklam

IMF’nin son analizi, işverenler açısından başka bir güçlüğü de ortaya koyuyor. Üretim daha fazla makine ve yatırıma dayandıkça, ticaret daha parçalı hâle geldikçe Asya’nın imalat ihracatıyla kalkınmaya yönelik geleneksel yolu zorlaşıyor. Bir fabrika, çalışan sayısını aynı oranda artırmadan üretimini yükseltebilir.

Bu nedenle Bangladeş’in hem insanları işe daha iyi hazırlaması hem de istihdam sağlayabilecek daha üretken işletmelere sahip olması gerekiyor. Eğitim politikası; yatırım, finansmana erişim, sanayi gelişimi ve mal ve hizmetlere yönelik taleple bağlantılı olmalı. Daha donanımlı bir başvuranın da açık pozisyonu olan bir işverene ihtiyacı var.

Yapay zekâ ve işe alım verileri ne gösteriyor?

IMF’nin 40 milyon çevrimiçi iş ilanını inceleyen analizi, işverenlerin değişime nasıl uyum sağladığına dair bölgesel bir görünüm sunuyor. Yapay zekâya daha fazla maruz kalan mesleklerde metin yazma, bilgi analiz etme veya bilgisayar kodu üretme gibi, teknolojinin üstlenebileceği ya da destek olabileceği görevler daha fazla yer alıyor.

Bu mesleklerde işveren talebi, yapay zekâya daha az maruz kalan mesleklere kıyasla yaklaşık yüzde 10 düştü. IMF, yapay zekâ yetenekleri hızla gelişmesine rağmen bu göreli düşüşün istikrar kazanmış göründüğünü de belirledi. Fonun değerlendirmesine göre yapay zekâ işleri ortadan kaldırmaktan çok dönüştürüyor.

IMF’nin Asya ve Pasifik Departmanı Direktörü Krishna Srinivasan, raporun tanıtımında işverenlerin beklentilerindeki değişimi şöyle anlattı:

Yapay zekâ, meslekleri ve bu mesleklerde gereken becerilere yönelik talebi yeniden şekillendiriyor.

Bu ifade, daha iyi işler, çalışanların ihtiyaç duyduğu beceriler ve işler arasında geçiş yapabilme kapasitesinin artırılması çağrısı yapan bölgesel raporda yer alıyor. Bangladeş açısından pratik soru, işe yeni girenlerin mesleki bilgilerini işverenlerin giderek daha fazla kullanılmasını beklediği araçlarla birleştirip birleştiremeyeceği.

Nüfus eğilimleri de yapay zekânın etkisini değiştiriyor. Nüfusu yaşlanan ekonomiler, iş gücü açığını kapatmaya yardımcı olması için bu teknolojiden yararlanabilir. Bangladeş gibi genç nüfuslu ekonomiler ise ilk işini arayanlar da dâhil olmak üzere, sayıları artan çalışanlara fırsat yaratma gibi ek bir görevle karşı karşıya.

İlk işe neden odaklanılmalı?

IMF Başkanı Kristalina Georgieva, dünya genelindeki işlerin yaklaşık yüzde 40’ının yapay zekâ sayesinde zamanla iyileştirilebileceğini, kapsamının daralabileceğini veya ortadan kalkabileceğini tahmin etti. İş hayatına yeni adım atan gençler özellikle risk altında; çünkü rutin işler çoğu zaman ilk iş deneyimlerini edinmelerini sağlıyordu.

Dünya Bankası’nın İş Konseyi eş başkanlarından Singapur Cumhurbaşkanı Tharman Shanmugaratnam, hükümetlere işletmelerle birlikte çalışma ve mezunları işe almaları için teşvikler sunma çağrısı yaptı. İlk işe girişteki baskıyı şöyle anlattı:

İstihdamın ilk basamağında, mezuniyet sonrası ilk işinize yönelik talep artık azalıyor.

Reklam

Bangladeş’teki işe alım uygulamaları da deneyim sorununu büyütüyor. Politika Diyaloğu Merkezi’nin anketinde 100 işverenden 32’si, deneyim şartları nedeniyle açık pozisyonları doldurmakta zorlandığını belirtti. Araştırmanın önerileri arasında ilk işlerde deneyim şartlarını azaltmak ve öğrencileri dönem aralarında ya da haftanın bir bölümünde çalıştırmak yer aldı.

İş yerinde öğrenme, öğrencilerin işverenlerin aradığı deneyimi kazanmasına yardımcı olurken şirketlerin de becerilerini değerlendirmesini sağlayabilir. Yapay zekâ rutin işleri değiştirdikçe bu tür fırsatlar daha da değer kazanıyor; çünkü gençlere mesleki muhakeme, ekip çalışması ve sorumluluk alanlarına geçiş yolu sunuyor.

Dünya Bankası Başkanı Ajay Banga, önümüzdeki 15 yılda 1,2 milyar gencin 18 yaşına basacağını tahmin etti. Her ülkedeki işlerin yüzde 75 ila 85’inin özel işletmeler tarafından yaratıldığını ve bu yeni iş gücüne katılacakların çoğunu onların istihdam etmesi gerekeceğini söyledi. Bu nedenle istihdama yönelik çözümün merkezinde eğitimin yanı sıra işletme yatırımları da yer alıyor.

Eğitim programları kalıcı sonuçlar vermeli

Bangladeş, kapsamlı eğitim programlarına şimdiden önemli yatırımlar yaptı. Bilgi ve İletişim Teknolojileri Bölümü’nün Öğren ve Kazan Gelişim Projesi; grafik tasarım, web geliştirme ve dijital pazarlama gibi alanlarda 200 saatlik eğitim sundu ve yaklaşık 40 bin genci hedefledi.

Dünya Bankası tarafından finanse edilen, EDGE olarak bilinen Dijital Yönetim ve Ekonomiyi Geliştirme Projesi ise İşe Al ve Eğit girişimi aracılığıyla işverenlerle daha doğrudan bağ kuruyor. Proje, 8 bin kişilik hedef doğrultusunda 5 bin 300 mezuna eğitim verildiğini ve 130’dan fazla bilişim teknolojisi şirketinde yüzde 80’lik işe yerleştirme oranına ulaşıldığını bildirdi.

Bu 5 bin 300 kursiyer, programın hedefinin yaklaşık yüzde 66’sını oluşturuyor. İşe yerleştirme oranı istihdama ilişkin yararlı bir ölçüt sunarken, daha uzun süreli takip katılımcıların kaçının ilgili alanlarda çalışmaya devam ettiğini ve gelirlerinin nasıl geliştiğini ortaya koyabilir.

Kamu eğitim programlarını değerlendirmenin pratik bir yolu, katılımcıları üç, altı ve 12 ay sonra izlemek. İstihdam, işte kalma, medyan kazanç, eğitim ile sonraki iş arasındaki bağlantı, serbest çalışmadan sürekli gelir elde etme ve başarılı her istihdam sonucunun kamuya maliyeti ölçülebilecek göstergeler arasında yer alıyor.

Ders içerikleri de işverenlerin talep ettiği hizmet ve becerileri yansıtmalı. Bir tasarım uygulamasını kullanmak, müşterinin marka sorununu çözmekten farklıdır. Şablonla web sitesi oluşturmak da güvenli ve güvenilir yazılımları sürdürmekle aynı şey değildir. Uygulamalı ödevler, portfolyolar ve işveren değerlendirmeleri, eğitim programlarının katılımcıları bu belirli sorumluluklara hazırlamasına yardımcı olabilir.

Reklam

Genç nüfus daha geniş yatırımlar gerektiriyor

Bangladeş İstatistik Bürosu’na atfedilen verilere göre Bangladeş’te 15-29 yaş grubunda, nüfusun yaklaşık dörtte birine karşılık gelen 46 milyona yakın kişi bulunuyor. UNICEF verileri, Güney Asya’da 24 yaşın altındaki nüfusun 700 milyonu aştığını; bunun 340 milyondan fazlasının ergenlerden oluştuğunu gösteriyor.

IMF’nin genç nüfusu büyüyen ülkelere yönelik politika önerileri arasında eğitim, beceri ve sağlığa yatırım; yeniden eğitim olanaklarının yaygınlaştırılması ve insanlar iş değiştirirken desteklenmesi yer alıyor. Fon ayrıca iş gücüne katılımın artırılmasını ve daha basit düzenlemeler, rekabet, daha iyi yönetişim ve finansmana erişimle desteklenen bir özel sektör oluşturulmasını savunuyor.

İşletmelerin ve çalışanların yeni teknolojilerden yararlanabilmesi için dijital altyapı ile güvenilir ve sürdürülebilir enerji de önem taşıyor. IMF’nin Yapay Zekâya Hazırlık Endeksi, bu temellerin yanı sıra beşerî sermaye, iş gücü politikaları, inovasyon, ekonomik bütünleşme, düzenlemeler ve etiği de değerlendiriyor.

Yarı iletkenlere ve yapay zekâ altyapısına yönelik talebin desteklediği Asya ve Pasifik bölgesinde öngörülen yüzde 4,8’lik büyüme, teknolojinin ekonomik potansiyelini ortaya koyuyor. Malezya ve Singapur, yapay zekâ tedarik zincirinde önemli bir yere sahip. IMF Başkan Yardımcısı Sonali Jain-Chandra’ya göre Güney Kore’nin teknoloji ihracatındaki yoğunlaşması da küresel yapay zekâ talebindeki düşüşe karşı ülkeyi savunmasız bırakıyor.

Bangladeş’in öncelikli görevi, büyüyen iş gücünü üretken istihdama dönüştürmek. IMF sorunun boyutunu ortaya koydu ancak açıklanan önlemlere Bangladeş için belirli bir uygulama takvimi eşlik etmiyor. İlerleme; daha fazla mezunun uygun işlere girmesi, çalışanların daha iyi mesleklere geçmesi ve eğitim programı katılımcılarının daha yüksek gelirlerini sürdürebilmesiyle görülecek.

Öne Çıkanlar

  • IMF’ye göre Bangladeş’te yüksek eğitimli gençler arasındaki işsizlik yaklaşık yüzde 29; genel genç işsizliği ise yüzde 12 ila 13 düzeyinde.
  • Yüksek eğitimli çalışanların neredeyse yarısı, niteliklerinin altında işlerde çalışıyor.
  • Bangladeş’te 15-64 yaş grubundaki nüfusun 2025-2035 arasında yüzde 10 ila 12 büyümesi bekleniyor.
  • Bangladeşli işverenlerle yapılan araştırmada iletişim, eleştirel düşünme ve sayısal becerilerde açıklar ile karşılanması zor deneyim şartları belirlendi.
  • 19 Asya ekonomisinde yapay zekâya daha fazla maruz kalan mesleklerde işe alım talebi, daha az etkilenen mesleklere kıyasla yaklaşık yüzde 10 düştü ve ardından istikrar kazanmış göründü.
  • Eğitim programları işverenlerin talepleriyle örtüşmeli; istihdam, kazanç ve çalışanların işte kalma süresi kalıcı sonuçların ölçülmesine yardımcı olmalı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir