Japonya’nın bir sonraki faiz kararı enflasyon risklerine bağlı
Japonya Merkez Bankası Başkanı Kazuo Ueda, politika faizinin yüzde 1,25 olduğu ve çekirdek enflasyonun yüzde 2’lik hedefe yaklaştığı bir dönemde, merkez bankasının faiz artırımlarını sürdüreceğini yeniden vurguladı. Bu mesaj, haziran ve eylül aylarındaki faiz artırımlarının ardından, 29-30 Ekim’de yapılacak para politikası toplantısında sonraki artışların hızını gündemin merkezine taşıyor.
İçindekiler
- Japonya’nın bir sonraki faiz kararı enflasyon risklerine bağlı
- Politika faizi yüzde 1,25’e nasıl ulaştı?
- Yüzde 2’ye yaklaşan enflasyon neden daha fazla sıkılaşma anlamına gelebilir?
- Petrol maliyetleri ekonominin geneline yayılıyor
- Faiz artışları, bazı tamponlara sahip bir ekonomiyle karşı karşıya
- Koeda neden zamanında adım atılmasını istiyor?
- Bir başka ani faiz artışı neden daha düşük ihtimal?
- Yen ve yapay zekâ talebi tartışmaları şekillendiriyor
- Ekim değerlendirmesinde neler tartılacak?
- Öne Çıkanlar
Ueda, Bangkok’taki uluslararası toplantılara katılırken, Başkan Yardımcısı Shinichi Uchida 16 Ekim’de Ulusal Kredi Birlikleri Birliği toplantısında onun açıklamalarını aktardı. Ueda, eylül ayındaki artışın ardından finansal koşulların ekonomik faaliyetleri desteklemeyi sürdürdüğünü belirtti; çekirdek enflasyonun hedefin üzerine çıkabileceği uyarısında da bulundu.
Japonya Merkez Bankası iki baskıyı dengelemeye çalışıyor. Petrol ve ithalat maliyetlerindeki artış, hanehalklarının satın alma gücünü ve şirketlerin kârlarını zorluyor. Öte yandan, ücret artışlarının hızlanması ve fiyatların daha sık artırılması enflasyonun kalıcı hale gelmesine yol açabilir. Bu da BOJ’a borçlanma maliyetlerini daha da artırmak için gerekçe sağlayabilir.
BOJ yetkililerinin çoğunun, eylül ayındaki artışın etkilerini incelemek için ekim ayında faizleri sabit tutmaktan yana olduğu, ancak aralıkta artış olasılığını açık bıraktığı bildiriliyor. Ueda, gelecekteki ayarlamaların zamanlaması ve hızının ekonomik koşullara, fiyatlara, finansal gelişmelere ve bankanın tahminlerini çevreleyen risklere bağlı olacağını söyledi.
Politika faizi yüzde 1,25’e nasıl ulaştı?
BOJ’un mevcut tutumu, 2024’ün mart ayında on yılı aşkın süredir uyguladığı büyük ölçekli parasal genişleme çerçevesinin yerine yeni bir politika koymasıyla başlayan bir dizi değişikliği izliyor. Uzun süre zayıf fiyat artışlarıyla boğuşan ekonomide bu çerçevenin amacı borçlanmayı ve harcamaları teşvik etmekti.
Ueda’nın 3 Haziran tarihli konuşmasında politika faizinin yüzde 0,75 olduğu belirtilmişti. Daha sonra haziran ve eylül aylarında yapılan artışlarla faiz, ekim ayında açıklanan yüzde 1,25 seviyesine ulaştı. Bu rakamlar, sıkılaşma döngüsünün farklı aşamalarına karşılık geliyor.
- Mart 2024: BOJ, uzun süredir uyguladığı parasal genişleme çerçevesini değiştirdi.
- 3 Haziran 2026: Ueda, politika faizinin yüzde 0,75 olduğunu açıkladı ve yükselen petrol fiyatlarının yarattığı riskleri anlattı.
- Haziran 2026: BOJ faizleri yeniden artırdı.
- 18 Eylül 2026: Banka, önceki artıştan üç ay sonra faizini 0,25 puan yükseltti.
- 16 Ekim: Ueda, faiz artırımlarını sürdürme niyetini yineledi.
- 29-30 Ekim: BOJ’un politikayı gözden geçirmesi ve güncellenmiş ekonomik tahminlerini açıklaması planlanıyor.
Eylül ayındaki adım, artışların hızını artırdı. Nomura Araştırma Enstitüsü’nün eylül ayı politika analizine göre Ueda, basın toplantısında bu değişikliği politikada yeni bir aşama olarak nitelendirdi.
Yüzde 2’ye yaklaşan enflasyon neden daha fazla sıkılaşma anlamına gelebilir?
Ueda’nın giderek daha fazla önem verdiği konu, enflasyonu yalnızca yüzde 2 seviyesine çıkarmak değil, bu düzeyde istikrarlı tutmak. Çekirdek enflasyon, enerji maliyetlerindeki ani sıçrama veya devlet desteği gibi geçici etkiler hesaba katıldıktan sonra fiyatlarda görülen daha kalıcı değişimi ifade ediyor.
BOJ, ücretlerin ve fiyatların ılımlı bir hızla birlikte artmasını bekliyor. Daha yüksek ücret alan çalışanlar harcamaları destekleyebilir; artan iş gücü maliyetleriyle karşı karşıya kalan şirketler de fiyatlarını yükseltebilir. Banka, kalıcı bir hızlanmaya izin vermeden bu sürecin hedefi civarında dengelenmesini istiyor.
Ekim ayındaki mesaj, Ueda’nın haziran ayındaki değerlendirmesini temel alıyor. O dönemde Ueda, çekirdek enflasyonun 2026 mali yılının ikinci yarısı ile 2027 mali yılı arasında genel olarak yüzde 2 ile uyumlu hale gelmesini bekliyordu. Para Politikası Kurulu’nun dokuz üyesinin medyan tahmini, taze gıda hariç tüketici enflasyonunu 2026 mali yılı için yüzde 2,8 olarak öngörüyor ve enflasyonun yılın bir bölümünde yüzde 3’ü aşmasını bekliyordu.
Politika yapıcılar, yaklaşan toplantıda çekirdek enflasyonun yüzde 2’ye yaklaştığı yönündeki değerlendirmelerini güncelleyip güncellemeyeceklerini ele alacak. Ueda, ekonomik faaliyetlerin ve fiyatların genel olarak bankanın tahminleri doğrultusunda seyrettiğini söyledi. Bu nedenle, gelecekteki fiyat baskılarının büyüklüğü ve kalıcılığı bir sonraki kararın merkezinde yer alacak.
Petrol maliyetleri ekonominin geneline yayılıyor
Ueda’nın haziran ayında söylediğine göre Japonya, ham petrolünün yüzde 90’dan fazlasını Orta Doğu’dan sağlıyor. Bir önceki yıl mineral yakıt ithalatı, nominal gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 3’üne karşılık gelmişti. Bu nedenle yakıt fiyatlarının yükselmesi, Japonya’nın gelirinin daha büyük bölümünün yurt dışına gitmesine ve yurt içi harcama ile yatırımlara daha az kaynak kalmasına yol açıyor.
Ueda, petrol şokunun benzin ve elektriğin ötesine nasıl yayıldığını anlattı. Petrol ürünleri kimyasalların, sentetik reçinelerin ve elyafların üretiminde kullanılıyor. Artan maliyetler daha sonra plastik, ulaşım ve elektrik faturalarına, oradan da otomobil, inşaat, otel ve restoran gibi ürün ve hizmetlere yansıyor.
Geçmiş deneyimler, sürecin tamamlanmasının yaklaşık bir yıl alabileceğini gösteriyordu. Ueda, ücret ve fiyat kararlarının daha etkin hale gelmesi nedeniyle şirketlerin artık maliyetleri daha hızlı yansıtabileceği uyarısında bulundu. Elektrik fiyatlandırma sözleşmelerindeki ve ticaret kurallarındaki değişiklikler de maliyetlerin müşterilere ne hızla ulaştığını etkiliyordu.
Şirketler arasındaki işlemlerde fiyatları ölçen nisan ayı üretici fiyat endeksi, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 4,9 arttı. Bu, iki yıl 11 aydaki en hızlı artıştı. Eylül ayında Nomura Araştırma Enstitüsü, WTI ham petrol vadeli işlemlerinin varil başına yaklaşık 100 dolardan işlem gördüğünü kaydetti. Enerji maliyetlerinin yüksek seyretmesi, daha geniş çaplı bir enflasyon artışını önlemesi için BOJ üzerindeki baskıyı artıracak.
Faiz artışları, bazı tamponlara sahip bir ekonomiyle karşı karşıya
Ueda’nın haziran ayındaki değerlendirmesine göre Japon şirketleri petrol şokuna tarihsel olarak yüksek birikmiş kârlarla girdi. Bu kazançlar, ithal girdiler pahalılaşırken bile yatırım ve ücret artışlarını sürdürmek için bir miktar hareket alanı sağlıyor.
Ücret anlaşmaları da hanehalklarını destekliyor. Rengo olarak bilinen Japonya Sendikalar Konfederasyonu’nun derlediği sonuçlara göre, yıllık bahar görüşmelerinde büyük şirketlerde ve görece küçük şirketlerde üzerinde anlaşılan ücret artışları yaklaşık yüzde 5 oldu. Ueda bunu üst üste üçüncü yıl kaydedilen istikrarlı artış olarak nitelendirdi.
Tüketici güveni mart ayından itibaren daha temkinli hale gelmiş olsa da Ueda’nın haziranda değerlendirdiği verilere göre harcamalar dirençli kaldı. Kredi kartı harcamaları, o tarihte güven kaybının tüketimde düşüşe dönüştüğüne dair bir işaret göstermiyordu. Enerji faturalarını azaltmaya yönelik hükümet önlemleri de bir başka destek kaynağıydı.
Krediler yenilendikçe veya borçlanma maliyetleri değiştikçe yüksek faizler hanehalkları ve şirketler üzerinde farklı bir baskı yaratıyor. Buna rağmen Ueda, finansman koşullarının destekleyici olmaya devam ettiğini söyledi. Haziran ayında, şirketlerin yatırıma engel olarak faiz maliyetlerinden çok iş gücü kıtlığını ve pahalı malzemeleri gösterdiğini belirtmişti. Ekim açıklamalarında da eylül artışının ardından finansal koşulların genişlemeci kaldığı değerlendirmesi korundu.
Koeda neden zamanında adım atılmasını istiyor?
BOJ Yönetim Kurulu üyesi Junko Koeda, Ueda’nın 16 Ekim’deki açıklamalarından önceki perşembe günü Kumamoto’da yerel yöneticilere yaptığı konuşmada, faizlerin daha da artırılması yönünde güçlü bir görüş dile getirdi. Finansman koşulları destekleyici olmayı sürdürürken bankanın fiyat risklerine karşılık vermesi gerektiğini söyledi.
"Finansal koşullar genişlemeci olmayı sürdürürken fiyatlar üzerinde yukarı yönlü kayda değer riskler de bulunduğuna göre, banka politika faizini artırma konusunda aşırı temkinli davranmamalı," dedi Koeda.
Koeda, ekonomiyi ne hızlandıran ne de yavaşlatan tahmini borçlanma faizi olan nötr faiz oranına da dikkat çekti. BOJ’un tahmini aralığı yüzde 1,1 ile yüzde 2,5 arasında. Bu geniş aralık, politikanın hangi düzeyde dengelenmesi gerektiği konusunda önemli görüş ayrılıklarına yer bırakıyor.
Koeda, bu düzeye ilişkin kendi değerlendirmesini şöyle açıkladı:
"Nötr faiz oranının yüzde 1’in epey üzerinde olduğu görüşündeyim," dedi.
Yüzde 1,25 ile politika faizi, BOJ’un tahmin aralığının alt sınırına yakın. Aralığın üst sınırına kadar 1,25 puanlık mesafe bulunuyor. Koeda’nın değerlendirmesi daha fazla sıkılaşma için alan olduğunu gösterse de ekim ayında artış olup olmayacağı sorulduğunda belirli bir hız öngörmediğini söyledi.
Bir başka ani faiz artışı neden daha düşük ihtimal?
Eylül ayındaki artış, faizlerin değişmemesini tercih eden Para Politikası Kurulu’nun dokuz üyesinden ikisinin muhalefetiyle karşılaştı. Ueda ayrıca art arda toplantılarda artış yapılmasının veya 0,5 puanlık daha büyük bir adım atılmasının banka kredileri ve varlık piyasalarında önemli ayarlamalara yol açabileceği uyarısında bulundu.
Nomura Araştırma Enstitüsü, bu açıklamaları yakın vadede daha büyük ve peş peşe artışlar olmadan sıkılaşmanın sürmesinin bekleneceğine işaret eden bir neden olarak yorumladı. Enstitünün eylül ayı analizi, aralık 2026 veya ocak 2027’de yeni bir artış, ardından da daha yavaş bir tempo öngörüyordu.
Enstitü, politika faizinin 2027’nin ikinci yarısında veya 2028’de yüzde 1,75 ile yüzde 2,0 arasına ulaşmasını bekliyordu. Petrolün pahalı kalması halinde daha hızlı bir yol izlenebileceğini ve faizin 2027’nin ilk yarısında yüzde 1,75’e çıkabileceğini de belirtti. Bunlar enstitünün tahminleri; BOJ bir sonraki artışı gelecek verilerin belirleyeceğini söylüyor.
Ekim ayındaki piyasa fiyatlamaları da bekleme eğilimine işaret ediyordu. Tōtan Araştırma’nın 16 Ekim öğleden sonra yaptığı tahminde ekim ayında faiz artışı olasılığı yüzde 5, aralıkta artış olasılığı ise yüzde 77 olarak hesaplandı. Aktarılan bir başka gecelik swap tahmini, ekimde yüzde 5 ve aralığa kadar yüzde 87 olasılık öngörüyordu.
Yen ve yapay zekâ talebi tartışmaları şekillendiriyor
Ueda’nın Bangkok’ta G7 ve G20 politika yapıcılarıyla yaptığı görüşmeler, fiyat baskılarının başka bir kaynağını da öne çıkardı: yapay zekâyla bağlantılı talep. Bilgi işlem ve ilgili altyapılara yapılan güçlü yatırımlar, ekipman, enerji ve diğer kaynaklara olan talebi artırırken ekonomik faaliyetleri destekliyor.
Japonya bu gelişmeden ihracat ve üretim yoluyla yararlanıyor. Ueda, haziran ayındaki konuşmasında yapay zekâyla bağlantılı talebin desteğiyle ABD ve Asya’ya yapılan ihracatın dirençli kalmasını, makine ve elektronik parça üretiminin artmasıyla birlikte sıralamıştı. Ekim ayında, bazı uluslararası politika yapıcıların bu talep konusunda BOJ’un beklediğinden daha iyimser göründüğünü, ancak görüşmelerin temel tahminlerini değiştirmediğini söyledi.
Döviz kuru önemli çünkü yenin değer kaybetmesi, yabancı para cinsinden fiyatlandırılan ithalatı pahalılaştırıyor. Ueda; döviz hareketlerini, yapay zekâ talebini ve Orta Doğu’daki gelişmeleri gelecekteki faiz artırımlarının zamanlamasını ve hızını etkileyen unsurlar olarak sıraladı. Yen, ekim ayındaki açıklamalara hemen hemen tepki vermedi ve dolar başına 158 yen civarında işlem gördü.
ABD Hazine Bakan Yardımcısı Erin Browne, Japonya’ya deflasyondan çıkışını yansıtacak şekilde para politikasını ayarlaması çağrısında bulundu. Federal Rezerv Başkanı Kevin Warsh ise enflasyonun merkez bankaları için ortak bir sorun olduğunu söyledi. Fed’in 27-28 Ekim’deki kararı, BOJ toplantısından hemen önce alınacak ve yen üzerindeki etkisiyle Japonya’daki tartışmaları şekillendirebilir.
Ekim değerlendirmesinde neler tartılacak?
BOJ’un 29-30 Ekim toplantısı, yüksek enerji maliyetleri, artan ücretler ve bazı ihracat sektörlerinde güçlü taleple karşı karşıya olan ekonomide büyüme ve enflasyon görünümünün hâlâ geçerli olup olmadığını sınayacak. Üç aylık güncellenmiş tahminler, politika yapıcılara bu güçlerin önceki değerlendirmeden bu yana nasıl değiştiğini açıklama fırsatı verecek.
BOJ’un haziran ayındaki temel senaryosu, Orta Doğu’daki gerilimin azalacağını, petrol fiyatlarının görece sorunsuz biçimde gerileyeceğini ve büyük tedarik kesintilerinin yaşanmayacağını varsayıyordu. Banka, 2026 mali yılında büyümenin geçici olarak yavaşlamasını, 2027 mali yılından itibaren ise ılımlı biçimde güçlenmesini bekliyordu. Kesintilerin uzun sürmesi ise daha yüksek enflasyonla birlikte daha zayıf büyüme anlamına gelecek ve politika kararını zorlaştıracaktı.
BOJ, önceki genişlemeci politikalardan uzaklaşmanın bir başka adımı olarak Japon devlet tahvili alımlarını da azaltıyor. Haziranda açıklanan plana göre aylık alımlar her takvim çeyreğinde yaklaşık 200 milyar yen azaltılacak ve Mart 2027’de 2,1 trilyon yene indirilecek. Bu program, kısa vadeli politika faizindeki değişikliklerin yanında yürütülüyor.
Borçlular açısından bir sonraki karar, finansmanın ne hızla pahalılaşacağını belirleyecek. Fiyat artışlarıyla karşı karşıya olan hanehalkları için temel mesele, enflasyon yüzde 2 civarında dengelenirken ücret artışlarının satın alma gücünü koruyup koruyamayacağı. Ueda’nın mesajı, yeni artışların planın parçası olmayı sürdürdüğü; bir sonraki adımın ise sabit bir takvimden çok verilere göre belirleneceği yönünde.
Öne Çıkanlar
- Ueda, 16 Ekim’de Başkan Yardımcısı Shinichi Uchida tarafından aktarılan açıklamalarında faiz artırımlarının süreceğini yineledi.
- Haziran ve eylül aylarındaki artışların ardından politika faizi yüzde 1,25 seviyesinde.
- BOJ, çekirdek enflasyonun yüzde 2’ye yaklaştığını ve hedefin aşılma olasılığını dikkate alıyor.
- Petrol fiyatları, ücretler, yapay zekâ talebi ve yen, sıkılaşmanın hızını etkileyecek.
- Piyasa tahminlerinde ekim ayında faiz artışı olasılığı yüzde 5; aralık ayında artış ise daha olası görülüyor.
- 29-30 Ekim’deki politika değerlendirmesinde güncellenmiş ekonomik tahminler de yer alacak.






